Markus 14:1-2,10-11,43-45 – 2015

29 Maart 2015 Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Judas se brief (basisteks van Piet Naude, by plekke aangepas)

Liewe Vriende, as ek julle so mag noem, ek wonder…

Die Evangelieskrywers in julle Bybel het baie seker gemaak dat lesers nie van my hou nie. Wanneer hulle my naam noem, skryf hulle byna altyd agterna “die verraaier”. Asof mense vir altyd herinner moet word aan wat ek gedoen het. Ek wil julle graag my kant van die storie vertel. In die hoop dat iemand dalk sal verstaan.

My pa se naam was Simon, en ek is Judas. Ons kom van die Kariot-streek af, daar in Moab. My naam beteken “seun wat van Kariot af kom”: Judas IsKariot. Intussen het dit ‘n tipe vloekwoord in julle volksmond geword. Julle sal neerhalend na iemand anders verwys as “hy is ‘n ware Judas”.

Nou ja, in my tyd was dit die gewoonte dat rabbi’s, of leermeesters, rondgeloop en mense geleer en wonderwerke gedoen het. Een van hulle, ‘n man van Nasaret, met die naam van Jeshua, of Jesus soos julle sê, het op ‘n dag na my toe gekom en gesê: “Judas IsKariot, ek hoor jy is ‘n man met ‘n kop vir syfers. Hulle sê my jou administrasievermoë is baie goed. Jy sien, ek het ‘n klompie manne wat my volgelinge geword het en ons trek deur die land, want ek het ‘n paar belangrike dinge om die mense te vertel. Wil jy nie by ons aansluit nie? Dan sorg jy dat ons darem op die pad kan bly. Ons leef maar eenvoudig, maar mens het darem geld nodig om jou mense te laat eet.”

Ek wat Judas is sien toe sommer die man is op ‘n missie, hy weet waantoe hy oppad is. Ek sluit toe by hulle aan as die een wat verantwoordelik was om die boeke te laat klop en dat daar voorrade vir die pad is. Julle kan maar sê ek was die beursiedraer van die groep. Vir drie jaar het ons so deur die land rondgegaan.

Van die begin af was dit vir my duidelik wat die waarde van my aandeel in dié groep was. Want dit is nou een maal ‘n feit dat ek werklik die enigste realistiese oopkop man tussen die dertien van ons was. Die ander het almal ‘n dik streep idealisme in hulle gehad. Ek was die nugter een wat die dinge aan die gang moes hou.

Aanvanklik het dit baie goed gegaan. Dié Jesus was ‘n spreker soos min. Nie ‘n harde stem gehad of ‘n vreeslike redenaar nie, maar die mense het altyd vasgenael gesit en luister na wat hy preek. Soos ek julle gesê het, was daar in dié tyd ‘n klomp ouens wat rondgeloop en gepreek en wonderwerke en goed gedoen het, maar baie daarvan was eintlik net oëverblindery.

Snaaks, maar van die begin af het ek geweet dié man se wonderwerke was eg. Dit het my regtig aangegryp. Ons groepie was heimlik trots op óns rabbi, want Hy was, om nou nie te oordryf nie, verreweg die beste van die lot.

Maar nou moet ek julle iets vertel. Na drie jaar saam met hom het ek ‘n bietjie ongemaklik begin voel. Ek het twee probleme met Jesus ontwikkel. Die eerste was ‘n godsdienstige probleem. Hy was ‘n bietjie te uitdagend na my sin, asof hy doelbewus die establishment wou ontstel. Eendag toe ons in Jerusalem was, loop ons by die tempel verby. Nou weet julle seker dat die Jode baie erg is oor hulle tempel. Ons glo God woon daar. En julle moes die tempel in Jerusalem gesien het! Ons het 400 jaar geneem om dit klaar te bou! Julle kan julle dus indink. Nou dié dag kom Jesus toe daar aan, en Hy sê: Sien julle die ou tempeltjie? Ek sê vir julle ek kan dit afbreek en in drie dae weer opbou. Nou, dit kon ek nie verstaan nie, want hy was nooit grootpraterig nie. Hoe ook al, die kerkleiers het Jesus se woorde as uittartend beskou en dit het hulle baie kwaad gemaak.

‘n Ander keer, op ‘n Saterdag, het Jesus sommer vir ons gesê: Luister, ek weet dis vandag die sabbat en die wet sê dat byna niks op dié dag gedoen mag word nie. Maar ons het darem lanklaas iets gehad om te eet, en hier is ons nou by ‘n koringland. Pluk maar vir ons ‘n gerfie koringare sodat ons ‘n brood kan bak. Nou ja, julle kan julle voorstel dat ons kerkleiers – die lede van die Joodse Raad, vroom manne wat elke voorskrif van die wet tot in die fynste besonderhede gehou het – ook nie vreeslik baie dáárvan gehou het nie.

Nog iets wat my ook erg gepla het,was dat hy met onrein mense omgegaan het! Hy het niks daarvan gedink om met hoere en sondaars en allerhande sulke mense sosiale kontak te hê nie. En hulle is glad nie in ons klas nie! Godsdienstig was dit totaal onaanvaarbaar.

So het dit gekom dat ek al meer besef het: Hier kom moeilikheid. Die Joodse Raad en die priesterhoofde en die skrifgeleerdes sou hierdie optrede van Jesus beslis nie veel langer duld nie. Veral toe hy op ‘n manier laat deurskemer dat hy ‘n spesiale gesant van God is. Glad geïnsinueer dat hy die Seun van God is! Jy kan jou tog indink dat so ‘n uitspraak vir die Jode godslasterlik was. Vir so ‘n oortreding was daar destyds die verskriklikste strawwe, en ék was sy volgeling. Julle verstaan my posisie? Nee, ek sê julle, ek het sommer geweet dinge gaan nie vir ons uitwerk nie.

