Psalm 23

29 April 2012 – 4de Sondag in Paastyd
Prediker: Bianca Botha

Kliek hier om Psalm 23 te lees

Meeste van ons, indien nie almal wat hier sit nie, ken Psalm 23 baie goed. Dit is daardie teks wat baie van ons op ‘n jong ouderdom al uit ons koppe kon opsê en ek is seker dat baie van julle dalk een of ander persoonlike ervaring daaraan kan koppel. Baie mense ken die teks ook as die begrafnis-teks. ‘n Ds het op ‘n keer vertel dat hy by ‘n begrafnis oor dié teks gepreek het en dat die meerderheid mense daar nie die Onse Vader geken het nie, maar wel gedeeltes van dié Psalm kon saam sê.
Toe ek, met ander woorde, besef dat dit vandag se leesrooster teks is, was ek nie heeltemal so opgewonde soos wat ‘n mens sou verwag nie, want wat sê mens nou oor die bekendste Psalm in die Bybel, wat almal nie reeds gehoor het nie.
Tog, is dit ‘n uiters gepaste teks vanoggend, nie net omdat dit Herder-Sondag is nie, maar ook in die lig van klein Mark se doop wat hier plaasgevind het. Ek wil julle dus uitnooi om vanoggend opnuut saam met my na Psalm 23 te kyk en ek bid dat dié teks elkeen van julle sal verras.

Lees teks.

Hierdie Psalm, met sy ryk beelde en metafore, is in die eerste plek ‘n uitdrukking en beskrywing van die verhouding wat daar bestaan tussen God en die digter – wat heel moontlik Dawid was. Dit is beide ‘n belydenis van geloof, waarin die karakter van God beskryf word, én ‘n getuienis van die digter se ervaring van sy verhouding met God en die effek daarvan op sy lewe. Daardie verhouding tussen God en mens waaraan die doop ons vanoggend ook weer kom herinner het. Die twee metafore wat gebruik word om hierdie verhouding uit te beeld is die verhoudinge tussen ‘n Herder en sy skaap/skape en ‘n Gasheer en sy eregas.

Reeds in die eerste vers word daar ‘n bepaalde atmosfeer geskep wat in die hele Psalm teenwoordig is. “Die Here is my Herder, ek kom niks kort nie.” In daardie eerste vers word die vertrouensverhouding tussen God en die digter reeds uitgedruk en die gebruik van die voornaamwoord “my,” die enkelvoud, wys op die persoonlike en intieme aard van daardie verhouding. Die Here is die God van Israel, van sy volk, maar Hy is ook die God van die individu: van Dawid en van Bianca en van Mark. Dit spreek dus ook tot die verhouding waarbinne God met elkeen van ons staan, as ons Herder.

Maar om die herder-beeld werklik te verstaan soos dit hier gebruik word, moet ons verstaan wie en wat ‘n herder was in die plek en tyd waarbinne die gedig geskryf is. Hoewel daar selfs enkele konings in die Bybel is wat as herders beskryf is, is ‘n herder die absolute teenoorgestelde van ‘n koninklike. Nog minder was dit iets soortgelyk aan ‘n ryk skaapboer daar iewers in die Karoo. Om ‘n herder te wees was ‘n harde en gevaarlike taak waarvoor niemand eer ontvang het nie. Dit was gewoonlik die jongste seun se taak of dié van ‘n slaaf, om die skape op te pas. Omdat hulle vir lang tye in die veld was en saam met hul kudde geslaap het, om diewe of roofdiere af te weer, kon hulle ook nie aan die gebruiklike reinigingsrituele deelneem nie en was hulle tot ‘n baie groot mate die uitgeworpenes in die samelewing. Om ‘n herder te wees was alles behalwe ‘n “glamorous” beroep. Die herder se eerste en enigste prioriteit was sy kudde en om te sorg dat hulle veilig en gevoed is, dat hulle niks kortkom nie.

Hierdieie woorde, “ek kom niks kort nie,” word dikwels verstaan as ‘n verwysing na die oorvloedige luuksheid van die Here se voorsiening. Dit, tesame met die “feesmaal” en beker wat oorloop word baie maklik  gesien as ‘n bevestiging van die feit dat God aan ons alles sal gee wat ons hart begeer: daardie nuwe kar/televisie, ‘n vakansiehuis erens langs die see… ons kan baie voorbeelde opnoem van dinge wat ons graag wil hê. Maar is dit werklik wat hier bedoel word? Die herder maak seker dat sy skape niks kortkom nie, dat daar aan hulle behoeftes voorsien word. Maar wat is daardie behoeftes? Water, weiding, die regte pad…

Die situasie waarbinne die gedig geskryf word blyk ook nie een van oorvloed te wees nie. As ons lees van donker dieptes en teënstanders, en daarmeesaam die roofdiere en ander gevare in die veld in ag neem, is dit eintlik die teenoorgestelde. Wat die digter dus hier sê is nie dat hy alles sal hê wat sy hart begeer en in luuksheid sal leef nie, maar dat hy te midde van sy omstandighede seker is van die Here se helpende en sorgende teenwordigheid; dat hy op grond van die verhouding tussen Hom en God seker is daarvan dat daar aan sy basiese behoeftes voorsien sal word.

