Markus 14:1-2,10-11,43-45 – 2015

29 Maart 2015 Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Judas se brief (basisteks van Piet Naude, by plekke aangepas)

Liewe Vriende, as ek julle so mag noem, ek wonder…

Die Evangelieskrywers in julle Bybel het baie seker gemaak dat lesers nie van my hou nie. Wanneer hulle my naam noem, skryf hulle byna altyd agterna “die verraaier”. Asof mense vir altyd herinner moet word aan wat ek gedoen het. Ek wil julle graag my kant van die storie vertel. In die hoop dat iemand dalk sal verstaan.

My pa se naam was Simon, en ek is Judas. Ons kom van die Kariot-streek af, daar in Moab. My naam beteken “seun wat van Kariot af kom”: Judas IsKariot. Intussen het dit ‘n tipe vloekwoord in julle volksmond geword. Julle sal neerhalend na iemand anders verwys as “hy is ‘n ware Judas”.

Nou ja, in my tyd was dit die gewoonte dat rabbi’s, of leermeesters, rondgeloop en mense geleer en wonderwerke gedoen het. Een van hulle, ‘n man van Nasaret, met die naam van Jeshua, of Jesus soos julle sê, het op ‘n dag na my toe gekom en gesê: “Judas IsKariot, ek hoor jy is ‘n man met ‘n kop vir syfers. Hulle sê my jou administrasievermoë is baie goed. Jy sien, ek het ‘n klompie manne wat my volgelinge geword het en ons trek deur die land, want ek het ‘n paar belangrike dinge om die mense te vertel. Wil jy nie by ons aansluit nie? Dan sorg jy dat ons darem op die pad kan bly. Ons leef maar eenvoudig, maar mens het darem geld nodig om jou mense te laat eet.”

Ek wat Judas is sien toe sommer die man is op ‘n missie, hy weet waantoe hy oppad is. Ek sluit toe by hulle aan as die een wat verantwoordelik was om die boeke te laat klop en dat daar voorrade vir die pad is. Julle kan maar sê ek was die beursiedraer van die groep. Vir drie jaar het ons so deur die land rondgegaan.

Van die begin af was dit vir my duidelik wat die waarde van my aandeel in dié groep was. Want dit is nou een maal ‘n feit dat ek werklik die enigste realistiese oopkop man tussen die dertien van ons was. Die ander het almal ‘n dik streep idealisme in hulle gehad. Ek was die nugter een wat die dinge aan die gang moes hou.

Aanvanklik het dit baie goed gegaan. Dié Jesus was ‘n spreker soos min. Nie ‘n harde stem gehad of ‘n vreeslike redenaar nie, maar die mense het altyd vasgenael gesit en luister na wat hy preek. Soos ek julle gesê het, was daar in dié tyd ‘n klomp ouens wat rondgeloop en gepreek en wonderwerke en goed gedoen het, maar baie daarvan was eintlik net oëverblindery.

Snaaks, maar van die begin af het ek geweet dié man se wonderwerke was eg. Dit het my regtig aangegryp. Ons groepie was heimlik trots op óns rabbi, want Hy was, om nou nie te oordryf nie, verreweg die beste van die lot.

Maar nou moet ek julle iets vertel. Na drie jaar saam met hom het ek ‘n bietjie ongemaklik begin voel. Ek het twee probleme met Jesus ontwikkel. Die eerste was ‘n godsdienstige probleem. Hy was ‘n bietjie te uitdagend na my sin, asof hy doelbewus die establishment wou ontstel. Eendag toe ons in Jerusalem was, loop ons by die tempel verby. Nou weet julle seker dat die Jode baie erg is oor hulle tempel. Ons glo God woon daar. En julle moes die tempel in Jerusalem gesien het! Ons het 400 jaar geneem om dit klaar te bou! Julle kan julle dus indink. Nou dié dag kom Jesus toe daar aan, en Hy sê: Sien julle die ou tempeltjie? Ek sê vir julle ek kan dit afbreek en in drie dae weer opbou. Nou, dit kon ek nie verstaan nie, want hy was nooit grootpraterig nie. Hoe ook al, die kerkleiers het Jesus se woorde as uittartend beskou en dit het hulle baie kwaad gemaak.