Maar dit was nog nie al nie. Naas die godsdienstige probleem was die tweede groot probleem wat ek met hom gehad het, polities gewees. Julle moet onthou ons Jode wat in daardie tyd geleef het, het twee base gehad. Soos julle sal sê: ‘n tweevlakregering. Die eerste en hoogste regeringsvlak was die Romeine met hulle hoofstad in Rome, gelukkig ver van ons af. Maar hulle het al ons bewegings fyn dopgehou deur middel van ‘n Romeinse goewerneur, die plaaslike regeerder (in daardie tyd was dit Pilatus). En dan was daar die kerkleiers, die Joodse Raad, wat ook ‘n belangrike rol gespeel het, as’t ware ‘n tweedevlakregering.

Nou sal julle my dalk nie glo nie, maar Jesus was polities só naïef dat, toe hy sy intreepreek as rabbi lewer, toe sê hy: Ek kom ‘n ander koninkryk stig. Ongelooflik! Ek het my boeglam geskrik. Want as die Romeine dít moes hoor, was dit onmiddellik verby met ons. Daar was mos net een koninkryk, en dis die koninkryk van die keiser! Niemand anders sou toegelaat word om daarop aanspraak te maak nie. En daardie tyd het die Romeine juis die probleem gehad dat die Ryk so geweldig uitgebrei het dat dit al moeiliker geword het om die provinsies te beheer. Hulle was maar altyd op die uitkyk vir tekens van opstand en rebellie. En ‘n man wat praat van sy eie koninkryk stig, was sonder twyfel in vir moeilikheid.

Maar, die toppunt op hierdie politieke storie het gekom toe ons eendag weer oppad was na Jerusalem. Toe ons by die dorpie Betfage aankom (eintlik ‘n voorstad van Jerusalem), sê Jesus: Gaan reël julle vir my ‘n donkie waarop ek die stad kan binnery. Ons het almal besef – want ons het die OT goed geken – as jy op ‘n donkie Jerusalem inry, dan maak jy ‘n politieke statement. Ons het almal geweet in die boek Sagaria, in hoofstuk 9:9, staan daar: die Koning, die Messias sal op ‘n donkievul Jerusalem binnegaan. Dit het my van voor af doodsbenoud gemaak.

En toe gebeur dit ook… Toe Jesus op daai donkie die stad binnekom, toe gooi die mense hulle klere voor hom uit op die grond; hulle swaai palmtakke rond en hulle skreeu: “Hosanna, hier kom die Seun van Dawid!” En al waaraan ek die hele tyd kon dink, was: Wat gaan die Romeine hiervan sê? Hier kom groot probleme.

Maar snaaks, weet julle, op ‘n manier kon ek dit nog alles vat. Die laaste strooi was – as ek nou terugkyk oor my lewe – dat Jesus absoluut niks van geld gedink het nie. En vir my was dít baie belangrik. Só belangrik dat ek, as ek regtig eerlik moet wees, soms bietjie daarvan vir myself weggesit het. Laat ek julle vertel: Julle weet mos hy het sy vriend Lasarus uit die dood laat opstaan. Nou ja, voor ons die laaste keer Jerusalem toe is, het ons by hom en sy susters in Betanië gaan kuier. Maria en die ander klomp vrouens was die hele tyd al om hom. So halfpad deur ons kuier kom Maria toe met ‘n halwe liter baie duur Nardusolie na Hom toe… en sy gooi die hele fles net so oor hom uit! Oor sy hare en sy voete. Ek onthou nog hoe ontstellend lekker die hele huis geruik het. Dit was ‘n simboliese ding. En in ons tradisie was dit nie so vreemd om so iets te doen soos dit seker vir julle klink nie. Maar die absolute vermorsing! Ek was regtig diep ontsteld. Die olie was, in ons eenhede van destyds gereken, omtrent 300 silwermuntstukke werd. Julle rand se waarde wissl so baie dat ek nou nie weet hoeveel dit in julle terme is nie, maar ek kan julle sê dit was báie geld. Sommerso uitgemors. En moenie dink hy keer haar nie – moedig haar eerder aan!

Ek onthou dat ek vir myself gesê het: Hierdie man wat so godsdienstig rewolusionêr, en so polities naïef, en buitendien so absoluut onrealisties is oor geld – vir hom sal ek moet keer. Hy gaan moeilikheid maak vir ons almal as hy so aanhou. Veral vir die Joodse godsdiens. Julle moet weet, die Romeine het die gesag gehad om die kerk te sluit. Ek het net besluit as ek wou hê die sinagoges in die land moes oop bly, sou ek Jesus moes keer.

Ek het gevoel die verantwoordelikheid om hom te keer, lê by my, want, van al sy volgelinge was dit blykbaar net ék wat besef het dat hierdie een man die hele volk Israel se ondergang kon beteken. Want as die Jode opgesweep sou raak en hom wou koning maak, sou die Romeine ons kon straf deur ons godsdiens te onderdruk en, nog erger, dalk die hele volk uit te wis!

Daarom het ek begin om planne te beraam.

Die Joodse Raad was juis in sitting en ek het uitgevind dat hulle besluit het om Lasarus dood te maak. Want ná sy opstaan-storie het baie mense natuurlik in Jesus begin glo. Toe besluit die Raad om wéér vir Lasarus dood te maak. Vir Jesus self wou hulle op hierdie stadium nie openlik skade aandoen nie. Hy was te gewild onder die gewone mense. Dit kon ‘n oproer veroorsaak en die Romeine se aandag onnodig trek. Toe dink ek, miskien kan ek op ‘n manier deur middel van die Raad vir Jesus gekeer kry.

