Johannes 2:1-11

20 Januarie 2019

Tweede Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Daar is merkwaardige ooreenkomste tussen die manier waarop Johannes in sy evangelie oor Jesus praat as die Woord wat mens word en hoe daar in die Hebreeuse Bybel oor Wysheid gepraat word in die gestalte van ’n vrou.

In Spreuke 8 vind ons byvoorbeeld ’n loflied wat aan Wysheid gerig is. Daarin sê Wysheid:

“Die Here het my geskep, Hy het met my begin; ek is die eerste wat Hy gemaak het, lank, lank gelede. Ek is lankal daar, van die begin af, voor die aarde daar was.”

Dit klink baie op die begin van Johannes se evangelie, ook ’n loflied:

“In die begin was die Woord, en die Woord was by God, en die Woord was God… Alles het deur Hom ontstaan, en sonder Hom het selfs nie een ding wat bestaan, ontstaan nie… in Hom was lewe, en dié lewe was die lig vir die mense.”

Soos Jesus word Wysheid ook beskou as dit wat vir mense lewe gee. Wysheid sê:

“Wie my vind, vind die lewe self en geniet die guns van die Here.”

Toe Johannes sy evangelie geskryf het was hy op soek na taal wat hom sou help om die betekenis van Jesus se lewe aan sy gemeenskap oor te dra. Hierdie taal het hy, onder andere, in Israel se Wysheidstradisie gevind; en dan veral in die manier waarop Wysheid in Spreuke gepersonifieer word, die gestalte aanneem van ’n persoon, van ’n vrou.

In Spreuke 9 word Wysheid byvoorbeeld voorgestel as ’n vrou wat studente uitnooi om by haar tuis te gaan en aan haar heerlike kos en wyn te smul. (Ek wens meer van my dosente was so!) Vrou-wysheid se hande staan vir niks verkeerd nie. Sy het haar eie huis gebou, haar vleis het sy self geslag en voorberei; maar wat my die meeste beïndruk, is dat sy selfs haar eie wyn gemeng het!

“Kom eet by my, kom drink van die wyn wat ek gemeng het! Sien af van onkunde en leef! Betree die weg van insig!”

Wat ’n mens in hierdie beeld opval is dat wysheid nie te make het met verhewe insigte of spekulasies nie; wysheid word nie voorgestel as die alleen denker wat afgesonder sit en bepeins nie – ook nie soos in die Griekse en Romeinse Wysheidstradisie waarin ’n vergadering mans in die stadsplein sit en idees uitruil of redeneer nie.

Nee, ons sien hoe wysheid betrokke raak by die mees alledaagse sake: met die bestuur van ’n huishouding. Wysheid maak seker dat daar aan haar gaste se behoeftes voorsien word. Sy verleng haar gasvryheid aan wie ook al dit verlang. Sy skep ’n ruimte waarin mense kan skuil, waar hulle kan tuiskom. Sy berei voedsel voor om hulle liggame te verkwik; wyn en goeie geselskap om hulle harte met vreugde te vul.

Sy laat blyk dat wysheid meer is as ’n saak van die verstand en intellek. Dit sluit ook in smaak en reuk en fyn aanvoeling – ’n fyn ingestelde oplettendheid aan die behoeftes van ander, ’n gereedheid om diensbaar te wees, ’n beskikbaarheid om aandag te skenk. Wysheid het te make met die volheid van ons bestaan. Alles word daarby ingesluit, van die voorsiening van ons basiese behoeftes, tot hoe ons mense tuis laat kom in ons huise, tot die skorrelgoed wat na ’n feesmaal gewas moet word.

Wanneer vrou Wysheid haar studente in haar tuiste innooi, nooi sy hulle nie om in ’n lesinglokaal te kom sit nie – sy nooi hulle om by haar etenstafel te kom aanlê. Hulle moet eet en drink. Hulle moet kou aan wat Wysheid vir hulle leer. Hulle moet dit verteer en opneem in hulle liggame. Soos goeie wyn moet haar insigte hulle harte warm maak. Hulle moet wysheid beliggaam. Woord moet vlees word.

***

Volgens Johannes is Jesus God se wysheid wat gestalte vind in ’n menslike lewe en onder ons kom woon.

Aan die begin van die evangelie, wanneer twee belangstellendes vir Jesus begin volg, draai hy om en vra: “wat wil julle hê?” Hulle vra toe vir hom: “Rabbi, waar bly U?” En Jesus antwoord hulle, “kom kyk!”

