Psalm 126

28 Oktober 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

PinelandsLiturgie-28-10-12

Kliek hier om Psalm 126 te lees

Psalm 126 is ‘n klaaglied. Dit begin met drie verse waarin die digter terugdink aan die wonderbare verandering van die lot van Israel met hulle terugkeer uit die ballingskap. Vir 70 jaar is die volk ontwortel en moes hulle in Babilonië, die land van die vyand, oorleef te midde van onderdrukking en ‘n verlies aan identiteit. En dan die skielike onverwagse ingrype van God, die werkinge van sy genade: die onderdrukking kry end en die volk mag teruggaan. Wat presies die historiese agtergrond van hierdie wending was, weet ons nie. Moontlik het ‘n nuwe koning in Babel aan bewind gekom en het hy besluit om die volk te laat gaan. Maar hy het geen rede gehad om dit te doen nie. En tog gebeur dit! Dáárom was Israel soos dromendes, soos laggendes en singendes – nie net omdat hulle politiese vryheid kry en weer hul land mag terugneem nie, maar omdat hulle identiteit as volk van God herstel is. Met die ballingskap het die nasies, die heidene, geglo dat Israel se God hulle verlaat het. In Ps 79:10 lees ons hoedat die heidene spottenderwys en neerhalend vir hulle vra: “Waar is jou God nou?” Die heidene wat eens so gevra het, het na die Israeliete se vrylating ‘n ander deuntjie gesing: “Die Here het groot dinge aan hierdie mense gedoen,” moes hulle erken. “Die Here het inderdaad groot dinge aan ons gedoen; ons was bly”. Drie verse van herinnering aan die wonderbare ingrype van God.

Hierna volg die middelpunt van Psalm 126 – die klag van vs 4. Na die droomverlore ontsnapping na die herinnering aan die verlede, word die digter teruggebring na die harde werklikheid van die hede. Die werklikheid van hul heraanpassing in ‘n land waarvan daar niks meer oor is nie. Die geboue is vervalle. Die grond is bar. Selfs die tempel in Jerusalem, die plek van ontmoeting met die Here, die plek van aanbidding, is tot niet. Sommige Israeliete het aangepas in die vreemde land en daar agtergebly. Baie van die oorspronklike ballinge het daar ver weg gesterf. Die groep wat terugkom en moet oor begin is ontnugter. Van hulle is in ballingskap gebore – hulle het nog nooit eens hul vaderland gesien nie. En nou kom hulle terug na hierdie land? Na niks? Daarom die diepe klag: “Verander tog ook nou ons lot, Here, soos u droë spruite in die Suidland in waterstrome verander.”

Geografies was die Suidland die droogste gebied in Palestina. Die spruite in hierdie omgewing het op reënerige dae water vanaf verskeie gebiede vergader. Die reën het skielik gekom, en vir kort tye swaar geval. Dit het veroorsaak dat daar elke nou en dan vir ‘n dag of twee, maar meestal net vir ‘n paar uur, vloede was wat baie gevaarlike strome veroorsaak het. Die digter vergelyk die volk se huidige situasie van uitsigloosheid met hulle ervaring van die droogte wat vir hulle so bekend is. Met hulle tuiskoms in die land het hulle ‘n droë seisoen beleef, ‘n tyd van ontnugtering na die tyd van vorige seën toe hulle hul vryheid ontvang het. En hulle bid hier vir ‘n vloedgolf van God se hernude seën. Hulle wil nogmaals sy skielike verrassende seën ervaar, wat soos reën die droë rivierbeddings laat opswel, seën wat swaar en diep val en met die krag van vloedwaters beweeg en lewegewende verandering bring.

Normaalweg sou ons klag assosieer met uitsigloosheid en selfbejammering. Dit spreek van situasies waarbinne mense vasgeloop is en geen uitkoms sien nie. Dit impliseer ‘n tipe oorgawe, om handdoek in te gooi, moed op te gee, oorgegee aan die lot. Maar nie in dié psalm nie. Hierdie is nie ‘n wanhopige klag nie. Die klag is hier eerder ingebed in die vaste vertroue dat dinge weer beter sál gaan. Daarom kan die digter selfs in die middelpunt van die klag steeds bid en smeek om verandering. En dan met hoop en vertroue en sekerheid al uitsien na wanneer God sy gebed sál verhoor: “Wie met trane saai, sal die oes met gejuig inbring. Al loop hy en huil terwyl hy die saaisak dra, hy kom juigend terug terwyl hy sy gerwe dra.”

