Psalm 16 – 2014

27 April 2014 2de Pase
Prediker: Dr Tiana Bosman

ScreenHunter_01 May. 01 14.42

Notas:
Vs 3. Heiliges – moontlik die afgode.
Vs 8. Soldate het hul skild in die linkerhand gedra, so hul regterkant was onbeskermd.
Vs 10. God se krag lê in sy regterhand.

Vs 7. Niere – setel vir gewete
Vs 9. Hart – setel van denke en emosies
Vs 9. Lewer – jou lewer is jou swaar orgaan, jou eer lê in jou lewer.

Boodskap
Hierdie psalm is geskryf deur ‘n persoon wat in lewensgevaar verkeer het. Sy lewe word tans bedreig of is in die nabye verlede bedreig en hy skryf nog met daardie ervaring vars in sy geheue. Wat die spesifieke aard van die gevaar was wat die digter se lewe bedreig het, dit weet ons nie. Miskien was sy lewe bedreig deur vyande. Dalk het hy al sy besittings verloor en geen heenkome meer gehad nie. Dit kan moontlik ‘n siekte wees waaraan hy gely het of steeds ly. Alhoewel sy organe (niere, hart en lewer) waarna hy verwys, metafories verstaan kan word, getuig hy in vers 9 daarvan dat sy liggaam (sy vlees) weens die Here se beskerming in veiligheid woon. Dit kan beteken dat die Here hom gesond gemaak het, of dat die Here sy siekte in toom hou sodat hy nie voortydig sal sterf nie. Maar dit kan ook beteken dat sy liggaam weer veilig is omdat hy kos het om te eet, of omdat die vyande hom nie vermoor het nie. Wat die gevaar ookal was – dit was lewensbedreigend.

Soms is die psalm in die vorm van ‘n persoonlike gebed tot die Here, maar dan word dit weer afgewissel deur ‘n stuk belydenis. Twee temas staan voorop:
1. God se beskerming wat verbind word met die digter se gevoel van veiligheid (vs 1, 7-10), en
2. Die vreugde wat die digter ervaar oor die goeie wat die Here vir hom gee (2-6, 11).
Hierdie vreugde teenoor die smart wat hy vroeër in sy lewe leer ken het toe hy hom besig gehou het met afgodediens (3-4). Hy onderbreek as’t ware sy vertelling oor die vreugdes by die Here, deur eers gou te vertel van die hartseer gevolge toe hy nog afgode gedien het.

NOTAS
Beskerming:
Vs 7 – Die Here gee vir my raad en my niere dissiplineer my snags (my gewete spreek/spoor my aan) – parallelle reels
Vs 8 – Ek hou die Here altyd voor oë, ek rig (plaas/sit) my oë op Hom = doelbewuste daad, Ek besluit om die Here voor oë te hou (en nie meer die afgode of ander “sekerhede” nie)

DUS: Die Here se beskerming lê nie buite die digter se samewerking en betrokkenheid om nie. Snags lê hy en rondrol, gepla deur sy gewete, op soek na die regte ding om te doen. En hy sorg dat sy oë altyd op die Here gerig is, mens sou kon sê – hy sorg dat hy die Here altyd voor hom sien, dat Hy dus die Here volg.
Hy het, figuurlik gesproke, soos die soldate van destyds ‘n skild vir beskerming in sy linkerhand. Hy kan dus homself aan sy linkerkant beskerm. Maar sy regterkant is uitgelewer, en daarom bely hy dat die Here daardie kant beskerm. Die Here is sy skild aan sy regterkant. Hy het egter steeds ‘n linkerkant waar hy self beheer het oor sy eie veiligheid. Hy gee nie alles net aan die Here oor nie. Beide hy en die Here “werk saam” aan sy veiligheid.

Vs 9: Daarom is my hart bly en juig my lewer. Die hart wat die setel is vir denke en emosies en die lewer is die setel vir jou eer. “Ek is bly, my binneste juig want my eer is herstel. Ja, my liggaam woon in veiligheid,
want U sal my lewe nie aan die doderyk oorlewer nie;
U sal nie toelaat dat u getroue volgeling die graf sien nie.”

