Lukas 4:1-13

10 Maart 2019

Eerste Sondag van Lydenstyd
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Verlede week, op die Sondag van die Verheerliking, is ons daaraan herinner dat daar ’n intieme verbintenis is tussen ons geestelike belewenisse op die bergpiek en die plekke waarheen ons, daagliks, tussen Sondae, in die vlaktes, geroep word om Jesus se volgelinge te wees.

Afgelope Woensdagaand was ons weer hier, op Aswoensdag. Soos ons mekaar se voorkoppe met die teken van as en olyfolie gemerk het, het ons mekaar op die naam genoem en mekaar herinner:

“As is jy en tot as sal jy terugkeer, maar in Christus behoort jy vir ewig en altyd aan God.”

Ek is ’n geliefde kind van God én ek sterf. Dat ek geliefd is verhoed nie dat ek verganklik is nie; dat ek sterflik is ontken nie dat ek geliefd is nie.

Aan die hart van die twee geleenthede – verlede Sondag en afgelope Woensdag – vind ons ’n geheimenis, ’n paradoks:

Dat soos ons ons eie kwesbaarheid, gebrokenheid en sterflikheid omhels, ons die ervaring het dat ons in God se oorvloedige liefde en genade omhels word; soos ons die ellende van ons wêreld onder in die vlaktes raaksien en daarop reageer, word ons deur ’n barmhartigheid en deernisvolle God gesien en gehoor en omhels.

Die bergpiek en vlakte is aan mekaar verbind – dit is deel van dieselfde storie, dit is deel van dieselfde landskap.

***

Ons vind ’n soortgelyke beweging in vanoggend se teksgedeelte, op hierdie eerste Sondag van lydenstyd.

By sy doop in die Jordaanrivier ontdek Jesus wie hy ten diepste is: die Gees daal op hom neer en hy hoor die stem van God: “Jy is my geliefde Seun. Oor jou verheug Ek my.”

Nou is hy in die woestyn in gelei; om daar met sy identiteit te worstel, om daar getoets en versoek te word.

Die beweging van die doopwaters na die woestyn toe is ’n beweging van die plek waar ons weet wie ons is na die plek waar ons met ons identiteit worstel; van die plek van bevestiging na die plek van versoeking, van die plek van vertroue na die plek van twyfel.

Twyfel is dus nie die teenoorgestelde van geloof nie; dit is ’n deel van die geloofslewe, dit is wat ons geloof suiwer; wat dat aan die beweeg hou; wat dit laat groei – twyfel is wat verhoed dat ons ware vertroue in God inruil vir ons eie skynbare sekerhede wat ons dan met alle mag en mening wil verdedig.

***

Veertig dae het Jesus in die woestyn deurgebring. Dit herinner ons natuurlik aan die Israeliete wat, na hulle bevryding deur die Rooisee veertig jaar in die woestyn moes deurbring onderweg na die beloofde land.

Veertig jaar om die betekenis van hulle Rooisee ervaring te ontdek; veertig jaar om hierdie nuwe identiteit as vrymense wat aan God behoort vir hulleself toe te eien en hulle vorige lewe as slawe wat aan Farao behoort af te leer.

So het Jesus se veertig dae in die woestyn ook als te make met sy ervaring in die Jordaan rivier. Hy het die woestyn nodig gehad om die betekenis van sy doop, as geliefde kind van God, te ontdek.

Let op dat dit nie die duiwel was wat hom woestyn neem nie, maar dieselfde Gees waardeur hy so pas in liefde en vreugde gedoop is.

Wat beteken dit dat dit die Gees was wat vir Jesus die woestyn ingelei het?

Aan die een hand, bevestig dit dat die woestyn nie ’n plek is wat iemand sommer vir hulleself kies nie. Die woestyn is ’n harde plek. Daar is ’n kans dit jy dit nie aan die ander kant sal uitmaak nie.

Die woestyn is eerder iets wat met ’n mens gebeur. Meesal beval dit ons eenvoudig; en dit kan verskillende vorme aanneem, soos ’n hospitaal se wagkamer, ’n moeilike of gebroke verhouding, ’n kind wat sukkel, ’n teleurstelling by die werk, ’n skielike dood, ’n verlammende ’n paniek-aanval…

Vir watter rede ook al word alles wat jy gedink het belangrik is gestroop. Die woestyn is ’n gestroopte landskap, waarin die gewone afleidings van my lewe verdwyn en ek skielik met myself en met die naakte waarheid gekonfronteer word.

Wanneer dit gebeur het ons niks minder as die krag van die Gees nodig om ons te neem na waar ons reeds is, maar dalk nog nie gereed is om te aanvaar nie.

Dan is die Gees daai krag wat vir my sê, “hoewel dit nie is wat jy vir jouself gekies het nie, al sou jy dit eerder vermy, jy is nou hier, kies om te bly vir die veertig dae, skenk aandag, wees waaksaam, bid.”

***

Dalk is dit die betekenis van die 40 jaar wat die Israeliete in die woestyn moes deurbring en die 40 dae wat Jesus daar moes spandeer.

In die Joodse tradisie is die getal 40 ’n baie belangrike simbool. Sommige mense glo dat die simbool sy oorsprong gevind het in die feit dat ’n swangerskap tipies 40 weke duur.

Soos ek verstaan (en ek praat nie uit ervaring nie) kan swangerskap ’n ongemaklike, pynvolle, nare proses wees. En tog is daar niks wat meer vernuwend, meer skeppend, meer lewe-gewend is as die geboorte van ’n kindjie nie.

Die woestyn hoef nie ’n verwoestende belewenis te wees nie; dit kan ook lewegewend en skeppend en helend wees.

So is die Israeliete uitgenooi om hulle 40 jaar in die woestyn, nie as ’n vloek nie, maar as ’n gawe te sien; as tyd wat hulle in God se baarmoeder moes spandeer om as ’n volk nuut gebore te word.

Ons word ons ook uitgenooi om met ’n ander ingesteldheid te kyk na ons woestyn-ervarings. Dit mag dalk nie so lyk nie, maar die woestyn is deurdrenk van God se teenwoordigheid.

