Matteus 1:1,16,18-25 – 2017

18 Desember 2016 (Advent 4: Kers van liefde)
Prediker: Dr Tiana Bosman  

18: Maar die geboorte van JX het soos volg verloop… – hier is iets anders as aan die vorige geboortes binne die geslagsregister.

Dit word reeds duidelik uit die manier waarop vs 16 geskryf is. Net ‘n man kon ‘n kind verwek. Die vrou was bloot die “grond” waarbinne die man se saad groei – dus, alhoewel Maria aan Jesus kon geboorte skenk, kon sy hom nie verwek nie. Hiervoor is daar ‘n meer breedvoerig verduideliking nodig: Vandaar vs 18 ev.

Hierdie geboorte verhaal van Jesus is uniek aan Matteus. Ja, Lukas vertel ook van sy geboorte, maar daar is groot verskille tussen die twee. Maar naas Matteus en Lukas lees ons nêrens elders in die Bybel van die maagdelike geboorte nie. Markus (die oudste evangelie) en Johannes rep nie ‘n woord daaroor nie. Ook die apostel Paulus skryf nêrens daarvan nie. Dit vorm geensins deel van Paulus se belydenis aangaande Jesus Christus nie. Hy fokus alleen maar op die manier waarop Jesus mens was (die gestalte van ‘n slaaf), en op sy sterwe en opstanding/opwekking en verheerliking.

Twee jaar terug het ek gepreek oor die geboorte verhaal soos aangeteken deur Lukas. As ek kortliks net die grootste verskille tussen Matteus en Lukas kan uitlig:

Ons Adventsangdiens is altyd rondom die verhaal in Lukas gebou. Dit is omdat dit so hartroerend mooi is. Lukas is soos ‘n musiekblyspel met die engel Gabriël wat vir Maria groet as die vrou wat deur die Here begenadig is omdat sy swanger sal word en aan ‘n seun geboorte sal skenk en sy moet hom Jesus noem; hy sal magtig wees en die Seun van die Allerhoogste genoem word; die lofliedere van Maria en Sagaria; ‘n engel en later ‘n hele menigte van hulle wat aan skaapwagters in die verlate veld verskyn en die geboorte van die Verlosser aankondig en God loof, en hierdie skaapwagters wat vir Jesus in die krip gaan opsoek en God verheerlik en prys oor alles wat hulle gehoor en gesien het.

Hierteenoor is Matteus se weergawe veel eerder ‘n sosiale en politieke riller. Josef, die man aan wie Maria verloof was, bevind hom binne die nagmerrie realiteit waarin dit aan die lig kom dat Maria swanger is nog voordat hulle behoorlik getroud is. Die skande is groot en die gevolge daarvan nog groter. Regverdige man wat hy is, wil hy die verlowing verbreek, maar ‘n engel van die Here keer hom in ‘n droom (of was dit ook eerder ‘n nagmerrie?) In die droom gee die engel dan aan Josef (nie aan Maria nie) die opdrag om vir die kindjie sy naam te gee. Sterrekykers uit die Ooste kom soek die kind op en Herodes wil hom dood hê. Die gesin word vlugtelinge in Egipte en ontsnap aan die massamoord op alle seuntjies onder die ouderdom van 2. Radikaal anders as die verhaal in Lukas…

Stelselmatig deur die teks:

Maria was reeds aan Josef verloof, maar hulle het nog nie gemeenskap gehad nie, toe dit blyk dat sy swanger geraak het (uit die Heilige Gees – ons as lesers hoor dit, maar die mense daar weet nie dis die rede nie). As regverdige, wetsgetroue Jood is daar vir Josef net een uitweg – hy moet van Maria skei. Waarom skei as hulle dan nog nie eens getroud was nie? Omdat verlowings en huwelike anders gewerk het as vandag. Daar was 2 fases van verbintenis gewees. In die destydse samelewing was huwelike gereël, dws die ouers (hoofsaaklik die vaders) van die jongmense het hul kinders se huweliksmaats gekies. Wanneer die meisie dan rondom puberteit kom, vind die verlowing plaas. Dit was reeds ‘n wetlike kontrak gewees wat nie sommer net verbreek kon word nie. Na die verlowing, alhoewel sy reeds so goed soos getroud was en klaar bekend gestaan het as die vrou van…, het die meisie nog vir ongeveer ‘n jaar by haar ouers gewoon. Eers dan het die huwelikseremonie plaasgevind en het die man sy vrou na sy huis toe geneem vir ‘n lewe saam. (Interessant – indien die man sou sterf tydens die verlowingsfase van die verhouding, het die meisie dan die status gehad van ‘n maagdelike weduwee. Want sy was reeds die vrou van haar verloofde man, maar hulle het nog nie seks gehad nie.)

Omdat Josef regverdig was, het hy besluit om van Maria te skei. Binne die kultuur van die dag het hy eintlik geen ander opsie gehad nie. Maar omdat Josef nie vir Maria in die openbaar wou verneder nie, wou hy in die geheim van haar skei. Dit is egter moeiliker gesê as gedaan en die risiko’s was groot. Want indien dit aan die lig sou kom dat Maria ontrou was aan Josef, het die wet bepaal dat sy gestenig moes word (Deut 22: 20-21; onthou ook die onlangse preek uit Johannes 8). Mans wat steeds met hul verloofdes getrou het nadat dit geblyk het dat sy ontrou was, is as swakkelinge beskou. Deur in ‘n kultuur van eer en skande sy eie eer te red, het Maria dus die kans gestaan om gestenig te word (en daarmee saam natuurlik die kindjie in haar baarmoeder…). Dit wou Josef nie hê nie, en daarom wil hy stilletjies van haar skei. Wie weet, dalk was sy nie ontrou nie, maar is sy verkrag, maar dit is blote bepiegeling. In die patriargale kultuur van die dag was dit elk geval onmoontlik vir ‘n vrou om haarself op die man af te forseer: so sy is of verkrag, of sy het toegegee/ingewillig tot die man se toenaderinge. Maar sy kon beslis nie alleen vir die swangerskap verantwoordelik gehou word nie.

Dit was egter nie moontlik om ‘n verlowing heeltemal in die geheim te verbreek nie. Die ouers van die verloofde paartjie het immers geweet van die verlowing. Die breër familie en vriendekringe sou ook weet, hoe dan nou anders? As iemand se oog en dwaal en op Maria val, dan is die persoon tog gewaarsku: “Onthou, sy is aan Josef, seun van Jakob, belowe, sy behoort aan hom.” En verder: ‘n verlowing was ‘n wetlike kontrak. Die enigste manier waarop dit verbreek kon word, was in die teenwoordigheid van 2 of meer getuies. En hoe keer mens dat hierdie nuus nie iewers begin uitlek en die rondtes doen nie? Maar in sy penarie het Josef tog ‘n plan probeer beraam om die verlowing so stil as moontlik te verbreek. Dit was sy voorneme.

Terwyl hy nog daaroor nadink, het daar skielik ‘n engel van die Here in ‘n droom aan hom verskyn… Lees vss 20-21.

“Josef, seun van Dawid” en “verwek is uit die HG

Lg eerste: Verwek uit die HG. Twee jaar terug baie aandag hieraan gegee. In kort nou net die volgende – Hierdie inligting sou nie heeltemal vreemd op Josef se ore geval het nie. Hy sou vertroud wees met Gen 6: 1-4 waar daar vertel word van die gode wat by die dogters van mense kinders verwek het. Hy het dit dalk nie verstaan nie maar tog al daarvan gehoor. En verder is daar van die faraos gesê dat hulle uit maagde gebore is. So ook later: van Alexander die Grote, keiser Nero, Konstantyn, Sokrates, Plato, Aristoteles en Pythagoras is almal gesê dat hulle uit maagde gebore is, nie om ‘n biologiese feit aangaande hul geboorte mee te deel nie, maar eerder om aan te dui dat hulle iemand groots, invloedryks in die geskiedenis sou wees. In hierdie lyn dan: Om te sê dat die kind deur die Heilige Gees verwek is, is om te sê dat God in die geboorte ingryp, dat Hy daarby betrokke is, dat Hy dié kind gaan gebruik om die wêreld te verander.

