Matteus 13:31-33 – 2014

27 Julie 2014 Koninkrykstyd Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

Die tweeling gelykenisse van die mosterdsaad en die suurdeeg. Wie ken dit nie? En wie verstaan dit nie? Dis tog so duidelik soos daglig. G’n wonder dat Jesus dit nie nodig vind om, soos met baie ander koninkryksgelykenisse, hierdie twee ook later meer breedvoerig uit te lê nie. Vir ons het die twee gelykenisse amper ‘n spreekwoordelike status gekry. Vir al wat ons weet vind ons Afrikaanse spreekwoord “klein begin is groot gewin” sy oorsprong vanuit hierdie gelykenisse.

“Die koninkryk van die hemele is soos ‘n mosterdsaadjie wat iemand geneem en in sy tuin geplant het. Dit is die kleinste van al die soorte saad, maar wanneer dit gegroei het, is dit die grootste van al die tuinplante en word dit ‘n boom, sodat die voëls van die hemel nes kom maak in sy takke.” Dat so ‘n klein saadjie wat dan nog onsigbaar ook word nadat dit gesaai is, die grootste van al die tuinplante kan word… so is die koninkryk van die hemele. Dit lyk maar so klein en nietig, op die oog af selfs onsigbaar wanneer ons om ons kyk, maar wag net – dit sal die grootste en die magtigste ryk van alle ryke word. Die groei van hierdie koninkryk is onvermydelik en onstuitbaar.

Net soos “suurdeeg wat ‘n vrou geneem en in drie sata koringmeel ingewerk het totdat dit heeltemal deursuur is.” 3 sata was ongeveer 40 liter gewees. Genoeg meel om vir 100 mense brood te bak. ‘n Klein bietjie suurdeeg was al wat nodig was om in 40 liter meel ingewerk te word, oornag te staan, en dan so te rys dat brode in oorvloed daarvan gebak kon word. So is dit met die koninkryk van die hemel. Dis klein en dis versteek, maar op ‘n misterieuse manier werk hierdie koninkryk en versprei dit totdat die héle wêreld deurtrek is daarvan. Moet daarom nie die koninkryk onderskat nie.

Soos met die meeste ander gelykenisse as mens dit goed gaan lees, is daar egter ook in hierdie twee ‘n kinkel in die kabel. Lê daar meer agter die boodskap as bloot dat die koninkyk klein begin, maar nietemin buitengewone proporsies sal aanneem en in iets baie groot sal ontwikkel. Om hierdie dieperliggende boodskap te verstaan is dit nodig, soos altyd, dat ons die Bybelse tyd en konteks in ag sal neem.

Beide mosterdsaad en suurdeeg was slegte goed in Jesus se tyd. Dit het negatiewe konoktasies gedra. Mosterdsaad was beskou as ‘n gevaarlike indringer onkruid in landerye. Dit begin met ‘n klein ou saadjie, maar as hierdie saadjie ontkiem (byna onmiddellik nadat dit in die grond beland het) en wortelskiet is daar geen keer aan nie. Dis onmoontlik om dit weer uit te roei. Die bos neem heeltemal oor en vervuil. Om die waarheid te sê, in die Joodse Heilige Boek is daar onder andere die wette oor “’n Verskeidenheid van Soorte”. Deuteronomium sowel as Levitikus vereis dat jy nie twee soorte saad in jou landery mag saai nie. In die Rabbynse bespreking van “‘n Verskeidenheid van Soorte” staan daar (vry vertaal): “Die reëls oor verskillende soorte het ten doel om orde te bring in ‘n ongeordende wêreld; en die skepping van orde in hierdie wêreld behels ‘n skeiding tussen dit wat heilig is en dit wat profaan is. Die bepaling oor waar dinge geplant en nie geplant of vermeng mag word nie, is belangrik vir die behoud van reinheidsgrense.” Mishna Kilavim sê: “Nie elke soort saad mag in ‘n tuin gesaai word nie, maar enige soort groente mag gesaai word. Mosterdsade en klein boontjies is ‘n tipe saad [wat nie gesaai mag word nie], terwyl groot bone ‘n tipe groente is.”