Daarom is dit soms – soos in Jesus se geval – juis die Gees wat ons die woestyn inlei, nie omdat God ons daar wil laat val nie, of omdat God vir ons lyding toewens nie, maar juis omdat ons die woestyn nodig het om tot nuwe lewe gebore te word. In die krag van die Gees kan selfs die woestyn-gebiede van ons lewens ruimtes van verlossing en nuwe lewe word.

***

Om te verstaan hoe dit die geval kan wees, kan ons kortliks nadink oor die versoekings wat Jesus in die woestyn beleef het.

Eers, kortliks iets oor die een wat die versoekings aan Jesus rig: ‘die duiwel’. Dit is duidelik dat Lukas op ’n meesterlike wyse hier gebruik gemaak het van personifikasie as ’n literêre tegniek – en dit is baie effektief!

Want is dit baie naby aan my en jou belewenis, dat ons – veral in die gestroopte plekke van ons lewens – soms die ervaring het van ’n tweegesprek wat in jou gedagtes en in jou hart afspeel nie; amper asof daar twee of meer stemme is wat kompeteer vir jou aandag, vir jou lojaliteit, vir jou gehoorsaamheid.

Ons hoef dus nie die bestaan van die duiwel te verdedig voordat ons van hierdie gedeelte kan sin maak nie. Dit sal wees om helemaal die punt te mis.

Terug na die versoekings self:

Ons sou kon sê dat die eerste versoeking (kan jy hierdie klippe in brood verander) te make het met Jesus se honger; die tweede (aanbid my en al hierdie mag en majesteit kan joune wees) sou ons kon sê het te make met Jesus se ego; die derde (spring van hierdie hoe plek af; God sal jou sekerlik beskerm…) het te make met Jesus se kwesbaarheid.

Maar wat is die versoeking agter hierdie versoekings?

Dit is interessant dat twee van die versoekings (die eerste en die laaste) begin deur die duiwel wat vir Jesus sê: “As jy die seun van God is…”

Dit gaan dus oor sy identiteit. Jesus is hier besig om te worstel met die betekenis van sy doop, met wat dit beteken om ’n mens te wees wat deur God geliefd is en in wie God groot vreugde vind.

Gaan hy getrou bly aan sy identiteit in God, of gaan hy toelaat dat sy identiteit deur iets of iemand anders bepaal word? Gaan hy getrou bly aan sy ware self, of gaan hy homself verloën ter wille van versadiging, ter wille van mag en aansien, ter wille van sekuriteit? Gaan hy getrou bly aan die volheid van sy menslikheid, met beperkinge en die kwesbaarheid wat ’n menslike lewe behels, of gaan Goddelike krag gebruik om sy menslikheid te ontsnap.

***

Is dit nie ’n baie akkurate weergawe van hoe ons, deur die loop van ons lewens, versoek word om uiteindelik ons ware self en ons menslikheid te verloën nie?

Ons word honger… ons begeer… ons verlang…

Ons smag na aanvaarding… ons wil graag gesien en erken word… ons wil graag aansien geniet… invloed hê… die wêreld verander…

Ons voel kwesbaar… uitgelewer… verganklik… ons het ’n begeerte aan sekuriteit en beskerming… ons wil van die risiko’s van die lewe gespaar word…

Dit is eg-menslike ervarings waaraan ons daagliks blootgestel word. Die versoeking agter die versoekings is dat ons God se liefde begin beskou as ’n manier om hierdie menslikheid te ontsnap, eerder as die krag waarmee ons ons menslikheid kan omhels.

Soos ons Woensdagaand terselfdertyd ons identiteit as geliefdes van God én ons verganklike en kwesbare menslikheid moes aanvaar, moes Jesus ook leer wat dit beteken om kosbaar én kwesbaar te wees; om geliefd én honger te wees; dat God se liefde en sorg binne-in menslikheid kan tuiskom.

“If those forty days in the wilderness was a time of self-creation, a time for Jesus to decide who he was and how he would live out his calling, then here is what he chose: emptiness over fullness.  Obscurity over honor.  Vulnerability over rescue.  At every instance when Jesus could have reached for the magical, the glorious, and the safe, he reached instead for the mundane, the invisible, and the risky.”

Dalk is dit die uitnodiging wat God in hierdie lydenstyd aan ons rig:

om gevul met die Heilige Gees,
wat sonder ophou in ons oor fluister,
“Ek het jou lief; Ek vind groot vreugde in jou,”
toe te laat dat Jesus ons in die woestyn inlei,
waar ons nakend,
gestroop van afleidings
en maskers
en die rolle wat ons verwag word om te speel,
bestekopname kan doen van hoe getrou ons aan ons ware self
en aan ons menslikheid
voor God is.

En hoewel dit ’n uitnodiging is wat gevul is met risiko en worsteling en onsekerheid, is God se belofte dat dit juis die broei-plek is van nuwe lewe en heling.

Die versoeking is altyd daar om uit te verkoop vir versadiging,
vir aanvaarding en aansien en invloed,
vir sekuriteit en beskerming,
maar wat help dit jy wen die wêreld en jy verloor jouself?

Lukas 9:28-43

3 Maart 2019

Sondag van die Verheerliking
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Op hierdie Sondag vier ons wat bekend staan as die Sondag van die verheerliking. In Engels, the feast of transfiguration.

Desmond Tutu vertel graag die verhaal van ’n lewensveranderende belewenis wat hy eenmaal gehad het gedurende hierdie einste fees.

Dit was in die vroeë 1970’s – amper 50 jaar gelede. Dit was donker tye in ons land, sê Tutu. Hy sê dit was tye waarin jy in God sê oor wou fluister: “God, we know You are in charge, but can’t You make it a little more obvious?”

Op dié dag, so veel jare gelede, was hy en ander kerkleiers besig om voor te berei vir ’n moeilike gesprek met die eerste minister. Hulle het ontmoet by ’n teologiese skool wat weens apartheids beleide moes toemaak. Gedurende een van die besprekings het Tutu weggeglip na die tuintjie om daar vir ’n rukkie stil te raak.

Daar, in die tuin, het hy ’n massiewe hout kruis gesien met spykers wat daaruit uitsteek; bo-op was ’n doringkroon.