Die digter is of was in ‘n onmiddellike krisis, maar hy voel homself veilig omdat hy weet dat die Here hom beskerm. Hierdie beskerming gebeur egter nie buite die samewerking van die digter om nie. Hy moet in die Here se teenwoordigheid bly – skuil by die Here, weg van die afgode van vroeër af, luister na jou niere, jou gewete in die nag, hou die Here altyd voor oë, sien om na jou linkerkant wanneer die Here aan die kant “veg” waar jy nie kan nie. Wees dan bly en dankbaar, juig omdat jou liggaam in veiligheid woon, omdat die Here jou beskerm. Jy sal daarom nie voortydig sterf nie.

Vreugde:
Vs 2 – “U is my Heer, buiten U is daar vir my niks goeds nie.” > Lett “Buite U om is daar vir my niks goeds nie, alles wat goed is, lê binne die sfeer van u teenwoordigheid”.

Vs 5-6 – Die Here is sy erfdeel, die Here is sy beker. Die beker is gewoonlik ‘n beeld van toorn (hulle sal die beker van toorn drink) of van oorvloedige seëninge, soos hier. Dis asof die digter wil sê: Here, U is my erfdeel, U is my beker vol seëninge. Alles wat ek het kom van U af. U bepaal my lot. Lett: My lot is in u greep.
Met die lot is daar gewoonlik klippies gegooi en hoe die klippies val, sou bepaal wat jy ontvang of nie. Maar met die digter werk dit nie so nie. Hy hoef nie klippies te gooi nie, want hy weet sy lot is in die Here se greep – en daarom is dit eintlik geen lot meer nie, maar gunstige geskenke uit die hand van God. “Die meetsnoere het vir my in lieflike plekke plekke geval, ja, my erfenis is vir my mooi.”
Die digter spreek sy dankbaarheid uit teenoor die Here vir alles wat hy van Hom af ontvang het. Hy is tevrede met wat hy gekry het.

(Onthou tog die digter skryf hier uit ‘n ervaring van ernstige gedreiging tans of wat pas verby is – hy leef nie in ‘n illusie nie, hy ontvlug nie vanuit die werklikheid nie. Hy weet baie goed dat die lewe moeilik kan wees en dat bittere gevare oor sy pad kom, maar ten spyte daarvan is hy tevrede en dankbaar met wat hy uit die hand van die Here ontvang. En bly hy die goeie raaksien wat die Here vir hom gee.)

Vs 11 – U wys my die pad van die lewe: om te lewe is om oorvloedige vreugde te ervaar in die wete dat ek in u teenwoordigheid leef, en vir al die lieflikhede wat in u regterhand is. Om van God se regterhand te praat, was om te verwys na sy krag. Dit is die hand waarmee Hy die skepping in stand hou, dit is die hand waarmee Hy die vyande afweer, dit is die hand waarbinne Hy ons beskerm. Dit is ook die hand wat nie ophou om te doen wat dit doen of om te gee wat dit gee nie – hierdie regterhand van God beskerm my, dra my, seën my vir áltyd.

Die digter het in die hede geleef. Vir hom was daar geen lewe buiten hierdie lewe nie. Binne sy (OT) verstaan was daar nie iets soos ‘n lewe na die dood nie. En die gang van die lewe is dat mens iewers sterf. Dit sou hy tog weet. Die onvermydelike van die dood. Geen mens kan dit vryspring nie. Iewers kom die dag… Tóg, met hierdie realistiese wete in sy agterkop, kan hy hierdie vertrouenspsalm skryf, terwyl hy nog leef, ómdat hy nog leef.

Al het hy in doodsgevaar verkeer, het die Here hom beskerm en daaruit gebring, want dit was nog nie tyd vir hom om te sterf nie. Om die dood te vrees is menslik, dis deel van wie ons is, maar hierdie digter kon sy vrees tem, want hy vertrou op God – die Een wat hom beskerm, en die Een wat vir hom sorg. Om die lewe ten volle te kan leef vir solank as wat ons dit het om te leef, is dit nodig dat ons moet leef in oorgawe aan en vertroue op die Here. Dit is amper
om te leef asof ons nie gaan sterf nie.

