Johannes 11:1-45, 53 – 2017

2 April 2017 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Evangelie van Johannes 1: inleiding, 2-11: boek van die tekens (7 wondertekens), 12-21: passieverhaal.

Eerste wonderteken is by die bruilof – die verandering van water in wyn. Laaste wonderteken is by ‘n bergrafnis – die opwekking van Lasarus uit die dood.

7 Ek is uitsprake: 1. Joh. 6:35 — “Ek is die brood vir die lewe.” 2. Joh. 8:12 — “Ek is die lig vir die wêreld.” 3. Joh. 10:7 — “Ek is die deur vir die skape.” 4. Joh. 10:11 — “Ek is die goeie herder.” 5. Joh. 11:25 — “Ek is die opstanding en die lewe.” 6. Joh. 14:6 — “Ek is die weg, die waarheid en die lewe.” 7. Joh. 15:1 — “Ek is die ware wingerdstok.”

Konteks: Jesus is in die moeilikheid. Amper gestenig. Moes Jerusalem verlaat, woestyn toe gaan sodat die gemoedere van die Joodse leiers kon bedaar.

Nuus van Lasarus se siekwees. Johannes die evangelis is ‘n uitmuntende skrywer /storieverteller. Vertel die verhaal, maar verskaf die leser/gehoor ook tussendeur met agtergrondinligting. Nie duidelik aangedui in die teks nie: Vs 2, 5, 13, 16 (wat bekend staan as Didimus).

Een van die sleutels vir ons verstaan van die teks, dink ek, lê juis in een van hierdie stukkies agtergrondinligting (vs 5). Wanneer Johannes skryf, het hy reeds die pad end-uit met Jesus geloop en weet hy baie meer as wat die karakters in die verhaal op hierdie stadium weet… (meer hieroor later: phileo vs agape)

Teks:

Vs 2: Agtergrond. Die salwing vind eers in hfst 12 plaas. Johannes veronderstel dus dat sy lesers vertroud was met die evangelies van Markus en Matteus.

Dit lyk asof die drie saam in ‘n huis gewoon het. Nie een was dus getroud nie en Lasarus was die primêre versorger van sy susters. Hy het die geld ingebring, sonder hom was hulle lewens in groot moeilikheid.

(Vs 3: Phileo)

Vs 4: Herinner aan laasweek se teks: Joh 9 die man wat blind gebore is: Nie weens sy eie sonde of die sonde van sy ouers nie, maar sodat die werke van God in hom gesien kan word.

Hier gaan dit egter nie bloot om die dade van God nie, maar om die heerlikheid van God, sodat die Seun van God daardeur verheerlik kan word. Hier moet daar reeds ‘n liggie vir ons aangaan, want op watter manier word die Seun van God vlgs Johannes verheerlik? – deur sy kruisdood.

(Vs 5: Agtergrond. Agape)

Vs 6: Vertoef. Nie vasgedraai of opgehou deur een of ander krisis daar nie. Hy het doelbewus teruggehou, vertoef voordat Hy gegaan het.

Vs 11-12: Slaap – metafories in die lig van die NT geloof in die opstanding.

Vs 13: Agtergrond.

Vs 16: Agtergrond. Betanië was naby Jerusalem, omtrent 2 myl daarvandaan. Pessimistiese uitspraak – seker daarvan dat Jesus, en hulle saam met Hom, doodgemaak sal word deur die leiers as hulle dit noun aby Jerusalem waag. Tog ook baie lojaal teenoor Jesus. Ons ken hom net as die ongelowige Thomas, jammer, want hy was eers die lojale Thomas voordat hy die ongelowige Thomas geword het.

Vs 17: 4 dae: Die mense het geglo dat ‘n mens se gees vir 3 dae nadat jy gesterf het steeds by die liggaam rondgehang het in ‘n poging om iewers weer toegang tot die liggaam te kry. Eers teen die 4e dag, wanneer ontbinding intree, het die gees die liggaam finaal verlaat. Om dus te sê dat Lasarus al vir 4 dae dood is, is amper soos om te sê hy is morsdood, daar is geen kans vir herlewing nie, alle hoop is verlore. Wie weet, indien Jesus tydens die eerste 3 dae opgedaag het, was daar dalk nog ‘n kans. Maar nou het Hy al sy kanse verspeel. (Dalk ook juis om hierdie rede dat Jesus vertoef het voordat Hy gekom het – juis omdat Hy van plan is om die ONmoontlike te doen, en nie die miskien-nog-moontlike nie.

Vs 19: Die Jode = vriende, familie en kennisse

Vs 20: Eie aan haar aard: Martha die doener, sy gaan na Jesus toe terwyl Maria in die huis bly sit.

Vs 22: Martha spreek nie hier haar geloof uit dat Jesus steeds vir Lasarus kan opwek nie, maar meer  algemeen – alhoewel U nie betyds gekom het nie, glo ek nog steeds in U.