Hy beskryf die toneel soos volg: “Dit was die einde van ’n lang, droë somer.  Die gras was vaal en droog en niemand sou geglo het dat dieselfde tuintjie binne ’n paar weke welig en groen en mooi sou wees nie. It would be transfigured. Dit sou verheerlik word.”

Hy gaan vêrder:

“As I sat quietly in the garden I realized the power of transfiguration, of God’s transformation in our world. The principle of transfiguration is at work when something so unlikely as the brown grass that covers our veld in winter becomes bright green again. Or when the tree with gnarled leafless branches bursts forth with the sap flowing so that the birds sit chirping in the leafy branches. When winter gives way to spring and nature seems to experience its own resurrection. The whole of creation, nature, waits expectantly for its transfiguration, when it will not be just dry inert matter but will be translucent with divine glory.”

Volgens Tutu, was daardie epifanie in die tuintjie ’n tiepe ommekeer in sy lewe – ’n bekeringsoomblik. Dit was ’n bekering wat dit vir hom moontlik gemaak het om die gruwels van die politieke situasie waarin hy homself keer na keer bevind het met nuwe oë te aanskou.

“Since then,” sê hy, “I have witnessed time an again the improbable redemptions that are possible in our world.”

Die epifanie, die visioen was maar vir ’n oomblik; maar sy visie dra nou nog vrug. Daardie oomblik was iets waarheen hy deur al die jare se diens en protes en baklei keer op keer na toe kon terugkeer as ’n bron van krag en bemoediging.

***

Hoe nodig het ons nie ook vandag so ’n visie, so ’n epifanie, so ’n ommekeer nodig nie?

Want – sonder om onsself uit te sonder, of om dramaties te wees: ons lewe ook in donker tye – tye waarin dit nie aldag duidelik of vanselfsprekend is dat God in beheer is nie.

Ek gaan oor die lang klaaglied wat ek nou kon voordra skip. Julle ken elkeen die laste wat julle dra. Wat julle naastes dra. Wat die armes die swaarste dra. Julle lees almal die koerante.

Die vraag is: waar bevind ons onsself in verhouding tot die skadu’s van die wêreld waarin ons leef?

Wat doen ek met die angs en die vrees? Hoeveel ruimte gee ek vir my frustrasie en woede om te bepaal hoe ek op persoonlike en politiese teleurstellings reageer? Wat doen ek as moedeloosheid begin om ’n lewenshouding of ingesteldheid te word? Wat maak ek met die versoeking om sinies te word?

Ons het ook daardie profetiese oë van Tutu nodig – oë wat die gruwels en die doodloopstrate van ons wêreld reguit in die oë kan kyk, sonder om dit te versag of verdoesel – en terselfdertyd, oë wat sien wat kan wees, wat behoort te wees, wat eendag in God se toekoms sal wees.

Ons het ook die visie nodig wat die “improbable redemptions” – die onwaarskynlike verheerliking van God se nuwe skepping in die dooie gras en die gruwelike kruis kan sien. Hoe bekom ons hierdie visie?

***

Kom ons keer met hierdie vraag in gedagte na vanoggend se teks toe oor Jesus se verheerliking.

Een manier om hierdie gedeelte te lees, is as riglyne vir die vroeë Christene – vir wie Lukas die evangelie om en by 70 jaar na Christus geskryf het – oor die rol wat hulle aanbidding en gebedslewe in hulle publieke lewens behoort te speel.

Onder andere gaan hierdie gedeelte oor die verhouding tussen ons oomblikke van afsondering op die berg, en ons daaglikse, publieke lewens onder in die vallei.

Ons sou kon sê dit gaan oor die verhouding tussen kontemplasie en aksie, tussen afsondering en solidariteit, gebed en diensbaarheid.

Dit is ’n verhouding waaraan iemand soos Tutu baie aandag geskenk het. Hy het nooit opgehou om mense daaraan te herinner dat ’n mens se geestelike lewe en ’n mens se publieke lewe nie teenstrydig hoef te wees nie, maar dat hulle mekaar moontlik maak; amper soos wat ’n mens nie kan asemhaal sonder om in én uit te asem nie.

***

Iets hiervan sien ons ook in hierdie teksgedeelte.

Ek is seker dit sou jou opgeval het, dat ons twee keer in hierdie gedeelte die stem van ’n vader hoor. Eenkeer bo-op die berg; die ander keer onder in die vallei. In albei gevalle is dit die stem van ’n vader wat ons aandag wil rig op sy seun.

Die eerste, bo-op die berg, kom uit ’n donker wolk. Dit is die stem van God; vir wie Jesus die vrymoedigheid gehad het om Abba of pappa te noem: “Dit is my Seun, die Uitverkorene. Luister na Hom.”

Die tweede stem, onder in die vallei, kom uit ’n groot skare mense wat om Jesus en sy dissipels saamgedrom het. Dit is die desperate stem van ’n vader, gevul met angs en frustrasie, wat skreeu, wat smeek: “Kyk asseblief na my seun, want hy is my enigste kind.”

“Kyk na hom! Sien hom raak!” smeek hy.

Daar is dus twee geliefde seuns in hierdie verhaal; en ek dink Lukas wil ons hier uitnooi om die verband tussen hierdie twee seuns en die twee vaders raak te sien.

Wat as, om na Jesus, God se uitverkorene, te luister beteken dat ’n mens ook die vernielde seun onder in die vallei raaksien?

Wat as ons net die stem van die Hemelse Vader kan gehoorsaam, as ons ook in die desperate ouer se noodkreet, iets van God se besorgdheid en medelye en teenwoordigheid in sy angs, kan hoor.

Nogtans, bly dit nie maklik om die twee dele van die verhaal – die heerlike glans op die bergpiek en die desperate noodkrete onder in die vallei – met mekaar te versoen nie.

Wat maak ’n mens byvoorbeeld met die skynbare afwesigheid van God onder in die vallei – waar die nege dissipels wat agtergebly het sonder sukses probeer om die kind te genees – terwyl die drie ander dissipels bo-op die berg ’n ontmoeting met die lewende God het?

Oor hierdie teenstrydighede het ek ook meer vrae as antwoorde; en die versoeking is groot om ’n teologiese verklaring daarvoor uit te dink.

