Lukas 15:1-7 en Matteus 18:10-14 – 2016

17 April 2016 Pinelands – Goeie Herder Sondag
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Een gelykenis wat teen die agtergrond van twee kontekste vertel word.

Eerste Lukas 15 – bekendste konteks vir die gelykenis vd verlore skaap.

Lukas was ‘n dokter, goed onderleg in Grieks, van Griekse afkoms dalk?, die enigste nie-Jood onder die evangeliste. Dit verduidelik sy fokus daarop om die vertellings te boekstaaf waar Jesus uitreik na die outsiders, die wat om die een of ander rede nie behoort tot die ingroep van die Jode nie, die siekes, sondaars en tollenaars.

Lukas gebruik Markus en nog ‘n bron, Q, wanneer hy sy evangelie neerskryf. Die gelykenisse van hoofstuk 15 kom uit Q.

Die gelykenis van die verlore skaap soos vertel deur Lukas:

Eerste binne die drie-ledige groepering van die verlore skaap (of die besorgde herder), die verlore muntstuk (of die vrou wat nie moed opgegee het nie) en die verlore seun (of die genadige vader). Die punt van die gelykenis is elke keer om die vreugde van God te illustreer wanneer ‘n verlore sondaar tot bekering kom.

Die verhaal begin in die regte lewe. Al die tollenaars en sondaars het dikwels nader gekom om na Jesus te luister. Maar die Fariseërs en skrifgeleerdes het (daaroor) onder mekaar gemor: ‘Hierdie man ontvang sondaars en eet saam met hulle.’ Om saam met mense te eet was ‘n teken van aanvaarding en vriendskap. Jesus maak ‘n “statement” wanneer Hy saam met sulke mense eet. Hy daal na ‘n laër sosiale vlak, tot op die vlak van mense wat nie deur die ordentlikes in die samelewing aanvaar word nie. Nou sou ons dalk kon redeneer dat almal van ons sondaars is, maar dit is nie hoe Lukas dit gesien het nie. Daar was mense in die samelewing wat van sonde ‘n gewoontehandeling gemaak het, soveel so dat dit is wat hulle in die samelewing gedefiniëer het – diegene wat steel, die volksverraaiers, die prostitute, die up-to-no-goods, die skandelikes. Ons sou seker kon of wou sê: Daai slegte mense wat nie in die kerk hoort nie. Hulle skaam hulle nie eens vir hulle sonde nie, steek dit nie weg nie. Sies!

Jesus omarm juis diegene wat deur die godsdienstige gemeenskap verwerp is. Hy verwelkom hulle, eet saam met hulle, en die ordentlike mense (Fariseërs en skrifgeleerdes) was wel, so bietjie besorgd. Toe Jesus hoor hoe hulle mor oor sy samesyn met tollenaars en sondaars, het Hy besluit om vir hulle drie stories te vertel.  Maar dis nie stories wat gaan oor die verskil tussen sondaars en regverdiges nie. Sy stories (meer spesifiek gelykenisse) gaan eerder oor dinge wat ons verloor, en oor die vreugde wat ons ervaar wanneer ons dit weer vind: ‘Wie van julle…’ (vss 4-6).

Jesus begin met “Wie van julle…”, en impliseer hiermee dat die herder se gedrag normaal is. Maar is dit? Is dit normaal vir ‘n goeie skaapwagter om 99 skape te laat staan in die woestyn, oorgelaat aan wind en weer en wolwe, sodat hy een skaap kan soek wat weggedwaal het? Is dit normaal dat hy die ander gehoorsame skape se lewens in gevaar stel? Is dit normaal om, wanneer hy die skaap vind, hom met blydskap op sy skouers te tel, huistoe te gaan en ‘n fees te reël? Die Griekse woord hier skep die indruk van ‘n formele feesviering, nie sommer net ‘n informele “get-together” nie. “Wie van julle?” Wie sal so ‘n onwyse reeks van dinge doen net oor een ou skapie wat afgedwaal het? Niemand nie! Maar Jesus praat asof dit die mees natuurlike ding is om te doen. Want dit is God se manier van doen. Vss 7: “Ek sê vir julle…” Die verlore skaap word gelykgestel aan ‘n sondaarmens.

“Die Seun van die Mens het gekom om diegene wat verlore is, te soek en te verlos” (19:10).

As ander regverdige, eerbare, goeie, gelowige, godsdienstige mense maar so bly kon wees wanneer sondaars terugkom huistoe. As die kerk maar soos Jesus daarvan beskuldig kon word dat ons ons ophou met sondaars en tollenaars, dat ons hulle in ons midde verwelkom (nie verdra nie, nie akkommodeer nie [die nuutste “in” woord in kerklike kringe], maar verwélkom) en saam met hulle gaan sit om ‘n tafel en eet.

Maar wat doen die goeie mense, die regverdiges wat nie nodig het om tot bekering te kom nie? Hulle frons, hulle skud hulle kop, hulle word kwaad en verontwaardig, hulle voel ingedoen wanneer God die sondaars nader roep en met hulle spog en hulle hanteer asof hulle belangrik is, asof hulle sy kinders is, asof hulle net soveel saakmaak soos die regverdiges. Nevermind omdat…

Bybelkenners meen dat beide Lukas en Matteus die Q-bron gebruik het om hierdie gelykenis wat Jesus vertel het te gebruik in hul onderskeie evangelies.

sources

Hulle het die gelykenis van die verlore skaap in verskillende plekke in hul eie evangelies geplaas. Lukas was dalk nader aan die Q-bron self. Matteus, wat ‘n ander fokus gehad het met sy evangelie as Lukas (fokus op die outsiders), het die gelykenis daar geplaas waar dit sy doel die beste sou dien.

