Lukas 14:1, 7-14 – 2016

28 Augustus 2016 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

(Na die vredesgroet moet almal op ander plekke gaan sit.)

Voor 1857 was daar slegs een gereformeerde kerk in Suid-Afrika waar almal welkom was – die wit mense (natuurlik!), maar ook die bruin mense en die swart mense en die Indiërs. Sedert 1829 was daar egter by die Sinodesittings ‘n voorstel op die tafel dat die nagmaal apart gevier moet word (en daar dus ook verskillende dienste vir verskillende groeperinge van mense moet wees). Die rede wat aangevoer is vir die voorstel: “Ter wille van die swakheid van sommige,” hierdie swakheid wat verwys na ‘n aantal wit dominees en ouderlinge wat nie kans gesien het vir gesamentlike dienste nie.

Interessant genoeg was dit in die beginjare ‘n staatsamptenaar, die “Kommisaris Politiek” wat die voorstel met sy vetoreg buite orde gereël het. Maar die saak het bly terugkeer en is in 1857 aanvaar. Die NG Sendingkerk kom tot stand vir die bruin mense, en die NGKA vir die swart mense en die Reformed Church in Africa vir Indiërs. Die tafelmaniere van die kerk strek veel wyer en infiltreer die huise van mense, die verhoudinge tussen boere en hul plaaswerkers, tussen witboordjie-wit-base en die fabriekwerkers, om nie eens te praat van die groepsgebiede-wet en die verbod op gemengde huwelike nie. Wat rondom ‘n tafel gebeur het die mag om die wêreld te verander.

In Lukas 14 vertel die dokter vir ons van ‘n maaltyd wat Jesus bygewoon het. Die dokter is Lukas en dis nie die eerste keer waar hy vertel van Jesus se saameet met mense nie. Vroeër lees ons dat Jesus saam met sondaars en tollenaars geëet het en dat Hy daarvan beskuldig is dat Hy ‘n vraat en ‘n wynsuiper was. Die ander evangeliste vertel ook van die geleenthede. Lukas is egter die enigste een wat ‘n paar maal melding maak van Jesus wat saam met die Fariseërs, die kerkleiers, eet. Maar elke keer wanneer dit gebeur was daar konflik gewees en het almal teenwoordig maar swaar aan hulle kos gesluk. In hfst 7 gaan dit om die sondige vrou wat Jesus se voete salf. In hfst 11 het Jesus die fout gemaak om nie voor ete sy hande te was nie. En aan die begin van hfst 14 genees Hy ‘n man wat aan watersug gely het en wat maar tot môre ook sou kon wag vir sy wondergenesing.

Wanneer Jesus genooi is om saam met die Fariseërs te eet, was daar altyd konflik. 14:1: …het hulle Hom fyn dopgehou… Dit klink soos ‘n lokval. Reg voor hom was daar ‘n man wat aan watersug gely het – Waarom was hy by die ete van die Fariseërs? Moontlik (waarskynlik?) doelbewus daar geplaas om vir Jesus voor die versoeking te stel om hom te genees en Hom so vas te trek.

Maar die Fariseërs is nie die enigste mense wat fyn kan dophou nie. Jesus het ook die situasie goed uitgekyk en niks het by Hom verbygegaan nie…

Lees 14: 7-17

Vs 7-11: Jesus leer die gaste:

Die Jode het hulle eie etiketboek vol reëls vir daaglikse maaltye gehad (soortgelyk aan Emsie Schoeman se boeke vandag?) Daar was onder andere baie streng reëls vir mense se sitplekke – wie sit waar (dis my stoel daai, nee dis myne, nee myne, ek wil langs Pappa sit!) of wie lê aan by watter kant van die tafel. Daar was ‘n plek vir die belangrikste persoon, vir die minste belangrike persoon en vir almal tussenin. Plekke was so belangrik dat die mense van die Dooie See jaarliks hul sitplekke hersien het (Vir die vlg jaar sal jou plek daar wees…)