Maar dan besef ’n mens: dit is die wêreld waarin ons elke dag leef; dit is die spannings waarbinne ons geroep word om na Jesus te luister en om hom te volg.

Ware godsdiens probeer om altyd binne hierdie ongemaklike spanning te leef. Dit weier om die vallei in te ruil vir die bergpiek, of die bergpiek vir die vallei.

Aan die een hand, is die versoeking altyd daar om, soos Petrus te sê: “maar dit is goed vir ons om hier te wees,” en dan tente te wil oprig sodat ’n mens jou positiewe geestelike ervarings kan uitrek of versamel.

Maar die teenoorgestelde gevaar is ook daar: dat ons onder in die vallei spartel om oplossings te bied vir al die wêreld se probleme, maar dan, sonder Jesus, sonder om uit die bron van God se oorvloedige liefde gevoed te word nie.

***

Sonder ’n spiritualiteit waarin ons die glans van God se liefdevolle blik op ons gesigte kan beleef nie, waarin ons gereeld na Jesus kan luister nie, waarin ons in gesprek kan gaan met die Wet en die Profete nie, waarin ons die heerlikheid van Jesus kan besing en vier nie, sal ons publieke lewens uitgedun raak en sal dit nie vir ons moontlik wees om in die vallei te volhard nie.

Terselfdertyd, sonder ’n aktiewe publieke lewe, waarin ons onsself blootstel aan die belange van ander, waarin ons onsself inlig en toerus oor praktiese wee wat God se heerlikheid ’n bietjie meer sigbaar maak, word ons godsdiens sentimenteel en selfs afgodsdiens.

Ons word vanoggend herinner dat geestelike ervarings en gewaarwordings nie ’n doel in sigself is nie, maar gawes waardeur God vir ons die hoop en die moed gee om in die goeie werk waarmee ons daagliks besig is te volhard, ook al lyk dit asof dit maar ’n druppel in die emmer is, of al lyk dit onwaarskynlik dat God se heerlikheid ooit alles en almal sal vul.

Soos Jesus se verheerliking op die berg, is sulke belewenisse gewoonlik beperk tot oomblikke. Tog is dit kosbare oomblikke wat nie geringgeskat moet word nie. Want dis in sulke oomblikke waarop God in ons oor terug fluister, soos wat jy in die 70’s in Tutu sê oor gefluister het: “Ek is nog in beheer, ek is by jou, kyk ek maak alles nuut, ek wil alles met my liefde en genade verheerlik, en ek wil jou gebruik om aan daardie verheerliking deel te neem.”

Hoewel ons baie meer van ons tyd onder in die vallei spandeer, is sulke oomblikke van onskatbare waarde. Dit kan die wêreld verander.

Ek sluit af met nog ’n moderne voorbeeld van hoe so ’n epifanie dit moontlik gemaak het vir iemand om in skynbare doodloopstrate, iets van God se verheerlikende glas raak te sien en met groot volharding daaraan getrou te bly.

***

In November 1962 ontvang Mandela ’n vyf-jaar tronk vonnis. 12 Julie 1964 word dit ’n lewenslange tronkstraf op Robben Eiland.

Op die nag van 8 Februarie 1965, toe hy maar 240 dae van se lewenslange tronkstraf uitgedien het, verskyn ’n engel aan hom. Die engel sê vir hom: vra vir my enige vraag wat jy wil.” Mandela vra toe vir hom: “wat het Jesus bedoel met die woorde: om die beker te drink wat ek moet drink?”

Die engel antwoord: “Dit is die beker van eensaamheid, van dors, van moedeloosheid, van walging, van nie meer verstaan nie – dis ’n beker so vol soos die oseaan.”

“En,” vra Mandela verder, “nou dat jy aan my verskyn het, sê vir my, sal ek hierdie beker kan drink?”

Toe lig die engel sy hande op in gebed en Mandela sie, vir tien sekondes lank, ’n stormagtige see, en agter die see ’n berg wat tot in die hemel toe opreik. En hy het geweet, soos hy na hierdie beeld kyk, dat dit sy lewe is wat hy sien.

“Dankie,” sê Mandela toe vir die engel, “ek verstaan nie, maar nou weet ek; dankie dat jy gekom het.”

10 sekondes se mistieke belewenis, gevolg deur 25 jaar van nie-weet nie – tien sekondes op die bergpiek, gevolg deur 25 jaar in die diepste vallei. 25 maal 365 dae later, op 8 Februarie 1990, het hy die oseaan tot op die bodem leeggedrink en kon hy sy voet neerlê op die vasteland van Afrika. Toe begin hy die berg uitklim.

As Christene, maar ook as burgers in hierdie demokratiese land, is ons elkeen geroep, om op ons eie manier deel te neem aan God se verheerliking van die wêreld.

Mag ons elkeen, iewers in die lydenstyd wat ons hierdie week ingaan, al is dit net vir tien sekondes, aangegryp word deur ’n visie van God se genesende passie vir die wêreld.

Mag ons iewers 10 sekondes se versekering ontvang dat God inderdaad in beheer is – hoe onwaarskynlik dit ook mag lyk – en dat dinge daarom anders kan wees en sal wees. En mag ons dan die geloof en die hoop en die moed hê om van die bergpiek af te gaan, ons kruis op te tel en die lam van God te volg.

Markus 10:35-45

24 Februarie 2019

Sewende Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Lenois Stander

So bietjie meer as ‘n maand terug het Kerkbode, die kerkkoerant van die NG Kerk, berig oor die resultate van die onlangste koppetelling in die NG Kerk.

Die jongste data sê die aantal belydende lidmate het die afgelope jaar afgeneem met amper 21 000. Dit bring die totale aantal lidmate op 691 000, en die aantal dooplidmate op amper 190 000.

Hierdie nuuste syfers was nie voorheen vir die publiek beskikbaar nie, so kort nadat Kerkbode dit bekendgemaak het, het ander nuuskanale dit opgetel. Die opskrif in die Burger was:

“NG Kerk se lidmate val in 19 jaar met bykans 25%”

Ek is nie heeltemal seker waarom hulle nou juis gekies het om na die afgelope 19 jaar se daling te kyk nie. Seker omdat dit ‘n heelwat beter opskrif maak as:

“NG Kerk se lidmate val in 2018 met 2,5%”

So die opskrif was ‘n bietjie sensasioneel, maar die beriggewing was basies korrek: Die NG Kerk verloor lidmate en mense stem nie heeltemal saam oor die redes nie. Op sosiale media het baie mense saam gespekuleer elkeen met sy eie teorie oor die wérklike rede waarom die NG Kerk aan die krimp is.

