Johannes 6:51-69 – 2015

24 Augustus 2015 Pinelands (Koninkrykstyd)
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Dit is aan die einde van die eerste eeu, ongeveer 60 jaar na Jesus se kruisiging. Skeuringe het oor die afgelope dekades binne die geloofsgemeenskap van die Jode ontstaan. Daar was diegene wat steeds sterk gewortel was in hul tradisies en die leringe van die OT, hulle het getrou na die sinagoges gegaan en hulle onderwerp aan die gesag van die fariseërs en die skrifgeleerdes. Hulle ganse lewe was gerig op die presiese nakoming van die wette van ouds. Die skeiding van rein en onrein was onbetwisbaar en niemand moes die lyn oortree as jy binne die gemeenskap van God wou bly nie. Wetsgetrouheid en reinheid was die hoogste strewe.

Daar was egter ook diegene wat ontwrig was deur die bediening van Jesus ‘n paar dekades gelede, die rabbi sonder kwalifikasies, die verkondiger van dwaalleringe, die rewolusionêre leier, die politieke en godsdienstige “stirrer” wat die prys daarvoor betaal het toe sy eie mense hom oorlewer aan die Romeinse regering en dié hom die doodstraf oplê – om gekruisig te word soos alle ander Jode wat in opstand kom teen die regering van die dag. Daar was ‘n groep Jode wat hom ernstig geneem het en wat steeds, na alles, gestreef het om in sy voetspore te volg.

Die Christene (navolgers van Jesus) se werklike breuk van Judaïsme sou eers later kom, maar die godsdiensleiers het nie gehou van die nuwe groep se sieninge, gewoontes en vreemde taalgebruik met hul nuwe gedagtes soos “opstanding”, “hemelvaart”, “Jesus leef en is koning al sien julle hom nie,” en die nuwe gebruike soos nagmaal en die doop van heidene nie. Hierdie nuwe groep was formeel nog deel van die groot groep en almal het saam na die sinagoge gegaan en steeds ook gesamentlike dienste gehou, maar daar het ‘n punt gekom waar die godsdiensleiers voet neergesit het en sterk weerstand gebied het teen die nuwe Jesus Beweging: “Julle is welkom om die dienste in die sinagoge by te woon, maar nie as julle julself met hierdie nuwe groep en leringe vereenselwig nie. Kies: die een of die ander.” En so het dit gekom dat een geloofsgemeenskap in twee geskeur het en die navolgers van Jesus verbied is om die sinagoge te betree.

In hierdie tyd skryf Johannes, ‘n lid van die Jesus Beweging, sy evangelie aan medenavolgers van Jesus. Dit is ‘n tyd van geweldige verlies. Nie net het hulle hul sinagoges en toegang tot die formele aanbiddingsgeleenthede verloor nie. Daarmee saam het ook ‘n stuk verlies aan identiteit gekom – hul medevolksgenote het hulle van die tradisie afgesny. Die Romeinse regering was ook al hoe meer vyandiggesind teen die Jesus Beweging – hulle het gedink die probleem is uit die weg geruim met die kruisiging van Jesus, maar toe nou nie… Hou verder in gedagte dat die tempel in Jerusalem baie onlangs heeltemal afgebreek is en die heilige stad Jerusalem het nie meer die troos en vertroue gebring wat dit oor eeue heen gedoen het nie.

Waartoe moes die Christene hulle wend in hierdie onsekere en onstuimige tyd? Die wet van Moses is nie meer so duidelik nie, aanbidding in die tempel het tot ‘n einde gekom, die sinagoges is buite perke, die Romeine maak die lewe vir hul moeilik (of knip dit kort). Waar moes die volgelinge van Jesus krag en moed vandaan kry om aan te gaan?

Teen hierdie agtergrond skryf Johannes sy gedagtes neer oor die persoon van Jesus. Vir ‘n volgeling van die nuwe weg, skryf hy, is Jesus die Wysheid van God, die Woord, hy is die Lig vir die wêreld, hy skyn in die duisternis en die duisternis kan hom nie uitdoof nie, hy is verfrissende fonteinwater, hy is die Goeie Herder, Hy is die Weg, die Waarheid en die Lewe.

Maak Johannes se verduideliking dit makliker vir christene wat reeds vasgeloop voel? Nie op die oog af nie. Hy is die evangelieskrywer wat die meeste in raaisels praat, hy skryf metafories, beeldryk. Hy vertel onder andere dat Jesus die volgende gesê het: “Ek is die lewende brood wat uit die hemel neergedaal het. As iemand van hierdie brood eet, sal hy vir ewig leef. En die brood wat Ek sal gee, is my liggaam wat Ek gee vir die lewe van die wêreld. … Wie my liggaam eet (kou) en my bloed drink, het die ewige lewe… Hy bly in My en Ek in hom. Dít is die brood wat uit die hemel neergedaal het; nie soos die manna wat die vaders geëet het en gesterf het nie. Wie hierdie brood eet, sal vir ewig lewe” (6: 51-58).

Wat Jesus hier gesê het was godslasterlike taal! Vir ons val dit dalk nie so vreemd op die oor nie, want ons is al gewoond aan die gebruik van die nagmaal en die simboliese betekenis daaragter. Maar Jesus maak hierdie uitspraak vroeg in die evangelie van Johannes. Kort nadat hy brood en vissies vermeerder het om die skare se honger maë te voed. In terugskoue kan ons natuurlik die betekenis van die nagmaal hierin lees, en ook met reg, maar vir die aanhoorders van Johannes se evangelie het daardie sakrament nog nie bestaan nie. Dit was totaal ongehoord. Hulle verstaan nog nie eens dat hierdie man gekom het met die doel om te sterf as ‘n misdadiger aan ‘n kruis nie. Ons moet dus ook nie te vinnig spring na ons verstaan van die nagmaal wanneer ons hierdie woorde van Jesus hoor nie – nie as ons die destydse hoorders se penarie wil verstaan nie.

Jesus se uitsprake in Johannes 6 klink vir hulle soos kannibalisme. Dit trek ‘n streep deur al wat heilig is en dit praat onreinheid goed. God het immers ‘n verbod teen die eet van rou vleis en die drink van bloed. Die goddelike opdrag in Lev 17: 10-14 is diep ingeëts in die daaglikse lewe van elke Israeliet. Dis een van die mees basiese wette, so sentraal dat dit vandag steeds die hoeksteen vorm vir moderne Jode se dieët.

Jesus se godsdienstige geloofwaardigheid word sterk in twyfel getrek met hierdie uitsprake. G’n wonder dat soveel Jode wat hom hierheen gevolg het, nou hulle rug op hom draai en wegloop nie. “Hierdie woord (logos) is te erg; wie kan daarna luister?” Selfs sy naaste volgelinge, die 12 dissipels, moet hulle toewyding heroorweeg… “Gee dit vir julle aanstoot?,” vra Jesus hulle; “Laat hierdie w/Woord julle struikel? Is Ek vir julle ‘n struikelblok? … Gaan julle ook nou julle rug op My draai?”