Ek sorg toe dat ek die vergadering bywoon, en daar sê ek vir die hoëpriesters en familiehoofde dat ek bereid is om aan hulle ‘n aanbod te maak. Ek sou hulle sê waar hulle Jesus ‘n bietjie weg van die openbare oog kan vastrek. Toe hulle wil weet wat my prys is vir so ‘n stukkie verraad, was my antwoord: Hoe lyk dit met ‘n down payment van so dertig silwermunte? As my werk klaar is, kan ons praat oor die res. Hulle stem in, en ek slaan ‘n yslike slag: soveel silwerstukke was omtrent gelykstaande aan ses maande se salaris!

Al moet ek dit self sê: my plan was briljant. Want julle sien, ek was nou ‘n informant vir die hoë kerkmense, die tweedevlakregering; maar terselfdertyd was ek ‘n staatsgetuie vir die eerstevlak- Romeinse regering. Dus: aan alle kante ge-cover. Ek skakel Jesus uit, die sinagoge bly staan, en die volk gaan aan. ‘n Fantastiese plan.

Verder het dinge toe só geloop: Die aand nadat die mense hulle klere so voor die donkie gegooi het met Jesus se intog in Jerusalem, het ek toe saam met Jesus en die elf ander dissipels die Joodse paasmaaltyd in Jerusalem geëet, soos dit ons tradisie was. Ek moes tog op ‘n manier die tyd omkry tot ek Jesus later in die aand aan die kerkleiers kon uitwys en oorlewer.

Maar weet julle, ek het die aand aan die tafel al besef: Jesus weet. En na so rukkie toe kom dit. Daar was ‘n stilte aan tafel en toe sê Hy: “Een van julle wat hier aan tafel is, gaan my vannag verraai.” Ek sien toe hoe ontsteld is die ander dissipels, en hoe por ou Petrus vir Johannes aan om te vra wié so iets sal doen? Ek het net doodstil bly sit. Jesus het nie ‘n ophef gemaak van die antwoord nie. Hy het net stil gesê: “Dit is die een vir wie ek ‘n stukkie brood wat ek in die sous ingesteek het, sal gee.”

Ek weet self nie hoekom die ander dissipels nooit opgemerk het dat dit ‘n rukkie later presies só gebeur het nie. Ek weet net dat hy dit heel onopsigtelik gedoen het. Toe hy met ‘n hand wat effens bewe die brokkie brood in my hand druk, het ek geweet hy wéét. Ek dink dis wat my die meeste ontstel het. Jule kan verstaan dat ek dit toe nie langer by hom kon uithou nie – en ek is daar uit, die nag in.

Wat kon ek doen? Die hele ding was dan toe al klaar beplan. Ek sou in verskriklike moeilikheid kom as ek tóé moes kop uittrek. Julle moet weet, dit was nie net met die manne van die tweedevlakregering – die invloedryke Joodse priesterhoofde – dat ek die ding gereël het nie; maar ook met ‘n klompie soldate – verteenwoordigers van die hoogste regeringsvlak. Ek het my plannetjies baie slim uitgewerk; heeltyd die twee lyne met mekaar laat saamloop. So slim dat dit onmoontlik was om daar uit te kom.

Die reëling was dat die manne wat Jesus in die geheim wou arresteer, my aan die oorkant van die Kidronspruit in die tuin van Getsemane moes ontmoet. ‘n Lekker afgesonderde plek waar die skares wat hom gevolg het, nie sou kon sien wat gebeur nie. Dit was ons dertien se gewoonte om daar saam te bid. Ek het natuurlik vooraf met hulle afgespreek: Kyk, dit sal donker wees daar in die tuin. Maar julle hoef julle nie te bekommer dat julle die verkeerde man sal vang nie. Ek sal die een wat julle soek, uitwys met ‘n soen. Ons ken mekaar goed. (Julle moet onthou in daardie tyd was dit die gewone manier van groet – ook tussen mans.)

So is ek toe later die nag saam met hulle na Getsemane toe. En Jesus-hulle was daar, net soos ek verwag het. En weet julle wat? Voor ons nog kon nader gaan, kom Jesus vanself vorentoe. Goeienaand, Rabbi, sê ek toe maar en half verleë omhels en soen ek hom. Maar toe gebeur daar nóg ‘n eienaardige ding: die soldate kon eenvoudig nie beweeg om aan hom te raak nie! Hulle het soos een man voor hom teruggedeins en party van die gewapende mans het glad op die grond neergeslaan. Dit was asof iets hulle net gekeer het. Maar toe ek hom ‘n tweede keer omhels, was dit asof hulle tot hulleself kom en kon doen waarvoor hulle gekom het: om hom in hegtenis te neem.

Die eerste plek waarheen hulle hom geneem het, was na die godsdientige regeerders, die hoëpriesters Annas en Kajafas. Dié het hom ‘n bietjie ondervra. Toe is hulle met hom daar weg na goewerneur Pilatus, die verteenwoodiger van die hoogste gesag: Rome. Dit was hier waar ek besef het sake loop nie soos ek dit beplan het nie. Of was ek dalk so selftevrede met my planne dat ek nooit die volle konsekwensies daarvan deurgedink het nie? Die feite is dat Pilatus toe met die voorstel van ‘n keuse kom – en die mense kies sowaar om Barabbas die moordenaar vry te stel en Jesus te laat kruisig! Tóé het ek besef nou het dinge te ver gegaan. ‘n Kruisdood vir Jesus was darem nie wat ek in gedagte gehad het nie.

Ek wou net so gou en so maklik moontlik uit hierdie ding uit loskom. Ek het met die 30 silwermuntstukke in my hand teruggehardloop na die pristerhoofde, en geskree: Luister, ek wil nou niks meer met hierdie storie te doen hê nie. Daardie man is onskuldig! Maar hulle het my net so koel staan en aankyk en gesê: ‘n Deal is ‘n deal. Dinge kan nou nie meer gekeer word nie. Dit is te laat.