Is dit emigrasie of ‘n dalende geboortesyfer, soos sommiges aanvoer?

Of is dit eerder ‘n gevolg van die feit dat die tradisionele begrip van lidmaatskap nie meer sin maak nie, omdat mense tussen gemeentes beweeg?

Ander mense sê die Kerk het eenvoudig irrelevant geword vir moderne gelowiges. Mense stel nie meer belang in wat die dominee sê as jy sommer self kan Google nie.

Sommige mense dink die NG Kerk se hantering van die gay-debat die afgelope aantal jare het groot skade aangerig. Ek vermoed mense aan beide kante van die saak, dink soms so.

Ander sê die NG Kerk het sy teologiese legitimiteit, sy integriteit, verloor toe hy ‘n teologiese begronding vir apartheid verskaf het.

En nog ander mense dink die Kerk se tyd is eenvoudig verby: dat dit te verwagte is dat die NG Kerk – en alle kerke – sal krimp in ‘n sekulêre samelewing waar dit nie vir almal duidelik is waarom hulle vir God nodig het nie.

Maar wat vir my meer interessant was as die spekulasie oor die REDES vir die krimping van die kerk, was die styl, die toon, waarin mense aan die gesprek deelgeneem het.

Uit baie se kommentaar het dit helder geblyk dat hulle bly is dat die kerk krimp.
En alhoewel hierdie “kry-vir jou” houding in sommige gevalle ongenuanseerd of onbillik mag wees, dink ek dit kom in baie gevalle van goeie getroue lidmate wat iewers lang die pad ernstig seergekry het.

Seergemaak deur ‘n onsensitiewe dominee, ‘n moeilike kerkraadvoorsitter, ‘n rassistiese medegelowige, ‘n eng sinodebesluit, ‘n kwaai kerkkantoortannie, of sommer net die ontnugtering om te ontdek dat ook die kerk nie perfek is nie.

Baie lidmate, of voormalige lidmate, loop rond met letsels – die stil getuienis van die feit dat die kerk daartoe in staat is om wonde te maak.

Wat kan die kerk, wat kan ONS doen om seker te maak dat ons nie mense verwond en vervreem nie? Wat is die gemene deler in gevalle waar gelowiges seer-maak, eerder as heel-maak? Hoe kan ons wat deel is van hierdie kerk, leer uit ons foute?

My beste raaiskoot is dat TE VEEL MAG feitlik altyd ten minste ‘n groot deel van die probleem is.

Dit laat my dink aan ‘n aanhaling uit die 2002 Spiderman-fliek wat byna die status van ‘n cliché bereik het. Peter Parker, oftewel Spiderman se Oom sê vir hom:

“With great power comes great responsibility”.

Soos dit met die meeste clichés is, steek daar dalk heelwat waarheid hierin. Want hoe meer mag jy het, hoe minder mense is daar wat oor jou skouer loer om jou reg te help wanneer jy voor die versoeking staan om jou mag onbehoorlik te laat geld.

Dink maar aan die regeerders van ons eie land, die politici wat soms spreekwoordelik met moord wegkom. Dit is moeilik om versoekings te weerstaan as jy soveel mag het dat jy weet jy kan met misbruik wegkom.

Is dit moontlik vir ‘n kerk om té veel mag en invloed te hê? Is dit moontlik vir ‘n kerk om té groot te word?

Jaco Strydom, ‘n dominee van Pretoria, skryf ‘n rukkie terug in die koerant. Hy vra:

“Waarom is die impak van die groot kerk van vandag kleiner as die impak van die klein kerk van destyds?”

“Waarom gaan dit nie beter in ’n gemeenskap met letterlik ’n kerk op elke hoek nie?”

“Moet daar nie groter vrede wees in ’n land met soveel vredemakers nie? Daar is dorpe met meer kerkgeboue as straatkinders en steeds is die kinders op straat.”

Moeilike vrae, né?

*****

Die onderliggende aanname by amper almal wat kommentaar gelewer het op die nuus dat die NG Kerk krimp – of hulle dit nou vier of betreur – is dat ‘n groot, sterk, magtige kerk, iets is om na te streef, ‘n positiewe mikpunt om te behaal. Want so werk die logika van ons samelewing:

hoe meer invloed, mag of geld jy het, hoe meer suksesvol is jy. In besigheid, in die sosiale arena, in politiek – feitlik orals werk dit so. Wanneer gelowiges hierdie logika op die kerk van toepassing maak, word dit nodig vir die NG Kerk om in die markplek van kerke te kompeteer.

En dan raak ons bekommerd oor die feit dat ons eie denominasie krimp terwyl sommige Charismatiese kerke groei. Plaaslike gemeentes begin om hul sukses te meet aan erediensbywoning, aan die omvang van die gemeente se inkomste, aan hoe dinamies die dominee is, en aan watter welvarende lidmate na die gemeente oorstap.

Wanneer ‘n gemeente of denominasie se sukses só gemeet word, maak dit sin om die krimping van die kerk te vier of te betreur, afhangende van hoe goedgesind jy die kerk is.

Maar dit is nie hoe Jesus gedink het oor die maatstaf van gemeentelike sukses nie. Dit is nie hoe Jesus gedink het oor die kerk se verhouding met mag nie.

Ons sien dit wanneer ons ‘n gedeelte soos Markus 10:35-45 lees, waar Jakobus en Johannes vir Jesus vra om vir hulle die ere-sitplekke, links en regs van Hom, te gee wanneer hy as koning heers.

Kan jy jou dit voorstel, dat jy vir Jesus vra vir ‘n eresitplek?

Selfs Jesus se dissipels, wat soveel ure in sy teenwoordigheid deurgebring het, wat soveel blootstelling aan sy leringe en voorbeelde gehad het, het die aantrekkingskrag van invloed en mag gevoel.