As Jesus nog nie hier direk verwys na die sakrament van die nagmaal wat hy voor sy teregstelling instel nie, wat is sy bedoeling dan wanneer hy sê dat hy die brood en bloed is wat lewe gee en dat ons hom moet eet (kou!) en drink? Hy relativeer die waarde van die manna in die OT, asook die waarde van die brood en die vissies wat hy kort tevore vermeerder het. Daardie voedsel hou nie vir ewig nie, eet dit en jy sal steeds uiteindelik sterf, sê Jesus. Maar eet Mý en jy sal ewig lewe. Dit ís moeilik om te verduidelik, maar dalk kan ons met die volgende identifiseer wat die beeld vir ons makliker maak:

Jy is wat jy eet – Ons ken hierdie uitspraak baie goed. Die kos wat jy eet, word deur jou liggaam verteer en opgeneem, en dit maak van jou die persoon wat jy is. Dit bepaal ook hoe gesond jy is. Soos wat ons fisiese kos nodig het om in hierdie lewe gesond te wees en te kan bly leef, so het ons ook fisiese kos nodig om die ewige lewe te kan leef. Daardie fisiese kos vind ons in die menswording van God – as Hy nie in Jesus van Nasaret méns geword het en homself vir ons kom gee het nie, sou die ewige lewe nie vir ons moontlik gewees het nie. Daar is dus ‘n baie fisiese tasbare betekenis hieraan. Maar natuurlik is dit nie so dat ons konkreet die liggaam van Jesus eet en sy bloed drink nie. Op dieper vlak doen ons dit wel as ons in ‘n intieme verhouding met hom staan, as hy vir ons ontontbeerlik word vir ons voortbestaan, as ons glo/besef dat ons werklikwaar nie kan leef as ons hom nie het nie, as hy nie ten volle deel is van ons bestaan nie, as ons nie in hom is en hy in ons nie.

Ons voel dit van mense ook en ons gebruik selfs daai taal – ek is vir hom so lief dat ek hom kan op(vr)eet. Dit beteken nie dat die ander persoon se lewe in gevaar is omdat jy jou enige oomblik aan hom gaan vergryp nie. Dit beteken wel dat jy besef jy kan nie jou lewe sonder hom indink nie, meer nog, jy weet jy kan nie sonder hom leef nie. Natuurlik is hierdie vergelyking beperkend, want iewers gebeur dit dat ons wel persone waarsonder ons ons lewe nie kan indink nie, verloor, en dan moet ons op ‘n manier voortgaan met die lewe, en kry ons dit selfs reg… maar met Jesus is dit anders – sonder Hom kan ons werklik nie leef nie! Die brood en die vissies wat hy langs die meer uitdeel – dit is lekker en ons geniet dit, maar dit gaan ons nie deurdra nie. Ons het hom sélf nodig, en nie net dit wat uit sy hand te voorskyn kan kom nie.

Jesus was bekommerd omdat die mense nie die wonder van die brood en die vissies reg verstaan het nie. Hy het dit gedoen sodat hulle dieper kan kyk en meer kan verstaan, maar hulle het so gefokus op die oorvloedige brood en vis dat hulle nie die “Oorvloedige Gewer” self raakgesien het nie. Hulle sien ‘n “tydelike” aardse koning wat altyd sal kan sorg vir kos op hul borde, maar toe hulle hoor dat hy eintlik ewige lewe gee en voedsel vir die siel (wat baie meer belangrik is as die aardse liggaam), toe wil hulle hom nie meer hê nie…

“Moaning en groaning” stap die meeste van hulle weg. “En julle, groepie van twaalf, julle wil tog seker nie ook weggaan nie?”

“Here,” antwoord Petrus, “na wie toe sal ons gaan? U het woorde van die ewige lewe. En ons glo en weet dat U die Heilige van God is.”

‘n Laaste gedagte – baie dinge in die Bybel gee aanstoot. En indien ons hierdie evangelie, die Woord van God getrou verkondig – die Woord van God en nie ons eie woorde wat ons daaruit wil haal nie!, dan sal dit aanstoot gee. Dit sit nie gemaklik aan mense se lywe nie. Dit skaaf en dit skuur. Die uitdaging is om nie stil te raak wanneer mense nie meer wil luister nie. Om nie op te hou verkondig omdat mense ophou kom nie. Daar was ‘n groot skare rondom Jesus toe hy hulle by die meer gevoed het. Die mans alleen was 5000! En hy het daarna ‘n groot gevolg gehad! Want hy het vir hulle gegee wat hulle wou hê. Maar toe hy dieper raak en ernstiger praat, toe drentel meeste mense weg, en van die duisende het ‘n groepie van 12, dalk ‘n paartjies meer, oorgebly. Dit is miskien ‘n waarskuwing vir ons vandag – die van ons wat die evangelie verkondig, predikante maar ook ander gelowiges wat hul getuienisse uitdra: Ons moet versigtig wees vir groot gevolge. Dit beteken nie noodwendig dat ons besig is met die regte verkondiging nie. Dit kan juis die teenoorgestelde beteken…

Jesus is die brood en die bloed wat ware lewe gee. Eet Hom, drink Hom, leer Hom ken, en besef dat jy werklik nie sonder Hom kan leef nie.

 

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

1 Konings 3 – 2015

16 Augistus 2015 Pinelands (Koninkrykstyd)
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Eendag lank lank gelede was daar ‘n wyse prins. Na sy pa se dood, was hy die troonopvolger, vooraf so bestem deur God. Hy het met ‘n pragtige prinses van ‘n naburige koninkryk getrou, en sy volk regeer tot eer van God. Kort daarna het God in ‘n droom aan hom verskyn, en Hy beloof aan hierdie jong koning wat ookal sy hart begeer.

Omdat die koning nederig was, het hy geweier om te vra vir rykdom, mag of ‘n lang lewe. Hy antwoord eerder: “Ek is maar net nog ‘n kind, en ek weet nie of ek kom of gaan nie, so onervare is ek. Gee asb vir u dienskneg ‘n luisterende verstand sodat ek u volk goed kan regeer en sodat ek kan onderskei tussen reg en verkeerd.”

God was so beïndruk met die jong koning se versoek, dat Hy beloof het om nie net daaraan gehoor te gee nie – om hierdie koning die wyste mens in die geskiedenis te maak – maar om ook aan hom te gee dit waarvoor hy nie gevra het nie: Ongekende rykdom en aansien en ‘n lang lewe.

Soos die tyd aanstap het die koning se goeie reputasie deur die hele land versprei. Koninklikes het van oraloor af gereis, veraf plekke, om te luister na die koning se wyse spreuke en regsuitsprake. In ooreenstemming met sy wysheid en God se seën, het die koning se rykdom en mag verby alle perke gegroei. Hy het strategiese politieke en ekonomiese alliansies gesmee; ‘n vloot van skepe gehad, ‘n manjefieke tempel en paleis gebou, handel gedryf in luukshede soos goud, silwer en ivoor, die omvangrykste wysheidsliteratuur van sy tyd op skrif gestel, ‘n Goue Tydperk in sy koninkryk beleef, en uiteindelik na veertig jaar se suksesvolle regering het hy die troon aan sy seun oorgegee…

Eendag lank lank gelede was daar ‘n uitgeslape prins. Nadat sy pa, die koning, dood is, het die prins die moord op sy ouer broer, die regmatige opvolger tot die troon, beplan en deurgevoer. ‘n Onnodige moord. Hy bestyg daarom die troon van sy vader met bloed op sy hande. Aan die begin van sy heerskappy is hy op ‘n vergeldingsveldtog uit. Hy pleeg al die wraak moorde wat sy pa op sy sterwensbed versoek het (kompleet soos The Godfather). Hy handel sy pa se unfinished business af. Daarna bou hy die koninkryk van sy drome. Hy glo dat hy oor goddelike wysheid beskik en dat hy ‘n goddelike mandaat het. Die koninkryk wat hy bou spreek van rykdom, aansien en mag.