Die digter het geweet dat hy iewers sal sterf. Maar dit was nog nie nou nie. Daar lê nog ‘n stuk lewe voor hom uitgestrek. Hoe lank, weet ons nie. Hoe lank, het hy ook nie geweet nie. Maar sy vertroue in die Here was genoeg dat hy daarvan kon praat asof dit vir altyd sal wees. Sy beker loop oor want die Here het hom híérdie keer weer beskerm en deurgedra. En vir nou is dit genoeg…

As ‘n persoon wat in die OT tyd geleef het, en geen begip of eens verwagting gehad het van ‘n lewe na die dood nie – as so ‘n persoon só ‘n aangrypende gedig kon skryf; as iemand vanuit sy nietigheid en verganklikheid en eindigheid (want iewers, glo hy, gaan hy heeltemal stop/ophou), as so iemand so ‘n vertrouensgedig kon skryf – gevul met vreugde en dankbaarheid en die gevoel van geborgenheid, vir wat hy ontvang en vir die dae wat by sy lewe gevoeg word, hoeveel te meer het ons dan nie rede om ook te leef vanuit die wete dat die Here vir ons sorg, dat Hy ons beskerm en vir ons goed is nie. Ons wat lewe na verlede Sondag…

Jesus sou nie hierdie gedig kon bid of bely nie. Met Hom het die teenoorgestelde gebeur as dit waarvan die digter in Psalm 16 getuig – Jesus word juis nie veilig gehou nie, nie beskerm nie, sterf voortydig, sak af in Sheol. Maar die dood kon Hom nie gevange hou nie – Hy deurbreek die dood. Hy wis die finaliteit uit en maak daarvan ‘n deurgang. Hy beliggaam ‘n nuwe, dieper betekenis van Psalm 16 – ‘n betekenis wat die digter nie eens oor sou kon droom nie.
Ons veiligheid en beskerming is nie meer net voorlopig totdat die onvermydelike dood aanbreek nie. Ons leef nie nou meer net met ‘n voorlopige sekerheid en vertroue nie, maar met ‘n vaste waarborg.

Ons kan nou ten volle leef, vreesloos, met oorgawe. Ons mag maar die goeie wat ons van God af ontvang, geniet. Ons weet ons is veilig, nou, en inderdaad vir áltyd.

Hierdie goeie, hierdie genietinge, verskil van mens tot mens, situasie tot situasie. Christus het dit moontlik gemaak dat ons die goeie ook midde die slegte kan geniet…
Weet ons dit? Doen ons dit?

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 18:28-19:22 – 2014

18 April 2014 3e Sondag in Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Agtergrond
Ons het Sondag in die eerste helfte van Johannes 18 gelees van Judas se verraad en Petrus se verloëning van Jesus, en tussen dit alles deur – Jesus se vertroue in die dissipels. Terwyl Jesus aan die een kant van die deur teenoor die hoëpriester Annas getuig van sy geloof en vertroue in sy dissipels wat sy saak verder sal vat, is die hoofdissipel, Petrus, aan die ander kant van die deur besig om Hom te verloën. Aan die een kant is die verhaal bitter tragies, maar aan die ander kant, tsv die tragedie wat hier afspeel, die geweldige troos dat die Here ons nooit sal verraai of verloën nie, selfs al doen ons dit aan Hom. Hy sal eerder sterf voordat Hy dit doen…

Wat ons bring by vandag, Goeie Vrydag. ‘n Stikdonker dag vir Jesus van Nasaret, maar ‘n goeie dag vir die wêreld. Nadat Jesus deur die Joodse hoëpriesters (dws die godsdienstige leiers) Annas en Kajafas verhoor is, word hy deur hulle na die ampswoning van die Romeinse goewerneur Pilatus gebring.

