Genesis 21:8-12 – 2017

2 Julie 2017 Koninkrykstyd Pinelands – Doopdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Agtergrond

Die aartsouerverhale.

Die verbondsbelofte van grond en ‘n nageslag (Gen 12 & 15)

Abram en Sarai (eintlik kom die inisiatief van Sarai) wat self plannetjies maak om God se belofte te laat realiseer – neem my slavin Hagar wat jonger is as ek, haar kind sal elk geval myne wees want sy behoort aan my… (“Die Here het my nou eenmaal daarvan weerhou om kinders te kan hê. Miskien bring sy ‘n kind in die wêreld wat my eie kan word” 16:2).

Abram het met Sarai saamgestem en Hagar het toe wel swanger geword. Hagar wat wegloop omdat Sara haar so sleg behandel toe sy swanger is, en 16:11 God: “Noem hom Ismael want die Here het jou swaarkry gehoor”, en 16:13 Hagar: “U is ‘n God wat my sien, hier het ek Hom gesien wat my gesien het”.

Ons leer iets van hoe God sien, wie God raaksien en hoor – in die OT altyd die onderdrukte, die een in nood.

Hagar gaan terug na Sarai maar hul verhouding is sleg. Toe Abram 99 jaar oud was het die Here weer aan hom verskyn, en sy naam verander na Abraham en Sarai se naam verander na Sara, want, het God gesê, “ek sal haar seën en vir jou ‘n seun uit haar gee” (17:16). Abraham het gelag en gedink: Hoe kan ‘n man van 100 en ‘n vrou van 90 ‘n kind in die wêreld bring? Later sou Sara ook lag oor hierdie belaglike belofte (18:15). Maar soos die Here beloof het, is die seuntjie Isak (wat “lag” geteken) toe wel gebore. En die kind van Sara se slavin Hagar, die kind Ismael wat sy as haar eie wou grootmaak, is skielik nie meer vir haar belangrik nie.

Teks

Vs 8: Kinders is gespeen rondom die ouderdom van 2 of 3. In die lig van die hoë sterftesyfer in daardie tyd het babas dikwels nie oorleef nie. Wanneer ‘n baba dan in sy 2e of 3e jaar gespeen is, is dit as ‘n groot mylpaal beskou. Die eerste lewensfase is agter die rug en die kanse vir oorlewing is van nou af veel groter. Die familie het met die geleentheid ‘n groot fees gehou as ‘n tipe oorgangsrite vir die kindjie.

Wat gebeur as Sara sien hoedat ouboet Ismael met Isak speel – sy sien bedreiging en sy wil hê dat dit uit die weg geruim moet word.

BH letterlik: Ismael het met Isak ge-Isak (dws dalk sien Sara dat Ismael met klein Isak speel soos wat ‘n ouboet, ‘n erfgenaam met sy kleinboet speel en dit tref haar toe: Die rolle is verkeerd, Ismael kan nie die erfgenaam wees nie.)

Vs 11: Wat sien Abraham? “Dit was boos/baie sleg in Abraham se oë”

(Die naam “Ismael” kom nie in die teks voor nie. Die hele verhaal gaan oor Ismael maar hy word net genoem die “kind van die slavin”.)

Vs 12: God: “Dit moenie boos wees in jou oë oor die kind en oor jou slavin nie…” (God bring die slavin as persoon self ook in, nie Sara of Abraham nie – amper asof sy vir hulle net ‘n middel tot ‘n doel was, ‘n surrogaat ma.

Vs 14 lett: “Hy het kos en water geneem en dit aan Hagar gegee daar op haar skouers, en hy het die seun (vir haar) gegee en hulle laat gaan (ontslaan – dieselfde woord as om slaaf vry te stel of om te skei van jou vrou)”; dws BH teks noem nie dat hy die seun op haar rug getel het nie. Ismael was elk geval al so 15/16 jaar oud en dus te groot om deur sy ma ge-abba te word.

Sy het gefouteer – verdwaal in die woestyn.

Vs 15: “neergesit” = letterlik “gegooi” soos wat Josef in die put gegooi was en soos wat lyke soms in die graf gegooi is. Met die agterlaat onder die bos het sy hom dus “lewendig begrawe”, wetend hy gaan daar sterf.

Vs 16: “oorkant op ‘n afstand soos wat mens kan skiet met ‘n pyl”

Hagar wil nie sien hoe die kind sterf nie.

