1 Samuel 8-9

28 April 2013 – 5de Sondag in Paastyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Verlede week was ons binne die troonkamer van God in die hemel met beelde waaraan nie eens Johannes met sy visioen reg kon laat geskied nie. Vandag is ons binne die stof van die alledaagse lewe van ‘n groep mense wat mekaar eintlik nie geken het nie in die OT. Ek weet nie wie van julle destyds die fliek Babel gekyk het nie. Dit is ‘n film wat handel oor verskillende mense se lewens, mense wat niks met mekaar te doen het nie, maar iewerste, op ‘n verrassende manier, kruis hulle almal se paaie op ‘n lewensveranderende punt. ‘n Baie goeie film met ‘n treffende storielyn.
Mense hou van stories. En die stories, die gebeurtenisse in ons lewens wat ons die graagste oorvertel is daai stories wat mense se oë laat rek en hulle na hulle asem laat snak. Die tipe stories wat aanmekaargesit word deur verrassende momente, ons kan eintlik sê deur toevallighede – dit is wat stories fassinerend maak. Dis die toevallighede, die vreemde draaie en onverwagse ontmoetings wat ‘n goeie storie maak werk.

Die skrywers van die OT was storievertellers van formaat. Omdat meeste mense in daardie jare nie kon lees nie, was dit baie belangrik om ‘n storie goed te kon vertel (en goed te kon voorlees,) sodat diegene wat dit aangehoor het dit kon onthou. En sodat hulle dit later vir hulle kinders en hulle kinders se kinders kon vertel. Sodat die stories wat regtig gebeur het, of wat ‘n impak op die vorming van die volk gehad het, nie verlore sou gaan vir die nageslagte nie.

Ons praat dikwels oor hoe belangrik literêre merkers en instrumente is in poësie. Ons kan byvoorbeeld dink aan parallellismes, alliterasie, assonansie, rym, ritme, ens. In die Hebreeuse taal van die OT was literêre merkers en woordkeuses nét so belangrik in die narratiewe dele, die verhale, as wat dit in die poëtiese tekste was. Woorde en woordvorms is baie noukeurig gekies om ‘n storie lewendig te maak sodat die aanhoorders werklik die impak van die verhaal sou begryp. Dit was verál belangrik omdat dit hier gegaan het oor die volk self se geskiedenis en die verhale daarbinne.

So was dit ook met die aanstelling van die eerste koning oor Israel.  Dat dit ‘n baie belangrike verhaal was in die volk se geskiedenis, ‘n verhaal met ‘n verrassende sameloop van omstandighede, blyk duidelik uit die vertelling daarvan in 1 Sam 8-9. Om die Hebreeuse woordkeuses en vorms uit te lig gaan vir julle niks beteken nie. Maar ek gaan probeer om die verhaal so in Afrikaans oor te vertel dat dit reg laat geskied aan die oorspronklike nuanses. En dan kan ons dit deurtrek na vandag toe. Want eintlik het hierdie ou verhaal baie in gemeen met ons lewens vandag.

In die eerste plek kan ons onsself baie goed met die konteks vereenselwig. Dis die jaar van die verkiesings. Tot op hede het die volk nie ‘n koning gehad nie, ook nie ‘n president of ‘n spesifieke party soos ons nie, maar verskeie leiers het na vore getree. Eers Moses, toe Josua, daarna verskillende rigters, toe die priester Eli en na hom die profeet Samuel. Samuel het oud geword en dit was tyd vir hom om uit te tree. Hy het sy seuns in sy plek as hoofleiers oor Israel aangestel, maar die twee was oneties (klink dit dalk bekend?) en het ook nie regverdige beslissings gevel nie. Al die leiers van Israel het bymekaargekom en na Samuel toe gegaan in Rama om daar met hom te beraadslag. “Kyk,” sê hulle vir hom, “jy het oud geword en dis tyd om uit te tree. Maar jou seuns is nie soos jy nie. Hulle lieg en bedrieg om elke hoek en draai. Hulle is beslis nie leier-materiaal nie. Ons dink dis nou tyd dat jy vir ons ‘n koning aanstel om oor ons te regeer, net soos al die ander nasies. Almal het ‘n koning behalwe ons.” Natuurlik het die volk nie ‘n koning gehad nie, want God was hulle koning. Maar dit was nie meer vir hulle genoeg nie. Hulle wou soos die ander nasies wees met ‘n mensekoning, en God het toegegee. Wie weet, dalk kan dit tog werk? Solank die koning sy plek ken en weet dat hy God se verteenwoordiger onder die volk is. Nadat Samuel al die implikasies van om ‘n koning te hê duidelik aan die volk uitgespel het, wou hulle steeds deurdruk met hierdie plan vir ‘n nuwe regering. God gee toe aan Samuel die opdrag om vir hulle ‘n koning aan te stel. Maar wat doen Samuel? Hy stel nie ‘n koning aan nie. Hy stuur hulle eerder almal huistoe. Die leier van die land wil nie aan die volk se behoefte voorsien nie. En hier stop die storie aan die einde van hfst 8. En hfst 9 begin met ‘n heeltemal ander storie, oor ander mense, wat afspeel op ‘n ander plek. Die mislukte algemene verkiesing is vergete en ‘n familie se moleste met hulle donkies word die nuwe fokus.