Teks
28: Hier word die Romeinse regering vir die eerste keer betrek.
Die ampswoning – die permanente ampswoning of paleis van die Romeinse goewerneur was in Sesarea gewees, maar hy het ook ‘n woning in Jerusalem gehad waar hy slegs gebly het wanneer daar groot feeste (nou Paasfees) in Jerusalem gevier is of ten tye van politieke onrus. Jerusalem is tans ‘n oproerige area weens die gevaar van ‘n dreigende opstand.
Die ironie is skryend – die Jode kan nie in die Romeinse goewerneur se woning ingaan nie, want dan sal hulle onrein wees en nie meer aan die Paasfees kan deelneem nie. So hulle bly buite staan. Maar Jesus – hulle Koning, die spil waarom Paasfees éíntlik draai, die enigste onskuldige, rein persoon, die Paaslam, Hy word in die woning van die goewerneur ingestuur. Wat sy mense aanbetref mag Hy maar voor die Paasfees besmet word. Hy verdien elk geval nie om deel te hê aan die fees nie. Hy’s tog net ‘n verleentheid vir hulle.
29: Nou ontvou ‘n hofsaak wat, as dit nie so tragies was nie, vir die buitestaaner eintlik baie snaaks moet lyk. Pilatus, die magtige goewerneur, word ‘n komieklike figuur wat heen en weer hardloop, buitentoe en binnetoe. Die een oomblik is hy binne by Jesus om sy kant van die storie te hoor, en dan is hy weer buite om met die samedromming van skrifgeleerdes en Fariseërs en die res van die volk te gaan praat. Sewe keer hardloop hy so op en af.
30: boosdoener, goddelose
Uitlewer > verraai
35: Wat weet ék nou van die Joodse gebruike en geloof?!
36: Hierin hoor Pilatus dalk dat Jesus se koninkryk nie vir hom ‘n bedreiging inhou nie, want Jesus praat van ‘n andersoortige koninkryk.
37: Jy sê dat ek ‘n koning is.
39: Maar selfs al sóú hy skuldig wees, dit is mos julle gebruik…
40: Barabbas: Aramees “seun van abba”
Ironie: vra vir die vrylating van Barabbas, “seun van die vader,” terwyl Jesus, die ware “Seun van die Vader” ter dood veroordeel word.
Barabbas was dalk iets soos ‘n “guerilla warrior, revolutionary leader” (NET)
9:2 Pers – die kleur wat konings dra
9:6 Pilatus se frustrasie “Kruisig júlle hom dan!”
9:12 Van nou af het Pilatus aanhoudend probeer om hom vry te laat

Wanneer die Joodse hoëpriester Kajafas vir Jesus na die Romeinse goewerneur Pilatus toe bring, dan bevind Pilatus homself in ‘n groot verknorsing. Hy is tans in Jerusalem, nie omdat hy daar wil wees nie, maar omdat hy die vrede moet handhaaf in ‘n tyd en oor ‘n naweek van groot oproerigheid. Sy grootste begeerte is waarskynlik dat die Joodse verrigtinge oor die naweek vlot sal verloop, dat hy nie te veel betrek sal word by ‘n ander volk se politiek nie, en dat die gebruiklike vrylating van ‘n gevangene wat die Jode self mag kies, sonder enige hick-ups sal geskied.

Maar nog voordat die naweek regtig begin is daar reeds ‘n klop aan Pilatus se ampswoning se deur. En word Jesus aan hom uitgelewer. Pilatus gaan buitentoe om te hoor wat aangaan. Hy hoor by die Jode dat Jesus ‘n boosdoener is, ‘n goddelose. Dis die rede waarom hulle hom na Pilatus toe bring. Om veroordeel te word. Maar Pilatus is nie lus om hierby betrek te word nie: “Vat julle hom en veroordeel hom vlgs julle wet. (Maar hou my hier uit.)”
“Ons mag dit nie doen nie. Ons mag nie iemand teregstel nie. (Daarom dat ons hom na u toe bring.)”
En dan die heen en weer gelopery, eers weer na binne om met Jesus te praat en te probeer uitvind wie die man nou eintlik is, en dan weer na buite om rede in die Joodse godsdiensleiers en volk se koppe in te probeer praat. En saam met dit alles nog Pilatus se eie onkunde oor die Joodse gebruike en geloof: “Ek is mos nie ‘n Jood nie! (Hoe moet ék nou weet?)”