“Kom kyk!” Soos vrou-Wysheid nooi Jesus sy dissipels uit om by hom tuis te gaan. Dit is nie genoeg om ’n klomp dinge oor hom te weet en te glo nie. ’n Mens moet self kom kyk en proe en geniet. Om ’n dissipel van hierdie rabbi te wees, moet ’n mens hom volg. Sy lewenstyl, sy bewussyn, sy manier van kyk na die wêreld en na mense moet in húlle lewens, in hulle gewoontes en ritmes en liggame opgeneem kan word.

Dissipelskap is nie iets wat ’n mens van ’n afstand af, objektief en wetenskaplik kan oorweeg, om uiteindelik, na oorwegings, te besluit of dit die moeite werd is nie. Dit is deur naby aan hom te leef en te maak soos hy maak dat God se wysheid by ons begin tuiskom en smaak gee aan ons lewens.

***

Ek dink dit is in hierdie lig waarin ons hierdie eerste “teken” van Jesus by ’n bruilof in Kana kan verstaan.

Vanoggend se teks, kom aan die einde van ’n gedeelte waarin Jesus sy eerste dissipels roep om hom te volg; maar dit is ook die eerste in ’n reeks van Jesus se ‘tekens’, soos wanneer hy later die brood vermeerder, of mense van siektes genees.

Dit is interessant dat Johannes nooit verwys na Jesus se wonders as dunamis of kragtoertjies nie, maar eerder as semeia; as‘tekens’. Johannes beskou Jesus se wonders as simbole wat heenwys na wat Jesus se lewe, dood en opstanding vir ons beteken.

Aan die einde van sy vertelling oor die gebeure in Kana, gee Johannes vir ons ’n leidraad oor hoe ons hierdie gebeure moet interpreteer: “Hy het sy heerlikheid geopenbaar en sy dissipels het in hom geglo.” Dit gaan dus hier oor twee sake: Oor Jesus se heerlikheid en oor dissipelskap.

Maar waardeer het Jesus presies sy heerlikheid bekend gemaak? En hoekom het daardie gebeurtenis so ’n groot indruk op die dissipels gelaat? Wat is die betekenis van hierdie teken dan, en hoe kan it ons help om met groter vertroue en gehoorsaamheid dissipels van Jesus te wees?

***

Ek dink dit sê reeds baie dat die eerste geleentheid waarop Jesus sy heerlikheid aan die wêreld bekendmaak, by ’n bruilof plaasvind. Dit is ’n geleentheid van vreugde, feesviering, genot en gasvryheid.

Troues in daardie geweste het gewoonlik nie korter as drie dae geduur nie, en soos vandag was dit baie, baie, baie belangrik dat die wyn nie opraak nie. Vir die wyn om op te raak sou vir die bruidspaartjie ’n geweldige verleentheid gewees het. Dit sou ’n skande vir die bruid se ouers gewees het om nie die wet van gasvryheid te volbring deur vir hulle gaste te voorsien nie.

Jesus se eerste teken is dus om ’n partytjie aan die gang te hou; dit is om ’n getroude paartjie – op hulle dag van blydskap – van ’n groot verleentheid te spaar. Sonder dat hulle, of selfs hulle hoof-kelner iets agterkom (behalwe dat die wyn al hoe lekkerder raak!), gaan hulle voort met hulle fees, geniet hulle die wyn wat voorberei is deur God se wysheid.

Johannes het ’n fyn humorsin gehad. In die eerste plek let hy op dat die water wat Jesus gebruik om wyn mee te maak, eintlik bedoel was vir die Joodse reinigingsgebruike. Dit is dus met goeie rede dat die kelners nie vir die hoofkelner gesê het waar hulle so pas die ‘wyn’ geskep het wat hulle vir hom bring om te proe nie. Hy sou nooit sy mond daaraan gesit het as hy geweet het dis die opwaswater wat hulle vir hom bring nie!

Later sou Jesus en sy dissipels deur skrifgeleerdes daarvan aangekla word dat hulle die reinheidswette verontagsaam wanneer hulle are in die veld pluk en dit eet sonder om hulle hande en voete te was.

Nou omskep Jesus opwaswater in die heerlikste wyn. Daar sou later nie meer water wees vir mense om mee te was nie. So wat? Is dit nie belangriker dat hierdie egpaar hulle vernedering gespaar word nie? Is dit nie belangriker om in hierdie dae die lewe en die liefde te vier nie?

