Matteus 5:13-20 – 2014

9 Februarie 2014 Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Die Bergrede. Ons het verlede week die inleiding daarvan gelees. In Matt 5: 1 toe Jesus die menigte sien, het Hy teen die berg opgegaan. Nadat Hy gaan sit het, het sy dissipels na Hom toe gekom, en Hy het hulle geleer… ‘n Klein groepie mense wat rondom Jesus vergader om te hoor wat Hy te sê het. Naas sy dissipels waarskynlik nog enkele ander mense ook, van die siekes, die versteurdes en die verlamdes wat Hy netnou nog genees het.

Die Bergrede strek in Matteus oor 3 hoofstukke heen, vanaf hfst 5 – 7. Die inhoud daarvan, soos ons verlede week gehoor het, draai die wêreld op sy kop. Met die aanbreek van die koninkryk van God is dit so: “Geseënd is die wat arm is van gees, … die wat treur, … die sagmoediges, …die wat honger en dors na wat reg is, … die wat barmhartig is, … die wat rein van hart is, … die vredemakers, … die wat vervolg word omdat hulle doen wat reg is, … die wat vervolg en uitgekryt word omdat hulle My volg. Júlle is die geseëndes. Eien dit toe. Ek het vir júlle gekom. Aan júlle behoort die koninkryk van die hemel.”

Dan volg daar verdere toeseggings aan hierdie geseëndes: Julle wat arm is van gees – julle wat weet dat julle God nie ken nie, julle wat treur oor verliese, julle wat nederig is, julle wat genade en medelye betoon aan ander mense, julle wat soek dat reg geskied, julle vredemakers en vervolgdes, julle wat deur die wêreld nie ernstig geneem word of selfs erken word nie, júlle is die sout vir die aarde, júlle is die lig vir hierdie wêreld wat hulle (nou nog) nie aan julle steur nie, julle is soos ‘n stad wat op ‘n berg lê en nie weggesteek kan word nie. NIE: julle moet dit word nie. Júlle is dit.

Daar is al so baie gesê oor die kwaliteite van sout en lig en wat dit nou in hierdie skrifgedeelte kan beteken. Die belangrikste is dalk om te sê dat die krag van sout en van lig daarin lê dat dit ‘n VERSKIL maak. En dan is dit ‘n positiewe verskil, ‘n noodsaaklike verskil. Want hoe proe kos wat sonder sout gemaak is? Laf. Wat gebeur as kos nie geperserveer word nie? Dit vrot. En as ‘n oop wond nie skoongemaak word nie – nog ‘n gebruik van sout in daardie dae… Dieselfde as met kos wat nie geperserveer word nie. Julle is die sout vir die aarde. Die aarde kan nie sonder julle nie… sê Jesus hier vir die eenvoudige vissermanne wat hy as dissipels geroep het.

Wat gebeur as alles om jou net stikdonker is en niemand kan iets sien nie? Absolute mayhem! Mense val, verdwaal, gaan verlore… Julle is die lig vir die wêreld. Mens steek nie ‘n lig weg nie, ‘n lig is immers nie gemaak om weggesteek te word nie. Nee, jy sit dit op ‘n lampstaander, en dit gee lig vir almal in die huis. Laat julle lig so voor die mense skyn, dat hulle julle goeie werke kan sien, en julle Vader wat in die hemel is, verheerlik. Wys vir die wêreld wat julle is. En wees dit. Dis tog waarvoor julle daar is. Hoe anders gemaak met sout, hoe anders gemaak met lig, as om dit te gebruik as sout en as lig.

So gepraat van goeie werke, moenie dink dat Ek gekom het om die wet en die profete ongeldig te maak nie. Ek het nie gekom om hulle ongeldig te maak nie, maar om hulle hulle volle betekenis te laat kry… (tot by 5: 19).