Anders as Lukas was Matteus ‘n Jood, en het hy nie geskryf vir die outsiders nie, maar vir ‘n Christelike gemeente êrens in Klein-Asië, dalk Antiogië. Dit was in ‘n tyd toe die gemeentes baie gesukkel het om ‘n eie identiteit as groep te vestig (geanker in die kruisiging en opstanding van Jesus Xtus), veral teen die agtergrond van die Joodse Fariseërs en skrifgeleerdes se onderdrukking van hierdie groep Jesus-volgelinge. Matteus se hart lê dus dikwels nie in die eerste plek by die outsiders nie, maar by die ingroep, diegene wat reeds behoort en die noodsaaklikheid van gesonde onderlinge verhoudinge.

Kyk nou waar kom die gelykenis van die 1 skaap uit 100 in Matteus voor:

Dit begin weer in die regte lewe:

Matt 18: 1-5:

Dissipels: “ Wie is nou eintlik die belangrikste in die kkryk van die hemele?”

Jesus roep ‘n kind nader – “Wie nie word soos hierdie kind nie…” & “Wie homself gering ag soos hierdie kind, hy is die belangrikste” & “Wie een so ‘n kind in my Naam ontvang…”

DWS: As julle my dissipels wil wees, word klein, gering soos hierdie kind. My dissipels ag hulself nie beter of belangriker as ander mense nie.

Matt 18: 6-9

Waarskuwing teen struikelblokke: “ Wie een van hierdie kleintjies (verwysend na dissipels/volgelinge) wat in My glo laat struikel…”

En dan die gelykenis van die verlore skaap: Matt 18: 10-14 LEES

En dan die liefdevolle uitreik na ‘n sondaar in die gemeenskap van gelowiges: Matt 18: 15ev…

Let op: Matt onderbreek Jesus se lering oor die struikelblokke en hoe om met ‘n sondaar in die gemeente om te gaan (kyk ook Lukas 17:1-3 as een tema) met die gelykenis van die verlore skaap! Hier gaan dit dus nie meer oor verlore skape as outsiders – sondaars en tollenaars en mense wat van meet af aan nie deel was van die gemeente, maar wat dan gesoek word en tot bekering kom nie. Hier gaan dit oor gemeentelede self wat afdwaal, weggaan, verdwyn, afvallig raak – hulle was eens deel van die gemeente, maar iewers langs die pad het hulle afgedwaal.

Hulle het egter nie afvallig geraak omdat hulle groener weivelde elders gesien het nie. Nee, hulle is weg uit die gemeente omdat daar struikelblokke was, ander gemeentelede, wat iets gedoen of gesê het wat gemaak het dat hierdie mense nie weer wil terugkom nie. Iemand of verskeie mense in die gemeente het hulle laat struikel. Gemeentelede het ‘n ander gemeentelid (of lede) te na gekom en as’t ware uitgestoot of weggejaag.

Matteus leer vir sy lesers: So kan ons as gemeente nie oorleef nie. So kan die kerk nie groei nie. Ons kan nie mekaar se struikelblokke raak en die rede wees waarom ons mense van binne af verloor nie. Ons moet vashou wie ons het, werk aan ons onderlinge verhoudinge, sensitief wees vir mekaar, nie onsself beter ag as van die ander gelowiges onder ons nie, nie mekaar se struikelblokke wees nie. Ons moet gaan praat met ‘n medegelowige wanneer sy of hy teen ons gesondig het, vir mekaar luister, die ding uitpraat, mekaar op hierdie manier probeer terugwen.

Die Goeie Herder Sondag vandag. Jesus is die Goeie Herder, die voorbeeld vir ons almal. Verlede week het ons Joh 21 gelees waar Hy vir Petrus (en ook die ander dissipels) aanstel om goeie herders te wees:

Laat my lammers wei.

Pas my skape op.

Laat my skape wei.

Lukas vra dat ons ons deure sal oopmaak vir sondaars en tollenaars, vir mense wat nie behoort nie. Hy vra dat ons al uitgaan na hulle toe, saam met hulle se eet en hulle dan so sal intrek en verwelkom in ons gemeenskap.

Matteus vra dat ons rondom ons sal kyk en sal raaksien dan ons onderling van mekaar verskil, binne die geledere van die kerk self. En wanneer ons die verskille raaksien moet die eerste vraag wat ons opkom nie wees: Wie is die belangrikste onder ons? nie. Want juis diegene wat vlgs die samelewing en die gemeente se standaarde die belangrikste is, sal aan die kortste ent trek. Die wat die minste is, die kleintjies, die geringes, die wat geen standing het nie, die vir wie ons ander onsself dalk heimlik skaam – ons wil nie met hulle geassosieer word nie, hulle moet liewer nie in ons gemeente wees nie, liewer nie ons dominee wees nie, want ons soek nie súlke dominees nie, nie op ons kommissies en kerkraad dien nie, want daar word belangrike besluite deur invloedryke mense geneem, mense wat weet van die sake…

Dis hierdie gelowiges sonder wie ons dalk dink dat ons beter kan klaarkom, die wat ons nie regtig omgee om te verloor nie, diegene vir wie ons nie gaan mis nie, die good-riddance-mense, dis hulle wat vir die Here die belangrikstes is. Laat ons nie neersien op hulle nie. Laat ons nie die rede word dat hulle struikel en weggaan en afvallig raak nie. Dit mag dalk net wees dat ons iewers ons oë oopmaak en nie meer ons Herder raaksien nie, want Hy het besluit om die groep te los en agter die onwelkomes, die verstotenes en die verlorenes aan te gaan. Hy is baie blyer wanneer Hy een van hulle vind as wat Hy is oor die 99 wat nie weggeraak het nie.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.