Buite myself het ek die dertig munte gegryp en weggehardloop. Nie eens geweet waarheen nie. Toe ek weer sien, staan ek voor die tempel. Asof iets van God my na die tempel toe gedryf het. Ek smyt toe die geld by die deur in en storm daar weg. Maar dit het my niks beter laat voel nie. Iets in my het gebreek, sodat dit vir my gevoel het daar is niks anders vir my oor as om my eie lewe te neem nie…

En hoe ironies is die lewe tog nie. Die priesters het later daardie dertig silwermunte in die tempel gaan optel, en daarvan ‘n stuk grond by ‘n pottebakker gekoop. Hulle het dié gebruik vir ‘n begraafplaas vir mense wat nie Jode is nie. Daar het hulle my begrawe… ék wat my volk wou red, in ‘n begraafplaas vir vreemdelinge…

En nou sal julle seker wil weet of ek, as ek my lewe oor kon hê, weer dieselfde sou doen?

Al is dit vir my ‘n moeilike antwoord om te gee, wil ek graag eerlik wees. En dan moet ek sê: Ja. En elke keer as ek dit moet sê, is dit vir my swaar. Maar ek glo dat ék Jesus verraai het omdat ek die enigste eerlike dissipel was. Ek weet hoe die ander manne, Petrus en Johannes en Jakobus, se koppe gewerk het. Daarom het ek ‘n vermoede dat hulle maar net soos ek gevoel het, maar hulle het net nie die moed gehad om vir hom nee te sê nie. Daarom, as ek weer moes besluit, met die feite wat ek tot my beskikking gehad het, sou ek weer dieselfde gedoen het.

En dan draai dié vraag seker ook in julle kop: Judas as jy nou weer na Jesus se hele lewe kyk, is jy nie spyt oor wat jy gedoen het nie? Die antwoord is: Nee, ek is nie spyt nie, want vir sover ek tóé kon sien, was dit die enigste uitweg om die volk en die kerk te red.

Maar nou wil ek darem, voor ek groet, ook vir julle vra om my nie te kwaai te veroordeel nie. Onthou net in alle billikheid: daar is één ding wat julle weet, wat ek nooit geweet het nie. Dit is die een feit wat my daardie tyd waarskynlik van plan sou laat verander het: Ék het nooit geweet dat Jesus regtig uit die dood sou opstaan nie. Maar ek weet julle weet dit. En dit maak ‘n ewigheid se verskil.

Julle vriend en metgesel,

Judas Iskariot

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 2:13-22 – 2015

8 Maart 2015 Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Paasfees – die jaarlikse fees waartydens alle Jode opgetrek het na Jerusalem om God te aanbid. Een van die voorskrifte was dat die Jode diereoffers aan God moes bring waardeur hulle dan vergifnis vir hulle sondes ontvang. Die bekendste offer tydens die paasfees was die lammers, waarvan daar ongeveer 200 000 per jaar geoffer is. Beeste kon ook geoffer word en so ook duiwe. Die arm Jode mag 2 duiwe geoffer het ipv ‘n lam. Duiwe was ook die algemene offer wat deur onrein vroue en melaatses gebring is sodat hulle gereinig kon word.

 

Die probleem met die offerdiere was dat mense van heinde en verre te voet of op donkies gereis het vir die groot samekoms in Jerusalem. Die reis was dikwels te ver om diere van die huis af saam te bring met die oog op die offers, en die gevaar het verder bestaan dat die diere siektes of beserings langs die pad sou opdoen, met die gevolg dat hulle nie meer aan die streng voorskrifte vir die offers sou voldoen nie. Om die reisigers te help het die priesterhoofde en die Sadduseërs toe ‘n stelsel ontwerp waarvolgens Jode met hul aankoms by die tempel voorafgekeurde diere kon aankoop op die tempelplein. Met verloop van tyd het die priesterhoofde en die Sadduseërs se syferbreine egter ingeskop en hulle het besef dat die verkoop van offerdiere ‘n manier kon word om munt te slaan uit die situasie. Die moeë reisigers kom leëhand en daarom verleë by die tempel aan, en moet noodgedwonge bereid wees om enige prys te betaal vir die diere voorhande. Hulle mag immers nie leëhand by die tempel ingaan nie.

 

Om alles te kroon moes alle mans ouer as 20 ook nog tempelbelasting betaal. Die geldwisselaars het gesorg dat hierdie belasting met die “regte” geld betaal word. Vanweë hulle ver plekke van herkoms het baie Jode net Griekse en Romeinse munte gehad. Aangesien die keiser se kop op hierdie munte verskyn het het mense geglo dat die keiser so tot godheid verhef word, maar daar mag tog net een God wees, naamlik die God van die Jode. Hierdie munte moes dus ingeruil word vir Joodse muntstukke. Die geldwisselaars het hierna omgesien, natuurlik teen baie hoë kommissie, en die World Trade Centre is tot op die trappies van die tempel gebring. Die godsdientige fees wat die aanbidding van God ten doel gehad het en daarmee saam die bring van offers as teken van berou en versoening van mense se sondes, het ‘n besigheidsheids“hub” geword wat uit was op winsbejag – gedryf deur die skrifgeleerdes en die Sadduseërs van alle mense. Mense, wat uitsluitlik gekom het om God te aanbid en hulle verhouding met Hom te herstel, is UITGEBUIT.

