Jesaja 5:1-7 – 2016

14 Augustus 2016 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

Jesaja: 3 boeke: 1-39 = Protojesaja (voor ballingskap vd Noordryk Israeliete deur die Assiriërs 722 vC en die Suidryk Judeërs deur die Babiloniërs 586 vC); 40-55 = Deutrojesaja (tydens ballingskap) en 56-66 = Tritojesaja (na terugkeer vanuit ballingskap).

Dus: Vandag se teks speel af voor die ballingskap, in die tyd toe die profete die volk gewaarsku het oor wat gaan gebeur as hulle nie van hulle wandade/misdade afsien nie. Midde die waarskuwings hierdie aangrypende maar eienaardige liefdeslied oor ‘n geliefde en sy wingerd. Die woord dôd wat in vs 1 vir “geliefde” gebruik word is dieselfde woord wat die minnares in Hooglied gebruik wanneer sy van haar geliefde (beloved) praat. Dit blyk dus duidelik ‘n intieme verhouding te wees waaroor dit hier gaan.

Jesaja5Pic
Kliek op prentjie om Jesaja 5:1-7 te lees (sal nuwe oortjie oopmaak)

Die Here het ‘n besondere band gehad met sy volk, die mense van Israel en Juda. Sy verhouding met hulle was so intiem dat die woord “Geliefde” aan die Here toegeskryf word. Die Here is hier ‘n wingerdboer en sy volk is die wingerd. Ons lees hoeveel sorg Hy in die plantasie ingesit het. Die plek wat Hy vir sy wingerd gekies het was ‘n baie vrugbare heuwel. Daar het Hy die grond omgespit, die klippe verwyder, die wingerd geplant, ‘n heining en ‘n uitkyktoring opgerig om die veiligheid van die wingerd te verseker, en ‘n parskuip uitgekap. Hy het alles en nog meer gedoen om te verseker dat sy wingerd ‘n goeie oes sal lewer. Dit is die plantasie wat vir Hom plesier sou gee, waarin Hy sy vreugde sou vind. Daarom het Hy met groot afwagting gehoop vir die beste. Daar was geen rede om enigiets anders te verwag nie.

Maar toe oestyd aanbreek was dit ‘n misoes gewees; in plaas van goeie druiwe was daar wilde, suur druiwe aan die takke. En die Here onderneem om met die plantasie te doen wat mens gewoonlik met ‘n mislukte wingerdoes gedoen het. Hy gaan die heining verwyder en die grond sal ‘n plek word waar diere kan wei, verlate en oorgeneem deur dorings en doringstruike, droogte sal die laaste bietjie lewe uit die plantasie uit tap. Inderdaad ‘n plek van verwoesting.

Waarom gaan dit alles gebeur? Wat presies is die suur druiwe wat Israel en Juda dra? Ter verheldering kry ons in vers 7 een van die mees bekende woorspelings in Bybelse poësie:

Jesaja5Vers7Hebreeus

Op geen manier kan ‘n vertaling aan hierdie woordspeling reg laat geskied nie. Die Here het gewag vir mishpat (geregtigheid), maar KYK! – mispag (bloedvergieting); tsedaqah (regverdigheid), maar KYK! – tse-aqah (noodkrete).

Die volk se goeie druiwe sou geken word aan hulle dade van geregtigheid en regverdigheid. Maar nou word hulle suur druiwe geken, nie net aan die afwesigheid van geregtigheid en regverdigheid nie, maar ook aan die teenwoordigheid van bloedvergieting en mense se noodkrete.

3 Kernwoorde in hierdie gedeelte:

Die Here het gehoop/gewag: Dit kom in al drie afdelings voor.

  • Die wingerdboer (>Here) het die plantasie versorg en gehoop vir goeie druiwe.
  • Die Here self in emosionele taal: “Wat meer moes Ek nog doen? Waarom het ek gehoop vir goeie druiwe?!”
  • Die Here het gehoop vir geregtigheid en regverdigheid.

‘n Teken van die Here se geduld met die volk.

Geregtigheid en regverdigheid:

Die twee woorde lê in BH baie naby aan mekaar in betekenis. Mishpat geregtigheid het ‘n baie breër betekenis as die Afrikaanse “ reg en geregtigheid”, “om reg te laat geskied”. Vir ons is dit gewoonlik ‘n negatiewe term wat verwys na die straf van oortredinge. Om reg te laat geskied is daar ‘n oortreding, ‘n hofuitspraak en dan ‘n straf (bv tronkstraf in SA). In die wêreld van oud-Israel het dit egter ook ‘n positiewe betekenis gehad. Dit het verwys na ‘n persoon se wetlike en sosiale regte (Eks 23:6: ‘n arm persoon mag nie in ‘n beslissing veronreg word nie). tsedaqah regverdigheid het baie dieselfde betekenis, maar verwys ook dikwels daarna om jou verpligtinge teenoor andere na te kom (Engels: to do right by somebody).