“Daar was ‘n man uit Benjamin. Sy naam was Kis.” Dan volg sy hele pedigree en ons hoor dat hy ‘n seun gehad het met die naam Saul, ‘n sterk seun, en mooi, ‘n kop langer as enige van sy volksgenote. Wanneer daar so oor iemand uitgebrei word – wie was die man se pa en sy oupa, wat was sy oupa-grootjie se naam, en die name van sy kind of kinders – as jy eers dit alles hoor dan weet jy jy moet jou regskuif vir ‘n goeie en gedetailleerde storie.

Op ‘n keer het daar donkies van Kis weggeraak en Kis sê vir hierdie mooi seun Saul van hom: “Vat tog een van die slawe saam en gaan soek die donkies.” Nou slawe was, in die oë van hulle base, naamlose besittings gewees, nie veel meer werd as die donkies self nie. So ons kan die slaaf sommer ou Watsenaam noem. Die naam pas hom eintlik goed.
Saul en ou Watsenaam het orals gesoek – hulle het die Efraimsberge deurkruis, hulle het die Salisastreek deurkruis, die Saälimgebied deurkruis, die Jeministreek deurkruis – orals gesoek maar geen teken van die donkies gevind nie. In die Sufgebied aangekom sê Saul vir ou Watsenaam: “Kom ons gaan terug voordat my pa van die donkies vergeet en eerder oor ons bekommerd raak.”
Maar ou Watsenaam het ‘n ander plan. “Nee wag eers!,” sê hy vir Saul, daar is ‘n man van God in hierdie stad, ‘n belangrike man. Alles wat hy sê gebeur presies so! Kom ons gaan soontoe. Miskien sê hy vir ons hoe ons hiervandaan moet loop?”
Saul is maar skepties en hy sê vir ou Watsenaam: “Kyk, ons kan gaan, maar wat sal ons vir die man saamvat? Onthou al ons kos is op en ons het ook nie ‘n geskenk om vir die man van God te gee nie. Wat het ons nou eintlik?” (retories, hiermee sê Saul “ons het niks nie”)
Maar ou Watsenaam hou áán: “Kyk net hier wat ontdek ek in my hand! Drie gram silwer! Ek kan altyd dit vir die man van God gee sodat hy vir ons kan sê waar ons moet soek.”
Nou val die verteller homself eers in die rede om seker te maak dat die luisteraars verstaan wat ‘n man van God nou eintlik is. “Onthou,” sê hy, “vroeër het ons mos altyd gepraat van ‘n siener. ‘n Siener is nou wat ons in vandag se tyd ‘n profeet noem.” (Hierdie persoon het die gawe gekry om dinge wat verlore is te sien of om in die toekoms in te sien.)