Die Psalm probeer dus ook nie die idee skep dat daar altyd net groen weivelde sal wees en waters waar vrede is nie. Nee. Want in hierdie wêreld is daar ook vele donker dieptes. Plekke of situasies waar onheil wag. Die donker dieptes (of te wel dal van doodskaduwee) is waarskynlik ‘n beskrywing van die diep klowe in die tipiese Palestynse berglandskap, waardeur herders soms met hul skape moes deurgaan, en waar diewe, bendes of roofdiere dikwels gewag het. Dit is amper asof die digter in hierdie vers sy vertroue in God wil bevestig. Skielik beskryf hy nie meer die karakter van God nie, maar spreek hy Hom direk aan: “want U is by my.” En waar ons dan lees “in U hande is ek veilig” staan daar letterlik: “U stok en staf vetroos my” wat ‘n verwysing is na die herder se beskerming – dmv die stok – en sy leiding – dmv die staf.

Uit sy ervaringe en met sterk verwysings na God se reddingsdade in die verlede – toe Hy die volk met die Eksodus deur die Woestyn gelei het – getuig die digter dus nie dat dit altyd sal goed gaan nie, maar dat God vir hom (en vir ons) sal beskerm en lei ook wanneer dit nie goed gaan nie, wanneer ons onsself in die duisternis bevind. En tot ‘n groot mate is dit wat God ook met die doop vir ons kom sê: dat Hy ons sal lei en beskerm; dat Hy altyd teenwoordig sal wees en ons soos ‘n Herder op sy skouers sal dra as dit nodig is.

Die verhouding tussen die skaapwagter en sy kudde is egter nie eensydig nie. Dit is bekend dat herders in die Bybelse tyd nie hul kudde van agter af aangejaag het nie, maar dat hulle vooruit geloop het om seker te maak dat daar geen gevare is nie, en dat die kudde hulle agterna gevolg het. As die kudde dan nie die herder volg nie is die hele oefening mos nutteloos, en om dit te kon doen moes hulle hul herder se roepstem ken. Verskillende herders se skape sou dikwels in een kraal slaap, of by een put water drink en dan deurmekaar raak. Dié gedagte sou my beheer-obsessiewe brein heeltemal omkrap, maar dit het die skaapwagters nie veel gepla nie. Hulle het geweet, as hulle net ‘n entjie daarvandaan sou gaan en hul kudde roep, al hul skape na hulle toe aangehardloop sou kom. Dis hoe goed hul hulle herder se stem geken het.

Op dieselfde manier is dit belanglik dat ons binne ons persoonlike, individuele verhouding met God, asook in ons kollektiewe verhouding met Hom, as geloofsgemeenskap, sy roepstem sal ken. Dat ons instaat sal wees om sy wil vir onsself en vir die gemeente te onderskei; en dat ons Hom sal volg, waarheen ook al Hy ons roep. Tog beteken dit nie dat wanneer ons van sy paaie afdwaal, ons nooit uit die dal van doodskaduwee sal uitkom of die groen weivelde sal bereik nie. Die skaapwagter los (gelukkig) nie ‘n enkele skaap wat afdwaal agter nie.

Op grond van die verbond, van die belofte wat vanoggend hier bevestig is met Mark se doop, weet ons dat God, soos die herder, ons keer op keer weer sal kom haal en homself nooit van ons losmaak nie. Ook in die lig van die Paastyd, en die Kruisdood en Opstanding van Christus, wat ons onlangs gevier het, weet ons
dat ons, te danke aan God se groot genade en liefde vir ons, nie in die duisternis sal agterbly nie.

Jesus gebruik dan ook die metafoor van ‘n herder en sy kudde, wanneer hy Homself in Johannes 10 as die Goeie Herder beskryf. Daar lees ons…

Lees Joh 10:11-18

Deur sy kruisdood en opstanding is dit vir ons moontlik om deel te word, en vir ewig deel te wees, van Sy kudde.