“Die koninkryk van die hemele is soos ‘n mosterdsaadjie wat iemand geneem en in sy tuin geplant het”?, sê Jesus. Maar jy kon nie dit doen nie! Dit was teen die wet, om nie eens te praat van die harde (eintlik onmoontlike) werk om die skade daardeur berokken weer ongedaan te maak nie. Hoe kan Jesus so ‘n vergelyking tref?!

En suurdeeg? Suurdeeg was ‘n besmetter wat liefs vermy moes word. Wanneer suurdeeg in die omgewing was, was alles kort voor lank daardeur aangetas. Dit word dikwels in die Bybel gebruik om die gevaarlike aard van sonde uit te wys. Suurdeeg is meestal met boosdoeners en korrupsie in verband gebring. Dit is nie sonder rede dat een van die heiligste feeste van die Joodse volk, die Pasga, ook as die Fees van die Ongesuurde Brode bekendgestaan het nie. Diegene wat in daardie tyd brood met suurdeeg in geëet het, is van die gemeenskap afgesny, want hulle was onrein.

Na die aanhoor van die twee gelykenisse sou die hoorders waarskynlik wonder of hulle enigstens nog wou hê dat die koninkryk moet kom. Wie sien nou uit na iets wat soos mosterdsaad sal vervuil en soos suurdeeg die hele wêreld sal kontamineer? Waarom vergelyk Jesus die koninkryk van God met hierdie slegte dinge?

Omdat beide die mosterdsaad en die suurdeeg ‘n manier het om so onkeerbaar te versprei dat dit ‘n hele sisteem kan infiltreer en oorneem.

Onthou, Jesus praat nie hier net met die dissipels nie. Hy is nog besig om met die skare te praat. So baie mense dat Hy in ‘n skuit moes gaan sit terwyl hulle almal op die strand saamdrom om na Hom te luister. Onder hulle sou daar ook Fariseërs en Skrifgeleerdes wees. Mense wat vir Jesus uit die weg wou ruim. Wat juis na Hom kom luister het omdat hulle Hom wou vastrek. Stel julle voor hoe ontsteld hierdie Joodse leiers en ook die Romeinse invloedryke burgers moes wees wanneer Jesus op die manier oor die koninkryk praat. Want as Jesus dan sê dat die koninkryk soos mosterdsaad en soos suurdeeg is, dan beteken dit hierdie ryk wat aan die kom is is ‘n bedreiging van die status quo. In Jesus het die koninkryk van God aangebreek. Jesus het gekom om die bestaande orde op sy kop te keer. Alles wat Hy verkondig het spreek daarvan. Al sy vreemde gedagtes en sy onverstaanbare gedrag.

Die leiers het aanvanklik nie vir Jesus as so ‘n groot bedreiging gesien nie. Hierdie man wat Homself ‘n rabbi noem, maar Hy het nie eens die papiere agter sy naam nie. Hy verstaan nie die wette en die profete nie, Hy gehoorsaam hulle ook nie. Hy het wel ‘n groepie volgelinge, maar dis eenvoudige vissermanne. Hy is soos ‘n klip in die leiers en magsfigure se skoen – ongemaklik, maar darem nie onoorkomlik nie. ‘n Sakie om mee af te reken, ‘n lastigheid om uit die weg te ruim. Maar nee, sê Jesus vir hulle. “Moenie my onderskat nie. Wat julle tot dusver gesien het is maar net die begin. Julle kan nie van My ontslae raak nie. Die Vader se ryk wat deur My aangebreek het, is hier om te bly – soos mosterdsaad en soos suurdeeg. Trek uit soos julle wil, dit sal nie ‘n verskil maak nie. Versprei sal dit versprei. Niks en niemand kan dit keer nie – nie eens die dood nie! Ook daar sal Ek weer opstaan en voortbeur. Hierdie koninkryk sal julle huidige bestaan vervuil. Julle wat so gemaklik leef. En so selfsugtig. En so liefdeloos. En so magsbehep, met soveel outoriteit oor ander mense. My koninkryk gaan die hele wêreld deursuur, en niemand gaan daarvan ontsnap nie.”