Saul is nou oorgehaal en hy sê vir ou Watsenaam: “Dis ‘n goeie plan. Komaan. Kom ons gaan dan.” En so het dit gekom dat hulle na die stad toe gaan waar die man van God was.
Terwyl hulle nog teen die opdraand uitloop oppad na die stad toe, ontmoet hulle heel toevallig meisies wat gaan water skep het, en vra vir hulle: “Is dit híér waar die siener is?”
En die meisies antwoord hulle: “Dis reg, kyk!, hy is net daar voor. Roer julle nou, want hy het net mooi vandag na die stad toe gekom omdat die volk vandag ‘n offer op die heuwel bring. Wanneer julle by die stad ingaan, sal julle hom kry net voordat hy by die heuwel opgaan om te gaan eet. Die mense sal nie eet voordat hy daar is nie, want hy moet die offer seën. Eers daarna eet die wat genooi is. Maar die mense is al honger! Gaan dus dadelik, dan sal julle hom nou nog daar voor kry.”

Hier moet ek myself nou eers in die rede val. Herinner hierdie gebeure nie vir julle baie aan ons basaar nie? Ons hou juis, heel toevallig, komende Saterdag basaar. Die deel van die volk, dws die gemeente van daardie tyd, kom almal saam op ‘n spesifieke dag daar op die heuwel, want dit is die plek waar hulle gewoonlik kerkhou. Hierdie is ‘n spesiale geleentheid want hulle gaan ‘n offer aan God bring, waarskynlik om vir Hom dankie te sê vir sy sorg en omdat Hy die gemeente seën. Dit is ‘n feestelike byeenkoms waar die gemeente vleis braai en lekker saam eet. En dan die “give-away” van enige basaar – niemand mag begin eet voordat die dominee nie die basaar geopen het met gebed nie. Samuel, die leierdominee van die volk, is deur die plaaslike gemeente genooi om hulle basaar te kom open. Dit is hoekom hy op hierdie spesifieke dag daar in die stad is.

So het Saul en ou Watsenaam toe opgegaan na die stad toe. Hulle was oppad na die middelpunt van die stad, en jou wrintiewaar!, daar kom Samuel net mooi uit om hulle te ontmoet, so in sy opstap na die basaar op die heuwel toe.

Wat julle nie weet nie, is dat die Here die vorige dag vir Samuel gesê het: “Teen hierdie tyd môre sal Ek ‘n man na jou toe stuur vanuit die land van Benjamin, en jy moet hom salf as leier oor my volk Israel. Hy sal my volk red uit die mag van die Filistyne, want Ek sien om na my volk omdat Ek hulle hulpgeroep gehoor het.

Toe Samuel vir Saul sien het die Here vir hom gesê: “Kyk! Hier is die man van wie Ek jou vertel het; die een wat sal heers oor my volk!”
Saul het vir Samuel tegemoetgegaan in die middel van die stadshek: “Sê asseblief tog vir my waar is die huis van die siener?” (dws die herberg waar die siener tuisgaan)
En Samuel het vir Saul geantwoord: “Ék is die siener…”

En uiteindelik – na Samuel se onwilligheid om ‘n koning aan te stel, en na ‘n nuwe verhaal van donkies wat wegraak en ‘n seun en sy slaaf wat op vele afdraaipaadjies gaan om hulle te soek – kruis die paaie van die een wat ‘n nuwe koning moet aanstel en die een wat as koning aangestel moet word… Daar is sóveel toevallighede wat vir Samuel en vir Saul bymekaar uitgebring het:

–    Iemand het die donkiekamp se hek laat oopstaan, en die donkies het koers gekry.
–    Kis kies sy seun Saul om die donkies te gaan soek.
–    Saul besluit om vir ou Watsenaam saam te vat, toevallig die slaaf wat van die siener te hore gekom het.
–    Ou Watsenaam, nikswerd en arm soos hy is, het ‘n paar muntstukke in sy sak gegooi voor hy saam met Saul weg is.
–    Die donkies is skoonveld en Saul gooi tou-op naby ‘n bepaalde dorpie.
–    Toevallig is Samuel díe dag in die bepaalde dorpie om ‘n basaar te open.
–    Toevallig het ou Watsenaam iewers gehoor dat die siener daai dag daar gaan wees.
–    Teen alle verwagtinge in luister Saul na ou Watsenaam, sy slaaf!, se voorstel.
–    Kan jy nou meer – nes hulle die stad nader, kom hulle op ‘n groep meisies af wat gaan water skep, en die meisies help hulle om net mooi op die regte tyd by die regte plek aan te kom sodat hulle vir Samuel kan raakloop.
–    Samuel het die vorige dag al by God gehoor dat Saul na hom toe gaan kom.
–    Anders as die vorige keer, is Samuel die keer bereid om gehoorsaam te wees aan God se opdrag om ‘n koning aan te stel.
–    Samuel is net mooi op die regte tyd oppad na die basaar toe, sodat hy en Saul mekaar omtrent tromp-op loop by die stadshek.