Dis asof Jesus vir ons wil sê, dit gaan nie oor die puntenerige nakom van wette nie, maar of ons die smaak kan geniet wat God se wysheid aan die lewe gee. Die wysheid van God se goeie skepping, dit waardeer alles tot stand kom, is ’n oorvloedige gasvryheid wat welkom heet. Om met wysheid te lewe is om te leer hoe om hierdie gasvryheid na te boots.

Jesus, ’n terloopse gas by die bruilof, is eintlik ook die ewige Gasheer – die wysheid van God in wie ons leef en beweeg en lewe het. Dit getuig van God se nimmereindigende vermoë om die alledaagse in iets heiligs te omskep.

Dit bevraagteken ook die skeiding wat ons so dikwels maak tussen die heilige en die sekulêre. By ’n bruilof in Kana, sê Johannes vir ons, het Jesus sy heerlikheid openbaar. Wat is Jesus se heerlikheid?

Hierdie opmerking het my onmiddellik laat dink aan die Kerkvader van die 3rde eeu na Christus Irenaeus se definisie van God se heerlikheid: “The glory of God is a human being fully alive.”

Jesus se heerlikheid kan dus nie beperk word tot die tempel nie. Dit is nie iets wat ons uithaal om by eredienste te vertoon, net om dit weer in ’n veilige plek weg te bêre tot volgende Sondag nie.

In die lig van wat by Kana gebeur het, kan ons waag om Irenaeus se definisie om te keer: Waar ook al mense – mense, nie Christene nie, net mense – waar ook al mense ten volle lewe, daar kan ons verwag om Jesus se glorie en majesteit, sy skoonheid en heerlikheid te aanskou.

Is dit nie merkwaardig hoe dikwels Jesus se heerlikheid anoniem is nie? Soos by die bruilof in Kana. Byna niemand, selfs nie eers die hoofkelner of die bruidspaartjie, het geweet dat Jesus die water in wyn omskep het nie; en tog het hulle nog tot laat in die aand toe, in die ligkring van sy heerlikheid gedans.

***

Die teoloog, Debbie Thomas, het my hierdie week egter herinner dat hierdie verhaal, net soos ons lewens, nie net ’n storie van oorvloed en feesviering is nie.

Ons aandag val meesal op Jesus – en in my geval op die liters heerlike wyn wat hy gemaak het, maar Thomas herinner ons daaraan dat die verhaal eintlik met sy Moeder begin.

In die eerste sin van sy vertelling gee Johannes al vir ons ’n leidraad dat sy ’n belangrike rol gaan speel. “Op die derde dag was daar ’n bruilof in Kana, en Jesus se moeder was daar. Ook Jesus en sy dissipels is na die bruilof genooi.” Dis asof Johannes wil sê: “Watch die vrou! Moenie sig van haar verloor nie.”

Jesus is die wysheid van God, maar vrou-Wysheid was ook daai dag daar. Te midde van die feesvieringe en afleidings, nog voordat Jesus agtergekom het dat daar iets fout is, let sy moeder op: “Maar hierdie mense het nie meer wyn nie.”

Sou daar op daai dag ’n ‘teken’ op Kana plaasgevind het as Jesus se moeder nie opgelet het dat daar ’n krisis is en met hierdie waarheid vir Jesus onderbreek het nie.

Mens kan amper sien hoe sy na Jesus toe kom en in sy oor fluister: “Hulle het nie meer wyn nie.” Jesus se reaksie is afwysend: “Wat het dit met ons te make? Hoekom pla jy my? My uur het nog nie aangebreek nie.”

Maar haar oortuiging dat Jesus iets hieraan kan en behoort te doen, is net so groot soos haar oortuiging dat iets fout is. Sonder om met Jesus te redeneer, draai sy na die dienaars: “doen wat ook al hy vir julle sê.”

Debbie Thomas dink na oor hierdie rol wat Jesus se moeder speel. Sy sê:

It’s an odd and provocative role, but I’m grateful for it, because it allows me a place in what otherwise feels like an inaccessible narrative.  I have no idea how to turn gallons of water into gallons of wine.  But I do know how to say what Jesus’s mother says. Sometimes, it’s the only thing I know how to say.   “There is need here.”  “Everything is not okay.”  “We’re in trouble.”  “They have no wine.”

Die rol wat Jesus se moeder hier inneem, dink ek help ons om ons eie rol as dissipels van Jesus beter te verstaan. Ons kan nie water in wyn verander nie. En dalk is een van die belangrikste en mees bevrydende lesse dat ons nie hoef nie.

