Lukas 10:38-42

21 Julie 2019

Sesde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout kan die klankopname van die preek nie hierdie week opgelaai word nie]

In vanoggend se teksgedeelte kom Jesus by ’n sekere dorpie aan en hy gaan tuis by ’n vrou met die naam Martha. Vandat Jesus daar aangekom het, sit Martha se suster, Maria, by Jesus se voete en luister na sy woorde. Intussen hou Martha haarself besig met al die praktiese take van gasvryheid: sy maak skoon, sy tref reëlings, sy maak kos, sy maak skoon.

Wie weet hoe lank dit vir Martha geneem het voordat haar geduld opgeraak het. Wie weet hoeveel potte sy baie hard moes toemaak, of hoeveel skottels sy hard in die wasbak moes ingooi, voordat sy uiteindelik uitkom na die voorkamer toe om vir Jesus te sê:

“Here, pla dit U nie dat my suster my alleen los om te bedien nie? Sê tog vir haar om my te help!”

Maar die Here antwoord haar: “Martha, Martha, jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge, maar net een ding is noodsaaklik, en Maria het die regte keuse gemaak; dit sal nie van haar af weggeneem word nie.”

***

Ons almal ken die toneel. Almal het lekker klaar geëet, gesels nog lekker om die tafel, totdat iemand, nee, een van die vrouens aan tafel, opspring om die borde kombuis toe te neem – en skielik spring al die vrouens om die tafel ook op om te help. En die mans bly sit. En dalk is daar dan selfs een man wat sê: “ag my liefie, hoekom kwel en ontstel jy jou nou oor die skottelgoed? Ons sit en gesels mos nou lekker?”

Die moontlikheid dat hy dalk self kan help met die skottelgoed sodat sy vrou ’n bietjie langer kan deelneem aan die gesprek het nooit by hom opgekom nie. . .  ook nie die gedagte dat sy vrou die gesprek voor ete ook misgeloop het omdat sy besig was om die kos voor te berei nie.

’n Mens sou Jesus se sussende woorde aan Martha, in daardie lig kon sien. Vanuit ’n sekere hoek gelees, kan hierdie teksgedeelte, op ’n subtiele manier, bepaalde stereotipes in stand hou, oor vrouens wat nie net verwag word om sekere huishoudelike take as gasvrou te vervul, maar ook kwalik gehou word wanneer hulle hul ‘kwel en ontstel oor so baie dinge.’

***

Die eintlike betekenis van die teks sê egter net mooi die teenoorgestelde. Dit vertel vir ons die verhaal van ’n vrou wie geweier het om in ’n patriargale samelewing toe te laat dat ander mense – mans of vrouens – vir haar vertel wie sy is, waarvoor sy hier is en hoe sy moet optree.

Dit was nie ’n vrou se plek om by die Rabbi se voete te sit en soos sy dissipels deel te neem aan die geselskap van mans nie. Dit was ’n man se voorreg. Maar Maria het geweier om te aanvaar dat die kulturele norme van die dag haar diepste identiteit bepaal. Maria het daarop aangedring dat die Here vir haar die groot vrae beantwoord: wie is ek, Here? Waarom is ek hier? Vertel vir my van jou koninkryk? Sê vir my hoe U die goeie lewe sien?

Maar Martha het na die verkeerde persoon toe gegaan met haar klag. Indien sy vir haar vriende in die dorp gaan vertel het hoe Maria haar alleen gelaat het om al die bediening te doen, terwyl sy aan die mans se geselskap deelgeneem het, sou hulle stomgeslaan gewees het.

Maar Martha het nie na haar vriende toe gegaan met haar klag nie; sy het na die Here toe gegaan. En dalk was dit haar fout, dat sy gedink het dat sy die Here in haar lewe kon innooi en verwag dat dinge dieselfde sal bly. Sy wou vir Jesus in haar huis ontvang, sonder om beheer oor te gee, sonder om haar prioriteite anders te rangskik, sonder om haar geliefde agenda en skedule prys te gee.

Uh-Uh, sê Jesus, dit is nie hoe dissipelskap werk nie. Maria het die regte keuse gemaak. Dit kon nie vir haar ’n maklike keuse gewees het nie. Dit is ’n opstandige, ongewilde ding om te doen, maar sy het die risiko geneem. Moenie dit van haar af wegneem nie.

Maria het ingesien dat Jesus se teenwoordigheid ’n radikale ommekeer van haar gaan vra. Dit gaan vra dat sy haar rol in die samelewing opnuut moet oorweeg. Elke handeling, elke besluit, elke prioriteit, gaan in verhouding met hierdie nuwe verhouding, hierdie nuwe liefde heroorweeg moet word.

Want, Jesus is nie sommer enige gas nie. Hy is die gas wat eintlik die gasheer is. Hy skenk die brood wat ewige lewe gee, die lewende water, die wyn wat sy bloedsomloop van liefde in die wêreld is. Hy skenk dit vrylik vir enige iemand wat hulself beskikbaar stel om by sy voete te sit en na sy woorde te luister.

***

“Net een ding is noodsaaklik, en dit het Maria gekies toe sy by Jesus se voete gaan sit het en aandagtig na sy woorde geluister het.”

Henri Nouwen, die bekende Katolieke teoloog, is baie bekend vir sy talle boeke oor gebed en spiritualiteit. Hy het dikwels na hierdie woorde van Jesus verwys om te sê dat gebed die hart van die Christelike lewe is. Dit is die een noodsaaklike ding. Prayer is the only necessary thing. It is living with God here and now.

Sou ons daarmee die afleiding kon maak dat gebed en aanbidding belangriker is as die praktiese uitvoering van gasvryheid? Is die boodskap dat die kontemplatiewe lewe meer gewig dra as die aktiewe lewe?

Ek dink nie so nie. Of altans, ek dink dit is ’n fout om die vraag op so ’n dualistiese manier te vra. Dit is egter wat ons so graag doen. Ons breek graag die lewe op in kategorieë: Ons veronderstel maklik dat ’n mens se geloofslewe, of gebedslewe iets afgesonder is van die ‘gewone’ lewe. Ons sê maklik dat geloof iets privaat is, godsdiens het sy eie domein en moet liefs apart gehou moet word van die publieke lewe: die ‘regte’ wêreld van familie en finansies, van werk en politiek.

Niks kan egter vêrder van die waarheid wees nie.

Die storie van Martha en Maria is ’n goeie voorbeeld daarvan. Ons sien immers hier hoe Maria se keuse vir gebed, eintlik ’n politiese handeling was wat die kulturele norme en verwagtings van haar dag uitgedaag het. Dit hou direk verband met die groot vrae van die lewe: wat beteken dit om ’n mens te wees? wat beteken dit om ’n vrou te wees? wat is ’n vrou se rol in die samelewing, in die koninkryk van God? Om te bid mag soms die mees rewolusionêre ding wees om te doen.