Die koning het ‘n onversadigbare strewe na meer en nog meer. Om sy buitensporige lewe moontlik te maak, hef hy belastings wat so hoog is dat sy volk dit nie kan verduur nie. Sodat hy beheer kan hê oor kennis, versamel hy die omliggende wêreld se wysheidstradisies. Ten einde sy grootse bouprojekte te voltooi, forseer hy duisende mense om dwangarbeid te verrig. Om sy begeertes te bevredig, versamel hy ‘n harem van 700 vroue en 300 byvroue. Sy geestelike rusteloosheid maak dat hy heidense heiligdomme bou en offers bring aan ander volke se gode.

Die gevolge van sy keuses is rampspoedig. Teen die einde van sy heerskappy, kon sy volk nie meer die verskriklike laste van die buitensporige belasting en slawerny waaraan hy hulle onderwerp het, verdra nie. Weens sy heidense praktyke weet hulle nie meer hoe om te onderskei tussen afgodery en ware aanbidding nie. Omdat hy vir homself alleenreg tot die verstaan van God gegee het om ‘n stempel te plaas op sy eie persoonlike wysheid, kon sy onderdane hulself nêrens of tot niemand wend vir goddelike leiding en hulp nie.

So het dit gekom dat die koning se vyande teen hom opgetrek het. Alhoewel hy probeer het om terug te veg, was God se hand teen hom, en hy het nie baie suksesse behaal nie. Kort daarna is hy dood sonder dat hy die lang lewe gehad het waarvan hy gedroom het. Sy seun probeer om die opstandige volk terug te forseer tot slawerny, maar hulle bied weerstand. ‘n Burgeroorlog breek regdeur die land uit wat vir dekades sou duur. Die koninkryk verdeel in twee, en die roemryke koning se eertydse goue droom ontbind. Al wat oorbly is chaos.

Twee uiterste verhale van hoe ‘n koning sy volk kan regeer. Die naam van die koning in die eerste storie: Salomo. Die naam van die koning in die tweede storie…: die einste Salomo.

Wie was Salomo regtig? ‘n Wysaard of ‘n dwaas? ‘n Koninklike of ‘n vraat? ‘n Leier of ‘n tiran? Wat moet ons van hom glo? Die stories waaroor ons die heel meeste lees, en die meeste preke hoor, teken die prentjie van die wyse koning: Hy kon énigiets vanaf God vra, maar sy hartsbegeerte is wysheid. Hy demonstreer dit net na sy droom in die uitspraak wat hy lewer toe twee prostitute na hom toe kom en stry oor wie se baba lewe en wie s’n is dood. ‘n Hele boek vol spreuke word onder die naam van Salomo saamgestel – die Spreuke van Salomo, seun van Dawid, koning van Israel. (Of al hierdie spreuke uit die mond van Salomo self kom, is natuurlik ook hoogs aanvegbaar, net soos wat Dawid nie al die psalms geskryf het nie.)

Ons fokusteks is 1 Kon 3. Kom ons kyk mooi daarna, want binne hierdie wonderlike getuigskrif van Salomo steek daar alreeds waarskuwings dat dit maar die een kant van die man is wat ons hier ontmoet. In die eerste vers lees ons alreeds, heeltemal objektief vertel, dat Salomo hom verbind het aan die familie van die farao, die koning van Egipte, deur te trou met die farao se dogter. Maar hoor julle dit regtig? Koning Salomo het getrou met die dogter van die vyand! Slim… Maar slim van sy baas. Binne ‘n tydperk in die geskiedenis waar God sy volk verbied het om met ander volke te ondertrou, het Salomo met hul grootste vyand se dogter getrou. Die rede: nie in die eerste plek liefde nie, maar om politieke alliansies te smee. In 11:1 lees ons dat koning Salomo lief was vir uitlandse vroue. Behalwe die dogter van die farao het hy ook vrouens uit die Moabiete, Amoniete, Edomiete, Sidoniërs en Hetiete gehad. Dit was die nasies waarvan die Here vir die Israeliete gesê het: “Julle mag nie met hulle omgaan/slaap>verhoudinge hê nie…want hulle sal julle net verlei om hulle gode te aanbid. Salomo het egter juis op hierdie vrouens verlief geraak.” (700 vroue en 300 byvroue gehad).

Vs 2-3: “Salomo het sy liefde vir die Here betoon deur alles te doen wat Dawid, sy pa, hom voorgeskryf het, behalwe dat hy nog op die hoogtes offers gebring het.” Dit is amper ‘n sylangse opmerking, maar hier lui tog ‘n waarskuwingsklokkie. Salomo het die Here gedien, ja, maar hy het ook nog so af-en-toe aan die afgode gaan offers bring op die hoogtes. Wie weet – dalk was hy juis nou by Gibeon om eintlik aan die afgode te offer, en nadat God in ‘n droom aan hom verskyn het, het hy dadelik afgegaan na Jerusalem om dáár (waar dit goed en reg is) voor die verbondsark aan die Here offers te bring.

Vs 5: In Gibeon het Salomo die nag ‘n droom gehad waarin die Here vir hom vra: “Wat wil jy hê moet Ek vir jou gee?” Nou as jy jou toekoms as leier van die land oop wil sien, dan moet jy een oggend voor jou volk gaan staan en vir hulle vertel dat God in ‘n droom vir jou kom sê het jy kan vra net wat jy wil hê en Hy sal dit vir jou gee.” Daarmee sê ek nie dat Salomo gelieg het oor sy droom nie, ek sê net dat hy die enigste persoon was wat die droom ervaar het en daarvan kon vertel, en dat ‘n droom altyd subjektief is, en dat ‘n goeie droom so aan die begin van sy regering wonders sou doen vir sy pad vorentoe.

Vs 6-9: Salomo antwoord gepas en nederig. “Here God, U het u dienskneg (dis nou Salomo self) koning gemaak oor u volk. Ek is nog maar net ‘n kind en ek weet nie of ek kom en of ek gaan nie, so onervare is ek. Gee asb vir u dienskneg ‘n luisterende hart>verstand sodat ek u volk goed kan regeer en sodat ek kan onderskei tussen reg en verkeerd.”

“Dit was goed in die oë van die Here, om dít van Hom te vra [So vertel Salomo self die gebeurtenis oor – vir my klink dit na baie fyn brag, om so ‘n sinnetjie in te werk.] “Hy het vir hom gesê: ‘Omdat dít jou versoek is en jy nie vir jou ‘n lang lewe, of rykdom, of die dood van jou vyande vra nie… (tot by vs 14).