Die koninkryk van God is rewolusionêr. Dit gee aanstoot. Die wêreld verwens die koninkryk, wil dit nie hê nie, probeer dit uitroei. Maar sonder sukses. Ten spyte van terugslae sal die koninkryk onstuitbaar voortbeur. Die Goddelike Boer het sy mosterdsaad geplant en sy suurdeeg die wêreld ingestuur. Jesus se koms was die (skynbare) klein begin daarvan. Sy dissipels is die sade en die suurdeeg. Ons is die mosterdsaad van God wat die wêreld vervuil. Ons is die suurdeeg wat die brood laat rys. Vir die mense wat hulle nie aan God wil steur nie is ons inderdaad soos onkruid en soos suurdeeg. Hulle kan nie van ons ontslae raak nie. Hulle kan nie vir God afskud nie.

Maar op ‘n treffende wyse word die negatiewe vir die wêreld wat nie vir God wil hê nie, omgekeer na goeie dinge in God se ryk. Mosterdsade groei vinnig en vorm nie ‘n boom nie, maar ‘n woeste, ontembare bos. Natuurlik nie die grootste bosse wat mens kry nie, maar wel die grootste bosse in daardie tyd en daai omgewing. Maar, sê Jesus, die koninkryk van die hemele is soos ‘n mosterdsaadjie wat sal groei en ‘n groot boom sal word. Nie ‘n bos nie, maar ‘n boom! Groter as groot. Die mosterdsaad van die koninkryk sal die mosterdsaad van die wêreld oortref. Hierdie boom sal so groot groei dat voëls in sy takke nes sal maak. Voëls wat gewoonlik verwens word in landerye, voëls wat nie welkom is in die boere se plantasies nie want hulle eet die kos en die sade van die boere… mense wat nie welkom is in die wêreld se orde nie (arm mense en siekes en swakkes en bedelaars en werkloses…) – hulle sal veilig kan woon in die takke van die Mosterdboom Koninkryk. Hoe ontstellend moet hierdie woorde nie op die ore van die leiers val nie!

En die suurdeeg sal die meel so deursuur en daar sal so in oorvloed gebak word dat daar genoeg brood sal wees vir ‘n groot fees waar almal welkom is. In die Bybel is 100 ‘n simbool vir báie. 100 Mense sou deur die brood gevoed kan word. In ons dag sou ons waarskynlik sê “ontelbaar baie mense”. Watter vrou bak brood met 40 liter meel? In daardie tyd geen niemand nie! Net die een wat bak in die gelykenis van die koninkryk – want soos die mosterdsaadjie wat in ‘n boom verander, sal die suurdeeg genoeg wees om ‘n buitensporige klomp meel te laat rys vir die gebak.

Die koninkryk van die hemel, sê Jesus, lyk maar so klein en onskadelik. Maar dit sal so groot groei en so versprei dat die wêreld wat niks daarvan wil weet nie, geheel en al daardeur oorgeneem sal word. Julle wêreldlinge sal dit vergelyk met mosterdsaad en met suurdeeg, so sal die koninkryk teen julle en selfs deur julle voortbeur totdat alles wat nie daarby kan inpas of aanpas nie sal verdwyn, en totdat daar genoeg veilige plek en genoeg kos sal wees vir almal wat daarna hunker en soek en vra.

Klein begin is groot gewin. Dis waar. Maar dit is nie die enigste Afrikaanse spreekwoord wat van toepassing is nie. Onkruid vergaan nie, bring die meer dieperliggende betekenis na vore. En die gevaarlike, rewolusionêre verspreiding daarvan – hiervoor is daar ‘n Engelse spreekwoord wat mooi pas: Dynamite comes in small packages.

Maak dit jou kwaad en oproerig, om geleer te word van hierdie onkeerbare, knaende, ongemaklike koms van die ryk van God? ‘n Koms wat ook jou lewe sal aantas en, in die oë van die wêreld, sal kontamineer. Of gee dit jou hoop om verseker te word daarvan dat God se ryk wél besig is om stadig maar seker oor te neem totdat dit álles sal oorweldig? Om oraait te wees daarmee dat die wêreld jou nou as onkruid sien en jou dalk selfs verwens, want jy weet jy volg in die voetspore van Jesus. Die wêreld noem jou dalk besmet, maar jy weet jy is aangesteek deur die Gees wat deur jou die saad van God verder saai.

Wil jy hierdie ryk nog hê? Is jy nog bereid om daarom te bid?

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.