 

Wat amper nog dieper lê as die uitbuiting, is die uitsluiting. Die tempelterrein het uit verskeie areas bestaan. In die middel was die tempel self – die gebou met die heiligdom, slegs beskore vir toegang deur die gesonde Joodse mans. Afhangend van plek en status binne die samelewing en die godsdienstige tradisie kon die manne dan in die tempel self of in die “voorportaal” of dieper gaan. Slegs die priesters kon die binneste heiligdom betree. Rondom die tempel was die tempelplein. Ook ten volle deel van die tempelarea, maar darem nog nie heeltemal “heilige grond” nie. Dit is die gebied waar vroue, heidene (wat tot bekering gekom het), en siekes en melaatses toegelaat is. Dit is dan nou ook die gebied waar die handelaars en die geldwisselaars hulle tafels opgeslaan het. Die vroue, die siekes en die heidene moes voor en tydens die paasfees padgee; hulle moes plek maak vir offerdiere en kasregisters. Mense is dus nie net uitgebuit nie. Ander wat, soos ons in die evangelies lees, baie na aan die hart van die Here gelê het – die verstotenes en die siekes en die vreemdelinge – is met die groot jaarlikse godsdienstige fees UITGESLUIT.

 

Hierteen het die Here dit in Johannes 2. Nie primêr teen die feit dat daar handel gedryf word by die tempel nie. Maar teen die feit dat mense in die proses uitgebuit en uitgesluit word. En ook nie deur wie nie? Deur die priesterhoofde en die Sadduseërs – die reeds ryk godsdienstige leiers van die tyd. Daarom word Jesus woedend. En Hy vleg ‘n sweep van toutjies wat waarskynlik gebruik is om die diere mee vas te bind en Hy verdryf almal uit die tempel, mens sowel as dier. Die woord wat hier vertaal word met “uitjaag” is ‘n baie sterk Griekse woord (eksebalen), dis ‘n kras uitdrukking wat gewoonlik gebruik is wanneer Jesus demone uitgedryf het. Die OAV se “uitdryf” pas hier beter as die NAV se “uitjaag”. Jesus het die tafels van die geldwisselaars omgekeer. “Vat hierdie goed hier weg! Moenie die huis van my Vader ‘n besigheidsplek maak nie!” Volgens die ander evangelies se vertelling beskuldig Jesus die mense daarvan dat hulle die Vader se huis ‘n rowernes maak, dit terwyl sy huis bedoel is om ‘n huis van gebed te wees vir al die nasies, haal Hy dan Jes 56:7 aan (Mark 11:17). ‘n Huis van gebed vir al die nasies, vir alle mense, maar met die grootste fees word almal behalwe die elite groepie van gesonde Joodse mans uitgesluit.

 

Mense sê dikwels dat dit darem die enigste plek in die NT is waar Jesus kwaad word. Dit is nie heeltemal waar nie. In Markus 3:5 word Hy kwaad oor die Fariseërs nie wil hê dat Hy iemand op die Sabbat genees nie; in Lukas 13:32 verwys Hy in woede na Herodes as ‘n “jakkals”; en wat van al sy weë-uitsprake teenoor die skrifgeleerdes en die fariseërs: “ellende wag vir julle…!” Jesus het dikwels kwaad geword. As mense te na gekom word, as mense uitgebuit en uitgesluit word, dan word Jesus KWAAD! Een van die geleerdes sê dat ons sal moet afsien van ons “gentle-Jesus-meek-and-mild” gedagtes. Jesus is net soveel beelddraer van God hier in die tempel waar Hy tafels omgooi en mense en diere met ‘n sweep verwilder as wanneer Hy hang aan die kruis op Golgota.

 

Gepraat van Golgota. Toe Jesus hierdie dinge doen in die tempel spreek die Jode Hom aan en vereis hulle ‘n wonderteken wat aan hulle kan bewys dat Jesus inderdaad die gesag het om die tafels om te gooi en die mense en diere te verjaag en so in die weg te staan van die Jode se bring van offers. En in plaas van ‘n wonderteken, gee Jesus dan net ‘n teken. Een wat hulle, natuurlik, nie verstaan nie.

“Breek hierdie tempel af en in drie dae sal Ek hom oprig.”

“Ses en veertig jaar lank is daar aan hierdie tempel gebou, en u (letterlik “jy”) sal hom in drie dae oprig?”

“Met ‘hierdie tempel’ het Hy egter sy liggaam bedoel.” Nie eens sy dissipels sou dit verstaan tot na sy opstanding nie.

 

Die tempel in Jerusalem, daar waar Jesus die mense en diere uitgedryf het, was al twee keer in die verlede verwoes. Hierdie was die derde tempel. Hy was op daardie stadium steeds in die bouproses. Enkele jare nadat die tempel klaar gebou is sou dit finaal afgebreek word. Die implikasies van Jesus se teken is aangrypend. Met hierdie teken kom sê Jesus dat die tempel voortaan nie meer die fisiese plek of gebou van samekoms en aanbidding en die bring van sondeoffers sal wees nie. Van nou af kan die Jode, asook almal anders wat ingesluit word in sy groep – naamlik die vroue en die siekes en die heidene – maar hulle paaslammetjies laat staan. Handelaars en geldwisselaars sal oorbodig wees. Want Jesus het Homself gegee as die Laaste Paaslam. Vlekkeloos, sonder enige gebrek. Gratis – sodat ook die sonder geld en aansien en status deel kan hê aan die Finale Offer wat geslag is vir almal se alle sondes. Die tyd van offers bring vir ons sondes is verby. Ons kan nou net maar in dankbaarheid die Grootste Offer aanvaar.

 

Hierdie Offer is nie net vir ons geslag nie, Hy het ook vir ons opgestaan. Die tempelgebou is tot niet, dit bestaan nie meer nie. Ook hierdie kerkgebou is nie meer die tempel nie – dis maar net ‘n gebou wat dit vir ons prakties moontlik maak om saam die Here te aanbid en uit sy Woord te kom leer. Die opgestane liggaam van die Here is die nuwe tempel. En met sy hemelvaart het Hy sy Gees in ons gegiet. “Weet julle dan nie dat julle die tempel van God is en dat die Gees van God in julle woon nie? … Die tempel van God is heilig, en die tempel is julle” (1 Kor 3:16-17).