***

Dit is ook interessant – en sekerlik nie toevallig nie – dat hierdie verhaal oor Martha en Maria net na die gelykenis van die Barmhartige Samaritaan en net voor die Onse Vader gebed voorkom. Dis amper asof Lukas deur sy plasing van hierdie verhaal, vir ons wil sê dat die aktiewe lewe (van etiek en politiek) en die kontemplatiewe lewe (van gebed en aanbidding) alles met mekaar te doen het.

Dit ook die boodskap wat ons in ander dele van die Bybel kry. Wanneer Paulus byvoorbeeld praat van die ‘geestelike lewe’ dan praat hy nie van ’n reeks ‘geestelike’ aktiwiteite wat ’n mens parallel met jou ander aktiwiteite beoefen nie. Nee, hy gee eerder vir ons ’n paar baie eenvoudige eienskappe van hoe ’n mens lyk wat in die Gees van Jesus leef:

“Liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedheid, betroubaarheid, getrouheid, sagmoedigheid, selfbeheersing.”

En tog het ek al dikwels gehoor hoe daar na iemand verwys word as “baie gelowig” of  as “’n groot Christen”; en ek het agtergekom dat mense dan iets anders bedoel as wat Paulus daarmee sou verstaan het nie. Hulle bedoel dat die persoon hulle (private) geloofsoortuigings baie openlik met ander deel en probeer om hulle te oorreed dat hulle reg is. Of as daar gesê word iemand is “baie geestelik” bedoel hulle dalk dat die persoon met kristalle in hulle broeksak rondloop of yoga doen of ’n sekere baie streng dieet volg.

Nee, sê Paulus, spiritualiteit gaan oor: vreugde, vrede, geduld, betroubaarheid, selfbeheersing, vriendelikheid – kindness. Eenvoudige menslike goedheid.

***

Dit laat my dink aan ’n onderhoud wat ek onlangs gehoor het, met die bekende Amerikaanse digter, Mary Oliver. Sy is onlangs oorlede, en die onderhoud is aan die einde van haar lewe gevoer.

In ’n stadium, vra die onderhoudvoerder vir haar: “you’ve said somewhere that you’ve become more spiritual as you’ve grown older. What do you mean when you say that? What’s the content of that?”

Waarop Oliver reageer: “I’ve become kinder, more people-oriented, more willing to grow old.”

Dis dit nie waaroor dit uiteindelik gaan nie: “Becoming kinder, môre people-oriented, more willing to grow old.” Die geestelike lewe is ’n reis waardeur ons mens word, meer menslik word.

En dit laat my weer dink aan iets wat Johan Degenaar, die ou bekende filosoof van Stellenbosch, eenkeer vir sy eerste-jaar studente gesê het: “ons roeping was altyd gewees om van mense Christene te maak. Vandag is dit dalk eerder om van Christene mense te maak.”

Spiritualiteit gaan oor vermensliking, van ons as individue, maar ook van ons samelewing.

***

As die storie van Martha en Maria dan nie die gebedslewe teenoor die aktiewe, publieke lewe wil stel nie, waaroor gaan dit dan?

Ek wonder of dit nie dalk gaan oor heelheid nie. Dat Jesus ons gebroke, opgebreekte, verdeelde lewens wil heelmaak nie. Dat ’n lewe van gebed een is, waarin ons die skeidings en afskortings van ons lewens afbreuk, sodat ons vir Jesus sonder voorwaarde kan innooi – of eerder dat Jesus ons gasheer word en ons in sy wêreld tuiskom, onsself en ander vanuit sy perspektief sien en die lewe volgens sy reëls leer speel.

Let op dat Jesus nie vir Martha kwalik geneem het vir haar gasvryheid nie. Nee, hy sê vir haar, “jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge.” Die Engelse vertaling sê: “you are worried and distracted by many things.” Die Griekse wortel van die eerste woord, wat in Afrikaans met kwel en in Engels met worried vertaal word, beteken letterlik verwurg of strangle. En die Griekse wortel van die tweede woord, wat in Afrikaans met ontstel en in Engels met distracted vertaal word, beteken letterlik om iets wat een moet wees in twee te skeur.

Jesus vind vir Martha in ’n toestand van verskeurdheid, besig om te verwurg te word deur die baie dinge wat haar aandag verdeel. In so ’n toestand kan sy nie die Here se teenwoordigheid geniet, of die gawes wat God vir haar wil gee ontvang nie. Anders as Maria wie se gebed eenvoudig is om na Jesus te luister, is Martha se gebed om Jesus se liefde te betwyfel (“Here, gee jy nie om nie?”); Sy is op haarself ingekeer (“My suster los my om alleen te bedien”); en dan maak sy haar probleem Jesus s’n (“sê vir haar om my te help!”)

Wanneer Jesus haar dan twee keer op haar naam roep is dit amper asof hy haar uitnooi om ook te kom sit, sodat sy ook in God se teenwoordigheid kan heel word. Jesus nooi haar om ook haar diepste wese in God te vind, eerder as in haar gespartel om almal en alles tevrede te stel, maar ten koste van haar menswees.

In ’n vinnige en gejaagde wêreld waarin ’n mens daagliks met honderde klein aansprake op jou aandag en tyd en geld moet onderhandel is die gevaar dat ons kan verlore kan raak in die doen sonder dat ons dit anker in die diep plek waaruit ons diepste wese gevoed word.

Die versoeking is dan groot om bloot te probeer om op alle terreine net nie ander mense teleur te stel nie: as ek net al die eposse in my inbox kan beantwoord, as ek net al die takies op my to-do list kan af-tick, as ek net die volgende mylpaal by die werk kan bereik, sal ek ten minste voel of ek nog ’n mate van beheer het, sal ek ten minste nie die teleurstelling en verwerping van my kollegas of familie hoef te beleef nie.

Maar as ons Maria se voorbeeld wil volg, is gebed nie om vir God ’n klomp goed te sê nie, maar dood eenvoudig om te luister. Gebed is nie nog ’n ding wat met al die ander dinge in my lewe moet kompeteer nie. Dit is die een noodsaaklike ding wat my lewe saamsnoer in ’n eenheid. Dit is ’n basiese ontvanklikheid, ’n openheid, ’n beskikbaarheid om stil te word, ’n bereidwilligheid om te wag en te luister na die Een waar uit alle dinge hulle lewenskrag ontvang

Dit is egter belangrik om in te sien dat Maria se gebed iets gekos het. Sy moes ’’n ’n. En dit was ’’n baie ongewilde keuse wat onmiddellik groot weerstand gekry het.

Wat is die keuses wat jy moet maak, sodat jy ook op ’’n gereelde basis, Jesus se uitnodiging kan aanvaar om by sy voete te sit en na hom te luister?

Hoe kan jy jou skedule en agenda en prioriteite op so ’’n manier inrig dat jy die ruimte skep waarin jy stil kan raak en vir God kan vra: “sê U vir my, wie is ek regtig? waarom is ek hier? hoe wil U my vermenslik? hoe wil u my aanwend vir die vermensliking van die samelewing?