En juis omdat ons skape is wat afdwaal, omdat ons dit nie eintlik verdien om deel van hierdie kudde te wees nie, maar (dankie tog) ‘n Goeie Herder het, kan ons by ‘n feesmaal aansit. In vers 5 van Psalm 23 verander die metafoor van die herder na dié van ‘n gasheer wat die digter soos ‘n eregas ontvang. In die teenwoordigheid van sy teenstanders word die digter onthaal as ‘n eregas en word hy volgens die gebruik van daardie tyd versorg met olyf olie voordat hy by die tafel aansit. Hierdie handeling sou die gas welkom laat voel en hul vel, wat deur die skroeiende woestyn son uitgedroog is, versorg. Volgens die tradisie van die tyd was dit ook die gasheer se plig om sy gaste se veiligheid te verseker en hulle teen enige moontlike gevare te beskerm. Weereens is dit nie die geval dat alles maanskyn en rose (oftewel groenweivelde) is nie, maar ten spyte van die teenwoordigheid van sy teenstanders weet die digter dat hy, in die teenwoordigheid van sy gasheer, veilig is.

In die lig van Johannes 10 en Jesus Christus se kruisdood en opstanding, word hierdie feesmaal dan ook ‘n dankseggingsmaaltyd. Ten spyte van die feit dat ons almal soos skape is wat afdwaal van die pad waarop die Herder ons lei, en dus nie die goedheid en guns wat ons ontvang verdien nie, is ons steeds die eregaste by die feesmaal. Ons weet dat dit sonder die Goeie Herder nie vir ons moontlik sou wees om die dal van doodskaduwee te oorleef nie of om uit te kom by waters waar daae vrede is nie. Die verhouding tussen God en mens, waarvan hierdie Psalm so poëties getuig, word versterk deur dit wat Christus aan die kruis vir ons kom doen het. Sonder Hom sou daardie verhouding, weens ons onvermoë om op die regte paaie te bly, nie kon voortbestaan nie. En daarom is ons dankbaar; daarom kan ons waarlik feesvier in hierdie tyd; en daarom kan ons die tipe vrede ervaar wat in Psalm 23 geskets word.

Die enigste manier waarop ons dan werklik kan reageer op die genade en barmhartigheid wat God aan ons bewys het, en steeds bewys deur sy leiding, beskerming en teenwoordigheid in ons lewens, is om Hom in dankbaarheid te aanbid. Hierdie reaksie van aanbidding sien ons ook in die Psalm wanneer die digter verklaar dat hy “in die huis van die Here (sal) bly tot in lengte van dae;” dat hy in die teenwoordigheid van die Here sal leef.

En die doop is presies dit. ‘n Bevestiging en belofte dat Mark, en ook elkeen van ons, ons lewe lank in die teenwoordigheid van die Here sal leef. Dat ons, soos die digter, binne ‘n bepaalde verhouding met God staan – een wat gekenmerk word deur sy liefde, sorg, beskerming, leiding en getrouheid en deur die feit dat ons antwoord op Sy roepstem.

‘n Rede om fees te vier as daar ooit een was!

Creative Commons Licence
Kopiereg: Hierdie werk deur Bianca Botha word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 20:1-31

8 April 2012 – Paassondag
Prediker: Dr Tiana Bosman
Liturgie | Bulletin

Kliek hier om Johannes 20 te lees

Vrydag het ons saam begrafnis gehou, ter nagedagtenis aan die lewe, lyding en dood van Jesus Christus, die Seun van God. Ons het gehoor dat sy dood reeds genoeg was om ons vry te maak van ons sonde. Maar ons het ook gehoor dat die  vergifnis vandag oortref gaan word met sy deurbraak deur die dood en die belofte van nuwe lewe. Jesus is opgewek uit die dood. God, wat ons straf op Hom laat afkom het, het op die derde dag die Seun uit die graf laat opstaan. Al is dit so dat ons deur die kruis vergifnis van sonde ontvang het, staan of val ons geloof by die opstanding. Daar is baie mense wat glo aan Jesus, ook baie ongelowiges, wat glo dat Hy geleef het, dat Hy ‘n besonderse persoon was, selfs ‘n groot profeet, dat hy gekruisig is…maar dis hoe ver hulle bereid is om te gaan. Wat die Christelike geloof uniek maak is dat ons verder glo in die ongelooflike gebeurtenis van die opstanding. Glo ons dit regtig? Daar is selfs predikante wat te verleë is om oor hierdie aspek van die evangelie te preek…want dit kan tog nie régtig waar wees nie, kan dit?

Ons weet van die opgrawings in Jerusalem en omgewing en die ontdekkings wat van tyd tot tyd daar gemaak word. So het ‘n groep argeloë eendag op ‘n oeroue graf afgekom. Tussen die beendere was daar ‘n kennisgewing gevind, op hout uitgebrand: Hier lê Jesus van Nasaret. Twee geleerde teoloë kom toe hiervan te hore. “Ek het dit mos altyd vermoed – Jesus het nooit opgestaan nie,” sê die een. Waarop die ander opmerk: “Wat, wil jy vir my sê die man het werklik gelééf?”