Nou as jy jou brood aan beide kante gebotter wil hê, moet jy dit vir jou onderdane gaan vertel – Die Here het gesê jy kan enigiets sê wat jy graag wil hê, jy het in jou nederigheid (en wysheid, en heel strategies) gesê jy soek wysheid om jou volk goed te regeer en te onderskei tussen reg en verkeerd, en dat die Here dan jou versoek aan jou toestaan maar meer nog – juis omdat jy nie vir rykdom en aansien en ‘n lang lewe gevra het nie, gaan jy dit op die koop toe bykry!!! Die lewe kan nie beter as dit nie. Met God aan jou kant en ‘n droom in jou hand wat vir jou amper alleenmandaat gee oor dit wat God gesê het (as jy dít alles van God af gehoor het in een droom, is daar nie juis ruimte vir iemand anders daarna om enigiets anders te hoor nie – daardie persoon sal onmiddellik gestraf word, want jy (Salomo) het in jou droom die reg gekry om goed en sleg te onderskei, om meer wysheid te hê as enigiemand anders in die ganse geskiedenis van die mensdom, en dan nog mag en gesag en ‘n lang lewe daarby (niemand mag dus jou dood beplan nie, dis teen die belofte van God) – dan het jy jouself pretty muh onaantasbaar gemaak…

Ek sê nie dat Salomo nie die droom gedroom het nie. Of dat die inhoud onwaar is nie. Ek sê wel dat ‘n droom altyd subjektief is, en dat Salomo slim/wys genoeg was om dit so oor te vertel dat dit in sy guns sou val. (Meeste stories kan op radikaal verskillende maniere vertel word.) En om nederigheid en jeugdigheid en ‘n gebrek aan ervaring aan die Here voor te hou – dis ook nie so onbevlek eerlik soos wat dit klink nie. Kyk maar na die onregverdige en verkeerde moorde in hfst 1 e 2 wat Salomo alreeds gepleeg het nog voor sy droom. ‘n Kind? Nie soveel kind dat hy nie reeds met voorbedagte rade kon moord pleeg nie. Onervare? Nie met al die beplande moorde op sy kerfstok nie. Nederig? As ons die ander roepingsverhale in die OT gaan lees of persoonlike drome waar mense met God te doen gekry het in hul droom, dan sien ons dat almal spreek van nederigheid, onwaardigheid, gebrek aan ervaring – Dit was deel van die “roepingsritueel. Om waardig te wees wanneer God jou roep, was dit ordentlik om eers darem jou onwaardigheid te erken. Dis amper soos om ‘n stempel te plaas op die outentieke karakter van die roeping.

Ek sê weer ‘n keer dat ek nie probeer sê Salomo het ‘n storie opgedis nie. Dalk wel ‘n bietjie aangedik… Ons moet tog ons oë oophou vir die moontlike slaggate in die storie. En ons moet versigtig wees vir wat ons sê van God oor ons. Salomo het vir homself amper ‘n alleenmandaat tot God gevestig. So dat niemand hom kon check nie, so dat daar nie ‘n Natan kon wees wat sê: “Jy is die man!”, nie. Hy het homself amper onaantasbaar gemaak. En toe het die gevaarlike dinge gebeur: Salomo het sy wysheidspreuke gelewer en daarvoor wêreldryke roem verwerf, leiers het van heinde en verre gekom om na hom te luister. Maar het hy dit self konsekwent toegepas, was dit ‘n maatstaf vir sy eie lewe? Dikwels nie. Hy is eerder ingesluk deur die dinge waarvoor hy nie gevra het nie, maar wat hy tog so mildelik uit die hand van God ontvang het – rykdom en mag en aansien. Niks was meer vir hom genoeg nie. 1000 vrouens! ‘n Paleis wat twee keer langer gevat het om te bou as die tempel! Daaglikse kos op sy tafel, nie net vir Afrika nie, maar vir die hele wêreld (4:22-23). Goud, silwer en ivoor. Alliansies na alle kante toe sodat sy politieke en ekonomiese mag nog verder kan uitbrei.

En iewers het hy vergeet wat sy fokus moet wees. Hy het vir God uit die oog verloor. Ander gode al meer aanbid (hfst 11). Selfs op die berg teenoor Jerusalem het hy ‘n hoogte gebou vir die diens van Kemos, die afskuwelike god van Moab, en vir Molek, die afskuwelike god van die Ammoniete (11:7). Die einde van sy heerskappy (toe hy sterf voordat hy ‘n besondere lang lewe gehad het), was ook die einde van ‘n verenigde ryk. Die mense kon nie meer gebuk gaan onder die slawerny (dwangarbeid) en buitensporige belastings wat hy gehef het nie, ‘n burgeroorlog het uitgebreek, en die koninkryk het in twee geskeur.

So wie was Salomo nou eintlik? Hy was ‘n mens, nes sy pa Dawid. Hy was ‘n wysaard, maar soms tog ook só dwaas. Hy was ‘n koning, maar hy was ook ‘n vraat. Wat hom vergyp het – nie net aan kos nie, maar ook aan vrouens. Hy het die Here God gedien, maar hy het Hom ook nie gedien nie. Hy was vir Hom lief, en hy was ook nie vir Hom lief nie. Die vraag is op die ou-end nie wat glo ons van Salomo nie, want soos ons is hy dán die een en dán die ander. Die vraag is, midde ons menslike lewens: Wat glo ons van God? Wat staan vas oor God? En van Hom glo ons dat Hy ons liefhet, selfs wanneer ons Hom nie terug liefhet nie. Met Salomo se geboorte was God so geroer dat Hy vir Salomo ‘n spesiale liefdesnaam gegee het – “Jedidja”, wat beteken “Die Here het hom lief”. Sy storie eindig waar ons lees van sy 700 vroue en 300 byvrouens en dat “sy hart agter ander gode aangebuig het, sy hart was nie meer voluit (Hebreeus: salem> in vrede) by die Here sy God soos die hart van Dawid sy pa nie.” (11:4) Sy naam Salomo verwys na vrede. Maar aan die einde van sy lewe het sy hart weggewyk van die vrede wat hy by die Here gekry het. (Die Hebreeuse woordspelings vertaal…) Tog: in die oë van die Here was hierdie magtige koning wat gewankel het steeds die baba vir wie Hy Jedidja genoem het – Omdat die Here na ons kyk soos wat Hy na Salomo gekyk het, is ons altyd veilig in sy teenwoordigheid, is daar altyd vir ons vrede by Hom, mag ons, ten spyte van wie ons is en hoe ons lewens lyk, vandag saam die nagmaal uit sy hand ontvang…

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

2 Samuel 18 – 2015

9 Augistus 2015 Pinelands (Koninkrykstyd)
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Die verhaal is ingebed in ‘n groter narratief met die aanloop reeds in 2 Samuel 13. Eintlik moet ons dit terugneem na hfst 11 toe, waar Dawid vir Batseba verkrag, en die verskriklike gevolge daarvan, as Dawid vir Urija (Batseba se man) vermoor en met Batseba trou. Dit alles was verkeerd in die oë van Here. Daarom stuur die Here vir Natan na Dawid om sy straf aan te kondig (2 Sam 12). As deel van Dawid se straf se “die swaard nooit meer uit sy huis weggaan nie” (daar sal altyd onderlinge stryd wees), ‘n vriend sal oop en bloot met Dawid se vrouens slaap, en die eerste kind wat Dawid by Batseba verwek het, sal sterwe (2 Sam 12: 10-14).