Wat as ons rol eenvoudig is om, soos Maria, met fyn aanvoeling en aandag te lewe sodat ons na Jesus toe te kom en in sy oor te kan fluister: “hulle het nie meer wyn nie.”

“hulle het nie kos om op die tafel te sit nie.”
“hulle het nie genoeg klaskamers nie.”
“hulle is raad-op.”
 “hy het nie vriende nie.”
“ek het nie meer krag nie.”

***

Soos Maria, hoef ons nie die diepe geheimenis van God se bestemde uur te weet nie. Daaroor mag ons maar verkeerd wees. Hoe kan ons dit in elk geval weet?

Tog word ons geroep om met vrymoedigheid die waarheid – hoe pynlik ook al, hoe hopeloos dit ook vir ons mag lyk, hoe magteloos ons ook voor daardie werklikheid mag voel – met vertroue na Jesus toe te neem.

Die versoeking is soms groot om dit nie te doen nie. Ons wil nie die partytjie versteur nie, smeer eerder ’n lagie vernis oor en hoop niemand kom iets agter nie.

Soms is dit juis ons magteloosheid wat ons verhoed om iets te sê: Ons is so bang dat ons dalk geen oplossing sal vind nie dat ons eerder die moeilike waarheid vermy.

Dalk is wysheid dan eenvoudig die vertroue en gehoorsaamheid die skaarsheid en onreg van die wêreld voor die oorvloed van God se genade te kom neerlê;

om nooit op te hou om die gebrokenheid van mense voor die helende sorg van God te bring nie;

om daarop aan te dring dat die oorweldigende dilemmas van ons lewens ’n gehoor ontvang voor die kreatiwiteit van God;

om daarop aan te dring dat die lelike van die wêreld, altyd gesien moet word in die lig van God se heerlikheid.

En om dan, soos Maria vir die dienaars gesê het: te doen wat ook al hy vir ons sê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 3:15-18; 21-22

13 Januarie 2019

Eerste Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Lukas se vertelling van Jesus se doop in die Jordaan-rivier bied vir ons ’n geleentheid om na te dink oor die betekenis van ons eie doop, waaraan ons so pas weer herinner is.

Wat beteken dit om as gedoopte persone in gemeenskap te lewe?

***

Die teoloog, Henri Nouwen, met wie se werk ek vermoed baie van julle vertroud sal wees, het graag na Jesus se doop in die Jordaan verwys as dié kern belewenis van Jesus se publieke lewe. Die kernmoment van Jesus se bediening was toe hy die stem gehoor het wat vir hom sê: “Jy is my geliefde seun. Oor jou verheug ek my.”

Hier is Jesus op ’n diep, diep manier herinner aan wie hy is: ’n geliefde kind van God.

Onmiddellik na sy doop, gevul met dieselfde Gees wat hom aan hierdie identiteit herinner, word Jesus in die woestyn ingelei. Veertig dae in die woestyn om met hierdie nuwe identiteit te worstel, om vir homself duidelik te maak wat dit beteken om ’n kind van God te wees. Veertig dae vir Jesus om te aanvaar wie hy ten diepste is.

Dit laat ’n mens dink aan die veertig jaar wat die Israeliete in die woestyn moes deurbring nadat hulle ook deur die waters, in hulle geval die waters van die Rietsee, uit hulle slawerny in Egipte ontsnap het. As ’n volk moes hulle ook met ’n nuwe identiteit worstel: hulle moes hulle identiteit as slawe agterlaat en afleer, leer dat hulle aan niemand behoort nie behalwe aan God; leer wat dit beteken om God se kinders en beelddraers te word.

En soos die versoeking vir die Israeliete groot was om terug te draai na die vleispotte van Egipte, waar hulle as slawe darem goed geëet het, moes Jesus ook versoekings verduur. Die versoekings wat Jesus daar moes weerstaan was bowenal die versoeking om hierdie identiteit as geliefde van God te verlaat, die versoeking om te glo dat hy iemand anders is:

“Jy is die een wat klippe in brood kan verander. Jy is die een wat van die tempel af kan spring. Jy is die een wat ander voor jou mag kan laat neerbuig.”

“Nee, nee, nee,” sê Jesus. “Ek is die geliefde van God.”

Daarom is ek nie in die eerste plek wat ek kan verrig nie. Ek is nie wat mense van my nie, nie mense van my verwag nie. Ek is nie wat ek besit nie. Nee, Ek is ’n geliefde kind van God.