***

The invitation to a life of prayer is the invitation to live in the midst of the world without being caught in the net of wounds and needs. The word ‘prayer’ stands for a radical interruption of the vicious chain of interlocking dependencies leading to violence and war and for an entering into a totally new dwelling place. It points to a new way of speaking, a new way of breathing, a new way of knowing, yes, a whole new way of living.

It is not easy to express the radical change that prayer represents, since for many the word ‘prayer’ is associated with piety, talking to God, thinking about God, morning and evening exercises, Sunday services, grace before meals, sentences from the Bible, and many other things. All of these have something to do with prayer, but when I speak about prayer . . . I speak first of all about moving away from the dwelling place of those who hate peace into the house of God. . . Prayer is the centre of the Christian life. It is the only necessary thing (Luke 10:42). It is living with God here and now.

Henri Nouwen, Prayer and Peacemaking

Lukas 10:25-37

14 Julie 2019

Vyfde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons kom vanoggend weer voor een van Jesus se gelykenisse te staan – in hierdie geval Lukas 10:25-37.

Die gelykenisse is stories waarin ’n mens jouself kan verloor; net om jouself op ’n onverwagse manier weer terug te vind.

Dit is eenvoudige verhale van alledaagse mense en dinge, maar altyd met ’n onverwagse wending, ’n kinkel in die storielyn wat ’n mens aan die dink sit. En ek hoop dat ons na vandag se erediens – tydens tee – verder hieroor gaan gesels, want dit is die aard van gelykenisse – hulle spook by jou.

Die probleem is natuurlik dat ons hierdie stories al so veel keer gehoor het, dat ons nie meer die onverwagse wending kan raaksien en waardeer nie. Ons het Jesus se gelykenisse mak gemaak – sodat ons meer geneig is om die gelykenisse in te span om ons bestaande leefstyl en waardes te weerspieël as wat ons toelaat dat hulle ons bevraagteken en uitdaag.

Daarom moet ons probeer om die verhale eers weer in hulle oorspronklike konteks te hoor, sodat hulle op ’n nuwe en vars manier tot ons kan spreek. Dit is eenvoudig wat ek in vanoggend se preek gaan probeer doen – om ’n ou bekende gelykenis op so ’n manier te vertel dat ons iets kan verstaan van wat Jesus se oorspronklike gehoor moontlik sou beleef het.

***

Jesus vertel hierdie gelykenis nadat ’n sekere wetskenner opstaan om vir Jesus te toets:

“Wat moet ek doen om die ewige lewe te beërf?”

En dalk is dit per se nie so ’n slegte vraag nie. Dit kan met erns gevra word – en dan is dit ’n teken van iemand wat die lewe ernstig opneem. Hier is iemand wat verlang na die ewige lewe, na die lewe soos wat God dit gee in al sy diepte en volheid.

Maar nee, word ons ingelig, dit was nie sy bedoeling nie. Hy wou vir Jesus toets. Is dit nie hoe hierdie vraag en ander soortgelyke vrae dikwels in ons dag gevra word nie?

Hoe kan seker wees dat ek die ewige lewe erf? Wat moet ek doen om seker te maak dat ek, buiten die lewe wat God hier en nou vir my skenk, ook die ewige lewe kan erf? Aan watter geloof moet ek behoort? Watter dinge moet ek glo? Tot wie moet ek bid? Watter rituele moet ek voltooi, sodat ek eendag hemel toe kan gaan? Die aarde is nie vir my genoeg nie – ek wil die hemel ook hê!

Maar Jesus is al deur die duiwel getoets, toe hy veertig dae in die woestyn deurgebring het. Hy weet dat jy nie ’n goeie vraag wat met slegte bedoelings gevra is, direk moet beantwoord nie.

“Jy is mos ’n kenner van die Wet van Moses, sê jy vir my, wat staan daarin geskryf? Wat lees jy daar?”

“Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met al jou krag en met jou hele verstand, en jou naaste soos jouself.”

***

Die man was inderdaad ’n kenner van die wet. Jesus kon dit self nie beter gestel het nie: “Jy het reg geantwoord,” sê Jesus vir hom. “Doen dit en jy sal lewe!”

“Doen dit en jy sal lewe.” As jy weet wat die Here van jou vra, waarvoor staan ons dan hier en praatjies maak. Gaan, en wees lief vir God met jou hele wese, met jou tyd en jou geld en jou loopbaan en jou energie en jou gawes . . . Gaan, en wees lief vir jou naaste; doen aan hom en haar wat jy graag sal wil hê, hulle vir jou moet doen. Die koninkryk van God is byderhand – betree dit en lewe!

Let op dat Jesus nie ’n onderskeid maak tussen die lewe en die ewige lewe nie. Hy maak ook nie ’n onderskeid tussen geloof en dade nie, tussen genade en werke nie. Om vir God lief te hê en jou naaste soos jouself – dit is die ewige lewe.

***

Die Wetskenner het sy antwoord gekry – ’n antwoord wat hy reeds gehad het – maar wat is nou lekkerder as om praatjies te maak met Jesus.

“En wie is my naaste?” So probeer die wetskenner om die koms van die ewige lewe nog ’n bietjie langer uit te stel. Weereens is die bedoeling agter die vraag, nie helemaal suiwer nie. Hy wou homself regverdig, so sê die teks vir ons.

“Wie is my naaste?”

Is dit nie maar ’n mooi manier om te vra, “wie is nie my naaste nie?” Vir wie hoef ek nie lief te wees nie? Dit is eintlik waaroor dit gaan. If I am to love my neighbour as myself, where can I draw the line? I am a neighbour, yes, but where is the edge of my neighbourhood?

Soos ek gesê het, Jesus is reeds deur die duiwel getoets, so hy vertel ’n storie – om daardeur hopelik vir die wetskenner ’n ander rol te laat speel as ‘die een wat vir Jesus toets’.

***

“’n Man het van Jerusalem afgegaan na Jerigo en is deur rowers oorval. Hulle het sy klere uitgetrek, hom geslaan en toe weggegaan en hom halfdood agtergelaat.”

’n Man. Was hy ’n goeie man of ’n slegte man? ’n Ryk man of ’n arm man? ’n Gelowige man of ’n heiden? Jesus se niks oor die identiteit van hierdie man nie. Dit kon enige iemand gewees het. Dit kon ’n Jood of ’n Griek, ’n vry persoon of ’n slaaf gewees het. Dit kon die Wetskenner, of enige iemand anders in die gehoor gewees het. Dit kon ek of jy gewees het.

Al wat saak maak, is die naakte nood waarin hy homself bevind. Kaal gestroop en al sy besittings beroof, was hy half-dood agtergelaat. Hy lewe, maar vir hoe lank nog?

Ah! maar daar is goeie nuus. ’n Priester, het toevallig met daardie pad langs afgegaan . . . maar, helaas, toe hy hom sien, die sterwende man, vir my en jou in ons diepe nood, het hy aan die ander kant verbygegaan.