Die digter weet dat hulle nie oorgegee is aan hul lot nie, maar aan hulle God. Daarom word die klag van vs 4 ingebed tussen herinnering aan die een kant en hoop aan die ander kant. Uit die herinnering aan die groot dinge wat die Here aan hulle gedoen het, word die hoop op sy toekomstige ingrype gebore. Die Here hét, dws die Here sál weer… Die klagpsalm is dus tegelykertyd ‘n vertrouenspsalm. Die boere was afhanklik van reën vir hulle saad. Maar die feit dat hulle uitgelewer was aan die elemente het hulle weerloos gelaat. Hulle was onseker oor die tydsberekening en die hoeveelheid van die reën. En hulle het jaar na jaar die gevaar van mislukte oeste in die gesig gestaar. Dit het veroorsaak dat hulle meestal met gedempte gemoedere hul saad gesaai het, onseker oor wat gaan word, bewus van die gevare wat dreig, met trane wat drup terwyl die sade val. Soos ‘n boer wat op die manier sy saad saai, so ervaar die verbondsgemeenskap swaar tye terwyl hulle wag op die uitstorting van goddelike seën. Nietemin is hulle vol vertroue dat die tyd van seën sal aanbreek, dat hulle genesing en herstel sal ontvang, en dat hulle angs sal verdwyn – net soos wat die oes verligting en vreugde vir die boer bring.

Ons leef tussen die tye – tye van herinnering aan die een kant, en tye waarop ons hoop aan die ander kant. En mettertyd, soos wat God se seëninge op ons neerreën, skuif ons tye van hoop oor na die herinneringskant. Die fotoalbum waardeur ons blaai word al dikker. En dis goeie nuus! Dit wys hoe God werk, dit wys hoe God seën. Ons oudste album is die vergeelde bladsye van die Bybel, en die verhale van God se omgang met ons voorouers van toentertyd af al. Verhale van ingrype en redding. Uittogte en deurtogte. ‘n Kierie wat water uit ‘n klip laat vloei, en kos wat uit die hemel val. ‘n Kruik wat nie leeg word nie. Donkies wat praat en leeus wat vir mense bang is. ‘n Land van melk en heuning. ‘n Kind wat ‘n reus met ‘n kettie doodskiet. ‘n Vis wat ‘n man insluk en na drie dae weer uitspoeg. Onthou jy daardie dae? ‘n Ster in die hemel en engele in ‘n veld. ‘n Kind in ‘n krip en ‘n kind aan ‘n kruis. Onthou jy nog? ‘n Opstanding uit die dood en ‘n oorwinning oor die bose. ‘n Nuwe Koning en ‘n ewige troon. Die begin van die kerk en die uitbreiding daarvan. Onthoutye, tye van trane gemeng met vreugde. Meer onlangse albums ook. My ouma en oupa het altyd vertel van daai keer… My ouers kan nooit uitgepraat raak oor toe dit gebeur het nie… Persoonlike seëninge: onthou jy die dag en daai dag. Die Here was vir my goed… Die Here ís vir my goed. Hy is getrou, Hy sal ons nooit laat gaan nie, ons nie vergeet nie. Want Hy kyk self ook oor ons skouers na die fotos van ouds, en deur ons gebede van klag laat Hy Homself herinner aan wat Hy al alles gedoen het en hoedat Hy beloof het om dit weer te doen, en weer, en weer, en weer…

Daarom móét ons ons lot bekla! Ons het ‘n verantwoordelikheid om dit te doen. Ons mag nooit tevrede wees met die status quo nie. As gelowiges mag ons nooit sê: “Niks om oor te kla nie,” en daarmee bedoel dat dit met ons min of meer goed gaan nie. Selfs wanneer dit met ons goed gaan en ons in ‘n tyd is dat ons in die seëninge verdrink, selfs dan moet ons voortgaan om te kla – as nie vir onsself nie, dan ter wille van ander. Die wet waarvolgens christene altyd moet lag en vrolik wees, is vals. Ons het so báie om oor te kla, soveel om oor te treur. Soms bestaan die gevaar selfs dat ons gebrek aan klag toe te skryf is aan ons vermyding van die werklikheid. Ons is bang om te kla. Ons wíl nie in die album blaai nie, ons wíl nie onthou nie, want die korrekte herinneringe aan die verlede gooi ons hede in ‘n krisis. Maar ons moet onthou. Ons mag nie vergeet nie. Maar ons moet voor God onthou. Daarin lê die verskil. Ons stuur nie ons klagtes die niet in nie. Ons lê hulle voor God. En dan lag ons deur ons trane heen. Nie sonder ons trane nie. “Egte trane,” sê iemand, “is ‘n geneesmiddel teen valse religieuse middelmatigheid! Egte trane laat ons hoop, al spreek ál die feite daarteen, laat ons vas glo dat ons die beloofde heerlikheid sal smaak, só seker as wat Israel se aanvanklike ‘droom’ … ‘n feit was.”