 

Waar ookal ons gaan dra ons die nuwe tempel van die Here met ons saam – daar waar ons woon, leef en werk, daar waar ons kerk, daar waar ons handel dryf in Pick en Pay, daar waar ons mense regverdig behandel, waar ons mense tegemoetkom, en insluit, … ook daar waar ons mense uitbuit en uitsluit. Ook daar dra ons die tempel van die Here met ons saam. Ons huise en ons tuine is die tempel van die Here – hoe behandel ons ons huishulp en ons tuinman? Ons kantore en ons fabrieke is die tempel van die Here – hoe behandel ons die mense wat vir ons werk? Ons kamers in Pinelands Place en Hellen Keller en Brown en Annie en Clareinch is die tempel van die Here – hoe tree ons op teenoor die personeel wat die kamers vir ons kom skoonmaak?

 

Interessant dat dit gewoonlik die armer mense in ons samelewing is wat meer geredelik getuig oor die goedheid van die Here. Die vrou wat in ons huis werk praat elke dag van die goedheid van die Here. Dis ook die mense wat die meeste en die maklikste uitgebuit en uitgesluit word. Mense wat “hulle plek moet ken,” “onthou waar hulle vandaan kom,” “dankbaar moet wees vir wat ons vir hulle doen.” Waar kom ons daaraan om so oor ander te dink en te praat?! Die Here ís vir hierdie groep mense goed, hulle jok nie. Dis net jammer dat ander mense, Christene!, hulle dikwels van die goedheid van die Here beroof…

Daarom doen Paulus ‘n beroep op ons: “Op grond van die groot ontferming (die genade) van God: Gee julleself aan God as lewende en heilige offers wat vir Hom aanneemlik is. Dít is die wesenlike van die godsdiens wat julle moet beoefen” (Rom 12:1). Nie julle bydraes en julle godsdienstige handelinge en rituele en offers om daarmee vir God “om te koop” of sy guns te probeer koop nie. Sy guns is reeds gekoop – deur Christus wat Homself as offer gegee het. Vir ons is dit verniet. Nie goedkoop nie (dit het sy léwe gekos), maar verniet. Ons kan onsself ook net gee omdat Hy sy tempel binne ons kom opbou het. Laat ons lewens, uit dankbaarheid, plekke van aanbidding wees, ruimtes waar mense nie uitgebuit word nie, oases waar ons ander insluit, verwelkom, genees en bedien. Dit is hoe Jesus Homself as tempel gegee het.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Markus 8:27-38 – 2015

1 Maart 2015 Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Die gedeelte begin waar Jesus en sy dissipels na die dorpies naby Sesarea-Filippi gaan. Dit was ‘n heidense gebied waarbinne die Romeinse keiser geëer is (Sesarea is afgelei van Caesar). In die Romeinse wêreld was Caesar gesien as die politieke seun van God en name soos Seun van God, Verlosser en selfs God is aan hom toegeken. Diegene wat hulself in die gebied bevind het en nie aan die keiser die eer gegee het wat hom toekom nie, was met die dood strafbaar. Jy moes dus jou woorde tel, want jy weet nooit wie jou sou kon hoor nie.

Lees Markus 8:27-38

Vs 27: “Langs die pad” > “op die weg” na Jerusalem. Hierdie frase kom van nou af dikwels voor om Jesus se “op-weg-wees-na-Jerusalem”, sy eindbestemming, aan te dui. Hy beweeg nie nou meer net amper lukraak van plek tot plek om mense te leer en te genees nie. Daar is ‘n wending in sy bewegings, Hy het nou ‘n spesifieke doel voor oë, en daarvoor moet Hy na Jerusalem toe gaan. Hy wil graag sy dissipels met Hom saamneem op hierdie weg, vandaar dan sy vraag…

29: Petrus antwoord Hom baie gewaagd, inaggenome die gebied waarbinne hulle hul bevind…

Boodskap

Wat gaan hier aan? Hoekom lok Jesus die dissipels uit om te sê wie hulle dink Hy is, en wanneer Petrus dan letterlik sy eie lewe in gevaar stel deur vir die eerste keer ‘n bietjie insig te toon en reg te bely dat Jesus die Christus is, dan maak Jesus hom onmiddellik stil? Hoekom is Jesus nie eerder dankbaar omdat iemand uiteindelik iets begin verstaan van wie Hy is en waarom Hy gekom het?

Net nadat Jesus dan vir Petrus vermaan het om ‘n wag voor sy mond te sit, begin Hy die dissipels leer met die mees onvanpaste en verregaande lering waarvan hulle nog ooit gehoor het. Hy praat van Homself as die Seun van die mens wat baie moet ly, wat deur die leiers verwerp moet word en doodgemaak moet word, en drie dae later moet opstaan. Jesus is nie hier besig met ‘n gelykenis nie. Hy praat nie in raaisels nie, maar reguit met hulle. Dit is die eerste van drie kere dat Jesus sy dood en opstanding aankondig. Maar Petrus neem vir Jesus eenkant en berispe Hóm en probeer Hom stilmaak. Maar Jesus draai kom, kyk vir die dissipels, en berispe op sy beurt vir Petrus en maak hom kwaai stil met ‘n aanklag waarin Hy vir Petrus “Satan” noem!

So: Eerste vra Jesus vir die dissipels wie sê hulle is Hy. Toe Petrus, op die hoogtepunt van sy geestelike lewe, bely dat Jesus die Christus is – dit is die eerste keer dat hierdie belydenis in Markus gemaak word behalwe vir 1:1 wat as opskrif van die boek dien – toe maak Jesus hom stil en belet Hy die dissipels om vir enigiemand te vertel wat Petrus pas kwytgeraak het. Hierna noem Jesus Homself ook nie weer die Christus nie, maar Hy verwys na Homself as die Seun van die mens, en sê boon-op dat Hy baie moet ly en selfs doodgemaak moet word. Petrus is ontsteld dat Jesus so oor Homself praat en probeer Hom daarom stilkry. Maar Jesus vererg Hom en noem vir Petrus “Satan”. Hy maak hom met dieselfde woorde stil as wat Hy twee maal vantevore die demone stilgemaak het! Petrus wat met die beste bedoelings op aarde probeer om eenkant vir Jesus van hierdie “vreeslike dwaling” af te kry om ‘n lydende persoon te word. Wat gaan hier aan?