Steeds is daar hoop . . . want net so het ook ’n Leviet by die plek aangekom . . .

Maar toe hy hom sien, die sterweling, ek of jy, in ons oomblik van nood, het ook hy aan die ander kant verbygegaan.

***

Baie het al gewonder: Hoekom? Hoekom het die priester en die Leviet verbygeloop het sonder om vir my of vir jou te help. Dit was tog duidelik dat ons hulp nodig gehad het. En die wet is tog duidelik, jy moet jou naaste liefhê soos jouself. En ’n priester en ’n Leviet, soos enige ander goeie Jood, soos enige mens, sou dit tog geweet het.

Die beste antwoord wat ek al gehoor het kom uit ’n preek van Martin Luther King Jr.:

“I’m going to tell you what my imagination tells me. It’s possible these men were afraid . . . And so, the first question that the priest and the Levite asked was, ‘If I stop to help this man, what will happen to me?’ . . .”

Dit is waarskynlik dieselfde rede waarom ek sou verbygeloop het; waarom ek verbyloop. Omdat ek bang is, en dan vra, indien ek stop om hierdie man te help, wat sal van my word? Wat sal van my word as ek by daardie saak of by daardie persoon betrokke raak? Wat sal van my word as ek my werkgewer aanspreek oor die onreg wat ons as ’n instelling pleeg? Wat sal van my word, as ek die ellende raaksien en nie my gesig daarvan wegdraai en maak asof ek dit nie gesien het nie?

***

Maar kom ons keer terug na die storie?

’n Goeie storieverteller weet dat dinge altyd in 3’s kom. Voltooi my sin: Tom, Dick and . . . Harry. Die Wallabies, die All Blacks en die . . . Springbokke.

Op dieselfde manier, as jy in Jesus se tyd vir ’n Joodse gehoor gesê het: “daar was ’n Priester, en toe ’n Leviet . . .” dan sou die gehoor geweet het wat kom volgende: om die drietal vol te maak moes jy byvoeg: ’n Israeliet!

Want kyk, die priesters was almal afstammelinge van Aaron, die priester. En die Leviete was al die afstammelinge van Jacob se derde seun, Levi. Hulle was ook ’n tiepe priester-klas, maar op ’n laer kerf. En, as jy nie ’n priester of ’n Leviet was nie, maar jy was ’n gebore Jood, dan was jy ’n Israeliet.

Op hierdie punt in Jesus se verhaal, was almal in die gehoor besig om hulle asem op te hou. Hulle het geweet daar is nog hoop vir die sterweling langs die pad. Want daar moet nog een persoon verbykom; ’n Israeliet. En al het die priester en die Leviet nie een die Wet nagekom deur te stop en die man te help nie, sal die Israeliet dit sekerlik doen.

En net daar kom die onverwagse wending, die kinkel in die storielyn. Want kyk, “’n Samaritaan wat op reis was, het op hom afgekom; en toe hy hom sien, het hy hom innig jammer gekry.”

***

Op hierdie punt is dit belangrik om te verstaan dat Jode en Samaritane baie min van mekaar gedink het. Samaritane en Jode het verskil oor wie die ware volk van God is, oor wie se tempel die ware tempel het, oor wie se weergawe van die Torah die ware Jakob was. Daar het ’n diepe vyandigheid en wantroue tussen Jode en Samaritane geheers. ’n Hedendaagse ekwivalent sou kon wees die vyandigheid tussen ’n Joodse Israeli met Sionistiese oortuigings en ’n Palestynse Moslem wat Hamas ondersteun.

En Jesus was self ’n slagoffer van daardie vyandigheid. Dit was tipies die geval dat Galileërs, soos Jesus, wat op reis was na Jerusalem, vir ’n gedeelte van die reis deur Samaria moes gaan. Dit het gebeur dat sulke reisigers deur die inwoners van Samaria aangeval is; en dit het ook gebeur dat Jode teruggeslaan het, deur van die Samaritaanse dorpies af te brand.

En net in die vorige hoofstuk lees ons dat Jesus, op reis deur Samaria, in al die Samaritaanse dorpe gasvryheid geweier, is “omdat hy op pad Jerusalem toe was.” Jesus en sy dissipels moes vermoedelik buite slaap waar hulle heel moontlik deur rowers oorval kon word en dalk selfs halfdood langs die pad agtergelaat kon word. Twee van Jesus se dissipels was so woedend oor daardie voorval dat hulle vir Jesus gevra het of hy nie dalk wil bid dat God vuur uit die hemel laat neerdaal om daardie dorpies te verwoes nie.

Nou kan jy indink hoe verras Jesus se gehoor moes gewees het, toe die derde persoon wat verbykom, nie ’n Israeliet was nie, maar ’n Samaritaan. “En toe die Samaritaan die half-dooie man sien, het hy hom innig jammer gekry.”

Of soos Martin Luther King Jr. dit stel:

“But then the Samaritan came by, and he reversed the question: ‘If I do not stop to help this man, what will happen to him?” Indien ek nie stop om hierdie man te help nie, wat sal van hom word?

Vir Martin Luther King was dit nie ’n teoretiese vraag nie. Dit was nie om praatjies te maak met Jesus sodat ’n mens die koms van God se koninkryk ’n tydjie langer kon uitstel nie. Dit was ’n baie konkrete, etiese en politiese vraag, waardeer hy die koms van God se koninkryk op aarde wou aanjaag – want hy het toe verder gevra: “If I do not stop to help the sanitation workers, what will happen to them?”

Van daar het King afgegaan Memphis toe, om die einste werkers to help, en dit was daar dat hy vermoor is.

En soos King, was die Samaritaan se barmhartigheid ook meer as ’n warm gloed van meegevoel: hy het nie soos die priester en die Leviet ’n wye draai geloop nie; “hy het na hom gegaan, sy wonde verbind en olyfolie en wyn daaroor gegiet. Toe help hy hom op sy rydier, neem hom na ’n herberg en versorg hom daar. Die volgende oggend haal hy twee denarii uit, gee dit vir die herbergier en sê, ‘Versorg hom, en wat jy ook al bestee sal ek jou betaal as ek terugkom.’”

Sy optrede is konkreet. Dit veronderstel ’n persoonlike verbintenis. Hy maak beloftes. Hy moet weer daar verbygaan. Die Samaritaan plaas sy vertroue in die herbergier en vra dat die hom ook sal vertrou.

Op hierdie punt, stel Jesus die vraag aan die Wetkenner: Wie van hierdie drie, dink jy, was ’n naaste vir die man wat deur die rowers oorval is?”

Die antwoord is duidelik. Maar die Wetkenner kan homself steeds nie kry om sê: die Samaritaan, die Samaritaan was vir hom ’n naaste nie. “Die een wat ontferming aan hom betoon het,” sê hy eerder.

