1 Korintiërs 10: 1-13

3 Maart 2013 – Derde Sondag in Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Agtergrond
Paulus het sy eerste brief aan die gelowiges in Korinte geskryf ongeveer 55 nC. Die Griekse invloede was sterk gewees en aangesien Korinte ‘n hawestad was, was die inwoners wêreldwys. Die mense daar, gelowiges sowel as heidene, het die nuus gereeld gehaal weens hulle onsedelike gedrag. Die gelowiges in Korinte het geglo dat hulle wye kulturele blootstelling ‘n aanwins is en dat dit hulle ‘n trappie bo ander gelowiges geplaas het. Hulle was immers in die geselskap van die Griekse filosowe en akademici. Daarom het hulle geroem op hulle meerdere kennis en hulle wysheid. Boonop het hulle nogals heel geestelik ook geraak. En beterweterig so. ‘n Groot groep gelowiges hier was vinnig om hulself as die “sterkes” te klassifiseer en die ander gelowiges as die “swakkes”. Die “swakkes” sou dan nou diegene wees wat nie tydens besigheidstransaksies met heidene hul monde aan offervleis wou sit nie, omdat die gevaar bestaan het dat hulle deelname hieraan ‘n struikelblok vir hul geloof kon word. Die “sterkes” het egter geredeneer dat “alles tog geoorloof is”, alles is toelaatbaar, ook die eet van offervleis aan afgode, want as jy ‘n gelowige is weet jy tog dat daar nie so iets is soos afgode nie, en dat hierdie vleis jou dus nie kan skade aandoen nie. En as dit dan nog tot voordeel is vir die transaksies – hoekom nie?! Alhoewel hierdie “sterkes” se denke korrek was, het hulle hul hoogmoedige kennis bo naasteliefde gestel, en was hulle nie bereid om twv hul medemense van sekere praktyke af te sien nie. En mettertyd het baie van hierdie praktyke, bv die eet van offervleis wat hulle so maklik met ‘n skouerophaal afgemaak het en dan heerlik saamgesmul het, het díe “skadelose” praktyke met die verkeerde gesindheid plaasgevind en verkeerde, sondige gedrag tot gevolg gehad.

Dit is teen hierdie agtergrond van “anything goes” solank jy slim genoeg is om daaroor te kan redeneer, dat Paulus dan die eerste brief aan die gelowiges in Korinte skryf – as waarskuwing dat hulle nie hulle kennis en hul wysheid te hoog moet opgee nie. Alles staan of val nie by kennis of by die wysheid van die wêreld nie.

In hfst 10 trek Paulus dan, by wyse van spreke, die foto-album van hulle voorvaders nader, sodat hierdie voorgangers se lewens as voorbeeld en as waarskuwing kan dien vir die gemeente in Korinte.

Lees 1 Kor 10: 1-13
1-4: Mooi fotos van die goeie ou dae toe die volk uit Egipte bevry is en álmal in die woestyn deur God self beskerm en versorg is. Maar in vs 5 pak die donker wolke saam…
5: Die verlossing en die voorregte wat die volk in die woestyn geniet het, het nie verhinder dat meeste van hulle deur God neergeslaan is nie.
Waarom sê Paulus dit vir die gemeente: vs 6-11 – want die gebeurtenisse in die woestyn is opgeteken as waarskuwende voorbeelde vir hulle. (tupoi/voorbeelde vs 6 en vs 11).
En hoekom het die gemeente in Korinte hierdie waarskuwings nodig? Want, en dan vind ons die klimaks in vs 12: “wie meen dat hy staan moet oppas dat hy nie val nie.” Die wat so seker is van hulleself in die gemeente, moet pasop. Hulle staan dalk net op die randjie van die afgrond, maar hulle is so op hulself gefokus dat hulle nie die gat voor hulle raaksien nie.
Die gedeelte eindig dan met ‘n stuk troos en belofte in vs 13…

Boodskap
Paulus trek amper ‘n direkte lyn tussen die volk se tog deur die woestyn in die OT en die situasie van die NT gemeente in Korinte. Hiermee wys hy vir hulle dat die tye wel verander, dat eeue kan verloop, maar dat mense dikwels nie verander nie. En dat dit tragies is, want die wat in die latere tye leef het die vroeëres as voorbeelde, maar steeds leer mense nie die lesse wat die geskiedenis vir ons gee nie. Daarom het Paulus die brief aan die Korinte geskryf. En daarom is hierdie brief opgeneem in die kanon van die Bybel, sodat ons dit ook weer, eeue later, kan lees – en hopelik daaruit kan leer.