Té veel toevallighede om aan toeval toegeskryf te word. Om die waarheid te sê het toeval absoluut geen plek in hierdie verhaal nie. Toeval moet plek maak vir God. Van meet af aan is dit duidelik hoe God betrokke is in die verhaal. Wel nie in die middel van die verhoog nie, maar deurgaans agter die skerms. Die volk is in die moeilikheid. Hulle gerespekteerde leier is oud en die nuwe leiers is korrup. God stem in dat die regeringstelsel kan verander na die van ‘n aardse koning. Samuel is ontevrede hiermee en stel nie ‘n koning aan nie. Dit lyk asof alles op niks uitgeloop het. Maar dis nie waar nie! Want intussen werk God dag en nag om die volk uit hulle moeilikheid te help. Hy sluimer nie in nie en Hy slaap nie. Hy sien toe dat iemand vir ‘n oomblik geheueverlies het en vergeet om die donkies se hek toe te maak. Juis hierdie donkies, Kis se donkies. Hy maak die donkies so eie-wys soos hulle in elk geval geskep is, en hulle loop weg. Saul moet gaan soek en hy trek vir ou Watsenaam saam. En so begin die dinge draai en kry die storie lyf. ‘n Storie van hoe God nie toor om dinge in die wêreld reg te stel nie, maar hoedat Hy deur alledaagse dinge, deur doodgewone gebeure en doodgewone mense werk sodat Hy sy planne in volvoering kan bring en sodat mense wat in die nood is gehelp kan word.

Ons is altyd op soek na die bonatuurlike God wat op bonatuurlike wyses ingryp in die wêreld en in ons lewens. Ons soek heeltyd wonderwerke, en vir ons is wonderwerke gelykstaande aan ‘n God wat toor. Dit terwyl God se grootste wonderwerke in die geskiedenis nie deur die swaai van ‘n towerstaffie gekom het nie, maar neerslag gevind het in die lewens van die mees doodgewone en alledaagse mense wat mens kan kry. Soos donkies en Watsename en diensmeisies. Die eintlike wonder is juis dat God, wat so groot is, bereid is om terug te tree en agter die skerms te werk, dat God meestal op onsigbare maniere werk. Hy is nie ‘n verhoogman nie en ook nie iemand vir koerantopskrifte nie. Dink maar aan hoe onsigbaar Hy Homself gemaak het in die timmerman van Nasaret. Sy eie mense het Hom nie eens herken nie. Intussen was dit sy grootste wonder ooit.

So werk God in die wêreld. En so werk Hy ook in elkeen van ons se lewens. Dag en nag, altyd betrokke, altyd besig, onsigbaar vir die onoplettende oog, maar weliswaar daar. En as ons dan gaan terugkyk, na hierdie verhaal ja, maar ook na ons eie lewensverhale, kan ons sien hoedat daar wonderwerke uit God se alledaagse betrokkenheid by ons lewens gebore is. Wanneer goed in ons lewens uitwerk, wanneer ons lewenspaaie verrassende draaie neem, wanneer iets of iemand oor ons pad kom “asof dit/hy/sy gestuur is”, dan ís hy waarskynlik gestuur, al weet hy dit self nie. Wanneer hierdie dinge gebeur, dan is dit nie toeval nie. Dan is dit God.

Mag dit so wees dat God se onsigbare werke in ons lewens vir ons sigbaar word. Sodat ons Hom nie so heeltyd hoef te soek nie, maar dat ons Hom sal sien. Soms in ‘n donkie. Soms in ‘n droom. Meestal in die stowwerige strate van die gewone lewe en op die moeë gesigte van gewone mense, en in hierdie gewone mense se raad en rigtingaanwysings.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.