Ek het twee gedigte van Sheila Cussons (2006) gevind wat vir my aansluit hierby. Die een, Saai dag, gaan ek net gedeeltelik lees. Dit dra die gedagte oor van die harde natuurelemente op saaidag, maar dat daar darem ‘n bietjie vastigheid en vertroudheid in dit alles is. En dan die vertroue dat God ook deur die ongenaakbare omstandighede uitkoms sal gee:

Die lug is vaal soos harsings,
sal met sononder net blekies bloei.
Daar gáán ten minste ‘n sononder wees.
En die berg is nog daar…

Goddank vir duur, die hele ou
afgeleefde vertroudheid van als,
vas in sy hande en ek vas. Hy gaan ons
nie los nie! Hy gaan ons nie los nie!

En dan sluit sy af met:

…dankie virrie wals.

Ten spyte van die dorre saaidag, kan die digter dit verwoord met ‘n wals…

En dan haar gedig Klag, waaroor ek niks verder hoef te sê nie:

Hoor die gedruis, hoor die gedruis, hoor die gedruis
van die wit wit reën.
Die reën sak uit, die reën sak uit, die reën sak uit
stromend omheen.
Diep in die grond, die ondergrond, my ondergrond
dring die water, dring sy genade,
swel die sade…
O God, U alleen is al my krag,
leer my dan, leer my dan
leer my bomenslik dadeloos geduldig wag.

Verwysings

Cussons, S 2006. Versamelde gedigte. Kaapstad: Tafelberg.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Jesaja 52:13 – 53:12 en Markus 10:32-45

21 Oktober 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

PinelandsLiturgie-21-10-12

Kliek hier om Jesaja 52 te lees | Kliek hier om Markus 10 te lees

Vanuit die evangelie van Markus weet ons dat Jesus op pad na Jerusalem drie maal eksplisiet sy naderende lyding en sy dood aan die dissipels kommunikeer. Sodat hulle weet waarheen Hy oppad is, en sodat hulle weet waarheen hulle Hom volg. Maar dit maak nie saak hoe reguit Jesus met hulle praat nie, hulle verstaan nie wat Hy sê nie. Die eerste keer toe Jesus hieroor praat was net nadat Petrus bely het dat Hy die Messias is, en Jesus hom toe stilmaak en eerder na Homself verwys as die “seun van die mens”, omdat Hy nie gekom het om in lyn met hulle Messiaanse verwagting die Romeinse koning te onttroon en self op die troon aanspraak te maak nie, maar om Homself oor te gee en in gehoorsaamheid die lydensweg te stap. Petrus was so ontsteld deur Jesus se uitsprake dat hy Hom berispe en probeer stilmaak het.

Die tweede keer toe Jesus oor sy lyding en sy dood praat het die dissipels weereens nie verstaan nie, maar hulle was te bang om Hom uit te vra. Toe stry hulle eerder onderlangs met mekaar oor wie van hulle die belangrikste is; en blyk dit dat hulle reken dat hulle saam as groep baie spesiaal is, en dat die mense “daar buite” nie die reg het om ook aanspraak op Jesus te maak nie.

Vandag kom ons by Jesus se derde aankondiging van sy dood, en die keer hoort die dissipels se reaksie nie meer vir ons te verbaas nie…

Lees Markus 10: 32-37

Ek lees onlangs ‘n boek met die titel “Status Anxiety” (De Botton). Daarin word Status Angs gedefinieer as “’n bekommernis dat die gevaar bestaan dat ons nie daarin sal slaag om in te pas by die ideale van sukses wat deur die samelewing daargestel word nie, en dat ons derhalwe gestroop sal wees van waardigheid en respek; ‘n bekommernis dat ons tans ‘n te nederige plek in die samelewing beklee, en dat die moontlikheid bestaan dat ons na nog ‘n laër sport op die leer kan skuif; ‘n bekommernis wat so skadelik is dat dit in staat is om lang uitgestrekte periodes van ons lewens te ruineer.”

Almal wil ‘n wenner wees. Jy is ‘n wenner, of jy is niks. Dit laat my dink aan die Gospel liedjie van Danie Botha “Wenners wenners wenners, wenners wil ons wees”. Het julle geweet dat mens die liedjie as luitoon vir jou selfoon kan aflaai? Om jou heeldag te herinner aan jou identiteit, in Jesus nogals, as ‘n wénner, en hoe meer jy gebel word hoe meer is dit ‘n bevestiging daarvan dat jy wel ‘n suksesvolle wenner is – want mense soek jou aandag! Dit gaan natuurlik nie net oor wie jy is nie, maar ook met wie jy geassosieer wil word. In watter kringe beweeg jy en hoe ernstig ly jy dalk aan “namedropping”? Ons wil graag in die kringe van die suksesvolles beweeg, en ons wil hê dat mense dit moet weet.