***

Weereens is die woordkeuse baie interessant. Ontferming, barmhartigheid, mercy – dit is ’n woord wat Lukas baie gebruik het in sy evangelie, maar altyd as ’n uitdrukking van God se karakter. God word geken aan God se barmhartigheid – God word geken aan haar ontferming, genade, mercy.

God – en hierdie Samaritaan. God ontferm hom oor ons deur die ontferming van ons medemens. Wanneer God aan mense barmhartigheid wil betoon, doen God dit deur mense. Indien nodig, deur ons vyande. Selfs ons bitterste vyandigheid en konflik, selfs die mees verkalkte haat en wantroue van mense kan nie perke plaas op God se ontferming en genade en barmhartigheid nie.

So, wanneer Jesus vir die Wetskenner en vir ons hier wegstuur met die roeping: “Gaan doen jy ook so,” hoor ek ten minste drie goed:

1.

Moenie jou besig hou met praatjies met Jesus as ’n wyse om die ewige lewe ’n bietjie langer uit te stel nie. Moenie, soos die Wetskenner, godsdiens gebruik om jouself te regverdig nie, om jou hande skoon te hou nie. Gaan wees lief vir God en jou naaste en jy sal lewe!

2.

Wanneer ek en jy die half-dooie man langs die pad sien; wanneer ons ellende en lyding en onreg en vyandigheid en geweld teëkom in die wêreld, herinner MLK vir ons, gaan ons bang voel, en die versoeking gaan wees om te vra, as ek stop om te help en betrokke te raak, wat sal van my word. Kom ons help mekaar, om die ander vraag lewendig te hou: “as ek nie stop om te help nie, wat sal van hom/haar word?”

3.

Laastens, sou julle opgelet het, dat Jesus die storie op so ’n manier vertel het – en ek het probeer om dit na te doen – dat ons onsself nie te vinnig in die plek van die Samaritaan sal plaas nie. Met ander woorde, dat ons onsself nie te vinnig in die posisie van die morele held te plaas nie.

Jesus se gehoor sou in die eerste plek met die sterweling langs die pad geïdentifiseer het. Die punt is dan dat ek my vyand nodig het om my te red. Is dit nie die evangelie nie? Soos Paulus in sy brief aan die Romeine sê: Terwyl ons nog vyande van God was, het Christus sy lewe vir ons afgelê sodat ons mag lewe.

Deur die eeue heen, het samelewings gewoond geraak aan ’n ander manier om gemeenskap te vorm en konflik te oorkom. Deur saam te staan teen ’n gemene vyand. Wanneer ons konflik beleef, kan ons ons verskille oorstyg, so lank as wat ons ’n gemeenskaplike vyand kan vind. ’n Sondebok. Vir duisende jare was hierdie taktiek baie effektief. So kon families en dorpe, volke en nasies, saamtrek en ontdek: eendrag is krag.

Maar in ’n globaliserende wêreld, is ons gemeenskaplike vyande besig om op te raak. Wat aan die ander kant van die wêreld op ’n globale vlak gebeur, het ’n direkte impak op wat in my buurt, plaaslik gebeur. ’n Burgeroorlog in Sirië veroorsaak ’n humanitêre krisis wat skokgolwe reg deur Europa en Amerika veroorsaak. Mosambiek met een van die laagste koolstofvoetspore ter wêreld, word verwoes deur twee ongekende siklone wat die VN sê sonder twyfel die gevolg van aardverhitting is.

Ons begin al hoe meer ontdek wat Jesus probeer sê het, toe hy geleer het dat ons ons vyand moet liefhê. Die vyand is ook jou buurman. Jy en jou vyand sit in dieselfde roeibootjie en die bootie het ’n gat. Die water stroom in en die boot is besig om te sink.

Wat moet ek doen om te lewe? Skielik is ek afhanklik van die barmhartigheid van ’n Samaritaan, van my vyand… en my vyand is afhanklik van my ontferming. Dalk, as ons vir mekaar, ’n naaste word, kan ons saam begin om water uit die bootjie te skep. Uiteindelik, kry ons dit dalk reg om die gatjie toe te stop en so te oorleef.

En oorleef ons die krisis, betree ons ’n nuwe orde waarin daar nie meer vyande is nie. Dan betree ons die ewige lewe, die nuwe hemel en die nuwe aarde.

Bly ons vasgevang in ons ou vorme van dink en optree, klou ons vas aan ons vooroordele en verdeeldheid, aan ou wonde wat ons koester, sink ons saam.

Is dit nie ons wat daar lê, kaalgestroop en halfdood in die sloot, nie. Ons lewe, maar vir hoe lank nog?

Romeine 5:1-5

16 Junie 2019

Drie-eenheid Sondag
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Drie-eenheid Sondag gee vir ons ’n geleentheid om ’n bietjie na te dink oor die betekenis en relevansie van die Christelike belydenis in ’n drie-enige God.

Anders as ander fees-dienste wat dramatiese gebeurtenisse onthou en vier (soos Jesus se geboorte, of sy opstanding, of die uitstorting van die Gees met tonge van vuur) klink dit ietwat minder opwindend om ’n gedagte, ’n abstrakte teologiese idee te vier.

Dit is inderdaad so dat ’n mens die Drie-eenheid van God op so ’n abstrakte, teoretiese manier kan benader dat dit jou baie deurmekaar gaan maak, of nog erger, dat dit jou aan die slaap sal maak. Dit is wat geneig is om te gebeur as ons ’n teologiese idee, as ’n teoretiese probleem benader wat opgelos moet word eerder as ’n geheimenis waaraan ons moet deelneem.

Die Drie-eenheid is ’n geheimenis en soos dit altyd is wanneer ons iets oor God probeer sê, kan ons alleenlik deur middel van beeldspraak oor God praat. Ons taal skiet altyd te kort en ons kan nooit vir God vasvang in ons begrippe en beelde nie. Ons spreke oor God is altyd metafories, altyd vergelykend.

Die filosoof Gabriel Marcel het baie sinvol onderskei tussen ’n probleem en ’n misterie of ’n geheimenis. ’n Probleem probeer ’n mens oplos en as jy byvoorbeeld die Drie-eenheid as ’n wiskundige probleem gaan benader gaan jy jou brein breek deur te probeer om te verduidelik hoe 1+1+1 = 1 i.p.v. 3.

Nee, ’n misterie is nie ’n probleem wat ’n mens moet probeer oplos nie – die doel van ’n misterie is eerder om ons in te nooi en soos jy aan die misterie deelneem, en iets daarvan begin verstaan, kom jy agter dat dit nie jy is wat sin maak van die misterie nie, maar die misterie wat sin maak van jou. Jy interpreteer nie die misterie nie, die misterie interpreteer vir jou.

Dit is waarom dit sin maak om vandag oor God se Drie-eenheid na te dink en om dit te vier; want ten diepste gaan dit oor wie ons is. Soos ’n mens God se aard en karakter beter verstaan so verstaan ons ook onsself beter.

So, wat verstaan Christene dan as hulle van God praat as Drie-enig, as Vader, Seun en Gees?