Pilatus is verbouereerd. Hy wil nie ‘n vonnis vel nie. Hy wil dit in die Jode se eie hande oorlaat. Maar die Jode weet dat hulle dit nie mag doen nie. Pilatus, as Romeinse goewerneur en in diens van die keiser, is die enigste een in Jerusalem wat vir Jesus mag vonnis. Dit is duidelik dat Pilatus niks met Jesus se dood te doen sou gehad het as dit nie vir die Joodse godsdienstige leiers was wat druk op hom geplaas het nie. Hulle is diegene wat primêr verantwoordelik gehou moet word vir wat hierna gebeur. Want Pilatus probeer alles om uit die situasie te kom en Jesus se lewe te spaar. Wat hom betref is Jesus onskuldig, en níks in sy woord-argument met die Joodse leiers óf met Jesus self kan hom anders oortuig nie.

Eers vra Pilatus of hy nie maar, binne die gebruik, vir Jesus kan loslaat as die gevangene wat gelukkig genoeg is om tydens die paasfees vrygelaat te word nie. “Nee, nie vir hom nie, maar vir Barabbas!”
Toe laat Pilatus vir Jesus gésel en hy verneder hom deur van hom ‘n bespotlike koning te maak – ‘n kroon, maar van dorings, ‘n pers mantel, “onderdane” wat kastig aan hom eer betoon maar dan direk daarna klappe uitdeel. Weer kom Pilatus buitentoe, en dis amper asof hy wil sê: “Kyk, ek het hom nou goed laat opfoeter. Vir een wat onskuldig is het hy darem nou meer as genoeg deurgemaak. Kyk na hom – daar is die mens! Kyk hoe lyk hy al!”
Maar uit die mond van die priesterhoofde en die wagte is daar geen genade vir hierdie onskuldige man nie: “Kruisig hom! Kruisig hom!”

Die res van die teregstelling ken julle. Hoedat Pilatus elke keer vir oulaas en maar weer vir oulaas en maar wéér vir oulaas probeer om Jesus kwyt te skeld van die vonnis, maar wanneer die Jode dan vir Pilatus met sy eie posisie en lewe dreig, dan gooi hy handdoek in. Hy gaan sit op die regbank by Gabbata, en net Oscar Pistorius of die se regter sal waarskynlik weet hoe moeg geredeneer hy is. Hy weet hy doen die verkeerde ding. “Kyk, daar is julle koning.” Maar die Jode skreeu: “Vat hom weg! Vat hom weg! Kruisig hom!”
“Moet ek julle koning kruisig?”
“Ons het nie ‘n koning nie; ons het net die keiser.”

Twee dinge:
1. Dit is interessant hoedat die beskuldigings wat teen Jesus ingebring word, verander na gelang van die verloop van die argument met Pilatus. Eers word Jesus doodeenvoudig aangekla daarvan dat hy ‘n misdadiger, ‘n boosdoener, is (18:30) – dieselfde tipe oortredings as die ander beskuldigdes wat gekruisig gaan word. Maar die argument kry lyf en alles raak al meer ingewikkeld. Pilatus kan op geen manier sien hoedat die etiket van misdadiger of boosdoener/goddelose om Jesus se nek kan hang nie. Hy skud sy kop: Dit kan nie waar wees van hierdie man dat hy boos is nie.
Wanneer die Jode sien dat hierdie aantuiging nie werk nie, beroep hulle hul op Jesus se uitspraak dat hy die Seun van God is (19:7). En niemand mag God so laster nie. Dus: in lyn met die Joodse gosdienstige wette moet Jesus doodgemaak word.
Maar Pilatus is steeds erg huiwerig. As hul eie godsdienstige wette dan nie vir Pilatus kan oorhaal nie, dan wend die Joodse leiers hulle tot dreigemente. Hulle vang vir Pilatus op die punt waar hy persoonlik broos en weerloos is – Hulle dreig hom met sy gesagsposisie as goewerneur in die samelewing (19:12). En meer as dit: Pilatus se eie lewe kom in gedrang, want wie weet wat die keiser sal doen as hy moet hoor dat Pilatus nie met die nodige respek teenoor die keiser opgetree het nie. Wie weet of daar nie dalk van hom ook ‘n voorbeeld gemaak sal word nie?

Dit is die een ding. Hoe die argument lyf kry en in verskillende rigtings vertak – hoe elke moontlike redenasie deur die Joodse godsdiensleiers in die stryd gewerp word. Waansinnig van woede (hoor hoe skreeu hulle amper soos barbare) is hulle bereid om selfs te daal tot vuilspel, solank dit net die gewenste uitkoms verseker – die teregstelling van Jesus van Nasaret.