Naas hulle onvermoë om werklik te luister en te verstaan wat Jesus sê, het die dissipels ook aan Status Angs gely. Jesus vertel dat Hy deur sy eie mense aan die heidene uitgelewer gaan word, dat hulle Hom sal spot en op Hom sal spoeg, Hom sal slaan en doodmaak, maar dit gaan by die dissipels se een oor in en by die ander uit. En Jakobus en Johannes nader Hom met ‘n spesiale versoek (‘n spesiale versoek vir spesiale mense):

Lees Markus 10: 37-45

39 – antwoord ewe heel selfversekerd
41 – verontwaardig, waarskynlik omdat hulle self ook aan Status Angs ly

“Die regeerders speel baas en die groot manne misbruik hulle mag. Maar by julle moet dit nie so wees nie. Elkeen wat in julle kring groot wil word, moet julle dienaar wees… Die Seun van die mens het ook nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as losprys vir baie mense.” Om hierdie gedeelte te verstaan moet ons ook die kneglied in Jes 52-53 lees. Hierdie kneglied is nie in die eerste plek geskryf met Jesus in gedagte nie, maar dat Jesus die ideale voorbeeld van so ‘n dienaarstyl is, kan ons nie betwis nie. Jesus se lewe is dus die perfekte vergestalting van Jes 52-53.

Lees Jes 52:13 – 53:12

Die gedeelte begin en eindig met die versekering vanaf God dat sy dienaar, wat eens verneder en aangerand is, verhoog sal word; dat die een wat eens onder die misdadigers gereken is, in die toekoms in die geselskap van grotes en magtiges sal verkeer. Tussen hierdie bevestiginge van God af is daar dan die gedig van ‘n mede-gelowige wat mettertyd begin glo het in die dienaar se roeping en sy boodskap, een wat ‘n dissipel van die dienaar geword het, een wat hier vertel van die voorkoms van die dienaar, die geweldige lydinge wat hy moes verduur, en sy stille onderwerping tot in die dood.

Telkens hoor ons dat die dienaar die sonde van die hele gemeenskap gedra het. Volgens die OT verstaan van morele oorsaak-en-gevolg sou die normale verwikkelinge wees dat die gemeenskap self vir hulle sondes moes boet. In die lig van hierdie verstaan het almal aanvanklik gedink dat die dienaar gestraf word, deur siekte en swaarkry, vir sondes wat hy self gepleeg het. Dws die straf kom hom toe. Dit het eers maar later tot hulle deurgedring dat hy deur God gestraf en geslaan en gepynig is omdat God besluit het om die straf teen die gemeenskap weg te keer van hulle af en op een, onskuldige dienaar te laat afkom. Inderdaad, “wie sal ons glo as ons hiervan vertel? Wie sal die mag van die Here hierin kan raaksien?” (53:1).

Die sleutel tot die verstaan van Jesaja se kneglied, asook Jesus se woorde in Markus 10, lê in die verstaan van die Hebreeuse woord “dienaar”. In die Hebreeuse taal was die woord “dienaar” doelbewus bepaald of onbepaald gebruik – dws die mense het gepraat van “’n dienaar” of van “die dienaar”, en tussen die twee was daar ‘n radikale verskil. Die konings van die onderskeie volke het almal klomp dienaars gehad. Hierdie dienaars was eintlik slawe, mense sonder identiteit, onder op die sosiale leer, “verloorders”,’n klomp wat in diens van die koning en sy amptenare gestaan het. Van hulle sou mense sê: “Daar loop ou Watsenaam alweer. Hy is maar net ‘n dienaar aan die koninklike hof.” Maar wanneer die bepaalde lidwoord “die” vooraan die woord “dienaar” gevoeg is, het die persoon se status heeltemal verskil van die watsename onder op die leer. Die dienaar was ‘n baie belangrike amptenaar, hy was die koning se regterhand – amper soos vandag se eerste mininster in sommige lande. En soos aan die koning, moes die volk ook aan die dienaar die nodige respek betoon. Hy was immers ‘n man van aansien. Josef het in die paleis van die farao hierdie tipe rol vervul.