Wel, een stukkie raad wat my nogal gehelp het om hierdie geheimenis van die drie-in-die-een te verstaan is om nie by die Een te begin en te probeer om dit Drie te maak nie, maar eerder by die Drie te begin en te ontdek dat dit in die verhouding van die Drie is dat ons die diepste aard en karakter van die Een leer ken.

Met ander woorde, begin by die manier waarop God kies om ons te ontmoet – as Skeppende ouer, en as liefdevolle Broer en as Lewegewende Gees – en vra dan wat dit vir ons van die aard en karakter van God leer. Dit is inderdaad ook hoe die vroeë Christene by die idee van die Drie-eenheid uitgekom het.

Toe die Nuwe Testament geskryf was, het die kerk nog nie konsensus bereik oor die Drie-eenheid as sodanig nie – dit sou eeue duur voordat die kerk finaal konsensus oor die Drie-eenheid bereik het, en selfs toe het almal nie saamgestem nie. En tog, as ’n mens Paulus se briewe lees, soos die stukkie wat ons vanoggend gelees het uit sy brief aan die gelowiges in Rome, dan hoor ’n mens hoe Paulus, in sy poging om iets oor God te sê, praat van die Vader, en dan van Jesus Christus en dan van die Heilige Gees – hy praat van drie persone, maar altyd in verhouding met mekaar, en deurentyd kry mens die gevoel hy is besig om van Een werklikheid te praat.

In die gedeelte wat ons gelees het, sê hy dat dit deur Jesus Christus se getrouheid aan die Vader is wat ons vrede het met God en daarom met hoop uitsien na God se heerlikheid. En selfs in die hede, terwyl ons nog verdrukking beleef, is daardie hoop wat in ons leef nie tevergeefs nie, want ons sien nou reeds iets van God se heerlikheid. Deurdat die Heilige Gees wat deur God aan ons gegee is liefde in ons harte uitstort, het ons ’n bewys dat ons hoop waar en betroubaar is.

So, hoewel die Drie-eenheid tegnies nog nie as ’n teologiese begrip bestaan het nie, is daar ’n ‘trinitariese patroon’ in die manier waarop Paulus oor God praat. Ons kry toegang tot die Skepper se heerlikheid deur Jesus Christus en dit is vir ons geloofwaardig omdat die Heilige Gees God se liefde in ons harte uitstort. Die drie persone verwys heeltyd na mekaar, en die een kan nie sonder die ander een sin maak nie.

Een manier waarop die kerkvaders probeer het om hierdie gemeenskap tussen die Vader, Seun en Gees te verbeeld was deur die metafoor van ’n goddelike dans. Nes jou fokus op die een val, word jou blik herlei na die ander, en nes jou oë daar begin te rus, betree die derde persoon die dans – en so gaan dit eindeloos voort.

Hierdie metafoor aktiveer as’t ware ons verbeelding en help ons om God as dinamies eerder as staties te verstaan. God is aan die beweeg – van ewigheid tot ewigheid. Ons kan nie vir God vasvang nie; die beste waarvoor ons kan hoop is om – vir die tyd wat dit vir ons gegun word – saam te beweeg, saam te dans.

Een van die bekendste Christelike kunswerke, is hierdie ikoon van Andrey Rublev. Dit dateer uit die 15de eeu. Twee titels word daaraan gekoppel: “Die Drie-eenheid,” en “die Gasvryheid van Abraham.” Ons sien drie figure, elkeen met engel-vlerke, wat om ’n tafel sit.

Aan die een hand verbeeld dit die verhaal van Sara en Abraham wat gasvryheid betoon aan drie vreemde mans wat in die woestyn by hulle aankom. Natuurlik weet Abraham nie aanvanklik of hierdie mans vriendelik of vyandig teenoor hulle sal wees nie. Hulle neem egter die risiko en besluit om die drie mans met oorvloedige gasvryheid te ontvang, en so, sonder dat hulle dit besef, ontvang hulle drie engele as gaste – en daarmee saam, ook die goeie nuus dat Sara swanger is.

Rublev gebruik daardie verhaal as die beeldryke materiaal waarmee hy dan in hierdie ikoon, die diepe geheimenis van God as Drie-enig, probeer uitbeeld. Hy nooi ons as’t ware uit om die drie-enige God se teenwoordigheid in die alledaagse te probeer raaksien, soos in die koms van ’n vreemdeling wat vra vir iets om te eet of ’n beker water om te drink.

Die gesigte van die drie besoekers is amper identies, maar die kleur van hulle gewaad verskil. Die Vader, aan die linkerkant, dra goud – dit verteenwoordig God se heerlike glans, prag en lig. Die Seun dra blou – dit is verteenwoordig die mens, omdat die mens sy bestaan voer tussen die blou van die hemelruim en die blou van die see. Die Gees dra groen – wat verwys na die verkwikkende krag van die Heilige Gees as die asem van God wat deur die ganse skepping werksaam is om nuwe lewe te bring.

Ons sien hier vir God as ’n gemeenskap van persone. God is ten diepste ’n verhouding van eenheid en vrede waarin elkeen van die ‘persone’ se eiesoortigheid of uniekheid nogtans behoue bly.

Die Vader kyk na die Seun, maar met sy hand verwys Hy na Gees. Die Seun Kyk na die Vader en wys ook heen na die Gees. Die Gees kyk na die Vader, en wys met die een hand na die Seun. Met die ander hand, maak die Gees egter die sirkel oop deur na ’n oop plek op die tafel te wys.

Die drie-persone bewonder en respekteer mekaar – maar hulle sirkel is nie geslote nie. Soos iemand dit stel, hierdie is nie ’n hoërskool clique nie. Die een wat voor die ikoon staan word ingenooi om ook sy of haar plek aan die tafel in te neem. Daar is ook plek vir my. Daar is ook plek vir ons. Kom sit hier by ons, sê God. Kom en neem deel aan ons geselskap, sluit aan by ons liefdevolle dans, kom en word deel van ons lewe.

Ons praat altyd oor God in beeldspraak, deur metafore. Ons word vanoggend uitgenooi om vir God te verbeeld, nie as ’n enkeling wat afgesonder agter ’n wolk weggesteek sit soos ’n kritiese toeskouer wat ’n vertoning beoordeel nie, maar as ’n betroubare, self-opofferende, verhouding van liefde.

Anders as die verhoudings waaraan ons al te gewoond is, waarin die een die ander domineer, of op subtiele maniere manipuleer, sien ons hier ’n verhouding van wedersydse respek en waardering. In plaas van jaloesie en hebsug wat my eie probeer beskerm sien ons hier ’n verhouding waarin oorvloedige gasvryheid die grondslag van gemeenskap is. In plaas van of ’n begeerte om die ander in my eie beeld te probeer skep, sien ons hier hoe verskeidenheid gevier en gekoester word.