Wie van julle bring nog offers aan die Here? Wie slag ‘n dier en brand nog die vleis op altare as versoening vir jul sondes?
Want dit is een van die wette in die OT…
Wie van julle is ten gunste van steniging as ‘n manier van doodstraf wanneer ‘n vrou ontrou was aan haar man?
Dit is een van die wette…
Hoekom is Nico dikwels Sondae nie in die kerk nie? Omdat hy ‘n dokter is en soms mense op Sondae gesond moet maak.
Maar die wet sê dat jy op die Sabbat geen werk mag doen nie…
Wie van julle sal daarop aandring dat ‘n kind wat deur haar pa gemolesteer word hom steeds moet eer sodat dit met haar goed kan gaan?
Dis een van die 10 Gebooie – eer jou vader en jou moeder sodat dit met jou goed kan gaan…

Sê Jesus dan nie hier dat daar nooit as te nimmer ‘n elkele jota of titteltjie van die wet mag wegval nie? Wie die geringste van hierdie gebooie ongeldig maak, sal die minste geag word in die koninkryk van die hemel. Maar wie die wet gehoorsaam en ander so leer, sal hoog geag word in die koninkryk van die hemel.

Hoe is ons veronderstel om na te dink oor die wette van die OT, as ons voor ons siel weet dat ons baie van hulle in elk geval nie meer nakom nie? Wat bedoel Jesus wanneer Hy in vs 20 sê: “Ek sê vir julle: As julle getrouheid aan die wet nie meer inhou as die skrifgeleerdes en die Fariseërs nie, sal julle nooit in die koninkryk van die hemel ingaan nie.” Want die skrifgeleerdes en die Fariseërs het selfs méér gedoen as om die voorgeskrewe wette te gehoorsaam. Hulle het hierdie wette oortréf! Hulle het die jota en titteltjie baie ernstig opgeneem. Hoe is dit dan moontlik dat die dissipels, skamele vissermanne van beroep, se getrouheid aan die wet méér moet inhou as die skrifgeleerdes en Fariseërs s’n? Hoe gemaak met hierdie uitsprake van Jesus?

Jesus bring nie ‘n ander evangelie as wat in die OT staan nie. Wat Hy gedoen het, was om mense te leer om te kan onderskei en in te sien waarom dit werklik alles gaan. Die wet geld nou meer as ooit, maar dit beteken nie dat Jesus die wet dieselfde verstaan het as die godsdientige leiers van die dag nie. Wanneer Hy sê “julle moet méér doen as die Fariseërs”, beteken dit nie “op die Fariseërs se manier maar net nog méér noukeurig nie”. Dit beteken eerder dat hulle op ‘n heel ander, nuwe manier getrouer aan die wet moet wees as die Fariseërs. Die Fariseërs het van God self vergeet en die voorskriftelike wet begin dien. Die wet het hulle god geword, en hulle het dit so ten alle koste nagekom dat hulle mense in die proses tenagekom het. Jesus wou hê dat die dissipels die manier waarop godsdiens deur die Fariseërs bedryf is, moes nalaat. Ons dien nie die wette nie; ons dien vir God. Godsdiens is nie ‘n bedryf nie, dis ‘n verhouding – met Gód, maar dan en daarom ook met onsself en met andere. Vir Jesus gaan dit om getrouheid aan die volle bedoeling van die wet, elke jota en titteltjie van die liefde…

Kom ons kyk gou weer na die struktuur van die Bergrede net om alles in perspektief te plaas. Jesus begin met die saligsprekinge as inleiding. Daarna noem Hy die aangesprokenes in die saligsprekinge, die armes van gees ens, Hy noem húlle die sout vir die aarde en die lig vir die wêreld. En dan volg die hooftema van die Bergrede: Jesus het gekom om die wet en die profete te vervul (5:17). Duidelik op ‘n heel ander manier as wat die wet tot dusver verstaan is. Herhaaldelik hoor ons hierna die refrein: “Julle het gehoor dat daar gesê is (inhoud van die wet), … maar Ek sê vir julle…” En in hierdie leringe van Jesus vanaf hfst 5 -7 verduidelik Hy op verskeie maniere wat dit beteken dat Hy gekom het om die wet en die profete te vervul. En dan vat Hy dit saam in 7:12: “Alles wat julle wil hê dat die mense aan julle moet doen, moet julle ook aan hulle doen. Dit is tog waarop dit neerkom in die wet en die profete.” Doen aan ander wat jy aan jouself gedoen wil hê – dis waaroor alles eintlik gaan. Dis wat dit beteken om sout en lig te wees.

