Genesis 4:1-16 – 2015

19 April 2015 Pase 3
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Wie van julle ken die uitdrukking “hy/sy dra die Kaïnsteken”? Wat beteken dit wanneer ons so sê? In ons omgangstaal verwys die Kaïnsteken na die merk van ‘n moordenaar. Want Kaïn het sy broer vermoor, en daarna het God hom vir ewig gemerk. Ons lees die verhaal in Gen 4: 1-16…

So bietjie konteks om die verhaal in perspektief te plaas: Kaïn en Abel was die eerste twee seuns van Adam en Eva. Kaïn is dus volgens die Bybelse verhaal die eerste mens wat gebore is en Abel is die eerste mens wat gesterf het. Dit is tog ook belangrik om te onthou dat die storie van Adam en Eva, en van hul seuns eers baie laat in die geskiedenis van die OT neergeskryf is. Nadat die volk herhaaldelik nie gehoorsaam was aan die Here nie en einde laaste in ballingskap weggevoer is, nadat hulle alles verloor het en toe hulle in ‘n vreemde en vyandige land sit, toe besluit hulle om op papier te vertel waar hulle vandaan kom, sodat hulle deur hierdie skrywe aan hulle identiteit uitdrukking kan gee – wie hulle is, en wie hulle God is.

Eva skenk geboorte aan Kaïn: “Ek het met die hulp van die Here ‘n man geskep!”, en die Hebreeuse ww “ek het geskep (kaniti)” klink soos die naam Kaïn. Sy kry toe weer ‘n kind en sy noem hom Abel, wat beteken “asem, nietigheid, niks”. Die woord “Abel” kom 5 keer voor in Prediker 1:2 om die punt tuis te bring “alles kom tot niks!” of soos die Engelse vertalings sê “emptiness, emptiness, all is empty!” of “meaningless, meaningless, everything is utterly meaningless!” Net so was dit ook met Abel – hy het voor sy tyd gesterf. Useless.

Want hy het ‘n beter offer aan die Here gebring as sy broer Kaïn, en die Here het sy offer aangeneem maar nie die offer van Kaïn nie. Kaïn het baie kwaad geword hieroor (was waarskynlik jaloers) en sy gesig het geval. Die Here konfronteer toe vir Kaïn oor sy woede: “Waarom is jy kwaad? Waarom hang jou gesig so?” En die Here probeer om ‘n hartsverandering by Kaïn teweeg te bring, maar volgens die teks lyk dit nie eens asof Kaïn iets terugsê nie (so dikbek en wraakgierig was hy dalk al).

Kaïn het wel daarna met sy broer Abel gepraat en toe hulle in die veld was het hy hom oorweldig en doodgemaak. Wanneer iemand iemand anders met voorbedagte rade kwaad aangedoen het, het hy dit gewoonlik in die veld gedoen, weg van die mense. So is dit vandag nog – mense word dikwels op afgeleë plekke seergemaak of vermoor.

Toe die Here hierna met Kaïn praat het hy nie stilgebly nie.

“Waar is jou broer Abel?”

“Ek weet nie. Is ek dan my broer se oppasser?”

“Wat het jy gedoen!?

Die bloed van jou broer roep van die aarde af na My. Vervloek is jy dan nou…”

Hierdie roepe (van Abel se bloed van die aarde af) tot God is die smekinge van die slagoffers van ongeregtigheid (dit is deur die OT die konteks waarbinne hierdie Hebr ww gebruik is.) In die NT word Kaïn ‘n paar keer voorgehou as ‘n voorbeeld van ongeregtigheid (1 Joh 3:12 en Judas 1:11).

Toe sê Kaïn vir die Here: “My straf is te swaar om te dra. U verdryf my nou van my grond af, en tot U het ek nie meer toegang nie. Ek sal ‘n doellose swerwer op aarde wees, en wie my raakloop, sal my vermoor.” Die vrees vir vergelding. Wie sou die bloed van Abel wreek? Net sy pa en ma was daar. Dalk ander (latere) kinders van Adam en Eva…

Maar die Here sê vir hom: “Nee! Wie vir Kaïn vermoor, sal sewe maal gestraf word.”

Toe gee die Here vir Kaïn ‘n teken dat niemand wat hom raakloop, hom sou doodmaak nie.

Oor hierdie teken wat die Here vir Kaïn gegee is daar al hoeveel boeke geskryf en flieks gemaak, meestal rillers. En die interpretasies oor wat die teken presies was, is geweldig verbeeldingryk. Van die mees bekende opinies is die volgende:

  • Kaïn het melaats geword.
  • Hy kry ‘n brandmerk op sy gesig.
  • Hy kry ‘n spesiale teken (‘n moordenaarsteken) op sy voorkop.
  • Daar verskyn ‘n letter op sy voorkop as teken van skande.
  • Hy kry ‘n spesiale tatoeërmerk.
  • Sy wit vel verander onmiddellik na swart en so word hy die vader van die swart ras. (!)
  • Daar groei ‘n horing uit sy voorkop.

Niks waarvan ons iets in die Bybelse verhaal teruglees nie… Inteendeel. Tekens is gewoonlik in die OT aan mense gegee om hulle aan God se goedheid en sorg te herinner (reënboog, besnydenis, wonderwerke). Die betekenis van die Kaïnsteken was juis nie negatief nie, maar positief. Dit was dalk nie eens ‘n sigbare teken op sy liggaam nie. Want hierdie teken was nie om vir Kaïn te merk deur hom te stigmatiseer as ‘n moordenaar nie, dit was om hom te beskerm. Dit was nie ‘n teken van God vir andere sodat hulle vir Kaïn van ver af al as moordenaar kon herken nie; dit was ‘n teken wat God aan Kaïn self gegee het. God het aan hom ‘n waarborg gegee dat hy niks sal oorkom nie. Dit is God se verbond met Kaïn, tekenend van sy eindelose genade wat groot genoeg is om die moordenaar, die goddelose in te sluit.