Voor die einde van hfst 12 sterf die kindjie al. Die onderlinge stryd in Dawid se huis begin in 2 Samuel 13. Daar lees ons hoedat Amnon, Dawid se seun, slinkse planne beraam en sy halfsuster Tamar (Dawid se dogter) verkrag. Tamar is in ‘n toestand en sy vertel haar broer Absalom wat gebeur het. Absalom het vir Amnon gehaat oor wat hy aan sy suster gedoen het. Hy het haar in sy huis geneem en versorg, want sy was ‘n wrak gewees. Koning Dawid, die pa van hulle almal, het van alles gehoor wat gebeur het en hy was woedend, maar hy het niks daaromtrent gedoen nie.

Aangesien Amnon glad nie gestraf is vir sy verkragting van Tamar nie (‘n straf wat na regte deur Dawid opgelê moes word – koning en pa), het Absalom reg in eie hande geneem en vir Amnon vermoor. Hierna het hy, uit vrees vir wat Dawid hom kon aandoen, gevlug en vir drie jaar in Gesur gebly. Dawid het intussen vrede gemaak met Amnon se dood en hy het verlang daarna om weer vir Absalom te sien (2 Sam 13:39).

Die verhaal neem sy verloop. Al wil Dawid die vrede tussen hom en Absalom herstel, het Absalom bedekte motiewe om die Israeliete weg te steel van Dawid af (sodat hulle hul lojaliteite kan skuif en oorloop na hom toe dat hy hulle nuwe koning kan word, hfst 14 en 15). Die opstand van Absalom was so ernstig dat Dawid en sy mense vir hulle lewe uit Jerusalem gevlug het. Dawid het egter sy tien byvrouens agtergelaat om die paleis op te pas. 2 Samuel 16:21-22 vertel dat Absalom ‘n tent op die dak van sy pa se paleis opgeslaan en daar, voor die oë van die hele Israel, by Dawid se byvrouens geslaap het. So word nog ‘n straf wat Natan in hfst 12 aangekondig het, waar.

Absalom was daarop uit om Dawid om die lewe te bring sodat hy die nuwe koning van Israel kon word. Dit is om hierdie rede dat die oorlog van 2 Sam 18 uitbreek, die oorlog waartydens Absalom se manne verslaan word en hy sy eie lewe verloor…

Lees/vertel 2 Sam 18

Dawid en sy manskappe staan op die vooraand van die oorlog teen Absalom en sy volgelinge (die Israeliete). Aanvanklik was Dawid van plan om saam te gaan veg (hy het mos nou sy les geleer van agterbly as die ander gaan veg…), maar sy manskappe het hom afgeraai want hulle is bang hy sterf (3). In vers 5 gee Dawid dan aan sy bevelvoerders hierdie bevel: “Saggies om my ontwil met die jongman Absalom”. ‘n Vreemde versoek tydens ‘n oorlogsituasie – wees tog saggies met my grootste vyand. En die hele weermag het gehoor toe Dawid hierdie bevel gee aangaande Absalom.

Wanneer Dawid hierdie bevele uitdeel aan sy bevelvoerders, doen hy dit in sy amptelike hoedanigheid as koning. Dit is egter so dat sy amptelike rol as koning hier vervleg word met sy persoonlike rol as vader. Dit is immers sy eie seun Absalom wat teen hom in opstand kom en aan die ander kant van die oorlogslinie gaan staan. Alhoewel hierdie seun so opstandig is dat hy sy pa se dood verlang, wil Dawid as vader deur sy direkte bevel verseker dat sy seun nie doodgemaak word nie, selfs al sou hy dit dalk verdien. Dawid moet egter ‘n professionele afstand handhaaf in die uitdeel van bevele. Daarom kies hy om eerder na Absalom te verwys as “die jongman” in plaas van “my seun”. Dis tog interessant om daarop te let dat die manskappe “saggies” moet werk met hierdie jongman “om my (Dawid se) ontwil…” [Ons sien aan die einde van die verhaal hoe Dawid geen professionele afstand meer kan handhaaf nie wanneer sy emosies oor hom die oorhand kry en hy al sy skanse laat sak – in so ‘n mate dat dit dreig om sy beeld as koning skade te berokken.]

Nadat Dawid se manne die Israeliete in die Efraimbos verslaan het, dws na afloop van die oorlog, het Absalom “per ongeluk Dawid op Dawid se manne afgekom / het sy pad per ongeluk met hulle pad gekruis”. Die oorlog is verby! Absalom se manne is verslaan! Maar hy leef nog, en sonder enige versterkings van manne saam met hom, loop hy hom per ongeluk vas teen die vyand. Die muil waarop hy gery het, het onder die digte takke van ‘n groot akkerboom deurgestap, en Absalom se kop het in die boom (in die mik van twee takke?) vasgehaak, maar die muil het aangehou loop, so dat Absalom tussen hemel en aarde gehang het. Totaal en al weerloos. Uitgelewer aan die genade van die vyand. En Dawid het hulle so mooi gevra om tog genadig te wees met hierdie man…

Toe iemand wat dit gesien het vir Joab gaan vertel, roep Joab uit: “Wat?! Jy het hom gesien! En waarom het jy hom nie net daar tot teen die grond geslaan nie?! Ek sou vir jou tien silwer muntstukke en ‘n eregordel gegee het.” Die man verset hom toe teen Joab en herinner om aan Dawid se bevel: “Saggies om my ontwil met die jongman Absalom.” Maar Joab steur hom nie daaraan nie, gaan self, steek vir Absalom met sy swaard, en sy wapendraers storm nader en slaan hom heeltemal dood.

Absalom is nie in die familiegraf van die koningshuis begrawe was wat die gebruik was nie, maar hy is begrawe soos wat ‘n vervloekte persoon begrawe sou word – sy lyk is in ‘n diep gat in die bos gegooi, en hulle het ‘n groot hoop klippe op hom gepak (17).

Twee boodskappers hardloop om die nuus van die oorwinning aan Dawid oor te dra. Dawid se eerste vraag aan elke boodskapper is na die welstand van die jongman Absalom. Die eerste boodskapper (een van die manne in Dawid se leër) wil nie die slegte nuus aan Dawid oordra nie en sê dat hy nie kennis dra van Absalom se welsyn nie. Die tweede boodskapper, ‘n Kussiet, weet nie dat dit inderdaad slegte nuus sal wees vir Dawid nie, en uit sy antwoord is dit vir Dawid onmiddellik duidelik dat Absalom gesterf het.

Dawid het begin bewe van ontsteltenis, en hy het opgeklim na die kamer bokant die poort (waarskynlik om, in sy diepe droefheid, nie so in die openbare oog te wees nie) en daar het hy gehuil. Terwyl hy heen en weer geloop het, het hy gesê: “My kind, Absalom, my kind, my kind Absalom. Wie sal tog gee dat ek sterf in jou plek? Absalom, my kind, my kind.” Hier vind nou ‘n verskuiwing plaas. Tot hiertoe het Dawid herhaaldelik na Absalom verwys as “die jongman”. Noudat hy die verskriklike nuus kry dat hierdie jongman dood is, laat sak hy alle professionele skanse en raak hy slegs ‘n pa wat treur oor sy seun vir wie hy baie lief was en nou is die seun dood – “my kind, my kind”.