Paulus begin deur vir die gemeente te herinner hoe God vir die volk in die woestyn gesorg het. En hy doen dit deur God se sorg daar in verband te bring met die doop en die nagmaal hier in die gemeente. Die volk is almal in die wolk en in die see gedoop. Daar het God hulle geroep, hulle sy eie volk gemaak, Homself tot hulle verbind en beloof om saam met hulle te trek. Hulle het almal dieselfde geestelike voedsel geëet, en dieselfde geestelike drank gedrink. Hulle het immers gedrink uit ‘n geestelike rots wat met hulle saamgegaan het. Met terugskoue interpreteer Paulus dan die manna- en kwarteltafel en die rots met water as die “nagmaal van die OT”, die tasbare tekens van God se verlossing en sy sorg.

Paulus wil hê dat die”sterk”, hoogmoedige en oorgeruste gelowiges van Korinte hulself moet herken in die prentjie van die bevoorregte voorvaders wat hy in vss 1-4 vir hulle voorhou. Maar dan kom die skok in vs 5 dat God desondanks alles met die meeste van hulle nie tevrede was nie, en dat hulle daarom neergeslaan is in die woestyn. Die uitverkore volk, gedoop in die see en die wolk van God se teenwoordigheid, deur God self bedien met manna en kwartels uit die hemel en water uit ‘n rots – hierdie bevoorregte groep met die tekens op hul voorkop en die kos in hul mond, is nie die toorn van God gespaar nie.

Waar het dit alles skeefgeloop? Daar waar die volk nie van hulle sondige begeertes kon afsien nie. En is Korintiërs dan nie nou die gemeente wat heeltyd ook die koerantberigte haal agv hulle sondige praktyke nie? Paulus gaan voort om die volk (en die gemeente) se sondige begeertes in 4 konkrete voorbeelde te illustreer:

1. Julle moenie afgodsdienaars word nie. Die gevaar is dat die Korintiërs se manier van eet en drink, selfs in die nagmaal!, ongemerk kan oorgaan na ‘n afgodiese manier van eet en drink; ‘n eet en drink wat vir hulle plesier verskaf, maar waar Christus nie meer die middelpunt daarvan is nie. Paulus hou die foto van Eks 32 as voorbeeld vir hulle op – daar waar die volk, kort nadat hulle uit God se hand geët en gedrink het, vir Hom in ‘n handgemaakte goue kalf wou vasvang en daarrondom gesing en gedans het. In hoe ‘n mate is dit nie ook waar van ons nie – dat ons so graag vir God wil síén dat ons ons eie sigbare beelde van Hom maak, beelde waarmee ons vir God kan manipuleer, beelde wat vir God van sy misterieuse karakter beroof.
2. Paulus hou die foto omhoog van die keer toe die volk hulle skuldig gemaak het aan seksuele losbandigheid in Numeri 25. As gevolg van hulle onsedelike gedrag het daar op hierdie een dag 23 000 Israeliete gesterf. Oor onsedelikheid in vandag se samelewing, ook onder die gedooptes en die nagmaalgebruikers, hoef ek nie veel te sê nie. Dit spreek vanself.
3. Hierna wys Paulus vir die gemeente die foto van Numeri 21 – daar waar die volk in hulle ontevredenheid met God en hulle ongeduld vir Hom uitgetart het en toe deur giftige slange doodgepik is. Hulle het nie vir God vertrou nie, ten spyte van wat Hy al alles tot dusver vir hulle gedoen het en ook beloof het om in die toekoms te doen. Hulle wou dit nie glo nie. En hulle is deur slange doodgepik.
4. Die laaste foto wat Paulus voorhou: Numeri 16. Die volk word opstandig, rebels. Letterlik staan daar hulle “murmereer” onder mekaar. Iets broei. Partyskappe ontstaan en daar is diesulkes wat hulle teen die leiers verset. En die engel van die dood het vir hulle kom kuier. Hoe lyk dit vandag in ons gemeentes? Elke gemeente met hul eie interne politiek en partye en murmereringe…

Paulus hou hierdie fotos vir die Korinte op as voorbeelde. Waarom? Sodat die een wat meen dat hy staan, moet oppas dat hy nie val nie (12). Die “sterk” christene in Korinte is besig om hulle vryheid te misbruik. Hulle speel met hulle magdom van kennis, wêreldse wysheid en ervaring en hulle beredeneer dinge so dat alles later werklik, in hulle oë, geoorloof raak. Anything goes, jy moet net weet hoe om daarrondom te praat. En so, in hulle selfversekerdheid en hoogmoedigheid, stel hulle hul eie strikke en trap self daarin. Omdat hulle op grond van hulle deelname aan die doop en die nagmaal glo dat hulle heil, hulle verlossing in Christus, vas en onaantasbaar is. Hulle dink dat hulle blote opname in die doop en deelname aan die nagmaal outomaties, amper op ‘n magiese wyse, vir hulle ‘n verlossingskaartjie verseker en hulle vrywaar van die oordeel van God. Die volk van ouds het ook so gedink. Hulle is gedoop in die see en die wolk van God se teenwoordigheid, en hulle is bedien met goddelike spyse in die woestyn. En tóg het die mééste van hulle omgekom.