‘n Ander keer, op ‘n Saterdag, het Jesus sommer vir ons gesê: Luister, ek weet dis vandag die sabbat en die wet sê dat byna niks op dié dag gedoen mag word nie. Maar ons het darem lanklaas iets gehad om te eet, en hier is ons nou by ‘n koringland. Pluk maar vir ons ‘n gerfie koringare sodat ons ‘n brood kan bak. Nou ja, julle kan julle voorstel dat ons kerkleiers – die lede van die Joodse Raad, vroom manne wat elke voorskrif van die wet tot in die fynste besonderhede gehou het – ook nie vreeslik baie dáárvan gehou het nie.

Nog iets wat my ook erg gepla het,was dat hy met onrein mense omgegaan het! Hy het niks daarvan gedink om met hoere en sondaars en allerhande sulke mense sosiale kontak te hê nie. En hulle is glad nie in ons klas nie! Godsdienstig was dit totaal onaanvaarbaar.

So het dit gekom dat ek al meer besef het: Hier kom moeilikheid. Die Joodse Raad en die priesterhoofde en die skrifgeleerdes sou hierdie optrede van Jesus beslis nie veel langer duld nie. Veral toe hy op ‘n manier laat deurskemer dat hy ‘n spesiale gesant van God is. Glad geïnsinueer dat hy die Seun van God is! Jy kan jou tog indink dat so ‘n uitspraak vir die Jode godslasterlik was. Vir so ‘n oortreding was daar destyds die verskriklikste strawwe, en ék was sy volgeling. Julle verstaan my posisie? Nee, ek sê julle, ek het sommer geweet dinge gaan nie vir ons uitwerk nie.

Maar dit was nog nie al nie. Naas die godsdienstige probleem was die tweede groot probleem wat ek met hom gehad het, polities gewees. Julle moet onthou ons Jode wat in daardie tyd geleef het, het twee base gehad. Soos julle sal sê: ‘n tweevlakregering. Die eerste en hoogste regeringsvlak was die Romeine met hulle hoofstad in Rome, gelukkig ver van ons af. Maar hulle het al ons bewegings fyn dopgehou deur middel van ‘n Romeinse goewerneur, die plaaslike regeerder (in daardie tyd was dit Pilatus). En dan was daar die kerkleiers, die Joodse Raad, wat ook ‘n belangrike rol gespeel het, as’t ware ‘n tweedevlakregering.

Nou sal julle my dalk nie glo nie, maar Jesus was polities só naïef dat, toe hy sy intreepreek as rabbi lewer, toe sê hy: Ek kom ‘n ander koninkryk stig. Ongelooflik! Ek het my boeglam geskrik. Want as die Romeine dít moes hoor, was dit onmiddellik verby met ons. Daar was mos net een koninkryk, en dis die koninkryk van die keiser! Niemand anders sou toegelaat word om daarop aanspraak te maak nie. En daardie tyd het die Romeine juis die probleem gehad dat die Ryk so geweldig uitgebrei het dat dit al moeiliker geword het om die provinsies te beheer. Hulle was maar altyd op die uitkyk vir tekens van opstand en rebellie. En ‘n man wat praat van sy eie koninkryk stig, was sonder twyfel in vir moeilikheid.

Maar, die toppunt op hierdie politieke storie het gekom toe ons eendag weer oppad was na Jerusalem. Toe ons by die dorpie Betfage aankom (eintlik ‘n voorstad van Jerusalem), sê Jesus: Gaan reël julle vir my ‘n donkie waarop ek die stad kan binnery. Ons het almal besef – want ons het die OT goed geken – as jy op ‘n donkie Jerusalem inry, dan maak jy ‘n politieke statement. Ons het almal geweet in die boek Sagaria, in hoofstuk 9:9, staan daar: die Koning, die Messias sal op ‘n donkievul Jerusalem binnegaan. Dit het my van voor af doodsbenoud gemaak.