So as ons eerlik is met onsself sal ons antwoord: “Ja, ek kán dit vir myself voorstel. Ek sou waarskynlik ook vir ‘n eresitplek gevra het.” Want ons wéét hoe die aantrekkignskrag van invloed en mag voel.

Maar dan antwoord Jesus met hierdie woorde:

“Julle weet dat dit by die nasies so is dat hulle sogenaamde regeerders oor hulle baasspeel en dat hulle groot manne die mag oor hulle misbruik.
Maar by julle moet dit nie so wees nie. Elkeen wat in julle kring groot wil word, moet julle dienaar wees; en elkeen onder julle wat die eerste wil wees, moet julle almal se dienaar wees. Die Seun van die mens het ook nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as losprys vir baie mense.”

Ek dink nie Jesus kon dit sterker gestel het nie, nie in woord óf daad nie. Met hierdie woorde keer hy die dissipels se onderliggende logika wat sê dat mag en invloed die hoogste waarde is, op sy kop.

Nee, sê Jesus, die hoogste waarde is nie mag nie, maar om te dien. “Elkeen wat eerste wil wees, moet almal se dienaar wees.”

Hieroor skryf Neels Jackson, voormalige redakteur van Kerkbode, onlangs in die koerant:

“’n Kerk wat met mag besmet word, verloor hierdie fokus.”

Jaco Strydom maak dieselfde punt op ‘n ander manier wanneer hy opmerk:

“’n Kerk wat probeer floreer is met ander vrae besig as ’n kerk wat, soos Jesus, sy lewe probeer gee vir ’n stukkende wêreld. Dalk het die kerk te veilig en te groot geword om in die donker krake van ’n stukkende samelewing in te pas.”

Dit is alles verskillende maniere om te sê:

Hoe meer magtig ‘n kerk word, hoe minder is hy daartoe in staat om Jesus se voorbeeld te volg, en te dien. Want die kerk bestaan maar uit mense soos ek en jy, mense wat soms swig voor die versoeking van mag, en dit dan verkeerd aanwend.

*****

Kan ons met mekaar eerlik wees oor hierdie tekortkoming van ons? – Dat ons nie immuun is teen die versoeking om ons mag te misbruik nie? Dat die geskiedenis dit reeds vir ons geleer het?

Indien dit so is, is ‘n kleiner, minder magtige NG Kerk nie dalk beter in staat om Jesus se opdrag – om te dien – uit te voer nie?

Dalk is die krimping van die NG Kerk ‘n geleentheid, ‘n uitnodiging vir hierdie kerk om weer tot bekering te kom.

As mens Jesus se argument volg, is ‘n kerk wat weer tot bekering kom een wat leer om vanuit ‘n posisie van weerloosheid die evangelie verkondig. ‘n Kerk wat dít doen, is ‘n kerk met integriteit, is ‘n geloofwaardige kerk.

Jaco Strydom stel dit só:

“Liefde word geloofwaardig wanneer jy so naby kom dat die een vir wie jy sê “ek het jou lief,” jou kan seermaak – in Jesus se geval kon doodmaak.”

Dit is om te sê: Die kerk, en by implikasie elkeen van sy lidmate, sal risiko’s moet loop, net soos Jesus ook die risiko geloop het om seer te kry. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, is die boodskap wat hy verkondig, geloofwaardig. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, ontwapen dit diegene wat op die kantlyn staan en lag. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, beliggaam dit die evangelie.

In praktyk is dit moeilik om te doen, want jy doen dit ten koste van jouself.

Laasjaar het die gemeentes van die Paarl, waarvan my tuisgemeente een is, gehoor dat ‘n ander gemeente van die Noordelike voorstede beplan om ‘n nuwe bediening in die Paarl te begin.

Trouens, die nuwe bediening was reeds op klein skaal aan die gang, en die persone wat die roeping vir hierdie kerkplanting ontvang het, wou gaag hul visie met die gemeentes van die Paarl deel.

Dit was egter interessant om te sien hoe sommige plaaslike gemeenteleiers en predikante, instinktief beskermend gereageer het. Daar het verskeie vrae ontstaan:

Waarom ‘n nuwe kerk begin in ‘n dorp waar daar daar reeds so baie kerke is? Wat gaan die impak op die bestaande gemeentes wees? En natuurlik dink dominees: wat as my gemeente leegloop? Wat word van my bediening?

Hierdie vrae het deur my en sommige kollegas in die ring se koppe gegaan. Want ons het belange om te beskerm. Ons was bang ons mag en invloed en voorregte raak minder.

Maar gelukkig is dit dan ook moontlik om verby hierdie vrae te beweeg en die groter prentjie raak te sien. Dat ons geroep is om te dien. Ja, selfs ten koste van ons eie magsposisies, voordele, gemak, finansiële sekerheid en aansien. Dan is ons ‘n missionale kerk – ‘n kerk wat aansluit by dit waarmee God reeds besig is in die wêreld.

Waar moet ons begin?

Die beste plek om te begin is die nood op ons eie voorstoep. Ons weet goed hoe dit lyk. Kom ons volg Jesus se voorbeeld en was al die stowwerige voete wat hier by ons verbygaan.

Lukas 6:17-26

17 Februarie 2019

Sesde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ons is saam met die skrywer van Lukas op reis deur Jesus se lewe.

Die laaste keer wat ons vir Jesus gekry het, was hy byna doodgemaak deur sy eie mense, toe hy in sy tuisdorp Nasaret die goeie nuus aan armes verkondig het.

Daarna volg ’n hele reeks vertellings oor genesings, waarin Jesus een na die ander persoon in hulle nood sien en met barmhartigheid reageer om heling en verlossing te bring.

In die proses begin ’n groot groep dissipels om vir Jesus te volg; mense wat hom wil nadoen, wat by hom wil leer. Nou, in die teenwoordigheid van ’n groot skare mense wat om hom en sy dissipels saamdrom om na Jesus te luister en deur hom genees te word, begin Jesus vir hulle leer wat hulle dissipelskap gaan behels.

Anders as in Matteus se evangelie, waar hierdie gedeelte bekendstaan as die bergrede, sê Lukas vir ons dat Jesus se lesings onder in die vlaktes, op ’n gelyke voet met die skares desperate mense plaasgevind het.