Jesaja 1-39 is egter vol van verwysings na die teenoorgestelde: die weerloses wat uitgebuit word, in besonder die weduwees, wese en armes (1:17, 23; 10:2). Jesaja veroordeel die korrupte juridiese sisteem (1:23; 10:1) en die ongekontroleerde toename in rykdom en eiendom deur die uitverkose elite (3:14, 5:8) ten koste van die armes en die veronregtes. [Sien ook Amos 2:6-8; 5:11–12; Miga 2:1-2 en die Torah (Eks 22:21-27; Lev 19:9–10, 15; Deut 24:10–17.]

Die probleem was dus nie dat daar geen geregtigheid was nie, maar dat daar slegs geregtigheid was vir die rykes. En meeste van die winste van die rykes is op die verkeerde manier verkry, deur die bloedvergieting van die armes. Hulle het dalk vroom voorgekom en gereeld na die Tempel gegaan, die Sabbat onderhou en gebid. Maar hulle ore was doof vir die geroep van die onderdruktes. Hulle het die instelling van die Jubeljaar geïgnoreer, boere het nie meer die are wat op die grond geval het vir die armes gelos om op te tel nie (Rut), maar het self alles (laat) vergader. Skuldeisers het nie iewers hul skuldenaars se skuld afgeskryf soos die wet gevra het nie. Mense wat hul grond verloor het, het nie meer ‘n geleentheid gekry om dit terug te koop vir die familie nie. ‘n Permanente laë klas mense het ontwikkel en dit was vir hulle onmoontlik om daar uit te kom; die regsisteem wat daarvoor ruimte moes maak is nie geag nie. Een van die grootste misdade waaraan die volk skuldig was, was die vertrapping van die weduwees, wese en vreemdelinge in hulle midde, almal mense wat so maklik uitgebuit kon word. [Praktiese vb vir ons dag: Mense wat vreemdelinge (Zims/Malawiërs) aanstel om in hul huis en tuine en in hul fabrieke en op hul plase te werk want hulle kan hul minder betaal/oortyd laat werk/vakansiedae uitbuit…]

Geregtigheid in die OT gaan veel meer oor die versorging van die hulpbehoewendes as oor die pleeg van sonde soos moord.

(Terloops: Opvallend dat God in die profetiese boeke nie net as ‘n wingerdboer uitgebeeld word nie, maar ook as ‘n silwersmit en ‘n byeboer en ‘n pottebakker. Hierdie blouboordjie metafore sê tog dalk iets van God se solidariteit met werkers, hande-arbeiders.)

Dit wat Protojesaja in hfst 5 voorspel het, het toe gebeur. Die volk het alles verloor, hulle land is verwoes en gelos as weiveld vir die wilde diere, en die elite van die volk is weggevoer in ballingskap. Hulle het dit verstaan as die straf van God soos voorspel in oa die lied van die wingerd wat suur druiwe dra. Maar die land is toe nie vir ewig braak gelaat nie. Die ballingskap het geëindig en mense het weer begin om ‘n lewe te bou en ‘n bestaan in Israel te voer. Baie jare later is Jesus in Nasaret gebore, was Hy deel van die volk na die ballingskap. En vertroud met die boekrol van Jesaja en die lied oor die volk Israel wat veronderstel was om die ware wingerdstok te wees, maar toe nie goeie druiwe opgelewer het nie, leer Jesus dan die mense:

“Ek is die ware wingerdstok en my Vader is die boer. 2Elke loot aan My wat nie vrugte dra nie, sny Hy af; maar elkeen wat vrugte dra, snoei Hy reg, sodat dit nog meer vrugte kan dra. 3Julle is alreeds reg gesnoei deur die woorde wat Ek vir julle gesê het. 4Julle moet in My bly en Ek in julle. ’n Loot kan nie uit sy eie vrugte dra as hy nie aan die wingerdstok bly nie (Joh 15: 1-4b). En dan vers 16: “Julle het My nie uitgekies nie, maar Ek het julle uitgekies en julle aangestel om uit te gaan en vrugte te dra, vrugte wat sal hou.”

Teenoor die mispag (bloedvergieting) van die ongehoorsames stel Ek julle aan om mishpat (geregtigheid) te laat geskied, en laat julle tsedaqah (regverdigheid) ‘n helende salf wees wat die tse-aqah (noodkrete) van die noodlydendes nie verdoof nie, maar verlig.

Nagmaal. (Jesus self wat aan met sy kruisiging die dieptepunt van mispag beleef (of eerder daaraan sterf) en ‘n tse-aqah uiter – “My God, my God… Die aand voordat Hy gesterf het aan die onreg van die mensdom het Hy die nagmaal ingestel en sy liggaam en sy bloed aan sy volgelinge uitgedeel as versterking vir die pad vorentoe, sodat hulle geregtigheid en regverdigheid sal laat geskied.)

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.