Tydens daardie veertig dae moes Jesus leer dat hy aan niemand behoort nie behalwe aan God.

“Jy is my geliefde Seun,” klink die stem uit die hemel.

Dus, ek behoort nie aan myself nie. Maar ek behoort ook nie aan enige iemand anders nie. Ek behoort aan God. Ek is geliefd deur God. God vind vreugde in my.

Dit is waaraan ons onsself vanoggend weer herinner het toe ons ons hande in die doopbak gesteek het. En ek hoop jy kan maniere vind om jouself gedurigdeur, in die loop van jou dae en weke, hieraan te herinner:

Ek behoort aan God. Ek is geliefd deur God. God vind vreugde in my.

Dít is wat Jesus vir homself moes uitmaak in die woestyn. Sy identiteit as God se geliefde hang nie af van sy sukses nie – van die prestasies wat hy behaal het nie; dit hang nie af van sy gewildheid nie – van sy aanvaarding deur mense nie; dit hang nie af van sy mag of vermoëns nie – van waartoe hy in staat is of nié is nie.

Daarom was Jesus se doop in die Jordaan so bepalend vir sy publieke lewe. Aan die begin van sy bediening, nog voordat hy enige iets prysenswaardig gedoen het, is hy daaraan herinner dat sy diepste identiteit gewortel is, nie in homself nie, nie in enige ander nie, maar alleen in die liefde van God. Daar sou tye kom waarop hy geprys sou word, en daar sou tye kom waarop hy verwerp, verraai en verlaat sou word. Daar sou tye kom waarop hy wondere sou verrig, maar daar sou ook tye kom waarop hy die eensaamheid en weerloosheid en magteloosheid van menswees moes omhels.

Dis die groot geheimenis van Jesus se lewe: dat hy in al hierdie omstandighede nooit sig verloor het van sy identiteit in God nie. Maar om dit reg te kry, moes Jesus, soos ons ook vanoggend gedoen het, homself telkens weer herinner aan sy doop, aan daai stem wat sê: “Jy is my geliefde. Ek vind groot vreugde in jou.”

Ons sien hoe selfs Jesus nooit die behoefte ontgroei het om in afsondering en gebed vir God te soek nie, om weer en weer, veral wanneer hy begin twyfel het, te gaan luister vir daai stem wat sê: “jy is my geliefde Seun.”

En dalk is dit al wat gebed is… Om onsself gereeld af te sonder en stil genoeg te word, sodat ’n mens tussen al die stemme wat vir jou sê, “jy is nie goed genoeg nie,” “jy behoort nie hier nie,” “dit is hopeloos,” weer herinner te word aan ons diepste identiteit as geliefdes.

En die rede hoekom ons daarvoor moet stil word is omdat, soos jy weet, jou eie stem gewoonlik die luidste en die mees afbrekende kan wees.

***

Ek weet nie van julle nie, maar dit bied vir my groot troos… en hoop… om te hoor hoe selfs Jesus aan hierdie identiteit herinner moes word en hoe hy keer op keer weer na hierdie waarheid moes terugkeer. Om te sien hoe selfs Jesus God se genade en sorg weer en weer moes ontvang, laat my so bietjie minder soos ’n loser voel. Dit troos my. Dit gee vir my hoop.

En tog, vir baie mense was hierdie verhaal juis ’n verleentheid en ’n struikelblok. Ons lees immers hier hoe die Messias saam met die massas, sondaars van elke skakering, deur ’n populistiese moeilikheidmaker, Johannes, in ’n modderige rivier gedoop word!

Vir baie mense was dit juis hierdie gerig, dat Jesus deur Johannes gedoop is, wat die duidelikste teken was dat hy nie die Messias is nie! Hoe kan die Seun van God saam met sondaars ’n doop van bekering ondergaan!? Waarvoor moes Jesus hom bekeer?

En tog het die evangelieskrywers soos Lukas gekies om Jesus se doop ’n prominente plek in hulle vertellings van sy lewe te gee. Ten spyte van die verleentheid, het die vroeë kerk dikwels teruggekeer na Jesus se doop om oor die betekenis van hulle eie doop na te dink

Om gedoop te word is om saam met Jesus in die Jordaan in te skuifel. En soos ek in die water afsak, sterf ek aan die ou mens – met sy die slawe-identiteit, met sy selfhaat, met sy selfsug, met sy eiewaan. En dan, soos ek uit die water uit opstaan, staan ek saam met Jesus op, soos hy op die derde dag opgestaan het: Ek is ’n geliefde. Ek behoort aan God. God vind groot vreugde in my.