Wat die volk Israel uniek gemaak het, was dat hulle, naas hul aardse koning, vir God as hul eintlike koning beskou het. Saul, Dawid, Salomo en al die res was veronderstel om as aardse konings bloot God se verteenwoordigers te wees. Wanneer ons dus sien hoedat God bepaald praat oor sy dienaar in die kneglied, dan verwag ons dat Hy praat van ‘n baie belangrike man, iemand wat sy regterhand is, iemand met status. ‘n Persoon met wie ander graag geassosieer en gesien wil word. Die lied begin ook heel belowend: “My dienaar sal voorspoedig wees. Hy sal hoog in aansien wees, hy sal baie eer ontvang.” Maar so vinnige soos wat hierdie status simbole toegedeel word, nog vinniger word die dienaar dan gestroop daarvan: “Hy was misvormd, lyk nie meer soos ‘n mens nie, is soos ‘n plant in droë grond, het nie skoonheid of prag dat ons na hom sou kyk of van hom sou hou nie, was verag en verstoot, ‘n man van lyding wat pyn geken het, iemand vir wie mense die gesig wegdraai, ons het hom nie gereken nie, ons het hom beskou as een wat deur God gestraf word…” ‘n Dienaar, ja, maar díe dienaar! Dit kan tog nie wees nie! G’n wonder die skrywer vra: “Wie sal ons glo as ons hiervan vertel? Wie sal die mag van die Here hierin raaksien?” Dis tog totaal ongehoord dat díe dienaar so veragtelik kan wees. En tóg is dit wat met hom sal gebeur. Meer nog – dit is die pad wat God, die Koning, self vir sy regterhand dienaar bestem het.

Die dienaar van God lyk anders as die dienaar van mense. Kyk maar na die geskiedenis. Moses is eindeloos geteister. Toe hy ‘n Egiptenaar doodgeslaan het het hy misluk, maar toe hy bereid was om sy eie lewe te gee sodat die volk verder kon trek, toe was hy die dienaar wat God in gedagte gehad het. Dawid was ‘n dienaar toe hy sy lewe teen Goliat gewaag het, maar toe hy ‘n ander man se vrou vat en sorg dat die man in die oorlog omkom, toe het hy sy koninklike mag misbruik en was hy nie ‘n dienaar nie. Jeremia was ‘n dienaar wat tevergeefs gebid en gepleit en gestry het. Amos moes vlug. Die apostels was dienaars wat meermale in die tronk was as tussen die mense – dienaars wat vervolg is en dikwels tereggestel is. Ware dienaars van God is volgelinge wat bereid is om afstand te doen van hul beheptheid met status en hul begeerte om op die regte plekke raakgesien te word.

Nie so lank gelede nie het die NGK, en ook ander kerke, naas die regering baie mag in Suid-Afrika gehad. Waarskynlik heeltemal te veel mag. Ons het onsself by die groot name geskaar. Ons was self ‘n groot naam. In die dae toe mans nog op hul CV kon aandui dat hulle ‘n diaken of ‘n ouderling op hul kerkraad is. Toe ‘n getuigskrif vanaf jou dominee swaar geweeg het. Vandag gaan dit nie meer vir jou tel as jy vir ‘n sekulêre werk aansoek doen nie. Die kerk se naam het klein geword. En gelowiges kla daaroor. Dis miskien nie so slegte ding nie, hierdie geringe naam wat ons deesdae het. Ons moet dit dalk eerder sien as ‘n geleentheid om oor te begin met ons betrokkenheid in die land en die samelewing en die wêreld. ‘n Geleentheid om onder te begin – daar waar ons hoort. Denise Ackermann vertel dat sy eenmaal by die Lambert Konferensie van die Anglikaanse Kerk was, waar sy gesien het hoe al die biskoppe en ander afgevaardigdes van regoor die wêreld in hul ampsdrag paradeer. Dit het haar laat afvra: “Waar, in al hierdie dinge, is die man op die donkie?” Ons sou ook kon vra: “Waar, in al hierdie dinge, waar, in al óns dinge, is die dienaar wat gekom het om voete te was?”

“Elkeen wat in julle kring groot wil word, moet julle dienaar wees; en elkeen onder julle wat die eerste wil wees, moet julle almal se dienaar wees.” Dws as julle My wil volg moet julle bereid wees om af te sien van die gedagte dat julle belangrik is, en ekstra spesiaal, julle moet vergeet daarvan om my regterhand dienaars te wil wees wat saam met my wil regeer en wil hiet en gebied. Julle moet bereid wees om dienaars van almal te wees, dienaars sonder ‘n lidwoord, onbepaald. Ek het immers nie gekom om te hiet en te gebied nie, maar om te ly en te sterf. In die wêreld van wenners staan die oorwinnaars op die podium, die beste een heel bo in die middel, en aan sy of haar regter- en linkerhand die tweede en derde plekke. Mense met medaljes om hul nekke, trofees in die hand. In die wêreld van dienaars word die podium vervang met ‘n koppie. Die dienaars troon dus ook uit vir almal om te sien. ‘n Kruis in die middel vir die “Koning van die Jode”, en in stede van ‘n medalje en trofee ‘n kroon van dorings op sy kop, en aan sy regter- en sy linkerhand ook twee spesiale plekke – die keer nie vir naaswenners nie, maar vir verloorders. Jakobus en Johannes het toe nie gekry wat hulle gevra het nie. Daardie plekke was vir twee moordenaars beskore. Jesus het Hom by die misdadigers geskaar. “Daarom,” sê God in Jes 53:12, “gee Ek hom ‘n ereplek onder die grotes. Hy sal saam met magtiges die oorwinning vier omdat hy hom in die dood oorgegee het en as misdadiger beskou is, omdat hy die sondes van baie op hom geneem het en vir oortreders gebid het.” Dáárin lê sy eer en sy aansien, sy status – in sy onaantreklike diensbaarheid tot die dood toe.

