Jesaja 42:1-9 – 2017

8 Januarie 2017 Pinelands Eerste Sondag na Epifanie
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Inleiding

Jesaja:

Proto / Eerste (1-39): voor ballingskap

Deutero / Tweede (40-55): tydens ballingskap

Trito / Derde (56-66): na ballingskap

Deutero-Jesaja bevat 4 knegliedere:

42: 1-9

49: 1-6

50:4-9

52:13-53:12

Het reeds in 2012 iewers oor 52-53 gepreek. Vandag 42, volgende week 49. Hierdie ebed/kneg/dienaar liedere is oor die algemeen baie problematies vir beide gewone lesers sowel as geleerdes. As gewone lesers wil ons graag die liedere sien as duidelike verwysings na Jesus. As geleerdes doen baie dit wel ook, en die res weet nie wat om met die identiteit van die dienaar te maak nie:

  • Die volk Israel?
  • Die ware Israel, dws die getroue oorblyfsel van die volk?
  • ‘n Individu, dalk dalk die profeet self wat in ‘n tyd van wanhoop mense moes terugroep na geloof (en die enkele verwysings na Israel word as toevoegings beskou) OF die Persiese koning Kores wat in 45:11 God se gesalfde genoem word? Maar tog duidelike merkers wat dui dat die dienaar nie Kores kon wees nie.

Dalk die beste om te aanvaar dat geeneen van die liedere vir ons duidelikheid gee oor die identiteit van die dienaar nie. Dat die profeet (Jesaja?) in sy dag en tyd nog nie vir Jesus van Nasaret in die oog gehad het nie, maar eerder iemand in sy hier en nou, iemand wat midde die volk se ballingskap na vore sal tree en die boodskap van hoop en bevryding sal verkondig, (dws ‘n persoon wat in die 6e eeu v.C. geleef het) – daarvan oortuig die tekste ons. Dit beteken egter nie dat die titel “dienaar van die Here” nie later ook op Jesus van toepassing gemaak kon word, en inderdaad is nie. Ons kan ook met oortuiging sê dat hierdie identiteit van iemand as dienaar van God inderdaad  in Jesus tot volkome vervulling gekom het, maar ook dan nie by Hom eindig nie. Met die totstandkoming en uitbreiding van die kerk in die NT, verwys Paulus immers ook na homself en na Barnabas as dienaars van die Here.

Jesaja 42: 1-9

1 Kyk!, hier is my dienaar, Ek ondersteun hom; my uitverkorene in wie (se siel) Ek vreugde vind/oor wie ek baie tevrede is. Ek het my gees op hom gelê, hy sal regverdige oordeel (mishpat) vir die nasies bring.

2 Hy sal nie skree nie en hy sal nie uitroep nie en hy sal nie sy stem in die strate laat hoor nie.

3 ‘n Geknakte riet sal hy nie breek nie en ‘n dowwe lamppit sal hy nie uitdoof nie; getrou sal hy regverdige oordeel (mishpat) uitbring.

4 Hy sal nie dof brand of geknak word nie (chiasme met vs 3) totdat hy die reg (mishpat) op aarde gevestig het, en vir sy wet (torah) wag die eilande.

5 So sê God, die Here, wat die hemele geskape het en wat hulle uitgesprei het, wat die aarde uitgespan het en dit wat uit haar voortkom, die Een wat asem gee vir die mense op die aarde, en gees vir hulle wat wandel op die aarde (die bewoners vd aarde).

6 Ek, die Here, roep na jou (dienaar) in geregtigheid/regverdigheid (tsedek), Ek hou jou hand styf vas (met krag) en Ek beskerm jou en Ek gee vir jou as (maak van jou ‘n) verbond vir die volk, ‘n lig vir die nasies

7 om blinde oë te open en om vry te laat die gevangenes van die put (dungeon), vanuit die tronk hulle wat woon in die donkerte.

8 Ek is die Here, dít is my Naam; en my eer – aan ‘n ander sal Ek dit nie gee nie, of die lof wat My toekom aan afgode nie.

9 Die vorige dinge – Kyk!, dit (hulle) het gekom. Ek staan op die punt om die nuwes bekend te maak! In die tyd voordat hulle uitspruit/gebeur, laat Ek julle (hier praat die Here met die volk) dit hoor!

Teksuitleg:

Verse 1-4 hoort by mekaar.

Vers 1 bied ‘n bekendstelling van die dienaar.

Verse 2-4 word gekenmerk deur die voorkoms van die partikel “nie” (“lo”)..

Verse 3 en 4 vorm ‘n chiasme.

Die prominente posisie van “reg” (“mispat”) in die middel van die chiasme. Dit is die taak van die dienaar om “mispat” voort te bring. Is dit die eerste en belangrikste taak van die dienaar.

Vers 5 open met die bekende boodskapper-formule wat uitloop in ‘n doksologie waarin Jahwe geprys word as die Skepper van hemel en aarde en wat aan almal lewe gee.

Vers 6: Inhuldiging (roeping) van die dienaar – Konteks in OT was die van ‘n koninklike hofhouding, ‘n geleentheid waar ‘n koning ‘n amptenaar aanwys en in diens stel. Knegte of dienaars het nie net verwys na slawe nie, maar ook na belangrike amptenare of selfs leiersfigure. Hulle staan altyd onder iemand se gesag, maar dikwels verteenwoordig hulle daardie gesag. (Abraham se dienskeng/slaaf wat die volmag het om vir Isak ‘n vrou te gaan kies.)