2. Die tweede ding. Ons het Sondag gepraat van die verraad van Judas en die verloëning van Petrus. Verraad wat beteken om iemand oor te gee in iemand anders se hande, om iemand toe te vertrou aan iemand anders, maar met ‘n doelbewuste kwaadwilligheid wat daaragter steek. Die Griekse woord vir verraad, daai woord wat in verband met Judas gebruik word – presies dieselfde woord kom 5 keer in vandag se teks voor! Ons lees dit net mis want dit word hier sagter vertaal. Die betekenis wat agter die woord lê, bly egter dieselfde as toe dit vir Judas gebruik is.

Joh 18:30 Die Jode: As hy nie ‘n boosdoener was nie, sou ons hom nie aan u uitgelewer het nie, lett. sou ons hom nie verraai het nie.

18:35 Pilatus aan Jesus: Jou volk en jou priesterhoofde het jou verraai.

18:36 Jesus: As my koninkryk van hierdie wêreld was, sou my onderdane (my dissipels?) geveg het sodat Ek nie (deur Judas) aan die Jode uitgelewer word nie, verraai word nie…

9: 11 Jesus: Hy wat My aan u uitgelewer het, verraai het (Kajafas) het groter skuld as u.

9:16 Toe het Pilatus vir Jesus op die priesterhoofde se versoek (eerder dreigement?) verraai… Nie uit kwaadwilligheid soos die ander nie, maar uit vrees vir sy eie lewe en toekoms.

Julle sien, Judas was nie die enigste verraaier in die gebeure van Jesus se kruisverhaal nie. Dalk die eerste, maar nie die enigste nie. Die res van die verhaal is deurtrek van verraaiers. Die Joodse volk. Die priesterhoofde by name. Die hoëpriester Kajafas. En heel aan die einde Pilatus. Teen sy beterwete in, ter wille van sy eie veiligheid speel hy reg in die hande van die Joodse godsdiensleiers en verraai ook hy vir Jesus. Pilatus wat hier reg aan die einde van Jesus se lewe, ten tye van die hofsaak, dalk die naaste aan ‘n vriend was wat hy gehad het.
Die Romeinse “vyand” verraai hom toe ook. En nou is daar geen omkeer meer nie…

Jesus het self sy kruis gedra en uitgegaan na Kopbeenplek toe, na Golgota. En daar het hulle Hom gekruisig… Die man wat gesterf het onder die verraad van mense.
Dan wonder ek hoeveel mense is daar in die wêreld vandag wat hulle asem inhou by die kruisiging van Jesus. En of dit eerder heeltemal anders is – dat die wêreld se mense hulle wyn in die son drink op ‘n lieflike langnaweekdag, met nog 3 sulke dae in die vooruitsig, terwyl nie een van hulle dink aan Hom nie.

Is dit nie dalk ‘n manier van hedendaagse verraad teen Jesus van Nasaret nie? Om die dag te gryp en te gebruik vir eie gewin – ‘n glas in die hand of ‘n plekkie langs die swembad. Om doelbewus liewer nie aan Hom te dink nie, want hierdie herinnering sou ‘n pretbederwer wees. Om Hom oor te lewer aan ander sodat jy die naweek kan geniet. Om te weet waarvoor hierdie dag in die jaar uitgesonder word, maar dan die Een oor wie dit gaan in die rug te steek, want die prys wat so ‘n naweek jou sou kos indien jy besluit om Hom ‘n slag weer in die oë te kyk daar aan die kruis, die prys is net te veel…

Asof Hy nie ook, of juis!, vir jou sy prys betaal het nie.

Vandag is daar geen klokke nie
lui geen angelus:
die wêreld hou sy asem in
by die kruisiging van Jesus –
nee, anders is die waarheid
in ritme en in rym:
die wêreld drink sy wyn in die son
en niemand dink aan Hom –
O onpeilbare vademlose
diep geheimenis:
dat krummels en ’n kring op ’n tafel
daardie agonie werd is.

(Sheila Cussons)

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.