Waarin lê jou status? In die simbole wat vir die wêreld belangrik is? Titel, beroep, geld, prestasie, die kringe waarin jy beweeg?
In watter kringe beweeg jy? En wie is jy in daai kringe? Wie wil jy graag wees?

Waar was Jesus? Wie was hy?

Hy was die Messias, maar self het Hy nie die titel gebruik nie. Hy het van Homself gepraat as die seun van die mens.

Hy was Die Dienaar, maar Hy het gekies om as ‘n dienaar te leef, en te sterf … ter wille van mense wat nie hulle plek ken nie en graag op trone wil sit of minstens aan die regter- of die linkerhand van die troon. Mense wat nie weet wat hulle vra nie. En ter wille van álle ander mense. Ook diegene wat dink dat daar nie vir hulle ou watsename ‘n plek is nie.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Eksodus 16:2-15

14 Oktober 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Bianca Botha

PinelandsLiturgie-14-10-12

Kliek hier om Eksodus 16 te lees

In dié verhaal kry ons te doen met ‘n groep mense wat weggetrek het van die plek waar hulle hulle lewe lank gewoon het; wat op dié stadium ver buite hulle gemaksone beweeg en nou begin paniekerig raak. Ek’s seker almal van ons was al iewers in ons lewe gedwing om buite ons gemaksone te tree en wou dan met alle mag en geweld teruggaan. En maak nie saak hoeveel beter die situasie/plek buite daardie gemaksone vroeer gelyk het of die belofte wat dit ingehou het nie, ons verlange na dit wat bekend is, vind ‘n manier om ons blind te maak vir die potensiaal wat reg voor ons, eintlik reeds in ons hande, is.

Die volk is ongeveer ‘n maand en ‘n half gelede uit Egipte bevry. Net voor dit, in hoofstuk 15, het hulle gekla oor die water wat bitter is; en in hoofstuk 14 was hulle oortuig dat hulle aan die hand van die faroa sou omkom, totdat die Rietsee voor hulle oopgekloof het. Dit is hier nie lank na hulle bevryding nie en reeds het die opgewondenheid en dankbaarheid van die volk – en daarmeesaam hul vertroue in God en die leiers wat Hy aangestel het – begin afneem.

Tog moet ons sekerlik ‘n mate van simpatie vir die volk hê. Hulle het grootgeword in Egipte. Dit is al wat hulle hulle lewe lank geken het. Daar was hulle lewe voorspelbaar en het hulle geweet wat elke dag inhou; daar het hulle hulle omgewing geken en geweet iemand is in beheer van dit wat gebeur – al was dit dan nou ook onder vreemde heerskappy. Nou bevind hulle hulself in ‘n onbekende plek vol onsekerheid en allerlei gevare. Dit is tog menslik om vas te hou aan dit wat ons ken…

Vir die eerste 13 jaar van my lewe het ons in Vanderbijlpark gewoon. Ek weet nie of u daardie omgewing ken nie, maar dis nou nie juis die mooiste deel van Suid-Afrika nie. Dis vaal, dis plat en meeste van die tyd kan jy sien wat jy inasem. As kind het ons vakansies vir my tannie in die Kaap kom kuier (Kaap het natuurlik alles van George, tot Oudtshoorn, tot Kaapstad ingesluit) en dit was vir my die wonderlikste plek op aarde.

Mens sou dan natuurlik dink dat ek dolgelukkig sou wees toe ons uiteindelik “Kaap” (dis nou Heidelberg) toe trek en ek in Stellenbosch kon skoolgaan, maar heellaas. Die skoon lug; die bome; die berge; en die see het skielik hul prag verloor en vir die eerste 2-3 jaar het ek in elke telefoon gesprek aan my ma belowe dat ek teruggaan Vanderbijlpark toe sodra ek klaar is met skool. Nou ja, noodeloos om te sê het dit toe nie gebeur nie, maar ek dink dis tot ‘n mate dieselfde gevoel wat die volk ervaar het, en wat baie van ons ervaar wanneer ons ontwortel word, of wanneer ons buite ons gemaksone beweeg – selfs al was daardie gemaksone nie noogwendig goed of gesond nie. Ons wil vashou aan die verlede, aan dit wat bekend is, en vergeet in die proses waar ons nou is en hoe ons tot hier gekom het.