Al hoe meer mense vind dit moelik om veral ook in die opstanding van Jesus te glo. Om alles te kroon het niemand Jesus ooit síén opstaan nie. Ons kan ons alleen maar verlaat op die getuienisse van ‘n klompie mense aan wie Hy na sy opstanding verskyn het.

Skriflesing: Johannes 20
Ek kry soms die indruk dat ons lewens al meer resepmatig word. Vir letterlik alles onder die son is daar deesdae ‘n resep. Vir die gewone bak en brou in die kombuis byvoorbeeld. So is dit ook met ander dinge in die lewe. Die boeke wat meestal op die rak van Top 10 verkopers staan is boeke wat “resepte”bied vir ‘n suksesvolle lewe, bv: The seven habits of highly effective people/leaders/christians/churches! So asof alle kerke en geloofsgroepe en omgewings onder dieselfde kam geskeer kan word en gemeentes net, waar hulle hulle ookal bevind hierdie 7 stappe moet volg sodat hulle ‘n “suksesvolle”(!) kerk of gemeente kan wees. Op Kweekskool leer ons ook so paar resepte. Onder andere die baie belangrike resep vir ‘n goeie preek. Die resep se naam is VDM, wat beteken “Voor Donderdag Middag”. Dit is wanneer Sondag se preek klaar geskryf moet wees. En dan natuurlik die evangelisasie kursusse wat resepmatig voorskryf watter Bybelversies gelees en watter gebed gebid (of afgelees) moet word ten einde jou hart vir die Here te gee en verseker te wees van ‘n plek in die ewige lewe.

Die interessante is dat Jesus self Hom juis nie te veel aan resepte gesteur het nie. Hy is dikwels deur die Fariseërs en die Skrifgeleerdes oor die kole gehaal omdat Hy godsdientige wette oortree het, omdat hy die destydse reëls en regulasies verontagsaam het en nie binne die voorskrifte, die resepte, van ‘n goeie godsdientige lewe geleer en opgetree het nie. Die vraag onststaan nou: Wat het Jesus se opstanding en ons geloof daarin met resepte te doen? Absoluut niks.

Dis Sondagoggend vroeg en Maria Magdalena kom by die graf aan en sien dat die klip weggerol is. Oortuig daarvan dat iemand sy liggaam gesteel het hardloop sy ontsteld na Petrus en Johannes toe om die nuus aan hulle oor te dra. Die twee manne hardloop na die graf om dit met hulle eie oë te sien. Johannes kom eerste by oop graf aan, buk vooroor en die sien die doeke daar lê, maar gaan nie in nie. Toe Petrus daar aankom het hy ingegaan en ook die doeke sien lê – die doek waarin Jesus se liggaam was en die een wat om sy kop was om sy kakebeen vas te hou. Díé doek was opgerol en eenkant neergesit. Vir Petrus gebeur niks meer as dat hy sien nie – hy neem die situasie in die graf waar. Hierna kom Johannes in, en hy sien presies dieselfde as wat Petrus sien, maar die gevolg is dat hy besef dat Jesus opgestaan het – hy glo! Johannes, die een vir wie Jesus baie lief was, kom tot geloof sonder dat hy Jesus fisies sien. Die leë graf en die opgevoude doeke is vir hom duidelike tekens dat iets bo-natuurliks hier gebeur het – mens wil amper byvoeg “nes hy verwag het”. Hy besef dat daar nie vuilspel aan die gang is nie. Indien mense die liggaam wou steel, sou hulle nie die doeke afgehaal en so netjies neergesit het nie.

Die ironie in die verhaal verdiep wanneer Petrus en Johannes dan huistoegaan en Maria daar buite die graf bly staan en huil. Eerste praat die engele met haar en toe verskyn Jesus self. Sy síén Hom voor haar staan, maar sy herken Hom nie. Sy dink Hy is die tuinier wat moontlik die liggaam weggevat het. Maar dan kom sy tot geloof – ironies genoeg nie wanneer sy vir Jesus sien nie, maar wanneer sy Hom haar náám hoor sê! En Jesus stuur haar om vir die ander te gaan vertel, te gaan getuig daaroor dat sy Hom gesien het.
Ons weet nie wat die dissipels se reaksie was op Maria se getuienis nie, maar daardie Sondagaand was hulle bymekaar, agter slot en grendel omdat hulle bang was vir die Joodse leiers. En wat gebeur? Die volgende oomblik staan Jesus tussen hulle: “Vrede vir julle!” En Hy wys vir hulle sy hande en sy sy. Die dissipels was baie bly toe hulle Hom sien, en hulle het geglo.