Die koning worstel van die begin van die hfst af met die balans tussen sy rolle as koning en as vader. Eers hou hy die nodige afstand, maar dat hy as vader besorgd is oor die veiligheid van sy seun, skemer tog van die begin af deur: “Saggies, om my ontwil…”

2 Samuel 18 is nie ‘n maklike teks om oor te preek nie. Dit begin sleg en dit eindig nog slegter. Hierdie is nie maar net ‘n OT verhaal van ‘n seun wat teen sy pa in opstand kom en ‘n oorlog inisieer wat skeefloop en hom sy eie lewe kos, terwyl die pa gebroke is en wens dat dit eerder maar sy lewe kon wees was dié van sy seun wat in die slag gebly het nie. Die hartseer is dat alles wat hier gebeur, en wat dit voorafgegaan het, integraal deel is van die lewe en die samelewing waarbinne ons vandag leef. Niks vreemds speel voor ons af nie – ‘n Seun rebelleer teen sy pa, is in ‘n magspel met hom betrokke, neem wat nie aan hom behoort nie (steel van sy pa), en dan probeer hy boonop ook sy hand aan moord. Verder spruit hierdie gedrag uit ‘n geskiedenis van familieprobleme, geweld, verkragting en vergelding. Kwaad baar kwaad. Die vernietigende effek is so groot dat niks of niemand onaangeraak bly nie. In situasies van morele verval, waar mense onmenswaardig hanteer word, die afwesigheid van reg en geregtigheid, waar daar met mag gespeel word en lewens geminag word – vanuit hierdie situasies kan niks goed kom nie. Nooit nie! Die een ly op die ou end swaarder as die ander, die een kry seerder as die ander.

Absalom hang aan ‘n boom tussen hemel en aarde, hy word met spiese gesteek en dan vermoor. Deur die OT geskiedenis het mense mekaar keer op keer te na gekom, onregverdig hanteer, geminag, vermoor. Binne die geledere van die volk wat anders moes leef, die volk wat ‘n voorbeeld moes wees wat ander na hulle toe trek, die volk wat ander jaloers moes maak op hulle (egste ware) God, die volk Israel, was dinge ook nie beter daaraan toe. Daarom het hulle alles verloor en in ballingskap beland.

Jare later sou daar weer ‘n man wees wat hang aan ‘n boom tussen hemel en aarde. Nie omdat ‘n muil onder Hom uitgery het nie, maar omdat mense Hom daaraan gekruisig het. En Hy sterf ter wille van die liefdeloosheid van die hele wêreld, ter wille van die wrede vergrype van mense teenoor mekaar.

Maar Hy word opgewek uit die dood. Hy oorwin. Sy kruisiging maak uiteindelik die verkondiging van goeie nuus vir ons moontlik. Die skuld vir die sonde is betaal en ‘n nuwe bedeling breek aan. Dinge is nou heeltemal anders. God het Homself in ‘n mens aan ons kom bekendstel. Hierdie mens is ‘n voorbeeld van ware, egte menswees, soos wat God dit bedoel het. Ons het die vergestalting van liefde en vergifnis gesien. Ons het uit die geskiedenis geleer… SA het selfs ‘n Vrouedag (wat ons vandag vier) ingestel nadat 20 000 vroue in 1956 hulle voet neergesit het omdat vrouens nie dieselfde erkenning en respek in die samelewing kry as mans nie.

Maar dan lees ek vanoggend se koerant, en die eerste opskrifte wat my oog vang is:

  • Genl Jannie Geldenhuys se liefdesoorlog
  • Predikant sonder gemeente – dominee wat vrou glo klap, begin eie bediening; saak teen hom sloer steeds
  • Dis ek, Anna: Dit was taai om die sekspes te speel
  • Wapenvry? Zuma soek moeilikheid
  • Terroriste moor SA man in Mali
  • Advokaat, gee asb daardie R17m. terug (waarmee Zuma jou omgekoop het)

Is dít waarvoor Christus sy lewe gegee het? As alles 2000 jaar gelede verander het met Jesus Christus se koms, hoekom is niks dan anders nie? Hoekom is daar niks van hierdie verandering (in Christus) wat die geskiedenis van die mensdom omgeswaai het, sigbaar in die samelewing en die wêreld rondom ons nie? Wat sê dit vir ons … van die wêreld, van onsself, wat sê dit vir die wêreld van God? Watter prentjie skets ons as Christene van God…

Toe vind ek jou  
deur Francois van Coke & Karen Zoid

Ek lê my wapens neer
Vanaand vir die eerste keer
Sien ek myself in jou oë
Ek het hierdie oorlog verloor
Ek staar na die bloed op my hande
Ek weet ek het verander
Jy dink ek praat net weer
Ek het jou lief
Ek sweer

Geen pretensie
Geen beheer

Buite die stemme wat skater
Vriende wat groet
Sien jou later
Elkeen vind sy pad
Ek weet ek moet ook my skat

Hey, my sweet
Hey, my baby
Jy’s my toevlug
Wil jou nooit laat huil nie
Jy’s my lied
Jy’s my wysie
Ons het ’n hond
Ons het ’n huisie

Ek het genoeg gegee
Ek het genoeg geskree
Ek het lankal terug geleer
Maar nog steeds het ek probeer
Vlug soos ’n verraaier
Van dit wat my vashou
Daar was monsters in die donker
Toe vind ek jou
Ek sweer

Geen pretensie
Geen beheer

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

2 Samuel 11:27-12:25 – 2015

2 Augustus 2015 Pinelands (Koninkrykstyd)
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Uittreksels uit gister se Geestelike waardes, Dirkie Smit, Die Burger, Saterdag 1 Aug 2015:

Sy weet nie wát het haar besiel nie. Dis nie sý nie. Dit moes die tequila wees. Met dié storie – oor ’n meisie op ’n naweeksaand in ’n kroeg – laat Trevor Noah die Gotham Comedy Club in New York skater. Hulle hang aan sy elke woord en wending. Hulle verstáán hom. Dit dawer en dreun soos hulle gil van genot. Hulle herken dié storie. Dis ’n skets so reg uit eie ervaring, van dié soort verskoning. Dis nie regtig ek nie. Ek weet nie waarom ek my so wangedra nie. Waar my woorde en skandalige gedrag vandaan kom nie.

Ek is nie regtig só nie. Maar dié landgenoot, wat binnekort Jon Stewart se The Daily Show-uitsending oorneem, weet presies wat hy doen. Hy is iewers heen op pad. Dis nog net sy begin. Nee, sê hy, jy ís so. Dit ís jy. Moenie die tequila wil skuld gee nie, dis jý. Jy wás al so vóór die tequila. Dié laat maar net wat reeds binne-in jou is uitkom. Sodat almal kan sien wie jy regtig is, ook jy sélf. Al ontken jy hóé. …

Dit herinner aan Søren Kierkegaard, die 19de-eeuse denker. Ook hy wou passievol sy lesers help om hulself te ontdek, ágter eie self-misleiding te sien wie hulle waarlik is, en ook hý was oortuig van die krag van humor, ironie en lag in dié proses. Die kloof tussen wie ons is en wie ons dink en sê ons is gaap soms só groot dat net grappe, spot en ironie dit kan oorbrug. Of gelykenisse… As iemand ernstig sou praat – in geskrifte, meditasies, selfs preke – kan ons altyd wegkruip agter ons eie argumente, en die tequila, of die skuld van ander. Dis eers as mense ons aan die lag kry vir die belaglike en dán skielik uitwys, maar dis mos óns, ons lag eintlik vir onssélf, dat ons dalk mag ontdek, nee, dis jý. … Dis jý wat só reageer.