Dis interessant hoe vinnig die volk vergeet dat hulle as slawe in Egipte geleef het; en nog meer hoe hulle dan die verlede in hierdie gedeelte idealiseer. Hulle kla so ewe dat hulle in Egipte eerder langs die vleispotte sou kon sit.

Die feit van die saak is egter dat vleis nie werklik ‘n algemene deel was van die mense se dieet in die Ou Nabye Ooste nie. En minder as enigiemand sou hulle, wat slawe was, veel vleis gehad het om te eet. Maar hier bevind hulle hulself in ‘n onbekende, onvoorspelbare situasie; en soos dikwels in ons lewens ook, lyk die hede dood eenvoudig moeiliker/slegter as die verlede. Ons praat so graag van “goeie ou dae” of vra mekaar af “waar is die dae toe dit nog so was?”

Ons romantiseer die verlede. Ons kan lyste en lyste opstel van dinge wat toe beter was, maar ons vergeet, soos die volk, te maklik van die slawerny; van die dinge wat ons terug gehou het; van dit wat sleg en moeilik was. Ons vergeet dat dit waarna ons nou hunker eintlik die dinge is waarvan ons wou wegkom. En skielik is ons blind vir dit wat voor ons is en waardeer ons nie meer die goeie dinge wat ons nou het nie.

Ek lees onlangs van ‘n populêre Wildernisgebied met talle staproetes, waarheen mense gaan om van die stad se geraas en hul besige lewens te ontsnap. Die akkomodasie is eenvoudig en die hele opset is van so aard dat mens “in voeling met die natuur” kan kom.

Hulle het ‘n opsomming gemaak van die kommentaar wat stappers op terugvoerkaarte gelewer het en die mense het o.a die volgende gesê:
• Die wandelroetes moet wyer gemaak word sodat mense hande kan vashou terwyl hulle stap;
• Roetes moet herontwerp word. Vermy asb. paadjies teen steiltes uit.
• Daar is te veel goggas, veral spinnekoppe en spinnewebbe. Roei asb. hierdie peste uit.
• Plavei asb. die wandelroetes sodat mense makliker kan stap.
• Jakkalse het laasnag te veel geraas gemaak en my wakker gehou. Raak asb. van dié aanstootlike diere ontslae.
• ‘n Klein diertjie het laas nag by my kampplek ingesluip en my suuruitjies gesteel. Waar doen ek aansoek, sodat julle my vergoed?
• Daar moet hysers/hyskrane met bankies op strategiese punte geïnstalleer word, sodat mens die wonderlike uitsig kan geniet sonder om daarheen te moet stap.
• Roltrappe moet op die steil gedeeltes van die wandelroetes geïnstalleer word.
• ‘n McDonald’s aan die einde van die langer staproetes sal wonderlik wees.
• Daar is te veel rotse in die berge. Maak dit asb minder.

En dis wat gebeur. Ons verkies veel eerder die bekende as die onbekende. Ons is so gewoond daaraan om gemaklik te wees dat ons, wanneer ons uit ons gemaksone beweeg, die goeie dinge voor ons miskyk. Soos die stappers sukkel ons om die waarde van die nuwe omgewing raak te sien; om die wonderlike natuurskoon te geniet. Selfs ‘n bietjie oefening in die vars lug was te veel moeite. Hulle wou eerder die bekende met hul saamvat die wildernis in.

Die probleem in hierdie gedeelte is egter nie net dat die Israeliete die slegte vergeet of verkeerd onthou nie. Deur hulle gekla en gebrek aan vertroue in God se leiding, verset hulle hulleself nie net teen Moses en Aaron nie, maar teen God self. Hulle bevraagteken of dit in die eerste plek wys was om God te volg; dieselfde God wat teen die tyd reeds keer op keer tot hul redding gekom het en telke maal gewys het dat Hy vir hulle sorg.

‘n Mens verwag eintlik op hierdie punt dat God teenoor die volk gaan optree; dat hy hulle wantroue en ongehoorsaamheid skerper sal aanspreek. Hulle verset teen die leiers en teen God is immers duidelik. Tog, is die wonderlike boodskap van hierdie gedeelte dat God, ten spyte van hul sonde, steeds aan hul behoeftes voorsien. Want God ken sy volk en Hy weet wat hulle nodig het. Op daardie stadium het hulle nodig gehad om te sien dat Hy nog met hulle is, dat Hy saam met hulle reis en dat Hy aan hulle sal voorsien.

Elke besondere gebeurtenis in die geskiedenis van Israel tot dusver – die bevryding uit Egipte, die deurtog deur die see, die leiding deur die woestyn en hierdie gebeurtenis in hfstk 16 – het een doel: dat Israel eerstehands sal ervaar dat die Here hulle God en hulle sy volk is. Deur hierdie gebeurtenis en deur die verrassende verskyning van sy teenwoordigheid, wat in die wolk sigbaar gemaak word, ontdek hulle dat God saam met hulle in die woestyn is. Hy is nie afwesig nie en hy het hulle ook nie as ‘n verlore saak afgeskryf nie. Hy gee letterlik aan hulle hul daaglikse brood, sodat hulle kan weet dat Hy teenwoordig is; dat Hy vir hulle sorg en dat Hy hulle God is.