Onder die Joodse teoloë van Jesus se tyd was daar twee groepe: die skole van rabbi Shammai en van rabbi Hillel. Shammai se groep was die peroesjiem, die “reines”, wat geglo het die Messias sou kom sodra die hele Israel die hele wet vir een enkele dag kon nakom. Hillel se skool het geglo jy moenie ‘n las op ander gelowiges laai wat jy self nie kan dra nie.
In die Talmoed word vertel van ‘n man wat die Joodse geloof wou aanneem en toe na rabbi Shammai gegaan het. “Ek wil graag ‘n Jood word,” het hy gesê, “maar op voorwaarde dat u my die hele Tora (die Wet) leer terwyl ek op een been staan.” Die rabbi het hom egter met ‘n bouersliniaal weggejaag. (Hy kan self gaan meet en pas hoe goed hy die gebooie nakom.) Toe is die man met sy versoek na rabbi Hillel. Hillel het hom op sy een been laat staan en gesê: “Wat jy nie wil hê ander mense moet aan jou doen nie, moet jy ook nie aan hulle doen nie. Dit is die hele Tora. Die res is kommentaar daarop. Gaan oefen dit.” (Uit Deist)

Jesus begin die Bergrede op ‘n bult met enkelinge wat rondom Hom kom sit en luister. Maar dit eindig heel anders. Die laaste vers in hfst 7: “Toe Jesus klaar gepraat het, was die skare verbaas oor sy onderrig, want Hy het hulle geleer soos ‘n man met gesag en nie soos hulle skrifgeleerdes nie.” Hoe verder Jesus gepraat het oor die koninkryk van die hemel en oor ‘n nuwe interpretasie en beoefening van die wet, hoe vreemder het dit geklink, en hoe meer mense het nadergestaan om te kom luister. Hulle hoor dat wat Hy sê nie sin maak nie, maar tog kan hulle nie anders as om te luister nie. Hy het met hulle gepraat soos ‘n man met gesag.

Dis ingrypend om die ontwikkeling van Jesus se leringe in die Bergrede en sy lewe te volg. Want die boodskap van vrede bring toe juis nie vrede nie! Hy het weer eendag 3 jaar later ‘n skare getrek op en rondom ‘n bult. Die Een wat destyds met soveel gesag gepraat het oor die koninkryk van Gods vrede, en van mense en verhoudinge wat belangriker is as wette, en dat die hele bedoeling van die wet in net één wet opgesom kan word – doen aan ander wat jy aan jouself gedoen wil hê, moenie aan ander doen wat jy nie aan jouself gedoen wil hê nie – Hy het soveel onvrede met sy leringe veroorsaak. … “Uiteindelik het die peroesjiem – die reines van God – daarin geslaag om vir Jesus, met die beste bedoelinge en ter wille van die suiwer leer, tereg te stel”…

Op ‘n bult ja. Soos ‘n lamp op ‘n lampstaander. Soos ‘n stad op ‘n berg. Hy word die sout vir die aarde – dis sy bloed wat die aarde, die wêreld kom skoonmaak, kom reinig van alle sonde. Praat van practice what you preach. Die ironie is skreiend. Dat die peroesjiem, in al hulle wanopvattings en heeltemal onwetend, van Hom kom maak presies dit wat Hy gekom het om te wees…

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.