Van die twaalf was net Tomas nie daar nie. Alhoewel die ander dissipels vir hom vertel het dat hulle die Here gesien het, het hy krities opgemerk: “As ek nie die merke van die spykers in sy hande sien en my vinger in die merke van die spykers steek en my hand in sy sy steek nie, sal ek nooit glo nie”. Agt dae later was die dissipels weer bymekaar, die keer was Tomas by hulle, en nog ‘n maal verskyn Jesus tussen hulle: “Vrede vir julle!” En Jesus nooi vir Tomas om nader te kom, sy vinger te bring en te kyk na sy hande, en met sy hand in sy sy te steek, en dan nie langer ongelowig te wees nie, maar gelowig. Of Tomas toe werklik fisies aan Jesus se wonde gevat het weet ons nie. Maar hy sou kon. Volgens die teks lyk dit egter asof hy, bloot op die aanskoue van Jesus en die uitnodiging om te kom kyk en te voel, tot geloof gekom het. En die mees kritiese een van die groep spreek heel eerste die oudste belydenis van die kerk aangaande die opgestane Jesus uit: “My Here en my God!”

Terug by resepte. Die manier waarop Jesus mense ontmoet na sy opstanding en waarop hulle tot geloof kom, is baie uiteenlopend. Ons sien in hierdie verhaal dat daar juis nie een reseppie is wat vir almal werk nie. Jesus doen moeite om die getuienis van sy opstanding tuis te bring by die dissipels en die kring ná aan Hom. Hy buig agteroor om mense te ontmoet daar waar dit vir hulle moontlik sal wees om tot geloof te kom. Vir Johannes was die teken van die opgevoude doeke genoeg om te glo. Hy hoef Jesus nie fisies te gesien het nie. Maria het wel gesien, maar sy moes eers hoor hoedat Jesus haar naam noem. Aan die res van die dissipels het Hy verskyn en Hy het sy wonde vir hulle gewys. Tomas wou nie net sien nie, vir hom moes dit moontlik wees om ook te vat aan die wonde.

Die opstanding van Christus is die grootste wonderwerk wat nog plaasgevind het. Dit is ook die gebeurtenis in die geskiedenis van die Christendom waaraan ons geloof hang. Rasioneel is dit onverklaarbaar. Ons kan dit nie deur logiese of wetenskaplike argumente verduidelik nie. Dit is ook nie wat die Here van ons vra nie. In Johannes 20 moedig Hy bloot diegene wat tot geloof in Hom kom aan om te getuig daarvan dat Hy opgestaan het, dat Hy leef. Ons, as mense wat glo in die Opgestane Here, word nie geroep om mense te probeer óórtuig dat die opstanding waar is nie. Indien ons dit doen sal ons onsself vasloop. Ons moet bloot maar getuig daarvan, vertel – ja, van ons eie geloofsverhale en ontmoetings met die Here, maar belangriker nog, van die verhale wat in die Woord geskryf staan. Verhale wat nie elkeen vir een en almal gaan aangryp nie, maar genoeg verhale dat daar vir ons elkeen ‘n plekkie te vinde is. In Jesus se omgang met mense is daar plek vir álmal.

Ons moet daarom nie mekaar se geloofservaringe, mekaar se getuienisse afskiet of beoordeel nie. Is daar vandag nog mense wat die Here fisies sien of hoor of Hom in ‘n droom ontmoet wat so goed soos daglig voel? Ja, daar is, en waarom nie? As God vir Jesus uit die dood kon laat opstaan is daar mos niks wat Hom verhoed om vandag steeds mense te ontmoet soos direk na sy opstanding nie. Gebeur dit met elkeen van ons so? Nee. Dit het ook nie destyds nie. Immers, die een wat heel eerste tot geloof gekom het, die dissipel vir wie Jesus baie lief was, het geglo sonder dat hy Hom gesien het. Vir hom was die teken van die doeke genoeg. En nadat Tomas vir Jesus sien en mag vat en glo, dan sê Jesus: “Glo jy nou omdat jy My sien? Gelukkig is dié wat nie gesien het nie en tog glo.” Ook die wat Hom nie sien nie het alles en nog meer wat nodig is om tot geloof te kom – in vs 30-31 lees ons dat ons die Woord het wat vol is van uiteenlopende(!) getuienisse. Verder het ons ook die Gees wat ons oortuig. En ons het die tekens van brood en wyn.