(Skuinsgedruk self bygevoeg)

Alle stories wat goed vertel word en op ‘n skerp manier die draak steek met die waarheid, lei egter nie altyd eers tot lag voordat dit uitmond in selferkenning nie. Sommiges het niks om oor te lag nie, en begin by ‘n reaksie van woede vir die karakter wat dan eindig by skuldbelydenis…

Tel die drade op van verlede week…

– Persepsies (Batseba het vir Dawid verlei, of was saam met hom skuldig aan owerspel)

– Magsmisbruik (Dawid as koning dink hy kan doen wat hy wil)

– Rippeleffek van sonde en ons staan altyd voor die keuse om weer te besluit: Hoe nou   vorentoe.

Teks 2 Sam 11:27b – 12:25

11:27b: Maar wat Dawid gedoen het, was verkeerd in die oë van die Here.

12:1: Daarna het die Here vir Natan na Dawid toe gestuur. Natan het by hom gekom en gesê: “Daar was twee mans in een dorp. Die een was ryk en die ander een arm.

2: Die ryk man het vreeslik baie skape en beeste gehad,

3: maar vir die arm man was daar nie baie nie, behalwe vir (slegs) een klein ooilammetjie wat hy gekry het. Sy was syne, en sy het grootgeword saam met hom en saam met sy kinders, sy het van sy krummeltjies geëet en uit sy beker gedrink en in sy skoot geslaap, en sy was vir hom soos ‘n dogter.

4: Daar het ‘n reisiger by die ryk man aangekom, en die ryk man het gespaar (kon dit nie oor sy hart kry nie, hml) om te neem van sy skape en van sy beeste om voor te berei vir die reisiger wat na hom toe gekom het, en hy het die ooilammetjie van die arm man gevat (lqh), en hy het (haar) voorberei vir die man wat na hom toe gekom het.”

5: Dawid se neus het baie erg gebrand (hy was woedend) oor die man, en hy het vir Natan gesê: So seker as die Here leef, die man wat hierdie ding gedoen het is ‘n kind van die dood (Afrikaans dalk iets soos: so goed soos dood).

6: Die ooilam – daai man moet viervoudig vergoed as gevolg van hierdie ding wat hy gedoen het, en omdat hy nie gespaar (hml) het nie/nie deernis gehad het nie. (Die punt is – hy hét gespaar (vs 4), maar hy het sy éie gespaar en nie die arm man s’n nie!)

7: Natan sê toe vir Dawid: “ is die man! So sê die Here, die God van Israel (Co amar Yawh Elohim Ysrael :

8: Ek het aan jou gegee die huis van jou heer en die vrouens van jou heer in jou skoot, en Ek het gegee vir jou die huis van Israel en Juda, en as dit te min is, dan sou Ek toevoeg vir jou om te kyk en te kyk! (oneindig baie!)

9: Waarom het jy die woord van die Here geminag deur te doen wat verkeerd is in sy oë? Vir Urija die Hetiet het jy doodgemaak met die swaard, en sy vrou het jy gevat vir jou as vrou. Vir hóm het jy doodgemaak met die swaard van die Ammoniete!

10: En nou sal die swaard nooit weer uit jou huis weggaan nie, want jy het My geminag en jy het die vrou van Urija die Hetiet gevat om jou vrou te wees.

11: So sê die Here: Kyk! Ek is op die punt om tot stand te bring teen jou ramp/ellende vanuit jou eie huis. Ek sal jou vrouens voor jou oë vat en Ek sal hulle gee vir jou vriend, en hy sal by jou vrouens lê (slaap) voor die oë van hierdie son.

12: Want het gedoen in die geheim, maar Ék sal hierdie ding doen voor die hele Israel en voor die son.

13: Toe sê Dawid vir Natan: “Ek het gesondig teen die Here.” En Natan antwoord vir Dawid: “Die wonder is (gam) die Here het jou sonde laat verbygaan en jy sal nie sterf nie.”

14: Máár (moenie dink Ek is klaar gepraat nie – ) omdat jy deur hierdie ding so veragtelik teen die Here opgetree het, sal die seun wat vir jou gebore is sekerlik sterf.”

24: Dawid het vir Batseba, sy vrou, getroos. Hy het na haar toe gegaan en by haar gelê (geslaap) en sy het ‘n seun gebaar, en Dawid het hom Salomo (afgelei van shalom, vrede) genoem. Die Here het hom liefgehad,

25: en Hy het deur Natan die profeet ‘n boodskap gestuur dat hy Jedidja (Geliefde van die Here) genoem moet word, ter wille van die Here.

Boodskap

Natan was ‘n profeet van die Here in diens van die koninklike hof tydens die bewind van Dawid en Salomo. Hy het in moeilike situasies vir die koning raad gegee, en, sien ons hier, ook tereggewys. Dawid het een van sy seuns Natan genoem – vernoem na hierdie profeet vir wie hy baie respek gehad het.

Natan se baie slim tegniek van ‘n gelykenis vertel sodat hy nie sommer met die deur in die huis val en vir koning Dawid beskuldig nie (want waartoe is Dawid dan nie alles in staat nie!), maar hy vertel ‘n storie, skynbaar oor iemand anders se magsvergrype en die hartseer gevolge daarvan, sodat Dawid self die oordeel fel. Eers nadat Dawid die onreg raaksien en veroordeel, gaan Natan ‘n baie dapper stap verder deur die vinger na hierdie onaantasbare man wat dink dat hy verhewe is bo die wet te wys: “ Jy is die man!”

Terug by die gelykenis. Daar is verskille tussen die gelykenis en Dawid se eie sonde – dalk ook juis omdat Natan nie onmiddellik die aap uit die mou wou laat en sy motief weggee deur die storie té bekend te laat klink nie – maar die bedoeling is duidelik. Die ryk man het vreeslik baie skape en beeste gehad, maar toe ‘n reisiger by hom aan huis kom, spaar hy sy eie skape en beeste en gaan haal die een ou hanslammetjie van ‘n arm man, ‘n lammetjie wat vir die arm man soos ‘n eie dogter was, een wat in sy skoot geslaap het, vir wie hy baie lief was, en die ryk man slag hierdie lammetjie vir die reisiger. Dawid, weer, was ‘n ryk en magtige koning met baie vrouens in sy harem, te kies en te keur, maar toe sy soldaat Urija weg was om Dawid se oorlog namens hom te gaan veg, vat hy die se enigste vrou, neem haar vir homself, en slaap by haar.