Soos ons vroeër saam bely het, neem ons in ons doop deel aan die dood en opstanding van Jesus Christus.

***

Soos die vroeë kerk verder oor hierdie verhaal nagedink het, het hulle interessante verbintenisse begin opmerk tussen hierdie storie en nog ’n verhaal waarin daar water en gees en ’n stem was – die skeppingsverhaal uit Genesis.

In die begin, was daar ’n waterige chaos… en oor die chaoswaters was daar die Heilige Gees… en toe ontspring daar ’n wêreld. En God sê: “dit is goed.”

Die water en die Gees en die stem. ’n Mens kan sien hoekom die vroeë Christene die verband gemaak het tussen die doop en die nuwe skepping.

Die doop is ’n nuwe begin van God se kreatiwiteit. Dit is om, soos wat die asem van God oor die chaos van ons lewens waai, in God se pragtige orde in te beweeg. Soos wat Jesus uit die rivierwater opgekom het en die stem van die Vader hoor, so sê God by elke persoon se doop: “jy is my geliefde kind.” En met hierdie woorde begin ’n hele nuwe werklikheid waarin ons die weg saam met Jesus stap.

***

Die merkwaardige ding van hierdie herskepping is wat dit van Jesus verg. Dit verg dat hy in die dieptes van ons menslike chaos ingedompel word. Jesus moet in die dieptes van ons menslike werklikheid – in ons sinneloosheid, in ons hartseer en ellende, in ons weerloosheid en gebrokenheid – in die dieptes in moet Jesus neerdaal om ons van binne af te herskep.

Die nuwe skepping wat deur die doop tot stand kom is dus nie ’n mensheid wat altyd in beheer van alles gaan wees nie, wat altyd suksesvol gaan wees nie. Dit is ’n mensheid wat vanuit die dieptes van ons chaos, tog ’n hand kan uitsteek om aangeraak te word deur die hand van God.

Ek wil afsluit met een of twee gedagtes van die Britse teoloog, Rowan Williams, waarin hy reflekteer oor wat die beteken om as gedooptes te lewe.

Die weg van ’n gedoopte, sê hy, is ’n gevaarlike een. Ons moet eintlik ’n waarskuwingsbordjie vir ons doopvont kry wat sê: “As jy hierdie tree gaan neem, as jy in hierdie dieptes gaan ingaan, gaan dit opwindend en transformerend wees, dit gaan lewe-gewend wees, maar dit gaan baie, baie gevaarlik wees.”

Want, sê Rowan Williams: “If we were to ask the question, “where might you expect to find the baptized?” one answer is, “in the neighbourhood of chaos.”

“It means you may expect to find Christian people near to those places where humanity is most at risk, where humanity is most disordered, disfigured and needy. Christians will be found in the neighbourhood of Jesus – but Jesus is found in the neighbourhood of human confusion and suffering, defenselessly alongside those in need.”

Waar kan ons verwag om Christene te vind? In die buurt van die wêreld se chaos.

Maar dan gaan Williams vêrder: “I am inclined to add that you might also expect the baptized Christian to be somewhere near, somewhere in touch with, the chaos in his or her own life… A baptized Christian ought to be somebody who is not afraid of looking with honesty at that chaos inside, as well as being where humanity is at risk, outside.”

Om te sê ek is gedoop is dus nie om ’n ekstra waardigheid bo ander te hê nie, dis nie om ’n hoër klas mens te wees nie; dis veel eerder om ’n dieper solidariteit met alle mense te aanvaar en te betoon.

In die proses waardeur ek ontdek wie ek is, ontdek ek ook wie alle ander mense, alle skepsels van God, ten diepste is. As ek ’n geliefde is, dan is alle ander mense ook geliefdes. Alle mense behoort aan God en daarom aan niemand anders nie – ook nie aan my nie.

’n Byeenkoms van gedooptes is daarom nie ’n versameling bevoorregte, afgesonderde elites nie, maar ’n versameling mense wat mekaar help om te aanvaar wat dit beteken om in die hart van ’n morsige, behoeftige, chaotiese werklikheid te leef. Om dit anders te stel: ’n Mens gaan nie in die Jordaan rivier in sonder om ’n klomp modder op te skop nie!