Ons het hier te make met een van die grootste misverstande, indien nie die heel grootste nie, van die Christelike geloof. ‘n Geloof wat voortvloei uit die Joodse geloof van die OT. Daar waar die volk twee maal in ballingskap weggevoer is, waar hulle alles verloor het – hulle mense, hul besittings asook hul identiteit – waar hulle onderdruk is deur die heersers en die magstrukture van die Babiloniese en die Persiese Ryk. Daar waar die profete opstaan uit die puin en die boodskap van hoop en bevryding begin verkondig. “Hou moed, hou uit, byt vas, in die lyn van Koning Dawid sal daar ‘n nuwe Koning kom, die Messias. Hy sal die verlossing bring. Hy sal ons vry maak. Hy sal op die troon sit en regeer. Hy sal ons volk herstel, en ons sal weer met hoop en vreugde kan leef.” Sedert die tyd van geweldige verliese en intense onderdrukking in die OT sien die volk met reikhalsende verlange uit na die dag waarop die belofte van die profete in vervulling sal gaan, die dag waarop die nuwe koning na vore sal tree, sy volk sal lei, en met militêre strategieë en geweld die Romeinse mag sal onttroon

Die Hebr woord wat in die OT gebruik is vir die koning wat sal kom is “Messias”. In die Grieks van die NT is dit “Christus”. Dit beteken “Gesalfde” of “Koning”. Wanneer Petrus dus bely dat Jesus die Christus is, sê hy hiermee dat Jesus die langverwagte Messias is, die Christus wat gekom het om die volk deur middel van ‘n politieke opstand te lei en te bevry. Petrus wil met sy belydenis sê dat die rewolusie op hande is.

Maar hiermee kan Jesus Homself nie vereenselwig nie. Dat Hy die Christus is, is waar, maar dat Hy die Christus is wat mense verwag het, dit is nie waar nie. En solank mense sy titel verkeerd gaan verstaan, kies Hy dat hulle dit nie moet gebruik nie. Daarom doen Hy weg met die titel “Christus” en noem Hy Homself eerder die “Seun van die mens”. Jesus is die enigste een wat herhaaldelik so na Homself verwys. En Hy begin dan die dissipels leer wat die titel “Seun van die mens” beteken. In híérdie titel lê sy roeping opgesluit, sy taak, die rede waarom Hy op weg is na Jerusalem: Hy sal baie moet ly, Hy sal verwerp word en Hy sal doodgemaak word. Niks sê dit beter as “Seun van die mens” nie – Seun van God wat volledig mens geword het, wat afsien van die beeld van heerlikheid en glorie wat mense vir Hom in gedagte het, wat nie gekom het om ander te laat ly en om die lewe te bring nie, maar om self te ly en te sterf. Hierdie roeping van Jesus is wel ook ‘n politieke roeping, dit is ‘n rewolusie, maar nie een wat gedryf word deur mag en geweld nie.

As Petrus Hom dan probeer stilmaak sien Jesus die werke van die duiwel in Petrus se gedagtes. Net voor Jesus sy openbare bediening begin het, het die duiwel Hom reeds in die woestyn versoek om van sy rol as lydende Messias af te sien. Die volgende aanval is deur Jesus se grootste vertroueling – Petrus. En die duiwel gebruik hom op die hoogtepunt van sy insig oor wie Jesus is! (Dis dalk ‘n goeie waarskuwing – mens se geestelike hoogtepunte is nie altyd die veiligste tye in jou lewe nie!) Die verskriklike is juis dat Petrus die regte belydenis oor Jesus kan uitspreek, maar steeds die perspektief van die Satan verteenwoordig! Jesus ontmasker die Satan wat nie dink aan wat God wil hê nie (‘n lydende Messias), maar aan wat die mense wil hê (‘n grote triomfantlike Messias!) Petrus se fantasieë van mag moet afgebreek word deur duidelike en helder realisme.

En toe roep Jesus die ander mense wat daar was nader, en Hy leer hulle saam met die dissipels wat dit hulle sal kos as hulle kies om agter Hom aan te stap as die Seun van die mens, en nie as die Messias soos hulle dit wil verstaan nie. (Nou gaan dit nie meer net oor Jesus was gaan sterf nie, maar ook oor diegene wat agter Hom aanstap!)

“As iemand agter My aan wil kom, moet hy homself verloën, sy kruis opneem en My volg, want wie sy lewe vir homself wil behou, sal dit verloor; maar wie sy lewe vir My en die evangelie verloor, sal dit behou.”

Om jouself te verloën – Dit gaan nie hier om die ontkenning van persoonlike ervaringe of jou eie unieke menswees of jou menslike regte nie. Dit gaan wel om ‘n roepe weg van ‘n selfgesentreerde lewe waar jy vir jouself die belangrikste persoon in die wêreld is, na ‘n lewe wat gerig word deur die liefde van God. ‘n Liefde wat in opstand kom teen onderdrukkende magstrukture en dit uitdaag, selfs (of juis omdat) al is jy nie die een wat onderdruk word nie.