Vs 25: Ek is – uitspraak

Vs 28: Eenkant toe geroep – miskien omdat sy nie die rouklaers wou steur nie, en omdat sy nie aandag wou vestig op Jesus wat gekom het nie?

Vs 33: Maria, die vriende, familie en kennisse huil = treur, rouklag (lament)

Vs 35-36: Jesus huil: stort trane (saggies?, nie die weeklag van rouklaers nie) – Waarom? Nie omdat Lasarus dood is (soos die mense gedink het) nie, want Hy weet tog Hy gaan hom opwek. Dalk geraak deur die intense hartseer van Maria. Dalk ook ‘n vooruitskoue – Hy staan buite ‘n graf, maar Hy weet dat Hy binnekort die een aan die binnekant sal wees?

Vs 44: Lasarus kom uit met die grafdoeke. Uitleggers meen dat dit daarop dui dat hulle weer eendag die doeke gaan nodig hê by Lasarus se volgende begrafnis. Want omdat hy opstaan in hierdie lewe, sa hy weer hierdie dood moet sterf. Na Jesus se sterwe het Hy in ‘n nuwe lewe opgestaan en daarom kon Hy die grafdoeke binne-in die graf los. Hy gaan dit nie weer nodig hê nie.

-Meeste teoloë weet nie wat om met hierdie verhaal te maak nie. Omtrent alles wat ek gelees het, is bloot oorvertellings van die Bybelse verhaal self en as ek aan die einde van die uitleg>vertelling kom en verwag om dan verder oor die betekenis van die verhaal na te lees, dan eindig dit net daar stomp. “Maak hom los en laat hom gaan. Amen.”

Sommige maak hiervan ‘n geliefde begrafnisteks. Dit is dit egter nie. Lasarus staan nie op in die ewige lewe nie, hy gaan weer eendag sterf.

-Die rede waarom hierdie verhaal so vreemd op die oor val, nog meer vreemd as al die ander tekens: Daar is min plekke in verhaal van Jesus waar die afstand tussen ons wêreld vandag en die wêreld waarin Hy geleef het, so duidelik na vore kom. Wanneer laas het enige van julle gehoor van iemand wat uit die dood opgewek is? Ek praat nie oor die lewe hierna nie – dit gaan nie daaroor nie. Dit gaan oor iemand wat doodgaan en dan opgewek word om voort te gaan met die lewe. Natuurlik is daar mense wat aansprake maak op skyndood (en vele boeke daaroor geskryf, selfs flieks gemaak), maar dis nog nooit wetenskaplik bewys nie.

Daarteenoor was dit in die tyd van die Jesus die ultimate bewys van goddelike krag – Mense se groot vrees was dat hul eendag sou ophou lewe en dat siekte jou daarby gaan uitbring. Jy moes dus so leef dat, as jy daar kom, hoop jy om op ‘n beter plek te wees as nou (konsepte van hemel en hel het al begin ontwikkel anders as in die OT).

Ons is dus vandag ver weg van die belewingswêreld van die mense van daai tyd. Enige een wat dan sou opgestaan en aanspraak maak daarop dat hy mag het oor lewe en dood, sou ‘n bedreiging wees vir enige godsdienstige struktuur.

Die ironieë in die verhaal

  1. Dat Jesus hier iemand uit die dood opwek, en dit is juis hierdie wonderteken wat die laaste strooi is. Nou het Jesus sy Ek is-aansprake en sy tekens een te ver gevat. Na hierdie teken het die Joodse leiers nie meer net gedreig nie, maar beraadslag om Hom dood te maak. Hierdie daad het die bal van sy kruisiging aan die rol gesit. Jesus wat vir Lasarus uit die dood opwek, moet vlgs die evangelie van Johannes vir hierdie wonder met sy eie lewe betaal.
  2. Die ander ironie is dat Jesus hier vir Lasarus uit die dood uit opwek, maar Homself nie van die dood kon red nie.

Ek wil graag 2 sentrale temas in die teks uitlig:

  1. Die aard van die liefde

Vs 3: Die susters stuur ‘n boodskapper om vir Jesus te sê dat hy vir wie Jesus lief – phileo – is, siek is.

V5 se terloopse, agtergrond inligting – geensins terloops nie: Jesus het Martha en haar suster en Lasarus liefgehad – egapa>agape.

Teen die tyd dat Johannes sy evangelie geskryf het, het hy baie meer van die liefde verstaan as wat Martha en Maria op hierdie stadium verstaan het. Daarom dat hy so kragtig in hfst 21 die verhaal langs die see weergee waar Jesus na sy opstanding vir Petrus vra of hy Hom agapao, en Petrus elke keer antwoord met “Ja, Here, U weet dat ek U phileo.” En dan Jesus se derde herhaling van sy vraag: “Petrus, phileo jy My?” En Petrus: “Here, U weet alles, U weet dat ek U phileo.” En Jesus se reaksie: “Nou maar dan is dit vir nou ook genoeg. Ek gaan jou nie los omdat jy My nie liefhet soos Ek jou liefhet nie. Laat my skape wei.”