As ons nou terugkeer na ons teksgedeelte dan hoor ons hoe Pauls vir gemeente in Romeine wil bemoedig. Dit is ’n gemeenskap wat van buite af verdrukking beleef, en terselfdertyd, van binne af, as gevolg van verdeeldheid, jaloesie en trots dreig om uitmekaar te skeur. Paulus bemoedig hulle deur hulle daaraan te herinner dat die drie-enige God op ’n geheimsinnige manier besig is om vir hulle deel te maak van ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek, waarin hulle mekaar verdra en ondersteun en versorg.

Paulus herinner hulle dat geeneen van hulle op grond van hulle eie goedheid ingesluit is nie, maar alleen deur genade, deur die oorvloedige gasvryheid van God die Vader wat in ons vyandigheid vir ons sê, hier is vir jou ’n plekkie.

Paulus herinner vir hulle dat God in Christus nie op ’n afstand staan en oordeel nie, maar saam met ons ly aan die verdrukking en die verdeeldheid; en dat ons daarom die lyding met hoop en volharding kan verduur.

Laastens, herinner Paulus hulle dat die waarborg van God se teenwoordigheid, die liefde is wat die Gees in hulle harte uitstort.

Uiteindelik, kom dit vir Paulus neer op liefde en gasvryheid. En as die beeld van God wat self bestaan as ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek en openheid, ons help om onsself vir so ’n gemeenskap te beywer – in die lewe van die kerk, van die politiek, van die werkwêreld, en in ons gesinslewe, dan dien dit sy doel.

Wat ek uiteindelik by Paulus hoor is nie veel anders as die beroemde Boeddhistiese leermeester, John Crook, wat vertel van ’n afspraak wat hy met sy eie leermeester gehad het nie. Nadat hy vir ’n halfuur of wat aangegaan het met allerhande spekulasies en ingewikkelde teorieë oor enlightenment ensovoorts, het sy leermeester vir ’n tyd lank in stilte gesit en toe uiteindelik gevra: “John, when were you last kind?” Mag ons as individue en as ’n gemeenskap groei in kindness, in liefdevolle gemeenskap, en so verras word om te ontdek dat die drie-enige God by ons tuisgekom het. Die tafel is gedek, ons plekkie is reg vir ons. Gaan ons die uitnodiging aanvaar?

Handelinge 2:1-21

9 Junie 2019

Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Met Pinkster vier ons dat God aan ons, aan mense, aan die ganse skepping, Sy asem skenk. Ons vier vandag hoe die liefdevolle lewensadem van God wat ook vir Jesus in sy lewe bemagtig het ook aan ons geskenk word.

Ons het hierdie jaar saam met die evangelie volgens Lukas deur Jesus se lewe gereis; en julle sal onthou dat daardie verhaal by Jesus se doop in die Jordaan-rivier begin het. Soos Jesus uit die water opgekom het, het die Heilige Gees op hom neergedaal en op dieselfde oomblik hoor hy die Vader se stem wat sê: Jy is my geliefde kind. Ek vind groot vreugde in jou.

Daardie stem van onvoorwaardelike liefde en aanvaarding is die lewenskrag van Jesus; dit is die basis van alles wat hy verrig het en alles wat hy onderrig het.

En soos wat Lukas sy evangelie begin met God wat sy Gees aan Jesus skenk, so begin hy sy tweede volume, die boek van Handelinge, met God wat sy Gees oor Jesus se volgelinge uitstort. Ons gaan dit vanoggend lees.

Vir konteks: Jesus se laaste opdrag aan sy dissipels voor sy hemelvaart, was om in Jerusalem te wag sodat God daar die Heilige Gees vir hulle kan gee. Dink aan wat Jesus hier van hulle vra: Eerstens, is die dissipels Galileërs en nie van Jerusalem nie. Dit is vir hulle ’n vreemde stad. Meer nog, dit is die plek waar Jesus vermoor is en waar dit nie veilig is om ’n volgeling van Jesus te wees nie. Dit is ook die plek waar die dissipels vir Jesus verraai het, waar hulle hom verlaat en verloën net. Dit is die plek van mislukking, die plek van hulle ontrou aan Jesus. Daar, juis daar, op ons plek van mislukking en ontrou moet ons op God se bemagtiging wag.

Ek wonder wat beteken dit vir jou? Ek wonder wat sou dit vir jou beteken om in Jerusalem te bly wag – in jou plek van mislukking en ontrou? Waar is dit vir jou?

***

So vind ons dan aan die begin van vanoggend se gedeelte die dissipels in Jerusalem. Hulle is almal saam in ’n vertrek. Hulle wag. Heel moontlik is die deure uit vrees gesluit. Die volgende oomblik is daar ’n harde geluid soos ’n Kaapse stormwind wat nie net die huis vul waarin hulle was nie, maar ook die die hele buurt na hulle toe lok. Tonge soos vlamme verskyn en verdeel om op elkeen van hulle neer te daal.

Vuur en sterk stormwinde was natuurlik bekende Ou-Testamentiese tekens van God se ongetemde teenwoordigheid. En wat is die effek van God se teenwoordigheid in hierdie geval? Hulle is met die Heilige Gees is elkeen toegerus om ’n ander taal te praat.

Dit was die tyd van die Joodse Pinksterfees en daar was pelgrims vanuit eke windrigting vir hierdie fees in die stad. En soos mense uit nuuskierigheid nader kom om uit te vind wat die oorsaak van die groot lawaai is, kom hulle agter dat hierdie groep Galileërs die taal waarmee hulle elkeen grootgeword het.

Hoe kan dit wees? Wat is hier aan die gang?

***

Die mense het hoofsaaklik twee reaksies op hierdie vreemde gebeurtenis. Ons hoor hoe baie van die mense – positief verras en in verwondering oor wat hulle sien en hoor – vra: “Wat beteken dit tog?”

Maar ander mense sien hierdie verskynsel en maak dit af: “hulle is vol soetwyn!” sê hulle. Dit is “spirits” wat so maak, nie “the Spirit” nie.

Twee reaksies op die koms van God se Gees: Een ’n reaksie van meelewing en verwondering; die ander een, ’n amper siniese houding wat ’n werklike ontmoeting wil ontduik. Ook in onsself kan daar meerdere reaksies op die Gees se koms wees.

Ek het die week geluister na ’n gedig van DH Lawrence. Dit begin so:

“Not I, not I, but the wind that blows
through me!
A fine wind is blowing the new
direction of Time.
If only I let it bear me, carry me,
if only it carry me!
If only, most lovely of all, I yield
myself and am borrowed
by the fine, fine wind that takes its course through the chaos of the world”

Song of a Man Who Has Come Through, DH Lawrence

Mens hoor hier ’n diep verlange om deur die Gees vervul te word – nie Ek self nie maar die wind wat deur my waai! Maar dan, later, in dieselfde gedig:

“What is the Knocking?
What is the Knocking at the door in
the night?
It is somebody wants to do us harm.”