Ons almal se getuienisse verskil. Het ek ‘n dag en datum toe ek tot geloof gekom het? Nee. Het ek ‘n persoonlike Bybelversie? Nee. Het ek die Here gesien? Nog ‘n maal: nee. Het ek hard en duidelik gehoor hoedat Hy my naam noem? Ook nie. Maar glo ek in die Opgestane Here? Ja! Kan ek my geloof verklaar? Meestal nie. Dis bokant my begrip en verstand. Kan ek daarsonder leef, siende dat daar so min fisiese “bewyse” is om aan vas te hou? Nee, ek kan nie. My lewe hang daaraan. Dalk het ek iewers ‘n teken op my pad gesien – iets so eenvoudig soos ‘n opgerolde doek, maar daai teken getuig dat Jesus lewe! Eintlik is daar vir die oplettende geloofsoog baie tekens van sy opstanding, sy leiding, sy versorging en sy seën in ons lewens. En deur die krag van sy opstanding beleef ons reeds ons eie opstandinkies in hierdie lewe – ons staan op uit ons gebroke verhoudinge, uit ons ernstige siektes, uit ons vasgeloopte situasies…

Jesus leef en ons met Hom. Mag elkeen van ons dit moontlik vind om Hom te sien, of te hoor, of te voel, of sommer net plein te glo al sien en hoor en voel ons nie so duidelik nie. En mag ons dit moontlik vind om nederig te getuig van ons eie pad saam met Hom, sonder om ander te probeer oortuig; en om nooit ons eie ervaring normatief te maak en as dié resep voor te hou nie, maar om te onthou dat die Here mense ontmoet daar waar hulle is, dat Hy geduldig is en moeite doen om ons tot geloof te bring, dat Hy agteroorbuig vir elkeen van ons, en dat Hy in hierdie proses niemand wat Hom soek agterweë laat nie.

Creative Commons Licence
Kopiereg: Hierdie werk deur  Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Jesaja 52:13–53:12

6 April 2012 Pinelands – Goeie Vrydag
Prediker: Dr Tiana Bosman
Liturgie

Kliek hier om Jesaja 52 te lees

Agtergrond

Ons is vandag by ‘n begrafnisdiens. Die liturgie moet eintlik ‘n programmetjie wees: “Ter nagedagtenis van” of “In liefdevolle herinnering aan Jesus Christus”. Dit was gisteraand met die Donkerdiens vir my opvallend dat Pilatus, die (ongelowige?) goewerneur, sonder skroom hierby sou toevoeg “Die Koning van die Jode”. En dat die (ongelowige?) offisier en die soldate wat sy dood aanskou het, sou toevoeg “Seun van God”. Is dit nie so dat iemand se waarde, of sy ware identiteit, dikwels eers geëer word na sy dood nie? Dat mense eers dan besef met wie hulle werklik te make gehad het. Dat ‘n persoon se lof eers besing word wanneer hy of sy dit nie meer kan aanhoor nie. Ons sit ‘n gedeelte van ‘n begrafnisdiens spesifiek daarvoor opsy – en ons noem dit die huldeblyk… Daar is natuurlik niks mee verkeerd nie. Dis goed en nodig om na die dood van ‘n persoon vir mekaar te herinner wat dit is aan hom of haar wat ons sal bybly, wat die nalatenskap is wat ons met ons sal saamneem. Dis net soms so jammer dat ons eers tot ons ware insigte kom van mense nadat hulle gesterf het. Die Here het gesterf en vanoggend is die tyd om vir mekaar te sê wat Hy vir ons beteken het en wat ons met ons sal saamneem.

Vreemd dat die leesroosterteks vir vandag eintlik glad nie oor Jesus handel nie, in elk geval is dit nie die oorspronklike bedoeling nie, maar dat Jesaja 52-53 ‘n huldeblyk is wat uitgespreek word by iemand anders se begrafnis. Die eerste 39 hfste van Jesaja speel af in die tyd voor die ballingskap. Die profeet Jesaja is aan die woord en waarsku een en almal oor wat voorlê. Jesaja 40-55 speel dan af tydens die ballingskap. Die Israeliete is teen die grond – hulle het alles verloor. ‘n Onbekende profeet, nie meer Jesaja nie, is nou aan die woord. Hy bring ‘n boodskap van troos en verlossing. Meestal is dit hy self wat die volk bemoedig, maar dan vind ons in hfste 52-53 ‘n insetsel waar iemand oor hierdie onbekende profeet praat. Die profeet word “die dienaar” van die Here genoem en een van sy dissipels bring ‘n huldeblyk na sy dood.

Die gedeelte begin en eindig met die versekering vanaf die Here dat die dienaar, wat eens verneder en aangerand is, verhoog sal word; dat die een wat eens onder die misdadigers gereken is, in die toekoms in die geselskap van grotes en magtiges sal verkeer. Tussen hierdie bevestiginge van die Here af is daar dan die gedig van ‘n mede-gelowige wat mettertyd begin glo het in die dienaar of profeet se roeping en sy boodskap, een wat ‘n dissipel van die dienaar geword het, een wat hier in sy huldeblyk vertel van die begindae en die voorkoms van die dienaar, die geweldige lydinge wat hy moes verduur, en sy stille onderwerping tot in die dood.