Steeds: vir Josef om met hierdie inligting voor die mense te gaan staan, sou gekheid wees. Want wie sal hom nou glo – waarom nou juis so ‘n kind vir hom en sy vrou?? Wie dink hulle is hulle? – So raai ek maar oor moontlike reaksies. Net omdat so iets nie ongehoord van was nie, beteken nie dit sou as waar aanvaar word nie.

Nou terug by die engel se aanspreekvorm van Josef: “Josef, seun van Dawid… sy sal geboorte gee aan ‘n seun en jy moet hom Jesus noem…” Wat die engel hier aan Josef meedeel is ingrypend! Dis die fokus van vandag se boodskap. In die eerste plek bevestig die engel Josef se identiteit – hy is binne sy geslagsregister ‘n seun van Dawid. Hoor julle dit? Dit was nie Maria wat in die lyn van Dawid gestaan het nie, maar Josef! Josef is nie in die geslagregister van Maria en Jesus opgeneem nie; Maria is bloot in die geslagsregister omdat Josef bereid was om met haar te trou! En Jesus is in die geslagregister agv Josef en nie anders om nie!

Ons hanteer so dikwels vir Josef as ‘n tipe after-thought in die geboorteverhaal. Eintlik gaan dit oor Maria en oor Jesus. Josef was maar bloot die add-on wat vir Maria en Jesus gehelp het om te vlug en vir Jesus geleer het om te timmer.

Nee! As dit nie vir Josef se gehoorsaamheid aan die engel was nie, was Maria op haar beste ‘n verstote vrou met ‘n buite-egtelike kind en niemand wat na dese met haar sou trou en haar sou versorg nie. En op haar slegste was sy en die kindjie in haar baarmoeder gestenig. Na beide kante toe sou sy Niemand gewees het was dit nie vir Josef nie.

Maar Josef steek sy eie eer in sy sak en is gehoorsaam aan die opdrag van die Here. Hy gee vir die kind ‘n naam, en deur dit te doen neem hy hom wetlik aan as sy eie kind. Al is Jesus nie die biologiese kind van Josef nie, word hy sy wetlike kind en op hierdie manier word Jesus opgeneem in die geslagsregister van Dawid, op hierdie manier kry die OT profesieë hul uiteindelike vervulling in die buite-egtelike kind van Maria, langs hierdie weg word Jesus die nuwe hoop vir die volk. Maar hoor nou, hy word veel meer as wat hulle verwag: “Jy moet Hom Jesus noem, want Hy sal sy volk nie net van onderdrukking en slawerny en ballingskap verlos nie, Hy sal hulle van hulle sonde verlos! En sy ander naam sal Immanuel wees, wat beteken ‘God is met ons’.

Ons moet versigtig wees om nie mense te laag aan te slaan nie. Van Josef hoor ons bykans nooit in die Bybel nie. Maar die heilsgeskiedenis van God word op koers gehou deur sy gehoorsaamheid. Gehoorsaamheid wat vir hom (in elk geval aanvanklik) net skande in die sak sou bring. Deur Josef se gehoorsaamheid word Maria van die Joodse wet gered. En daardeur kry Jesus ‘n kans op lewe… Omdat Josef besluit het om teen sy kultuur en teen sy geloofsgemeenskap in, nie volgens die wet van Levitikus en Deuteronomium en die skrifgeleerdes se interpretasies daarvan te handel nie, maar eerder volgens die evangelie boodskap van genade. As Josef nie aan die wet ongehoorsaam was nie, sou daar steeds komende Sondag (Kersdag) vir ons iets wees om te vier?

Was dit nie vir Josef nie, was dit dalk ook nie vir ons nie. Mag ook ons fyn luister na die stem van God sodat ons gedryf kan word deur sy boodskap van bevryding vir mense wat vasgeloop is.

 

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.