Dit vra ‘n bereidwilligheid om agv hierdie radikale liefde jou kruis op te neem. In vandag se tyd en in ons samelewing hou die gedagte van die kruis vir ons geen bedreiging in nie. Eerder versiering – in die vorm van ‘n hangertjie om jou nek of ‘n armband of iets wat jy teen jou muur hang by die huis. Die slagspreuk van “elke huis het sy kruis” en daaronder gaan ons gebuk – dit het bygedra daartoe dat ons nie meer die radikaliteit van wat Jesus hier sê, verstaan nie. In Markus se tyd het kruisdra iets heeltemal anders beteken. Slawe en Jode was gekruisig om hulle te herinner aan hulle posisie in die samelewing. Die Jode was ‘n onderdrukte volk. Toe Markus sy evangelie geskryf het was daar ‘n Joodse opstand (teen die Romeinse regering) aan die broei, met die gevolg dat fisiese houtkruise algemeen voorgekom het. Dit was die wrede vorm van doodstraf wat deur die keiser opgelê is vir almal wat polities andersdenkend was – dus ook vir almal wat nie meer die keiser as God aanbid het nie, maar wat bereid is om te bely dat hierdie Jesus man die ware Messias is. Indien iemand tydens hul ondervraging deur die regering se veiligheidsmagte sou erken dat hulle hul vereenselwig met die heerskappy van God, is dit beskou as verraad en sou dit klagtes van opruiendheid meebring in ‘n wêreld waar Caesar alleen as heer erken mag word. Selfverloëning gaan dus om baie duur politieke keuses. Jesus roep ons tot ‘n bereidheid om tereggestel te word as dit is wat dit vra om sy heerskappy te bely in ‘n land of ‘n gebied waar ander heersers (skynbaar) die hef in die hand het. In die aanloop tot die opstand het die Joodse nasionaliste die volk aangemoedig om die swaard op te neem teen Rome. Hierteenoor kom Jesus met die radikale andersoortige roeping om die kruis op te neem. Om aktief bereid te wees daartoe, om aktief gereed te maak vir hierdie pad, op weg na Jerusalem, op weg na Golgota.

Ons moet versigtig wees om die kruise wat ons dra te vinnig te vergeestelik. Dit het eintlik niks met die geestelike te doen nie, maar alles met die werklike lewe – daar waar mense uitgebuit word, onderdruk word, verneder word, daar waar hulle van hul regte ontneem word, daar waar kinders se regte op veilige huise en opvoeding en onderrig hulle ontneem word, daar waar weerlose mense in vrees lewe omdat moordenaars en verkragters in die strate loop. Dit is om in opstand te kom teen alle magte wat in die weg staan van die heerskappy van God op aarde. Dit is om strukture wat ongeregtigheid in stand hou, aktief teen te staan en om nuwe strukture op te rig wat gebou is op geregtigheid en vrede en integriteit. Daar waar jy jou kruis opneem omdat jy glo in wat reg is, en omdat jy doen wat reg is, nie ter wille van jouself nie, maar ter wille van ander wat jou nodig het, ter wille van die koms van die koninkryk. Dit kan selfs beteken dat jy jou lewe verloor, maar dan nie omdat ander dit neem nie, maar omdat jy bewustelik bereid was om dit te gee. Om jou kruis om te neem is om bewustelik ‘n manier van lewe te kies wat riskant, gevaar en potensieel dodelik is… Soos Bonhoeffer, wie se gebed ons netnou gelees het. As vooraanstaande Duitse akademikus was hy in die posisie om veilig en gemaklik te leef, maar omdat hy opgestaan het vir wat reg is was hy lank in die tronk, is hy enkele dae voor die einde van WO2 aan die galg tereggestel, en is sy liggaam op ‘n hoop saam met ‘n klomp Joodse lyke brandgesteek. En voordat hy die trappies na die galg geklim het het hy gekniel en vir die laaste maal rustig tot God gebid. Hy kon dit doen want hy het vooraf geweet wat hy kies en waantoe dit hom kon neem. Die bekendste boek wat hy geskryf het, het immers die titel The Cost of Discipleship.

Elkeen wat op die wyse homself verloën, sy kruis opneem en vir Jesus volg, diegene wat bereid is om hul lewens vir Christus en die evangelie te verloor, dít is die mense wat op die ou-end hul lewe sal behou. Daarom kon Bonhoeffer voor sy teregstelling in sy laaste afskeidwoorde aan sy vriende sê: “This is the end, for me the beginning of life”. Daarom kon Jesus, die lydende Christus, aan die kruis net voordat hy sy laaste asemteug uitblaas, sy volvoering van sy roeping aankondig, die klimaks van sy aktiewe taak op aarde, die oorwinning in die oomblik van sy sterwe: “Dit is volbring.” Hy wás die Messias, die langverwagte Christus, die Koning wat sou kom. Hy was dit net heeltemal anders as wat die mense verwag het.

Practice what you preach. As jy vir Jesus as Christus bely, maak seker dat jy wéét wat jy sê. Hy het as die lydende Christus gekom. Dáárin lê sy aktiewe roeping. Ons wil onsself mos christene noem, afgelei van Christus. As jy nie werklik ‘n christen kan of wil wees nie, moet jouself nie so noem nie. Moet ook nie dan oor Christus praat asof jy Hom ken nie. So doen jy meer skade as goed.

Petrus, wat die dissipelkring verteenwoordig, het reg bely, maar verkeerd verstaan. En nadat Jesus hulle drie maal reguit geleer het van sy lyding het Petrus wel by die punt gekom waar hy in woord bereid was om homself te verloën (14:31). Maar toe die oomblik van waarheid aanbreek het sy moed hom begewe en ontken hy enige assosiasies met hierdie Jesus man.Die heel laaste woorde wat Petrus in die evangelie sê, is nie ‘n belydenis nie, maar ‘n eed van ontkenning en verwerping.

Wat wil jy glo oor Jesus? Want dit gaan bepaal hoe jy leef; waarvoor jy leef en vir W/wie jy leef … of sterf.

Wie, sê jy, is Hy?

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.