Skriflesing en boodskap: Jes 52:13 – 53:12
Eers die lofbetuiging van God af: 52:13 – 15…

En dan die dissipel van die dienaar: 53:1 – Hier volg die byna ongelooflike vertelling dat die mag van God deur die lewe en veral die lyding van hierdie misvormde, onaansienlike dienaar ten toon gestel is!

53:2 – 10 – Telkens hoor ons dat die dienaar die sonde van die hele gemeenskap gedra het. Nêrens staan daar eksplisiet dat hy die vrywillig gedoen het nie. Dit was die Here wat, merkwaardiglik, veroorsaak het dat siekte en lyding hom tref (6). Volgens die OT verstaan van morele oorsaak-en-gevolg sou die normale verwikkelinge wees dat die gemeenskap self vir hulle sondes moes boet. In die lig van hierdie verstaan het almal aanvanklik gedink dat die dienaar gestraf word, deur siekte en swaarkry, vir sondes wat hy self gepleeg het. Dws die straf kom hom toe. Dit het eers maar later tot hulle deurgedring dat Hy deur God gestraf en geslaan en gepynig is omdat God om die een of ander onverklaarbare rede besluit het om die straf teen die gemeenskap weg te keer van hulle af en op een, onskuldige dienaar te laat afkom. Die taal van die dissipel wanneer hy dit besef in vss 4-5 is sterk en gelaai met emosie en die impak van hierdie bewuswording het veroorsaak dat hy ‘n dissipel geword het van die dienaar. Wat die omstandighede was van hierdie keerpunt in die dissipel en die groep namens wie hy praat se lewens, weet ons nie. Maar dit lyk asof dit eers gebeur het na die dienaar se dood – toe die mense bewus word van hulle gesamentlike skuld en ook gekonfronteer word om na die dienaar se dood na te dink oor die verloop van sy lewe – ‘n lewe wat nie gespreek het van sonde nie, maar van diens aan God.

Vs 8 stel dit duidelik dat die dienaar nie net aan ‘n ernstige siekte gely het as straf vir die mense se sonde nie, maar dat hy ook op ‘n geweldadige manier terreggestel is daaroor. In vs 7 word die dienaar vergelyk met ‘n lam wat na die slagplek gelei word en in vs 10 lees ons dat hy sy lewe as ‘n skuldoffer gegee het. Die gebruik was om ‘n lam as skuldoffer te bring vir jou sonde en alle sonde en skuld van die sondaar sterf dan saam met die lam wanneer hy geslag word.

Die dienaar is doodgemaak en tog lees ons in vs 10 dat hy ‘n nageslag sal hê en nog lank sal lewe, in vs 11 dat hy weer die lig sal sien en dat hy die Here sal ken. Dit is onwaarskynlik dat die dissipel hier verwys na die dienaar se terugkeer of “opstanding” uit die dood – so iets was immers nog glad nie eens denkbaar nie. Waarom dit hier gaan is die gedagte dat die dienaar ‘n nalentenskap laat. Hy sal ‘n baie sterk teenwoordigheid wees onder sy volgelinge. Hierdie gedagte is tog nie vreemd nie. Ons kan die dienaar hier vergelyk met ‘n mentor wat steeds, na sy dood, lewendig bly in sy volgelinge se lewens, sy dissipels hoor steeds sy stem ego, en dit is ‘n stem wat hulle op die regte pad hou. Jesaja praat van hierdie stem in hfst 30:20-21 wanneer hy sê: “Jou leermeester sal nie meer weggesteek wees nie. Jou oë sal jou leermeester sien. Wanneer jy die regte koers verlaat, sal jy agter jou ‘n stem hoor sê: ‘Hier is die pad, loop hierlangs.’”.

Soos die huldeblyk begin het, sluit dit dan weer af met ‘n lofbetuiging van God af oor die dienaar: 53:11-12.

Alhoewel hierdie gedeelte baie konkreet vertel van ‘n dienaar in die OT en die verloop van sy lewe en lyding, is dit nie sonder rede dat verse hieruit soveel keer in die NT aangehaal word en op Jesus van toepassing gemaak word nie. Een eksegeet sê selfs dat dit klink asof hierdie gedig aan die voet van die kruis geskryf is! Ons kan tog nie anders as iets van die verloop van Jesus se lewe ook in die teks raak te sien nie. Die dienaar van die Here het al vele vervullinge in die geskiedenis gehad. Daar is baie verhale van mense wat onskuldig gely het ter wille van ander. Literatuur oor die Tweede Wêreldoorlog alleen is vol-op daarvan.