Ironies: Kaïn maak dit baie duidelik aan God dat hy nie sy broer se oppasser is nie (hy was eerder sy moordenaar!). Nietemin beloof God aan die einde van die verhaal dat Hy Kaïn se oppasser sal wees.

‘n Klompie hoofstukke later in Genesis leer ons vir Jakob ken – die jakkals, die bedrieër. Ook goddeloos. Hy wat vir sy lewe moes vlug na ‘n vreemde land, weg vanaf sy familie en weg vanaf God. Maar daar op die vreemde grondgebied, by Berseba, kom ontmoet God hom een nag in ‘n droom (Gen 28). So dat Jakob die volgende oggend toe hy wakkerword, uitroep: “Die Here is op hierdie plek en ek het dit nie besef nie!… Hoe skrikwekkend is hierdie plek! Dit is niks anders nie as die huis van God; dit is die poort van die hemel.”

Die Here is waar goddelose mense hulleself bevind.

Godsdienstige mense dink hulle ken God, hulle beskou God se teenwoordigheid as vanselfsprekend. Hulle is so seker dat God juis en verkieslik in hulle midde is, en deur hulle werk. Ons moenie so seker wees nie. Flip Theron sou voor sy dood skryf God het Godverlate plekke en Godverlate mense nodig om Hom te openbaar. Kaïn. Jakob. Vele ander in die geskiedenis van die Bybel. Die moordenaar aan die kruis langs Jesus. Die ongelowige Romeinse offisier. Jesus self… Nêrens was ‘n plek so Godverlate soos daai dag op Golgota nie. Daar waar die groot “Goddelose” (Luther noem vir Jesus die grootste van alle sondaars omdat Hy die hele wêreld se sonde op Hom geneem het), daar waar Hy sonder God gesterf het sodat ons nooit sonder God hoef te wees nie. Nêrens was God so naby soos daai dag op die Godverlate koppie buite Jerusalem nie. Daar waar die mense ook verstom uitgeroep het: “Hierdie man was werklik die Seun van God!”

Die Kaïnsteken is nie die teken van ‘n moordenaar nie. Dit is die teken van ‘n geredde moordenaar. Dit is daarom die teken van ‘n begenadigde persoon. Kaïn is deur die teken deur God geregverdig. Dink julle julle is goeie mense? Goeie gelowiges? Om goed te wees maak jou nie ‘n kandidaat vir die genade van God nie. God gaan haal ons juis ver anderkant dit. Aan die verkeerde kant – dis waar Hy Hom openbaar, dis waar Hy ons gaan haal, dis die mense vir wie Jesus goddeloos geword het en kom sterf het. Sodat Hy ons goddeloosheid kan wegvat, want self kan ons nie daarvan af weghardloop nie.

Die Kaïnsteken was ‘n eenmalige teken, binne ‘n spesifieke konteks gegee aan die eerste man wat gebore is omdat hy sy broer vermoor het. Maar die van ons wat weet dat ons goddeloos is, hoef nie afgeskeep te voel nie. Want intussen het ons die grootse van alle tekens ontvang – een wat teruggryp tot by die eerste mense en wat vooruitgryp na die laastes toe. Die teken van die kruis, as herinnering aan die daad aan die kruis.

Ons bevind onsself in ‘n wêreld waar daar nie meer hoop is nie. Waar die magtiges die swakkes uitwis. Op ‘n kontinent waar homoseksuele mense in baie lande vervolg en doodgemaak word. In die NGK waar broers en susters van ons nie ander broers en suster as familie wil erken nie. (Die Noord-Kaap sinode skryf 3 weke terug ‘n verklaring waarin hulle nie [meer] die VGK as hulle broers en susters erken nie.) In ‘n land waar mense vermoor word net omdat hulle vreemdelinge is en te veel Suid-Afrikaners haat vreemdelinge. Suid-Afrika, kleine landjie wat ons is hier aan die voet van Afrika, haal tans die wêreldnuus agv die Xenophobia wat hier heers! Die premier van Gauteng, David Makhura, het vandag tot ’n dag van gebed verklaar vir ’n einde aan xenofobiese geweld.

God wil hierdie dinge nie hê nie! Hy is lief vir die swakkes, die homosekuele mense, die verstote familielede, die vreemdelinge. Hy was lief vir die jonger broer Abel. God het nog altyd maar ‘n sagte plekkie vir die minderes gehad.

Tog is alles nie verby nie. Alles is nie “meaningless” of “empty” soos Abel se naam suggereer nie. Daar is nog hoop. Dit kom wel teen ‘n prys en sommiges verloor hulle lewe in die stryd. Maar daar was lanklaas soveel hoop, want ons staan in die lyn van Kaïn en Jakob is ons aartsvader. Daar is nog hoop omdat God die goddelose regverdig. Ons hoef nie so bang te wees wanneer ons om ons kyk nie – God openbaar Homself op die mees Godverlate plekke.

Ek lees van ‘n landkaart in die Britse museum wat dateer uit die 16 e eeu. “Allerhande skrikaanjaende aantekeninge is daarop gemaak. Op sommige plekke staan daar: hier is reuse; dan weer: hier is drake; en ‘n volgende keer: hier is vurige skerpioene. Die wetenskaplike, sir John Franklik, het die kaart vir ‘n tyd in sy besit gehad. Hy het die skrikwekkende aantekeninge doodgekrap en dwarsoor die hele kaart geskryf: Hier is God!”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.