Die groot misterie van Christenwees is dus: om in die dieptes van God se oorvloedige liefde gedompel te word en, terselfdertyd, in die dieptes van die wêreld se lyding en ellende en sonde.

Ons is vanoggend daaraan herinner dat dit is waar Jesus kies om te staan.

Die vraag waarmee ons vanoggend hier weggaan is of dit ook is waar óns kies om te staan?

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Jesaja 9:1-6

25 Desember 2018 – Kersfees
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Hierdie Kersfeesmeditasie is geinspireer deur en haal ruim aan uit ‘n reeks nadenkings uit Dirkie Smit se bundel koerantrubrieke, Dieper as wat mens dink.]

Voordat ek na hierdie gemeente toe geroep is, het ek die voorreg gehad om by Stellenbosch filosofie te doseer aan eerste-jaar teologiestudente.

Een van die denkers wat ek met hulle behandel het – iemand wat ’n groot indruk op my én die studente gelaat het – was die sosiale denker Hannah Arendt.

Sy was ’n Joodse vrou wat in 1906 in Duitsland gebore is. Met die aanvang van die Tweede Wêreldoorlog het sy gehelp om Joodse kinders uit die land uit te smokkel, maar moes later ook self na Amerika vlug, waar sy uiteindelik groot aansien as ’n verslaggewer en politiese filosoof verwerf het.

Een van die dinge wat my die meeste van Hannah Arendt se storie fassineer, is haar verhouding met een van haar dosente; die omstrede en invloedryke filosoof, Martin Heidegger.

Heidegger sou uiteindelik ’n ondersteuner van die Nazi’s geword het – en Arendt, die Jood, moes vlug om haar lewe te red. Maar, van vroeg af het sy groot bewondering vir hom gehad en selfs ’n vurige romantiese verhouding met hom aangeknoop.

Arendt se liefde vir Heidegger het egter nie beteken dat hulle dieselfde sienings gedeel het nie. Een van Heidegger se kern sienings was dat die diepste wese van ’n mens daarop neerkom dat ons sterf. Om ’n mens te wees is om sterflik te wees. Ons finale horison is altyd die dood. Daarom beskryf Heidegger menswees as altyd-op-pad-om-te-sterf.

’n Mens is ook dié wese wat te wete kan kom dat hy of sy sterf. En omdat ons dit kan weet probeer ons lewenslank om hierdie wete te vermy. Ons probeer op allerlei maniere om ons eie sterflikheid te ontvlug; om te ontken of te vergeet dat ons verganklik is.

Hoewel hierdie siening van Heidegger geweldig invloedryk is – en tot ’n groot mate ook waar is – het sy jong student, Hannah Arendt, presies die omgekeerde gedink.

In haar boek, The Human Condition, beskryf sy menswees – nie as altyd-op-pad-om-te-sterf nie – maar as ’n ewige-gebore-word. Die merkwaardigste ding van menswees, sê sy, is nie dat ons sterf nie, maar dat ons gebore word.

Meer nog: om ’n mens te wees is om ewig wéér gebore te word; om elke keer wéér, elke dag núút gebore te kan word. Hiervoor munt sy selfs haar eie term: ‘nataliteit’, geboortelikheid. Ons is gebore-worders, geboorte-mense, skryf sy.

Dis éérder hoe ons oor onsself moet dink. Om ’n mens te wees is om pas-nuut-gebore te wees, nie op-pad-na-die-dood nie. Dís die ingesteldheid wat ons moet koester. Elke dag is nuut! Elke oomblik, elke geleentheid, elke ontmoeting, elke verhouding is soos ’n nuwe geboorte.

Al lê daar groot wysheid daarin om ons eie sterflikheid te kan verwelkom en al maak die Christelike tradisie daarom ook groot erns met die dood, val die klem van die evangelie óók op die lewe eerder as die dood. Dink aan die Bybelse motiewe van opstanding en wedergeboorte, van gebore word en weer gebore word, van die ou dinge wat verbygaan en ’n nuwe ding wat gebeur.

Arendt, die Jood, moes vir baie Christene hieraan herinner toe sy skryf: “die grootste simbool van dié wonder wat die wêreld verlos van ruïne en dood, die heerlikste uitdrukking daarvan, is die Christelike Evangelies se aankondiging van die goeie tyding: ’n Kind is vir ons gebore, ’n Seun is vir ons gegee.”

So haal sy die einste teks uit Jesaja 9:6 aan wat ons vanoggend voorgelees het.