Wat dié teks oor mense sê, is nie vreemd of nuut nie. Ons ken dit, want ons is ook so. Ons is dikwels geneig om die negatiewe dinge in die hede raak te sien en nie die waarde van dit wat reg voor ons is te waardeer nie. Daarmeesaam, vergeet ons al te dikwels die reddingsdade van God in ons eie verlede en van dit wat Hy besig is om in ons lewens, ons gesin of ons gemeente te doen. Maar uit hierdie verhaal blyk dit dat God sensitief is vir die reaksies en behoeftes van sy mense. Hy ignoreer en bestraf nie ons negatiewe reaksies/wantroue nie. Hy tree verrassend op; hy gee brood en vleis in oorvloed.

En hy gee daardie vleis en brood as bewys, as tekens van sy teenwoordigheid, want Hy weet dat dit is wat die volk nodig het om te weet Hy is daar saam met hulle. As mense het ons dikwels sigbare tekens nodig om ons aan sekere dinge te herinner.

(Jitte, selfs met ‘n kalender, ‘n dagboek en ‘n reminder op my foon het ek steeds my suster ‘n dag laat gebel vir haar verjaarsdag.)
En juis daarom, omdat ons so maklik vergeet, het ons daardie tekens nodig.

In die Nuwe Testament word Jesus Christus die sigbare teken van God se teenwoordigheid; van sy genade en sy sorg vir ons. Soos wat God die volk in die woestyn gered het deur aan hulle manna en kwartels te gee, stuur Hy Jesus as redding vir elkeen van ons.
In Johannes 6: 30-40 lees ons:
Hulle sê toe vir Hom: “Watter wonderteken kan u doen sodat ons dit kan sien en in u kan glo?
Wat gaan u doen?
Ons voorouers het manna in die woestyn geëet, soos daar geskrywe staan: Hy het aan hulle brood uit die hemel gegee om te eet. ”
Jesus het hulle geantwoord: “Dít verseker Ek julle: Dit is nie Moses wat vir julle die brood uit die hemel gegee het nie, maar dit is my Vader wat vir julle die ware brood uit die hemel gee.
Die brood wat God gee, is Hy wat uit die hemel kom en aan die wêreld die lewe gee.”
Hulle sê toe vir Hom: “Meneer, gee ons tog altyd hierdie brood.”
Maar Jesus sê vir hulle: “Ek is die brood wat lewe gee. Wie na My toe kom, sal nooit weer honger kry nie, en wie in My glo, sal nooit weer dors kry nie.
Maar wat julle betref, Ek het reeds gesê: Julle sien My, en tog glo julle nie in My nie.
“Elkeen wat die Vader vir My gee, sal na My toe kom; en Ek sal hom wat na My toe kom, nooit verwerp nie.
Ek het van die hemel af gekom nie om my wil te doen nie, maar die wil van Hom wat My gestuur het.
En dit is die wil van Hom wat My gestuur het: dat Ek van almal wat Hy My gegee het, nie een verlore sal laat gaan nie, maar hulle almal op die laaste dag uit die dood sal laat opstaan.

En selfs dit, het die Here geweet, sal ons nie onthou as ons nie tekens gehad het om ons daaraan te herinner nie. Daarom gee Hy dan ook aan ons die nagmaal, wat ons vandag gaan vier, as ‘n sigbare teken van ons verlossing in Christus.

God gee aan ons tekens om ons te verseker van Sy teenwoordigheid en sorg – van die verhouding waarbinne Hy met elkeen van ons staan – juis sodat ons op Hom kan vertrou; sodat ons nie hoef vas te klou aan die “goeie ou dae” of dit wat bekend is nie, maar eerder saam met Hom die wildernis kan ingaan. En ja, alles in die wildernis was verseker nie maanskyn en rose nie. Die wildernis is vol gevare en onsekerheid. Daar is geen hysers nie en baie rotse, spinnekoppe en nou paaie, maar dit is ook die weg na ware vryheid en verlossing. En wanneer mens dit besef raak dit moontlik om die natuurskoon, die manna en elke nuwe dag raak te sien as gawes van God – as gawes van die God wat sy Seun as die ware brood, as ewige verlossing, vir ons kom gee het. Die nagmaal is tekens van hierdie verlossing wat ons reeds besit, selfs al is ons nog besig om deur die woetyn te reis. Die tekens herinner ons vandag steeds dat ons nie alleen reis nie, maar dat God elke tree saam met ons gee.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Bianca Botha word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.