Daar rig hy sy oë op sy dissipels; sy gesig skyn op hulle, en hy sê:

Geseënd is julle wat arm, honger, hartseer en vervolg is.

Ellende wag vir julle wat ryk, versadig, gelukkig en gewild is.

***

Toe ek en die Bybelstudiegroep die afgelope week na vanoggend se skrifgedeelte geluister het, was ons vir die meeste van die tyd in die duister oor hoe ons hierdie woorde van seën en ellende in ons harte en in ons lewens kan ontvang.

Vir my was een van die struikelblokke dat ek myself in die kolom van ellende bevind het. Ek is ryk. Ek is versadig. Ek kan sonder sorg lag. Ek geniet aansien en aanvaarding.

My eerste reaksie was: oraait, hoe kan ek myself uit hierdie kolom van ellendiges wikkel, sodat ek ook in die geselskap van die geseëndes kan wees?

Maar dit is wat hierdie woorde so merkwaardig maak, wat dit so ontstellend maak: Ek kon dit nie regkry nie.

Want geen persoon kies armoede bo rykdom nie; niemand kies hongersnood nie. Niemand wil treur nie. Daar sal iets fout wees indien ek graag vervolging en verwerping gaan opsoek.

Tensy Jesus nie met hierdie woorde letterlike armoede en hongerte en verdriet en vervolging bedoel het nie…

Onmiddellik blaai ek om na Matteus se evangelie, want daar is mos ook saligsprekinge. Matteus se weergawe is langer as Lukas s’n en boonop voeg hy nie die reeks ellendes by wat so konfronterend en verontrustend is vir iemand soos ek wat in die boonste 10% van die wêreld se rykste mense is nie.

By Matteus word Jesus se seëninge vergeestelik: Geseënd is julle wat arm van gees is. Geseënd is julle wat honger en dors na geregtigheid. Dit klink meer haalbaar; want kyk, as God se seën afhang van ’n sekere ingesteldheid, soos om te verlang na geregtigheid, of om sagmoedig te wees, of om rein van hart te wees, dan kan ek dalk iets doen om van die ellendiges te beweeg na die geseëndes.

So was my eerste poging tot verstaan om Jesus se saligsprekinge te vergeestelik of te moraliseer; om dit as voorskrifte te verstaan vir hoe ek moet lewe. Want as ek dit kan regkry is daar dalk iets wat ek kan doen om my saligheid te verseker.

Maar dit is nie moontlik met Lukas se weergawe nie.

Jesus is nie hier besig om voorskriftelik te praat nie. Daar is nie ’n enkele gebod of verbod in sy saligsprekinge nie; geen moets of moenies nie.

Dit gaan ook nie oor ’n sekere ingesteldheid wat jy in jou binneste kan koester nie. In teenstelling met Matteus het Lukas baie uitdruklik gekies om so ’n interpretasie te vermy. Jesus sê eenvoudig: “julle wat honger is. Julle wat arm is. Julle nou-nou treur.”

Dit pas ook by Lukas se evangelie in sy geheel; telkens rig hy ons aandag op sake van brood en botter, en dalk is dit hoekom Lukas sê dat Jesus sy lesings onder in die plein aanbied – op gelyke voet met die armes en die hongeres, met die moedelose en treurende massas.

So, as dit nie gaan oor ’n geestelike ingesteldheid waardeur ek God se seën kan verseker nie, as Jesus nie hier besig is met ’n les in moraliteit nie, wat is hy dan besig om te doen wanneer hy daar onder in die plein vir arm, honger, hartseer en vervolgde mense sê dat hulle geseënd is; en vir die paar rykes wat daar is, wat genoeg het om te eet en sorgvry kan lag, dat ellende op hulle wag? Wat gaan hier aan?

***

Om hieroor meer duidelikheid te kry, is dit belangrik dat ons Jesus se woorde van seën en ellende binne die breër konteks van Lukas se evangelie plaas.

Maar voordat ons dit doen… Ek hoop julle het iets agtergekom oor hoe ek aanvanklik probeer het om die teks te interpreteer.

Hierdie eerste pogings om die teks te verstaan was deur en deur in my ego gesetel.

My ego wat smag na sekuriteit en beheer. My ego wat honger en dors na invloed en mag. My ego wat hartstogtelik verlang na aanvaarding en bevestiging.

Die grootste struikelblok tussen my en God se goeie nuus, is my ego.

Daarom is dit so moeilik vir my om te aanvaar dat ek dalk onder die ellendes getel kan word. Daarom is dit so moeilik vir my om te aanvaar dat ek dalk niks kan doen om God se seën te wen nie, dat ek dalk geen beheer het oor God se seën nie.

Dat Jesus die arm, honger, moedelose en vervolgde mense wat voor hom staan geseënd noem – mense wat hulleself net as ellendig ken, en dalk lankal opgehou het om te glo dat hulle dalk ooit God se seën sal ken, mense wat nooit gekies het om arm te wees nie en nog minder in staat is om hulle eie welvaart te kies – dat Jesus vir húlle seën en vir hulle ’n nuwe toekoms belowe het my minder opgeval as die waarskuwing dat ek dalk meer ellendig is as wat ek dink.

***

Die skuif om Jesus se saligsprekinge binne die breër storielyn van Lukas se evangelie te plaas, is dus ook ’n poging om myself in God se storie te plaas, eerder as my egosentriese poging om vir God in my storie te probeer inpas.

Die hart van die saak vir Lukas is hoe God se koninkryk van liefde en barmhartigheid in die wêreld inbreek om dit heel te maak.

Van die begin af, sien ons hoe God ander werk as ons, wanneer hy sy seën laat rus op Maria, ’n tiener meisie sonder aansien, sonder mag of welvaart. So gebeur dit iewers in ’n afgeleë dorpie, iewers aan die gatkant van die magtige Romeinse ryk, dat God in ons wêreld gebore word.

In ’n wêreld waarin daar ’n tekort aan alles is, waarin daar nooit genoeg is nie, waarin ons nooit genoeg kan kry nie, begin hierdie God-mens Jesus om ’n boodskap van oorvloed te verkondig

Jesus verkondig God se genadejaar aan die armes, hy genees mense van hulle siektes, omskep hulle trane en vreugde, hy voed hongeres. Op al hierdie maniere kom God se ryk.