Ek lees tans Dietrich Bonhoeffer se biografie en julle moet my toelaat om iets van sy storie te vertel. Bonhoeffer is vroeg in die 1900’s gebore. Hy was een van 8 kinders in ‘n vooraanstaande Duitse gesin. Sy pa, Karl, was die bekendste psigiater in Duitsland. Sy een broer was ‘n wetenskaplike en het saam met Albert Einstein gewerk. Dietrich self het teologie gaan studeer. Hy was een van die beste teoloë van sy tyd, maar hy was baie meer as dit. As predikant het hy sy profetiese roeping sterk uitgeleef deur voor en tydens die WO2 standpunt in te neem teen die Nazi Regime en hy het so sterk gepreek teen rassisme en die onderdrukking van die Jode dat mense blykbaar soms uit sy dienste uitgeloop het wanneer hy begin preek het. Bonhoeffer was ‘n brawe man. Toe Hitler se waansinnige optrede en bevele nie end kry nie het hy ook ‘n spioen geword – hy was deel van die sameswering om Hitler se ondergang te bewerkstelling. Die inligting het op die lappe gekom en Bonhoeffer is saam met sy mede-spioene gevange geneem. Voor die ouderdom van 40 sou hy sterf, net 3 weke voor Hitler selfmoord gepleeg het. Die Nazi Regime se einde was reeds onvermydelik, maar Hitler moes ‘n laaste slag inkry en het waarskynlik persoonlik beveel dat die spioene tereggestel moes word. Enkele ure voor sy teregstelling het mede-gevangenes versoek dat Bonhoeffer vir hulle ‘n diens moes hou. Dit was die Sondag na Paasfees. Bonhoeffer het, interessant genoeg, Jesaja 53 gelees saam met 1 Petrus 1, en daaroor gepraat. Hy het skaars “amen” gesê met sy slotgebed toe die soldate hom kom haal: “Gevangene Bonhoeffer, maak jouself gereed om saam met ons te kom.” Hy het almal gegroet en toe sy een goeie vriend opsy geneem en vir hom gesê: “Dit is die einde, vir my die begin van lewe.” Die kampdoktor getuig dat Bonhoeffer op die grond gekniel en innig gebid het voor hy sy tronkdrag uitgetrek het. By die plek van teregstelling het hy ook gestop en gebid voordat hy die trappies opgeklim het na die galg. Hy was deurentyd braaf en kalm. Die doktor sê dat hy in sy 50 jaar as praktisyn byna nooit ‘n man gesien het wat so absoluut onderhewig aan die wil van God sterf nie. Soos dinge ook gebeur het die krematoriums nie op daardie dag gewerk nie, en, nes die volk vir wie hierdie Duitser ‘n kampvegter geword het, is sy liggaam op ‘n stapel ander gegooi en brandgesteek.

Daar was natuurlik nog so ‘n man – die Een uit wie se voorbeeld Bonhoeffer sy krag gekry het. Die Een in wie se krag hy kon sterf en die Een wat dit vir hom moontlik gemaak het om te getuig: “Dit is die einde, vir my die begin van lewe.” In die volheid van die tyd neem die verhaal van die dienaar van die Here die mees radikale en grootse dimensies in wanneer Jesus op ‘n gans anderse, onvergelykbare manier dié Kneg van God word – die énigste algehele vlekkelose Lam wat na die slagpaal gely word, nie ter wille van ‘n groepie volgelinge nie, ook nie ter wille van een volk nie, maar ter wille van die hele wêreld. Dis sy begrafnis wat ons vandag bywoon, sy lewe wat ons herdenk, asook sy sterwe – sy volkome oorgawe, ter wille van elkeen van ons. Vandag is die einde, vir ons die begin van lewe. Vandag is die dieptepunt van God se straf en sy woede, maar ook die hoogtepunt van sy liefde.

Ek verkondig vandag natuurlik nog net ‘n halwe evangelie – die verlossing van sonde is bewerkstellig, maar eers Sondag breek die realiteit van die oorwinning oor die dood en ‘n nuwe toekoms aan. Ons moet hulde bring en die Here se lof besing, gedemp ja, soos dit ‘n begrafnis betaam. Ons word immers bewus van ons eie ontoereikendheid, ons sondigheid, ons medepligtigheid aan die dood van die Een wie se begrafnis ons bywoon. En tog weet ons, hoe ongelóóflik dit ookal mag klink, dat Hy ons vergewe, maar meer as dit, in sy dood spreek Hy ons volkome vry van dit wat ons Hom en soveel ander, en selfs onsself al aangedoen het. Hy laat ‘n nalatenskap van woorde en dade, van fluisteringe in ons oor wanneer ons koers verloor. Hierdie nalatenskap is in ‘n sekere sin reeds meer as genoeg, ons kan al daarvan leef, maar Sondag gaan Hy dit nog verder oortref.

Christus het gesterf. Vandag is sy begrafnis. Dit is die einde… vir ons die begin van lewe.

Creative Commons Licence
Kopiereg: Hierdie werk deur  Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.