Vandag glimlag ons en praat ons gemoedelik oor mense wat almal hul eie sitplek in die kerk het. ‘n Paar dekades gelede was daar familietwiste as een gesin per ongeluk by ‘n ander gesin se bank ingeskuif het. Nog ‘n eeu of wat voor dit het kerke afgestig, eintlik maar om dieselfde rede (sien inleiding). In die antieke wêreld was mense nie minder besorgd oor hulle spesifieke plekke nie, dalk eerder meer. Die gemeenskap was sterk hierargies. Daar was ‘n leer en elkeen het sy eie sparretjie gehad. Vir baie was dit om oorlewingstryd om elke jaar hoër en hoër te kon uitstyg. Maar jou posisie het nie net afgehang van persoonlike prestasies nie. Dit was aan jou toegeken deur die groep. Jou waarde het afgehang van wat ander mense van jou dink. Die slegste ding wat jou kon oorkom, wat skande sou bring oor jou, was om afgeskuif te word na ‘n laër posisie. “ Losing face was almost like losing one’s life.”

Etiket het dus nie net gegaan oor goeie maniere nie – dit het gegaan oor eer en skande en sosiale posisie en aansien. Jesus was nie die Emsie Schoeman van sy dag nie.

Ons sou seker die vraag kon vra of Jesus nie hier aan die elite ‘n beter strategie voorstel wat die gewensde uitkoms sal verseker nie – dws moenie by die beste plek gaan sit nie want wat as daar iemand belangriker opdaag as jy en die gasheer vra dat jy moet opstaan en sywaarts of agtertoe skuif – ondenkbaar, die skande! Nee, wees eerder slim en gaan sit op die slegste plek sodat die gasheer jou daar kan opmerk en jou voor almal teenwoordig kan nader wink en ‘n ereposisie gee. So het jy ‘n nog beter kans op aansien. (Wink-wink) Nee. Wanneer Jesus hier die mense leer, is Hy besig om die algemene tendens op sy kop te keer. As hulle maar net na Hom sal luister, sal dit die begin wees van ‘n sosiale rewolusie. Midde ‘n wêreld wat gedefinieer word deur rangordes, verkondig Jesus dat daar in die koninkryk van God geen rangordes is nie. Om te sê dat die eerstes laaste gaan wees en die laastes eerste is eintlik maar ‘n ander manier om te sê almal gaan gelyk wees. Dis jou teenwoordigheid wat saak maak en nie die sitplek wat jy inneem nie. En indien jy van hierdie les van Jesus ‘n strategie gaan maak en op ‘n “mindere”  plek gaan sit sodat jy na ‘n “meerdere” plek geskuif kan word, dan sit jy die pot heeltemal mis.

Vs 12-14: Jesus leer die gasheer:

Nadat Jesus met die belangrike gaste gepraat het (daar was net belangrike gaste – dit was immers aan huis van ‘n Fariseërs en Jesus het goed geweet om die man wat aan watersug gely het te laat gaan na sy genesing – hy het uitgestaan soos ‘n seer vinger en nie daar gehoort nie) – wend Hy Hom tot die gasheer en gee vir hom ook ‘n baie ongemaklike les wat radikaal ingaan teen die sosiale gebruike van die dag.

Ons moet onthou maaltye was plekke waar belangrike mense bymekaargekom het, mense soos leermeesters en filosowe, om hulle wyshede met mekaar te deel. Elke gas was dus geweeg en baie noukeurig uitgekies. ‘n Groot deel van ‘n intertestamentêre brief van Aristeas word opgeneem deur ‘n vraag en antwoord sessie by ‘n feesmaaltyd. Een van die vrae en antwoorde lui as volg:

The king was well pleased with what had just been said, and addressed the ninth guest, “How ought one to conduct himself at banquets?”

The reply was, “By inviting men of learning, with the ability to remind him of matters advantageous to the kingdom and to the lives of the subjects. Better harmony or music than these you would never find, because these men are beloved of God, having trained their minds for the noblest ends. This is your practice also, all your plans being directed aright by God.” [translation by R.J. H. Shutt in The Old Testament Pseudepigrapha, vol. 2]

Ons kan duidelik sien dat Jesus die gastelys verander en dat Hy ander mense in die oog het wanneer Hy dink aan die geliefdes van God. Lees vss 12-14.