Die wonder by elke nuwe kindjie – sê Arendt – is dat dit die geboorte is van ’n nuwe bewussyn, ’n nuwe self, ’n nuwe wil…

(Iemand het my nou die dag meegedeel, dat daardie wil op die ouderdom van drie nie onderskat moet word nie).

Elke nuwe kindjie is die aanvang van ’n nuwe manier van kyk – eintlik die begin van ’n hele nuwe wêreld. Want daai klein ogies gaan ’n nuwe wêreld ontdek en ’n hele nuwe werklikheid bewoon as wat die ouers selfs van kan droom.

Baie van julle wat al kinders of kleinkinders – of selfs agterkleinkinders! – se geboortes meegemaak sal dit beter verstaan as ek… So ’n kindjie verander álles. Alles is anders, omdat dié kleinding nou óók hier is.

Dink aan ’n baba Mandela, ’n Ghandi, ’n Moeder Theresa, ’n Wilberforce… noem maar op… Wie sou by hulle geboorte, dikwels in donker tye, kon sê dat hulle die wêreld so anders sou laat? En dink aan hoeveel keer hulle in hulle lewens nie wéér gebore moes word om uiteindelik so ’n verskil te kan maak nie…

Is dit nie die wonder van wonders nie?

En elke nuwe geboorte verkondig opnuut, dat hierdie wonder van nuutheid, vryheid en verbeelding van ons almal waar is. Dat dít is waarop ons menswees ten diepste neerkom.

En soos Arendt sê, is die heerlikste uitdrukking van hierdie waarheid die goeie tyding dié kind wat aan ons gegee is en genoem word, Wonderbare Raadgewer, Sterke God, Ewige Vader, Vredevors.

Soos die teks ons herinner, kan dit met ons gebeur dat die dood vir ons die enigste en laaste horison word, dat ons soos Jesaja sê, mense word wat “in die duisternis ronddwaal” …mense word wat altyd net “’n stikdonker land” om ons sien.

Die slawejuk op ’n mens se skouers kan so swaar raak, dat slawerny vir ons die enigste en finale horison word. Die gedruis van stewels op pad na nóg ’n slagveld, of die beelde van nóg bebloede hemde kan ons moedeloos, uitsigloos laat.

Dit kan met ons gebeur dat ons nie meer met verwagting lewe nie; nie meer glo dat dinge anders kan wees nie. Ons kan verleer hoe om met die verbeelding en afwagting van ’n kind na die wêreld kyk. Ons kan so op-pad-na-die-dood-toe lewe dat ons eintlik reeds dood is.

Maar vir ons is ’n kindjie gebore. En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Wonderbare raadgewer: van nou af en vir altyd sal hy reg en geregtigheid vestig. En elkeen wat hom volg sal as lig vir die wêreld en sout van die aarde gebore word, as regmakers sal hulle nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met hoop, gooi af daai swaar juk op julle skouers, verpletter die slawedrywer se stok. Die ou dinge is aan die verbygaan…

En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Vredevors: sonder einde sal hy vredemaak. En elkeen wat hom volg sal as vredemakers gebore word, as vredemakers nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met vreugde, want die marsjerende stewels en bebloede mantels is vir die vlamme bestem, sê Jesaja.

Dit is die goeie tyding van Kersfees.

Die diepste werklikheid oor jou, die grootste geheimenis van die wêreld, as dat daar ’n kindjie vir ons gebore is.

Daarom is niks ooit so finaal vasgeloop soos dit mag voorkom nie. Daarom is geen situasie ooit so uitsigloos, dat sake nie nuut kan word nie. Die lewe is nooit so verby soos dit mag lyk nie. Iets onverwags en nuut kan altyd gebeur wat alles verander.

Soos ’n kindjie mag dit klein en onbeduidend wees; dit mag in ’n vergete stal plaasvind waar skaapwagters die enigste getuies is, maar dit kan meebring dat alles nuut word.

Mag jy op hierdie Christusfees, dit opnuut ontdek.

Mag jy dit met die verbeelding en opgewondenheid van ’n kindjie ontdek. Dat jy ’n gebore-worder, ’n geboorte-mens is. Altyd pas-nuut-gebore.

Jou lewe is vol belofte, gevul met lewensmoontlikhede, swanger aan nuwe geleenthede, want vir jou is ’n kindjie gebore.

Koester daarom altyd die hoop wat in jou leef. Maak vrede. Doen vreugde. En verwelkom elke kind van God met liefde.