Selfs in die hart van een persoon, kan ons gemengde gevoelens koester oor die Gees se koms. Ons kan daarna verlang en terselfdertyd bang wees vir die onbekende. En ons kan ons vrees selfs verbloem in ’n uitwaartse siniese houding wat die Gees op ’n afstand probeer hou. Die uitnodiging wat die teks aan ons rig, is om lank genoeg in die plek van verwondering te vertoef, totdat ’n mens uiteindelik nie net sê: “wat beteken dit tog?” nie, maar uiteindelik ook, “wat moet ons doen?”

***

Maar Petrus nooi die spotters uit om ’n dieper waarheid raak te sien. Hierdie mense kan nie vol soetwyn wees nie; dus 09:00 in die oggend! Die groot Boeing het nog nie eers oorgevlieg nie!

En dan staan Petrus op en lewer die preek van sy lewe. Ons het vanoggend net die eerste gedeelte daarvan gelees, en in hierdie gedeelte haal Petrus die Hebreeuse profeet, Joël aan. En in hierdie profesie hoor ons hoe God deur sy Gees juis dié mense in die samelewing wat tipies nie ’n stem gehad het nie gaan gebruik om sy Woord te verkondig:

          ‘Ek sal my Gees op alle vlees uitstort –
          julle seuns en julle dogters sal profeteer
          en julle jongmense sal visioene sien,
en julle ou mense sal drome droom.
          Ja, ook oor my diensknegte en diensmaagde
          sal Ek in daardie dae my Gees uitstort en hulle sal
profeteer.’

In ’n patriargale, hiërargiese samelewing, wat streng deur godsdienstige reinheidswette georden was, belowe God om selfs die jong slawemeisie sy spreekbuis te maak. God se Gees kan nie mak gemaak word en beperk word tot enkele bevoorregte individue soos die koning of die priester nie.

Nee, sê Joël, die bestemming van God se Gees is ‘alle vlees’, alle mense. Dit laat mens dink aan Paulus se visie van Christus wat eendag die hele heelal, alles en almal gaan vul.

 Die vraag is natuurlik – veral vir die van ons wat reeds ’n stem het – of ons dan steeds sal sê: “Not I, not I, but the wind that blows through me!” of dalk eerder “What is the Knocking? What is the knocking at the door in the night? It is someone wants to do us harm.”

Wat julle hier sien, verduidelik Petrus vir sy gehoor, is die vervulling van Joël se profesie. Die eindtyd het aangebreek. Vir hulle wat hulle bevoorregte posisie in die samelewing wil beskerm, mag dit dalk voel soos ’n einde, maar eintlik is dit ’n nuwe begin.

Kyk net hoe het hierdie vreesbevange Galileërs, aanvanklik toegesluit in ’n vertrek, net soos hulle begin dink het dis die einde van die pad vir hulle, skielik ’n stem kry en met groot waagmoed getuies word van die evangelie.

***

Die eerste ding wat ons dus met die koms van die Gees opmerk is dat die Gees mense aan die beweeg sit om in al hoe wyer sirkels hulle mag en vriendskap met ander te deel. Dit is ’n beweging van groeiende verbondenheid met al God se skepsels; en daarom dring die Gees ons om bestaande magsverhoudings wat sulke verbondenheid en intimiteit tussen mense verhoed, uit te daag en te omskep.

Mense wat nie ’n stem het nie, moet ’n stem ontvang; en terselfdertyd moet ons wat dalk altyd ’n sê gehad het, leer dat daar gawes is wat God kies om net deur ander mense vir ons te gee – en dalk in besonder die mense wat ek gedink het te jonk, of te oud, of te arm, of te onopgevoed, of te eenvoudig is.

’n Tweede ding wat ’n mens opval oor die koms van die Gees in hierdie verhaal hou verband met hoe die Gees die dissipels in staat stel om die Woord van God in vreemde tale aan mense te kommunikeer.

Wat veral uitstaan van hierdie wonderwerk is dat dit nie ’n wonder van ‘hoor’ is nie, maar ’n wonder van ‘spreek’. Die Gees gee nie vir die mense van verskillende volke die vermoë om die Galileërs se unieke dialek te verstaan nie. Nee, dit gee vir die Galileërs die vermoë om vreemde tale te spreek.

Ek weet sommige mense vind dit makliker as ander, maar my ervaring met die aanleer van ’n nuwe taal het my oortuig dat jy daarvoor niks minder as die Heilige Gees nodig het nie. Ndiafunda ukuthetha isiXhosa; ek probeer al vir ’n geruime tyd isiXhosa aanleer, maar dit is al stotterend en stamelend.

Dikwels wanneer ek ’n geleentheid het om met ’n Xhosa-sprekende persoon, in hulle moedertaal te praat, voel ek so hulpeloos en so skaam oor hoe stadig ek vorder dat ek maar eerder oorslaan Engels toe.

Want as ek ’n vreemde taal praat is ek nie meer in beheer nie. Die woorde voel soos koue albasters in my mond, en skielik is my woordeskat veel kleiner as die ander persoon s’n. Skielik is ek afhanklik van die ander persoon se goedgesindheid en geduld om my foute uit te wys en om my reg te help.

Dalk is dit die punt. Dalk is dit wat die Gees vir ons deur hierdie wonderwerk wil leer… dat ek God se goeie nuus die beste hoor en kommunikeer wanneer ek in die posisie van die nederige, afhanklike en stamelende leerling is. Om die Gees te ontvang kan ek nie aan my mag en beheer vasklou nie, maar moet my hande oop wees om te ontvang. En om die Gees te volg, vra dat ek selfs die risiko sal loop dat mense dink ek is vol soetwyn.

Om die taal van ’n ander persoon te praat, is ’n liefdesdaad. Dit is om iemand in hulle uniekheid en eiesoortigheid raak te sien en te erken; dit is om vir iemand te sê, ek ag jou genoeg om jou posisie – jou grammatika, jou woordeskat, jou unieke dialek – as my vertrekpunt te neem, eerder as myne. En daarom is die Gees wat die dissipels vreemde tale laat praat, uiteindelik, ten diepste, die Gees van liefde.

***

So, dink ek, is die werking van die Gees: dat dit ons al hoe meer instel op die behoeftes van ander, en ons toerus om lief te hê in situasies wat aanvanklik vir ons vreemd, of uitdagend, of bedreigend mag voel. In sulke situasies is die Gees die groot vertaler.

Eers het die Gees die liefde van die Skepper vertaal en die asemrowende heelal het tot stand gekom. Later het die Gees, in die lewe van Jesus, die liefde van God vertaal in die vorm van ’n brose menslike lewe. Vanoggend is ons daaraan herinner dat die groot Vertaler steeds aan die werk is om die evangelie in die unieke dialek van elkeen van ons lewens te vertaal. Mag die Gees ons elkeen bemagtig om te sê:

“Not I, not I, but the wind that blows
through me!
A fine wind is blowing the new
direction of Time.
If only I let it bear me, carry me,
if only it carry me!
If only, most lovely of all, I yield
myself and am borrowed
by the fine, fine wind that takes its course through the chaos of the world.”