Ons moet die sakramente baie mooi verstaan. Dit ís tekens van die heil, en die stérkste tekens daarby toe, maar die waarborg van die heil lê nie in die tekens op sigself nie. Wanneer christene die sakramente van verlossing ontvang, maar nie vanuit hierdie verlossing leef nie, dan loop jy op gevaarlike terrein. Natuurlik mag ons as sondaars gedoop word en die nagmaal gebruik. Dit is juis daar vir mense wat weet dat hulle sondaars is, en daarom nie die tekens waardig is nie. Net wanneer jy dit weet, ontvang jy dit in die regte gees. ‘n Gees van ootmoed en nederigheid. Maar wanneer jy die nagmaal so ontvang, dan staan jy anders op by die tafel as wat jy kom sit het. Wanneer jy die tekens so ontvang, dan kan jy nie anders as om uit te gaan en vanuit hierdie tekens, en die betekenis daaragter, te gaan leef nie. Die lewe van ‘n gelowige wat nie verander word deur die doop of die deelname aan die nagmaal nie, is ‘n lewe wat nog nie besef waarom dit gaan nie, en wat dit vra nie – nie net van Christus nie, maar ook van die ontvanger, die gebruiker daarvan.

Die “sterk” christene in Korinte het nie deelgeneem aan die doop en die nagmaal in ‘n gees van ootmoed en nederigheid nie, maar in ‘n gees van oormoed en selfversekerdheid. Hulle het hulself gereeld op die skouer geklop en op ander mense neergesien. Hulle het onverskillig opgetree. In die proses het hulle hul skuldig gemaak aan afgodery en hoereerdery, hulle het Christus uitgetart en teen God in verset gekom. Die skaduwee van hul eie ego het so groot geword dat hulle nie meer die afgrond reg voor hulle kon raaksien nie. Hulle het hulself en hul kinders laat doop en die nagmaal gebruik met hulle neuse in die lug, omdat hulle geglo het dit kom hulle toe, en nie omdat hulle besef het dat hulle dit juis nie werd is nie.

Die waarborg van ons verlossing lê nie in die blote gebruik van die tekens van doop en nagmaal nie. Die blote gebruik daarvan sonder om daaruit te gaan leef plaas ons juis op gevaarlike terrein voor God. Die waarborg lê ook nie in die een wat die tekens ontvang of gebruik nie. Dit lê nie in ons nie. Goddank. Want uit onsself sal ons dit nooit regkry om so te leef dat ons aan die tekens reg kan laat geskied nie. Maar die waarborg van ons verlossing lê wel in die Een wat die tekens uitdeel. Daarom kan Paulus in vers 13 afsluit met: “Geen versoeking wat meer is as wat ‘n mens kan weerstaan, het julle oorval nie.” Nie omdat julle so sterk en so slim en so waardig en tot soveel in staat is nie, maar omdat “God getrou is. Hý sal nie toelaat dat julle bo julle kragte versoek word nie; as die versoeking kom, sal Hy ook die uitkoms gee, sodat julle dit kan weerstaan.” Vandag gee God vir ons die uitkoms in die fotos wat Hy voor ons ophou. Hy gee vir ons herinneringe aan die geskiedenis, en aan bevoorregte gelowiges wat hul posisie voor Hom nie ernstig genoeg geneem het nie. Hy waarsku ons wat kan gebeur as ons leef vanuit oormoed en selfversekerdheid en nie vanuit ootmoed en nederigheid nie. Laat ons mooi na hierdie fotos kyk. Dalk herken ons in hulle wat ons ook al geword het? Dalk herken ons in hulle wat ons nog kan word? Mag dit wees dat hierdie fotos ons sal laat terugdeins, sodat ons nooit sover sal gaan om te word wat die meerderheid van ons voorgangers in die woestyn geword het nie. Mag ons afsien van ons eie selfversekerdheid, en alleen maar berus op die sekerheid van God se trou in ons lewens, sy beloftes wat ons staande sal hou, sy sakramente wat dien as herinneringstekens aan die Gewer van die verlossing self, tekens wat vir elkeen van ons wat daaraan deelneem, lewensveranderend behoort te wees.