Johannes het die verskil tussen phileo en agape baie goed geken. Wanneer hy dus in terugskoue vertel dat die susters ‘n boodskapper gestuur het om vir Jesus te sê dat die een vir wie Hy phileo, baie siek is, bring Johannes eintlik ‘n korrektief aan in sy agtergrondsinligting in vs 5: Onthou nou, lesers, Jesus het nie net vir Lasarus ge-phileo nie, Hy het hom en sy susters ge-agapao. Hy het hulle liewer as net sy emosies gehad. Hy was bereid om sy lewe vir hulle af te lê.

As die verhaal tot ‘n einde kom, die harde nuus: Jesus sou vir hierdie wonderteken wat Hy vir die susters en Lasarus verrig het, inderdaad met sy lewe betaal. Vanuit sy agapao vir hulle, sterf Hy sodat hulle mag lewe.

Die groot boodskap in Johannes is dat natuurlike liefde (broederliefde, alhoewel soms ook nie, en vriendskapsliefde, hou- van-liefde) radikaal deur agape gewysig word. Terwyl Jesus vir hulle lief was soos mens vir ‘n broer is, soos jy is vir iemand vir wie jy omgee en wat vir jou spesiaal is, kom hier ‘n volgende radikale verandering van die agape liefde wat oor grense gaan (selfs die mees gevreesde grense), wat in ‘n ander een se skoene gaan staan (medelye), wat die ander se wêreld betree, wat mense se nood verlig, wat hoop gee waar daar glad nie meer hoop is nie. In daai lyn dat ons as Christene vandag steeds volgelinge van Jesus kan wees en behoort te wees. Hierdie ander liefde waarmee jy weer gebore word (opvolg met vorige preke – Nikodemus, vrou by die put, man blind gebore) – gaan oor iets wat God doen wat ons nie vanself kan doen nie. Dit behoort die identiteit van die Christelike geloof te wees.

  1. Ek is die opstanding en die lewe. Wie in My glo, sal leef, al het hy ook gesterf. (Vs 25)

Die troos wat hierdie aankondiging vir soveel gelowiges bring! Want ja, almal kry nie soos Lasarus ‘n tweede asem in hierdie lewe nie. Maar die uitnodiging is om verder te kyk, verby hierdie lewe met al sy ellende, en te glo dat dit wat hierna kom, beter is as wat ons het.

Ek en JP het gisteraand die fliek Silence gekyk. Dit gaan oor die Jesuïtiese priesters van Portugal wat in die 1630’s en spesifiek die jaar 1640 na Japan gegaan het om daar sendingwerk te doen. Die onmenslike teregstelling van die Japanese Christene as hulle nie bereid is om op die teël met die beeld van Jesus te trap (“Trample!”, raai die een priester hulle aan) of op die kruis van Maria te spoeg en te sê dat sy ‘n hoer is nie. Hoedat die eenvoudige, landelike Japanese Christene met groter vrede en innerlike krag hul onvermydelike wrede dood in die gesig kan staar en aan hierdie versie kan vashou in hul oomblik van diepste nood: Jesus is die opstanding en die lewe. Ek gaan saam met Hom in die paradiso (soos die Japanes sê) wees. Ek sal Hom daarom nie verloën nie.

Ek dink nie ek sal dit kan regkry nie. My geloof is nie sterk genoeg nie. Ek raak kwaad (woedend?) as ek die fliek kyk en binne myself saam met die een priester skree “Trample!”, en die gelowiges trap nie op Jesus nie, hulle sal eerder sterf voor hulle dit doen. Maar tog is daar vir ons deur die loop van die geskiedenis talle voorbeelde van mense wat vertroosting en krag kry in hierdie belofte van Jesus.

Petrus is een van die wat geglo het dat hy nie so ver sal gaan nie, nie sy lewe sal opoffer vir sy geloof nie – en tog het hy later die innerlike krag gehad om, toe sy eie teregstelling aanbreek, te vra om onderstebo gekruisig te word.

Die uiteindelike vraag waarvoor ons te staan kom in hierdie verhaal, is Jesus se vraag aan Martha terwyl sy nog van die oortuiging is dat Lasarus dood is en nie weer teruggebring kan word nie, maar eers met die opstanding op die laaste dag – in die tye waar ons nie meer hoop het dat die onmoontlike moontlik sal word nie, en dan die vraag van Jesus hoor: “Ek is die opstanding en die lewe. Wie in My glo, sal leef, al het hy ook gesterf; en elkeen wat leef en in My glo, sal tot in ewigheid nooit sterf nie. Glo jy dit?” Of ons dan nou presies verstaan wat Jesus hiermee sê of nie, bly die uitdaging (uitnodiging?) om saam met Martha te bely: “Ja, Here, ek glo dat U die Christus is, die Seun van God, Hy wat na die wêreld (ge)kom (het).”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.