‘n Mens se posisie in die samelewing hang nie net af van wie jou nooi na hulle tafel toe en waar jy aanlê by daardie tafel nie. As jy die gasheer is van die ete hang jou eie sosiale posisie ook af van jou gastelys. Jy nooi ryk en belangrike mense want hulle poets jou eie beeld. Nogmaals ‘n geval van die een hand was die ander. Ja, dit was baie eervol om aalmoese aan die armes te gee en sop vir hul sopkombuise te skenk – dis wat ryk mense met geld doen; maar dis heeltemal ‘n ander storie om, in stede van jou familie en vriende, eerder hierdie armes na jou huis te nooi en saam met hulle te eet. Deur dit te doen het jy jouself skuldig gemaak aan die ontering van jou familie en jou vriende en jou bure. Jy ontneem hulle die eer om hulle te nooi en jy gee daardie eer aan arm mense. Meer nog – wanneer jy dit doen beteken dit dat jy met die armes identifiseer en in die oë van die elite verloor jy dus jou eie eer en posisie in die samelewing. Jy verneder jouself. Mens vat nie hande met ander mense se vuil of siek hande aan tafel nie, want dan word jy soos hulle.

Jesus sê jy sal juis geseënd wees as jy die armes, kreupeles, verlamdes en blindes na jou tafel toe nooi, omdat hulle niks het om jou mee te vergoed nie; want jy sal beloon word by die opstanding van die regverdiges. Weereens moet hierdie laaste versie nie die motivering vir ons gastelys wees nie. Soos wat ons nie die minste moet wees sodat ons die meeste kan word nie, moet ons nie aan mense wat ons nie kan vergoed nie, goed doen sodat ons eendag deur God beloon kan word nie. Martin Luther sou sê ons moenie aan mense goed doen sodat ons geprys kan word of warm kan voel in ons binneste of die hemel kan beërwe nie. Nee, sê hy, “ons moet goeie werke doen omdat ons naaste dit nodig het.” Finish en klaar. En as dit beteken dat ons ‘n paar sparre van die leer af val, so be it.

Ek sluit af. Die man wat aan watersug gely het was deur die Fariseërs daar geplaas as lokval vir Jesus. Iemand wat aan watersug ly swel vreeslik op van al die water in sy liggaam – maar hoe meer water jy drink hoe meer wil jy hê, jy is nooit versadig nie. Nadat Jesus Hom genees, hou hy die gaste by die “dinner party”  fyn dop en sien Hy dat hulle ook aan watersug ly. Hulle watersug is net nie fisies nie, maar psigies. Hulle het ‘n onversadigbare dors na eer en aansien, na eie belang. Hulle veg hul weg oop na die beste plekke aan tafel en die gasheer nooi net die who’s who van die samelewing. Alles om raakgesien te word, alles om eie belang, alles om teruggenooi te word na die ander se huis sodat jou kring van elite kennisse en vriende kan vergroot.

Martin Luther King jnr se bekende I have a dream toespraak in 1963: “Let us not wallow in the valley of despair, I say to you today, my friends. I have a dream that one day on the red hills of Georgia, the sons of former slaves and the sons of former slave owners will be able to sit down together at the table of brotherhood.”

Jesus se I have a dream toespraak is saamgevat in Lukas 14 en kan vandag soos volg vertaal word: “Laat ons nie moed opgee nie, lidmate van Pinelands. Ek het ‘n droom dat vlg Sondag 4 Sept 2016 in die Gemeenskapskerk van Maitland, die kinders van voormalige slawe en die kinders van voormalige slawe-eienaars langs mekaar in die kerkbanke sal sit en na afloop van die diens saam met mekaar sal aansit vir ‘n middagete rondom die tafel van Christelike gemeenskap.

Ons hét die potensiaal om hierdie droom van die Here te verwesenlik… Nie net een keer ‘n jaar nie, maar iewers moet ons begin.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.