En toe gebeur dit ook… Toe Jesus op daai donkie die stad binnekom, toe gooi die mense hulle klere voor hom uit op die grond; hulle swaai palmtakke rond en hulle skreeu: “Hosanna, hier kom die Seun van Dawid!” En al waaraan ek die hele tyd kon dink, was: Wat gaan die Romeine hiervan sê? Hier kom groot probleme.

Maar snaaks, weet julle, op ‘n manier kon ek dit nog alles vat. Die laaste strooi was – as ek nou terugkyk oor my lewe – dat Jesus absoluut niks van geld gedink het nie. En vir my was dít baie belangrik. Só belangrik dat ek, as ek regtig eerlik moet wees, soms bietjie daarvan vir myself weggesit het. Laat ek julle vertel: Julle weet mos hy het sy vriend Lasarus uit die dood laat opstaan. Nou ja, voor ons die laaste keer Jerusalem toe is, het ons by hom en sy susters in Betanië gaan kuier. Maria en die ander klomp vrouens was die hele tyd al om hom. So halfpad deur ons kuier kom Maria toe met ‘n halwe liter baie duur Nardusolie na Hom toe… en sy gooi die hele fles net so oor hom uit! Oor sy hare en sy voete. Ek onthou nog hoe ontstellend lekker die hele huis geruik het. Dit was ‘n simboliese ding. En in ons tradisie was dit nie so vreemd om so iets te doen soos dit seker vir julle klink nie. Maar die absolute vermorsing! Ek was regtig diep ontsteld. Die olie was, in ons eenhede van destyds gereken, omtrent 300 silwermuntstukke werd. Julle rand se waarde wissl so baie dat ek nou nie weet hoeveel dit in julle terme is nie, maar ek kan julle sê dit was báie geld. Sommerso uitgemors. En moenie dink hy keer haar nie – moedig haar eerder aan!

Ek onthou dat ek vir myself gesê het: Hierdie man wat so godsdienstig rewolusionêr, en so polities naïef, en buitendien so absoluut onrealisties is oor geld – vir hom sal ek moet keer. Hy gaan moeilikheid maak vir ons almal as hy so aanhou. Veral vir die Joodse godsdiens. Julle moet weet, die Romeine het die gesag gehad om die kerk te sluit. Ek het net besluit as ek wou hê die sinagoges in die land moes oop bly, sou ek Jesus moes keer.

Ek het gevoel die verantwoordelikheid om hom te keer, lê by my, want, van al sy volgelinge was dit blykbaar net ék wat besef het dat hierdie een man die hele volk Israel se ondergang kon beteken. Want as die Jode opgesweep sou raak en hom wou koning maak, sou die Romeine ons kon straf deur ons godsdiens te onderdruk en, nog erger, dalk die hele volk uit te wis!

Daarom het ek begin om planne te beraam.

Die Joodse Raad was juis in sitting en ek het uitgevind dat hulle besluit het om Lasarus dood te maak. Want ná sy opstaan-storie het baie mense natuurlik in Jesus begin glo. Toe besluit die Raad om wéér vir Lasarus dood te maak. Vir Jesus self wou hulle op hierdie stadium nie openlik skade aandoen nie. Hy was te gewild onder die gewone mense. Dit kon ‘n oproer veroorsaak en die Romeine se aandag onnodig trek. Toe dink ek, miskien kan ek op ‘n manier deur middel van die Raad vir Jesus gekeer kry.

Ek sorg toe dat ek die vergadering bywoon, en daar sê ek vir die hoëpriesters en familiehoofde dat ek bereid is om aan hulle ‘n aanbod te maak. Ek sou hulle sê waar hulle Jesus ‘n bietjie weg van die openbare oog kan vastrek. Toe hulle wil weet wat my prys is vir so ‘n stukkie verraad, was my antwoord: Hoe lyk dit met ‘n down payment van so dertig silwermunte? As my werk klaar is, kan ons praat oor die res. Hulle stem in, en ek slaan ‘n yslike slag: soveel silwerstukke was omtrent gelykstaande aan ses maande se salaris!