Vir ons wat die storie van buite bekyk is die ooreenkomste duidelik. Ons is soos Trevor Noah se gehoor – ons kan lag vir die petalje of huil oor die ironie daaragter, maar dis omdat dit nie ons eie storie is nie dat ons die fyn nuanses kan optel. Dawid sien egter nie die ooreenkomste raak nie. Sy neus raak bloedrooi van woede en sy reaksie is eintlik oordrewe. Hy is só kwaad-ontsteld dat hy vir Natan in die rede val: “So seker as die Here leef, die man wat hierdie ding gedoen het, is ‘n kind van die dood!” “ So seker as die Here leef” – ‘n mens kon nie ‘n oordeel sterker uitspreek as hier nie. Dis amper asof Dawid sê: “ Vervloek is die man!”

“Jý is die man!,” sê Natan … en Dawid se bloed word koud. Dan is dit asof die Here met sy woorde vir Dawid aan die skouers wil vat en skud met ‘n “Besef jy wat jy gedoen het! Maak oop jou oë!” Oordeelsuitsprake volg nou wat in tipiese profetiese formules gegiet is:

כֹּה־אָמַ֨ר יְהוָ֜ה אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל “So sê die Here, die God van Israel: Kyk wat het Ek nie alles vir jou gegee nie, Dawid! Onder andere die vrouens van jou heer Saul in jou skoot (soos die hanslammetjie in die arm man se skoot geslaap het), en Ek was bereid om soveel meer te gee as jy wou hê! Maar jy het my woord geminag. Vir Urija het jy doodgemaak, en die vrou wat in sy skoot hoort het jy gevat (die daad van magsvergrype) vir jou as vrou. Jy het jouself aan haar vergryp en hom het jy doodgemaak!” (Nie letterlike deur die swaard nie, boogskutters het hom doodgeskiet, maar die swaard was ‘n beeld van onreg en boosheid.)

Dan die aankondiging van die langtermyn straf – onthou die rippeleffek van ‘n verkeerde daad: “Die swaard sal nooit weer uit jou huis weggaan nie… Ek sal jou vrouens vat en Ek sal hulle gee vir jou vriend…” – Presies wat jy gedoen het, sal Ek doen, net nie in die geheim nie. Daar sal ‘n openbare spektakel daarvan kom.

Dan die skuldbelydenis. Dawid probeer nie teëpraat nie, hy probeer nie ontken nie, hy soek nie redes soos die vrou met die tequila nie. Hy weet hy het met God te make. En hy weet ook hy het netnou self die oordeel uitgespreek oor die ryk man wat sy mag so liederlik misbruik het. As God Dawid se eie oordeelsuitspraak op hom toepas, dan is hy nou so goed soos dood.

Maar die genade van God is groter as die genade van Dawid. Ironies – diegene wat skuldig is aan sonde verdra dikwels nie dieselfde sonde in die lewens van ander nie, en onnadenkend slinger hulle oordele na ander terwyl hulle eintlik aan dieselfde dade skuldig is… Gelukkig is God nie Dawid nie, en wonder bo wonder teen alle verdienste in vergewe Hy hom.

Die onmiddellike gevolge word egter nie opgehef nie, so ook nie die langtermyngevolge nie. Dit is nie net Urija en ander soldate wat hul lewens verloor nie, maar ook die seun wat uit hierdie vergrype gebore word. Dat God ‘n mens vergewe beteken nie dat jy (en ander) nie meer die gevolge an jou dade sal dra nie, dit hef nie jou verantwoordbaarheid op nie.

Maar dan die grootste wonder – aan die einde van een van die mees tragiese verhale in die Bybel, daar waar klomp mense nou dood op die verhoog van die lewe lê en die gordyne veronderstel is om toe te gaan, net daar word ‘n nuwe begin gebore: Dawid troos vir Batseba. In hfst 11 nadat haar man sterf en sy oor hom ween en skree, doen Dawid niks – hy wag eenvoudig die voorgeskrewe routyd uit en laat haar daarna haal. Maar nou in hfst 12 na die dood van hul eersgeborene troos Dawid vir Batseba. Hy probeer. Van ‘n werklike intieme verhouding lees ons nie (yda ontbreek), maar hy probeer darem.

En Batseba kry vir die eerste keer weer naam terug en sy word later ‘n baie belangrike vrou. Die belofte van hoop lê in die naamgewing van ‘n verkragte vrou wat deur die hele storie identiteitloos was (sy was deurgaans bloot die vrou van Urija en later die vrou van Dawid). Haar menswees word herstel.

En Salomo. Nuwe lewe. In sy naam getuig Dawid van shalom wat weer tot stand gekom het. En in die Here se troetelnaam Jedidja hoor ons ook die klanke van vergifnis en hoop.

Dit vat niks van die sleg weg nie, maar ten minste loop alles nie hier dood nie. In teendeel – God kry dit reg om die geskiedenis so te stuur dat, weens die magsvergrype van Dawid, ‘n geslagslyn voortgesit word waaruit Jesus later gebore sou word. Die verskriklike sonde van een persoon mond uit in die verlossing van die wêreld, nie as gevolg van daardie persoon se sonde nie (ons kan tog nooit verkragting of ander vorme van magsvergrype so goedpraat nie), maar ten spyte van sy sonde.

Die gelykenis van ‘n onskuldige lammetjie wat geslag is, lê die omvang van Dawid se sonde bloot. Generasies later stel die verhaal van die Lam van God wat geslag is, die omvang van die mensdom se sonde bloot. Dawid het op die ou-end sy skuld erken. Dink ons nog steeds na vanoggend dat hierdie net ‘n storie oor Dawid is? Of kan dit dalk wees dat die storie oor Dawid op ‘n manier as ‘n gelykenis gelees kan word wat ten doel het om vandag, nie met direkte lyne en ooreenkomste nie, maar tog onmiskenbaar die vinger na elkeen van ons wil wys: “Jy is die man! Jy is die vrou!” Kan dit wees dat ons, ryk en gemaksugtig soos ons is, ook ons mag misbruik om die armes en weerloses in ons huise of skole of by die werk of in die breër samelewing te ontneem van die bietjie wat hulle het of behoort te hê?

Dit aan die een kant. En aan die ander kant: Is daar nog mense onder ons wat die durf het om soos Natan op te staan en in die naam van God die onreg wat ons raaksien uit te wys en oop te vlek en mense tot verantwoording te roep? Of is ons almal te bang om dalk self slagoffers te word van die een met die hef in die hand? Ons moet tog onthou niémand is onaantasbaar nie. Geen mens het absolute mag nie, al dink hy of sy dalk so. In 2 Sam 11 was Dawid die een “calling the shots”. In 2 Sam 12 word die bordjies verhang en word God die een “calling the shots”. Is ons bereid om sy spreekbuise te wees wanneer ons sien dat mense mishandel of geboelie word , of laat ons ons ook boelie deur die mag van mense? Jesus van Nasaret is gebore om vir ons ‘n voorbeeld te kom wees van hoe dit lyk wanneer mense hul nekke uitsteek vir ander mense wat nie geag word nie. Hoe sing ons? – O Lam van God onskuldig, wat moedig aan daardie kruishout hang…

As ons vandag in ‘n spiëel sou kyk, hoe en waar pas ons in Dawid en Natan se verhale in?

 

 

 

 

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.