Die bystand van die Here. Waartoe?:

Vs 7: die taak en verantwoordelikheid van dienaar. Hoe gaan hy reg en regverdige oordeel bring? Deur blinde oë te open en bevryding te bring vir die wat in die donker is.

Met verse 8-9 word die fokus weer terug geskuif na Jahwe toe met die emfatiese “Ek (is) Jahwe” (“ani’ jhwh”) wat alreeds in vers 6 gebruik is.

Die werkwoord “om voort te bring” (jatsha) is dieselfde werkwoord wat gebruik word om die verlossing van die volk uit Egipte mee te beskryf (Eks 6:13 en 27). Net soos wat Israel verlos is uit die verdrukking van Egipte, sal hulle weer verlos word soos gevangenes wat uit ‘n tronk bevry word. Die uitdrukking “Ek (is) Jahwe” (ani jhwh) herinner aan Eksodus 3 en 6 waar Jahwe sy naam aan Moses openbaar het en wat ook ‘n verbintenis met die eksodus-tradisie skep. Indien die terme wat gebruik word inderdaad verwys na uittog, dien dit as ‘n kragtige herinnering vir die volk in ballingskap aan die groot dade van Jahwe in die geskiedenis van die volk toe Hy verlossend ingegryp het.

Die taak van die dienaar is om reg voort te bring. Daarmee word die kreet van die volk in Jes 40:27 beantwoord. Terselfdertyd sal die nasies ‘n getuie wees van die reg wat gaan voortspruit omdat hulle oë geopen gaan word om dit te sien. Die reg (mispat) wat die dienaar moet voortbring beteken dus dat Jahwe se oordeel gesien sal kan word in die einde van die Babiloniese heerskappy. Tegelykertyd sal dit ook die verwerkliking van Jahwe se heerskappy beteken in ‘n nuwe era van geregtigheid waar Jahwe gehoorsaam, geprys en geëer sal word. Mispat verwys na dit wat God doen, hier en nou. Wat God nou gaan doen is ‘n gebeurtenis van wêreldwye omvang en die taak van die dienaar is om presies die boodskap aan te kondig. Vir die ballinge beteken dit die terugkeer na die land toe na die triomf van Cyrus.

As ons mooi lees sien ons dat hierdie gedig baie meer oor God sê as oor die dienaar of die volk. (“Ek, Ek, Ek… Alles wat die dienaar sal wees, is as gevolg van die bystand, krag, sorg van die Here, die Skepper van alle dinge, die Een aan wie alle eer toekom, die Een wat nuut skep.)

KYK, dít is my dienaar.

Dít is wat hy sal doen – reg (mishpat) (1-4).

Dít is hoe hy dit nié sal doen nie (2-4).

Ek, die Here sê so, Ek, die Skepper van hemel en aarde en alles wat uit die aarde uit voortkom en alle mense wat die aarde bewandel, Ek, die Gewer van lewe (5).

Ek, die Here, roep jou, Ek hou jou hand styf vas, Ek beskerm jou, Ek gee jou aan die nasies as verbond en as lig om hoop en bevryding te bring vir mense wat wanhoop, gevangenes, vasgelooptes (6-7)

Ek is die Here – my Naam, my eer, my lof (8).

KYK, die vorige dinge is verby (ballingskap), die nuwes gaan nou gebeur. Voor dit gebeur, sê Ek dit vir julle. ‘n Nuwe begin, nuwe skepping, nuwe lewe (9).

Die dienaar is bloot ‘n instrument, maar tog ‘n baie belangrike instrument in die hand van die Here. Sy fokus sal wees daarop om reg te laat geskied, om blindes te versorg en mense wat gevangenes is of in die donker leef terug te bring na die lig toe. Hy gaan dit nie met geweld of brawade vermag nie, maar eerder deur nie diegene finaal te breek wat reeds deur die lewe verlam is nie. Hy gaan dit dus doen deur die hande van die swakkes te versterk. In vss 4 en 6 kom die broosheid van die dienaar self ook aan die orde – omdat hy in sy eie broosheid deur die Here bygestaan word, sal hy ander kan bystaan.

Ek lees baie van hierdie kwaliteite van ‘n dienaar van die Here raak in The Book of Joy wat onlangs verskyn het en handel oor gesprekke met die Dalai Lama en Aartsbiskop Desmond Tutu, beide wenners van die Nobelprys vir vrede. Oor hulle berig die joernalis Douglas Abrams: “[They] have survived more than fifty years of exile and the soul-crushing violence of oppression. Despite their hardships – or, as they would say, because of them – they are two of the most joyful people on the planet.” (Boekomslag). En ook: “They offer us the reflection of real lives filled with pain and turmoil in the midst of which they have been able to discover a level of peace, of courage, of joy that we can aspire to in our own lives” (2016:7). Ek wil dit waag om te sê dat hierdie twee besonderse mense, een ‘n Buddhis en die ander ‘n Christen, gesamentlik in hierdie boek van hoop ‘n lig vir die nasies is, wat mense vanuit verskillende geloofs- en spiritualiteitstradisies aan mekaar bind binne God se boodskap van heling, vrede en innerlike vreugde. Soos Leonard Cohen in sy bekende Anthem sing “There is a crack, a crack in everything. That’s where the light gets in”. Dienaars van die Here, vergeet daarvan om perfekte offers aan die Here te wil bring. Daar was immers net een perfekte offer. Sy lig skyn juis deur die krake en die geknakte riete en die lamppitte wat nie meer van hul eie olie kan lewe nie.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.