Al moet ek dit self sê: my plan was briljant. Want julle sien, ek was nou ‘n informant vir die hoë kerkmense, die tweedevlakregering; maar terselfdertyd was ek ‘n staatsgetuie vir die eerstevlak- Romeinse regering. Dus: aan alle kante ge-cover. Ek skakel Jesus uit, die sinagoge bly staan, en die volk gaan aan. ‘n Fantastiese plan.

Verder het dinge toe só geloop: Die aand nadat die mense hulle klere so voor die donkie gegooi het met Jesus se intog in Jerusalem, het ek toe saam met Jesus en die elf ander dissipels die Joodse paasmaaltyd in Jerusalem geëet, soos dit ons tradisie was. Ek moes tog op ‘n manier die tyd omkry tot ek Jesus later in die aand aan die kerkleiers kon uitwys en oorlewer.

Maar weet julle, ek het die aand aan die tafel al besef: Jesus weet. En na so rukkie toe kom dit. Daar was ‘n stilte aan tafel en toe sê Hy: “Een van julle wat hier aan tafel is, gaan my vannag verraai.” Ek sien toe hoe ontsteld is die ander dissipels, en hoe por ou Petrus vir Johannes aan om te vra wié so iets sal doen? Ek het net doodstil bly sit. Jesus het nie ‘n ophef gemaak van die antwoord nie. Hy het net stil gesê: “Dit is die een vir wie ek ‘n stukkie brood wat ek in die sous ingesteek het, sal gee.”

Ek weet self nie hoekom die ander dissipels nooit opgemerk het dat dit ‘n rukkie later presies só gebeur het nie. Ek weet net dat hy dit heel onopsigtelik gedoen het. Toe hy met ‘n hand wat effens bewe die brokkie brood in my hand druk, het ek geweet hy wéét. Ek dink dis wat my die meeste ontstel het. Jule kan verstaan dat ek dit toe nie langer by hom kon uithou nie – en ek is daar uit, die nag in.

Wat kon ek doen? Die hele ding was dan toe al klaar beplan. Ek sou in verskriklike moeilikheid kom as ek tóé moes kop uittrek. Julle moet weet, dit was nie net met die manne van die tweedevlakregering – die invloedryke Joodse priesterhoofde – dat ek die ding gereël het nie; maar ook met ‘n klompie soldate – verteenwoordigers van die hoogste regeringsvlak. Ek het my plannetjies baie slim uitgewerk; heeltyd die twee lyne met mekaar laat saamloop. So slim dat dit onmoontlik was om daar uit te kom.

Die reëling was dat die manne wat Jesus in die geheim wou arresteer, my aan die oorkant van die Kidronspruit in die tuin van Getsemane moes ontmoet. ‘n Lekker afgesonderde plek waar die skares wat hom gevolg het, nie sou kon sien wat gebeur nie. Dit was ons dertien se gewoonte om daar saam te bid. Ek het natuurlik vooraf met hulle afgespreek: Kyk, dit sal donker wees daar in die tuin. Maar julle hoef julle nie te bekommer dat julle die verkeerde man sal vang nie. Ek sal die een wat julle soek, uitwys met ‘n soen. Ons ken mekaar goed. (Julle moet onthou in daardie tyd was dit die gewone manier van groet – ook tussen mans.)

So is ek toe later die nag saam met hulle na Getsemane toe. En Jesus-hulle was daar, net soos ek verwag het. En weet julle wat? Voor ons nog kon nader gaan, kom Jesus vanself vorentoe. Goeienaand, Rabbi, sê ek toe maar en half verleë omhels en soen ek hom. Maar toe gebeur daar nóg ‘n eienaardige ding: die soldate kon eenvoudig nie beweeg om aan hom te raak nie! Hulle het soos een man voor hom teruggedeins en party van die gewapende mans het glad op die grond neergeslaan. Dit was asof iets hulle net gekeer het. Maar toe ek hom ‘n tweede keer omhels, was dit asof hulle tot hulleself kom en kon doen waarvoor hulle gekom het: om hom in hegtenis te neem.