Daarom sal dit die gruwelikste misverstand wees om te dink dat Jesus daar in die plein besig was om armoede, of hongerte, of verdriet, of vervolging te romantiseer.

Inteendeel! Van die begin van Jesus se openbare loopbaan sien ons hoe hy alles in sy vermoë doen om mense van hulle armoede en hongersnood te red; om mense se verdriet in vreugde en verligting te omskep.

Jesus sê nie hier vir ons iets oor armoede en hongerte ens. nie. Hy sê vir ons iets oor God. Hy wys vir ons God se hart. Jesus gee vir ons ’n blik gee op die karakter van God.

So word ons uitgenooi om met vars oë na die werklikheid te kyk, nie vanuit ons eie egosentriese perspektief te kyk, maar in die lig van die breër storielyn van God se ryk.

Vanuit my egosentriese perspektief, kyk ek om my rond en probeer om die wêreld te verklaar. Ek beskou suksesvolle mense as geseënde mense; mense met wie dit sleg gaan as ellendige mense.

In my pogings om sin te maak van die onreg en ongelykheid, van die skrynende armoede, van my eie oorvloed in die aangesig van ander se tekort, trek ek dan selfs vir God nader. Dalk is dit God se wil dat dinge is soos wat dit is. Dalk het God dit so bestem.

’n Mens sien dit die duidelikste in kerk wat ’n welvaartsteologie verkondig. Ons, met reg, krities en uitgesproke oor sulke kerke; maar dalk is vanoggend se skrifgedeelte ook ’n geleentheid vir self-refleksie: leef daar nie dalk ’n vorm van hierdie welvaartsteologie in ons eie harte nie?

Jesus se saligsprekinge laat dit nie vir ’n oomblik toe nie. Deur ons gewone skema van seën en ellende onderstebo te draai, hoor ek vir Jesus sê: “moet dit nie durf om armoede in God se naam te regverdig nie.

As julle God se wil soek, kyk na my. Ek sal vir julle God se karakter wys. Ek is besig om God se koninkryk onder julle te laat deurbreek en ek nooi julle uit om hieraan deel te neem.”

God gee sy koninkryk vir die armes, sodat hongeres gevoed kan word. God se belofte is om elke traan van iemand wat treur se wange af te vee.

As daar armoede en hongersnood en moedeloosheid en vervolging is, dan is dit nie omdat dit God se wil is nie. Jesus stel dit duidelik: God belowe die genesing van ’n gebroke wêreld wat deur sonde geskend is.

***

Wat dan van Jesus se voorspelling dat ellende wag op ons wat ryk en versadig is? Weereens is dit belangrik om dit in die breër storielyn van Lukas se evangelie te plaas.

Maar van die begin van God se verhaal is daar mense wat nie hierdie boodskap van oorvloedige barmhartigheid as goeie nuus kan hoor nie.

Hulle is te ingebed in die stelsel wat hulle van armoede en hongerte en tragedie en vervolging beskerm. Hulle word bedreig deur hierdie boodskap van ’n onderstebo wêreld waarin armes die toon aangee en hongeres versadig sal word met alles wat hulle het.

Hulle trek voordeel uit die huidige stand van sake en voel dalk steeds nie tevrede met hoe dit gaan nie. Hulle het steeds iets om te wen binne die huidige spelreëls; en te veel om te verloor indien die wêreld dalk sou verander.

Daarom slaan hulle terug: van Herodes, wat die kindjies vermoor wanneer hy die wyse manne se voorspelling hoor, tot Jesus se mense in Nazareth wat hom wou vermoor toe dit blyk dat God nie ’n pion in hulle storie wou wees nie.

Die evangelie, die goeie nuus, is realisties oor die houvas wat sonde op ons het, oor hoe dit ons blind maak, en selfs vyandig kan maak teen God barmhartigheid. Die koninkryk van God mag dalk ander-wêrelds wees; dit mag dalk ’n aktiewe verbeelding verg; maar moenie dink dit is naïef nie.

Daarom dat Maria se loflied, waarmee sy vir God loof nadat sy deur die engel Gabriel besoek is, nie net vir God loof omdat hy nederiges soos haarself oplig en met aansien beklee nie, maar ook omdat God die trotses van hulle trone afruk.

Daarom dat Jesus ook die reeks ellendes uitspreek aan die rykes, nadat hy die armes geseën het.

Ek het vroeër gesê dat die saligsprekinge nie armoede en hongerte en hartseer romantiseer nie; maar dit is ook belangrik om in te sien dat dit ook nie die teenoorgestelde doen nie. Jesus is nie hier besig om rykdom en goeie kos en blydskap nie te demoniseer nie.

Ek hoor vir Jesus sê: daar is ’n waarheid oor God en oor dissipelskap wat ek nie uit my lewensomstandighede sal kan aflei nie. Daar is grense aan my egosentriese bestaan en perspektief wat ek ernstig moet neem. Daar is perke aan wat my nimmer eindige soeke na sekuriteit en invloed en aanvaarding kan hoop om vir my en ander te bied.

My welvaart, my mag, my aansien in die gemeenskap – dinge wat die wêreld as tekens van God se seën beskou, mag dalk juis die dinge wees wat my doof maak om God se seëninge as goeie nuus te hoor; wat my verhoed om deel te neem aan God se seën vir en heling van ’n gebroke wêreld.

***

Mag God jou seën met ongemak oor eenvoudige antwoorde, halwe waarhede en oppervlakkige verhoudings, sodat jy vanuit die diepte van jou hart kan leef.

Mag God jou seën met woede oor onreg, en die uitbuiting en onderdrukking van mense, sodat jy met ywer sal werk vir geregtigheid, vryheid en vrede.

Mag God jou seën met trane om te stort vir hulle wat ly aan pyn, verwerping, hongersnood en geweld, sodat jy met troos sal uitreik om hulle pyn in vreugde te omskep.

Mag God jou seën met genoeg dwaasheid om te glo dat jy ’n verskil kan maak in hierdie wêreld, sodat God deur jou kan doen wat ander beweer onmoontlik is.