Ek weet nie wie van julle vertroud is met die Deense filosoof en teoloog Sören Kierkegaard se bekende verhaal oor die ganse nie? Hierdie storietjie kom uit sy dagboek:

Stel julleself vir ‘n oomblik voor dat ganse kon praat – dat hulle dinge so gereël het dat ook hulle kerkgangers was en deelgeneem het aanbiddingsgeleenthede tot God.
Elke Sondag sou hulle mekaar ontmoet en ‘n mannetjiegans sou preek. Sondag na Sondag het die diens in wese dieselfde verloop gehad – daar is vertel van die glorieryke bestemming van ganse, die waardige einde waarvoor hulle maker hulle geskep het – en elke keer as sy naam genoem was, het al die wyfieganse ‘n kniebuiging gemaak en al die mannetjieganse het hul koppe gebuig. Hulle is opgeroep om hulle vlerke te gebruik om na verafgeleë weivelde te vlieg, daar waar hulle eintlik hoort; want hulle was slegs pelgrims op hierdie aarde.
Dieselfde ding het elke Sondag gebeur. Na die boodskap het die vergadering tot ‘n einde gekom en al die ganse het huistoe gewaggel, net om weer die volgende Sondag te ontmoet vir ‘n aanbiddingsdiens en dan weer huistoe te waggel – maar dit was so ver soos wat hulle ooit gekom het. Hulle het floreer en spekvet geword, dik en smaaklik – en tydens die fees van St Michiel is hulle geëet – en dit was so ver soos wat hulle ooit gekom het. Niks meer het ooit daarvan gekom nie. Want, alhoewel hul gesprekke op Sondae oor hogere dinge gegaan het, sou hulle op Maandae aan mekaar vertel wat gebeur het met die gans wat die doel wat voor hulle gestel is te ernstig geneem het, en wat ten spyte van baie beproewinge probeer het om die vlerke wat sy skepper vir hom geskenk het, te gebruik. Dit was alles algemene kennis onder die ganse, maar natuurlik sou niemand melding maak van die onderwerp op Sondae nie, want, het hulle besef, dit sou dan duidelik wees dat, om die diens by te woon eintlik beteken dat hulle vir hulself en vir God om die bos lei.
Onder die ganse was daar ‘n klompie wat siek en bleek gelyk het, en al die ander ganse het gekekkel – ‘Kyk nou net, dit is wat kom daarvan as jy vlieg ernstig opneem. Dit is net omdat hulle heeltyd mediteer rondom die kuns om te vlieg dat hulle maer word, en bleek, en dat hulle nie geseën word deur die genade van God soos ons nie; want dit is waarom ons vet word, dik, en smaaklik.’
En die volgende Sondag het hulle weereens soos altyd na die diens gegaan en die ou mannetjiegans het gepreek oor die glorieryke einde waarvoor hulle Maker (en hier het die wyfies ‘n kniebuiging gemaak en die mannetjies hulle koppe gebuig) hulle geskep het, en oor waarom hulle vlerke gekry het.
En dieselfde is waar van die aanbiddingsdienste binne die Christelike geloof.

Laat ons onsself nie flous wanneer ons kerk toe gaan en aan die sakramente deelneem nie. Laat ons nie met ons hogere kennis dink dat dit moontlik is om God te flous deur van sy sakramente gewoontehandelinge te maak, goedkoop genade wat ons vanselfsprekend loskoop uit die sonde nie en wat die verlossing vanselfsprekend aan ons skenk bloot deur ons deelname en ongeag hoe ons lewens lyk nie. God speel nie wanneer Hy sy verbintenis aan mense toesê in die doop nie. God het ook nie gespeel toe Christus gekruisig is en sy bloed vergiet is vir almal nie. Die nagmaal, as herinnering aan hierdie ernstige daad, die grootste moontlike daad in die geskiedenis van God met die mensdom, is nie ‘n speletjie nie. En deelname aan hierdie sakramente waarborg nie ‘n toegangskaartjie tot die verlossing nie. As ons deur die sakramente gevoed word om ons vlerke te gebruik vir waarvoor hulle gemaak is – naamlik om te vlieg – en ons gebruik dit nie, dan flous ons eintlik nie eens iemand nie. Ons lieg eenvoudig net. En ons word vet. En ons val al meer vas op ‘n plek waarvoor ons nie bestem is nie. En ons maak onsself later wys dat ons inder waarheid gemaak is om leë rituele uit te voer en vet te word en geslag te word. En ons begin neersien op ander wat hulle vlerke inoefen.

God is getrou. Hy sal ons nie laat vlieg na plekke waar ons nie bo kan bly nie. Hy sal nie toelaat dat ons bo ons kragte versoek word nie. En as die versoeking kom, sal Hy self die uitkoms gee. Intussen lyf Hy ons in in die doop as kinders van Hom, en Hy voed ons op ons reis met brood en wyn – as herinnering daaraan dat Hy ons versorg, en dat Hy saam gaan op ons reis. Op die ou-end leef ons nie van die brood en die wyn alleen nie, maar van die Een wat met ons saamgaan. Ons word nie verlos deur die brood en die wyn nie, maar deur die Een wat dit aan ons bedien.

 Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.