Die eerste plek waarheen hulle hom geneem het, was na die godsdientige regeerders, die hoëpriesters Annas en Kajafas. Dié het hom ‘n bietjie ondervra. Toe is hulle met hom daar weg na goewerneur Pilatus, die verteenwoodiger van die hoogste gesag: Rome. Dit was hier waar ek besef het sake loop nie soos ek dit beplan het nie. Of was ek dalk so selftevrede met my planne dat ek nooit die volle konsekwensies daarvan deurgedink het nie? Die feite is dat Pilatus toe met die voorstel van ‘n keuse kom – en die mense kies sowaar om Barabbas die moordenaar vry te stel en Jesus te laat kruisig! Tóé het ek besef nou het dinge te ver gegaan. ‘n Kruisdood vir Jesus was darem nie wat ek in gedagte gehad het nie.

Ek wou net so gou en so maklik moontlik uit hierdie ding uit loskom. Ek het met die 30 silwermuntstukke in my hand teruggehardloop na die pristerhoofde, en geskree: Luister, ek wil nou niks meer met hierdie storie te doen hê nie. Daardie man is onskuldig! Maar hulle het my net so koel staan en aankyk en gesê: ‘n Deal is ‘n deal. Dinge kan nou nie meer gekeer word nie. Dit is te laat.

Buite myself het ek die dertig munte gegryp en weggehardloop. Nie eens geweet waarheen nie. Toe ek weer sien, staan ek voor die tempel. Asof iets van God my na die tempel toe gedryf het. Ek smyt toe die geld by die deur in en storm daar weg. Maar dit het my niks beter laat voel nie. Iets in my het gebreek, sodat dit vir my gevoel het daar is niks anders vir my oor as om my eie lewe te neem nie…

En hoe ironies is die lewe tog nie. Die priesters het later daardie dertig silwermunte in die tempel gaan optel, en daarvan ‘n stuk grond by ‘n pottebakker gekoop. Hulle het dié gebruik vir ‘n begraafplaas vir mense wat nie Jode is nie. Daar het hulle my begrawe… ék wat my volk wou red, in ‘n begraafplaas vir vreemdelinge…

En nou sal julle seker wil weet of ek, as ek my lewe oor kon hê, weer dieselfde sou doen?

Al is dit vir my ‘n moeilike antwoord om te gee, wil ek graag eerlik wees. En dan moet ek sê: Ja. En elke keer as ek dit moet sê, is dit vir my swaar. Maar ek glo dat ék Jesus verraai het omdat ek die enigste eerlike dissipel was. Ek weet hoe die ander manne, Petrus en Johannes en Jakobus, se koppe gewerk het. Daarom het ek ‘n vermoede dat hulle maar net soos ek gevoel het, maar hulle het net nie die moed gehad om vir hom nee te sê nie. Daarom, as ek weer moes besluit, met die feite wat ek tot my beskikking gehad het, sou ek weer dieselfde gedoen het.

En dan draai dié vraag seker ook in julle kop: Judas as jy nou weer na Jesus se hele lewe kyk, is jy nie spyt oor wat jy gedoen het nie? Die antwoord is: Nee, ek is nie spyt nie, want vir sover ek tóé kon sien, was dit die enigste uitweg om die volk en die kerk te red.

Maar nou wil ek darem, voor ek groet, ook vir julle vra om my nie te kwaai te veroordeel nie. Onthou net in alle billikheid: daar is één ding wat julle weet, wat ek nooit geweet het nie. Dit is die een feit wat my daardie tyd waarskynlik van plan sou laat verander het: Ék het nooit geweet dat Jesus regtig uit die dood sou opstaan nie. Maar ek weet julle weet dit. En dit maak ‘n ewigheid se verskil.

Julle vriend en metgesel,

Judas Iskariot

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.