“sy het haar stem opgelig en gehuil”

Vs 17: FOKUS:

וַיִּשְׁמַ֣ע אֱלֹהִים֮ אֶת־ק֣וֹל הַנַּעַר֒ וַיִּקְרָא֩ מַלְאַ֨ךְ אֱלֹהִ֤ים׀ אֶל־הָגָר֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וַיֹּ֥אמֶר לָ֖הּ מַה־לָּ֣ךְ הָגָ֑ר אַל־תִּ֣ירְאִ֔י כִּֽי־שָׁמַ֧ע אֱלֹהִ֛ים אֶל־ק֥וֹל הַנַּ֖עַר בַּאֲשֶׁ֥ר הוּא־שָֽׁם׃

(En Hy het gehoor God (Ishma El-ohim) die stem van die kind en hy het geroep die engel van God tot Hagar vanuit die hemel en gesê vir haar: “Wat is dit, Hagar? Moenie bang wees nie, want Hy hoor God (Ishma El-ohim na die stem van die kind daar waar hy is.)

Gryp terug na Ismael se naamgewing toe Hagar uitgebuit en swanger en in die woestyn rondgedwaal het (16:11): “Jy moet hom Ismael noem, want die Here het jou swaarkry (affliction) gehoor”. NOU hoor God weer die kind se swaarkry – Vers 17 begin met Ismael se naam maar nie as eienaam nie, wel as werkwoord – God het gehoor die stem van die kind. En aan die einde weer: Moenie bang wees nie Hagar want (lett:) God hoor (Ismael) na die stem, maar die preposisie el bou ‘n oorgang vanaf hoor >luister, dws gee gehoor, doen iets daaraan, aan hierdie nood vd kind daar waar hy is (onder die bos)!

Vs 18: “staan op, tel (>help) die kind op en hou jou hand in syne (>hou sy hand vas)…” Moet hom net nie los nie, Hagar!

V19: God help vir Hagar om anders te sien, verder te kyk, nie net na die leë velsak in haar hand nie, maar om die put daar anderkant raak te sien. God help Hagar om uitkoms raak te sien.

Boodskap

Op die dag van die fees het Sara toegekyk hoedat die seun van die slavin met haar enetjie speel. Dit lyk na ‘n rustige prentjie wat voor Sara se oë afspeel (alhoewel sommige kommentatore hier onheil raaksien om Sara se gedrag te ondersteun – bv hy het vir Isak getart, met hom geloll – maar geen tekskritiese ondersteuning hiervoor) en presies daar begin sy die gevaar vir haar eie seun aanvoel. Die oorsaak vir haar onrus lê in wat sy sien. Sy sien nie meer die seun wat sy so graag deur haar slavin Hagar as haar eie wou “aanneem” nie. Noudat sy haar eie seun het sien sy vir Ismael in ‘n nuwe lig – as die seun wat Hagar die Egiptiese slavin vir Abraham in die wêreld gebring het. As die seun wat as eersgeborene van sy pa haar eie seun se toekoms gedreig. En daarom ook haar toekoms bedreig. Want die toekoms van ‘n vrou het by haar seun gelê. Die eersgeborene is die primêre erfgenaam, en dit kan Sara nie toelaat nie. Ismael, die kind van die slavin, mag nie as eersgeborene erf nie. Nie noudat sy haar eie seun uit haar eie liggaam gekry het nie. Vandaar haar harde opdrag aan Abraham dat hy die slavin en haar seun moet wegjaag. Sara praat so neerhalend oor hulle dat sy hulle nie eens by die naam noem nie.

Abraham wou nie aan Sara se versoek toegee nie. Hy het gedink dat dit heeltemal verkeerd, selfs boos is om hierdie Ismael seun van hom weg te jaag. Maar God het vir hom gesê om nie sleg te voel oor die kind en sy slavin-byvrou nie, maar om te doen wat Sara vir hom sê. “Want,” herinner God hom, “uit Isak sal jou nageslag gebore word.” Maar dan voeg God die trooswoorde by, ‘n belofte: “Tog sal Ek die seun van die slavin ‘n nasie laat word, want hy is jou kind (jou saad).”

Die volgende oggend het Abraham toe vir Hagar en die kind weggestuur, die Bersebawoestyn in. Die manier waarop hy die kos en water op Hagar se skouers sit en die kind vir haar gee, spreek diep. In hierdie gebare sit alles wat hy nie kan verwoord nie. Liefde en die begeerte om vir oulaas te versorg, maar terselfdertyd oorgawe, hartseer en afskeid.

Hagar en die kind, oppad na die land van haar herkoms, Egipte, het verdwaal en in die woestyn rondgeswerf. Die kos en water het nie gehou nie. Toe die water opraak het die uitsigloosheid Hagar oorval. Sy het gevoel dat sy nie kan toekyk hoe haar seun doodgaan nie. Daarom het sy hom onder ‘n doringbos agtergelaat, eintlik verwerp (begrawe!). ‘n Stukkie skaduwee. En sy het ‘n ent daarvandaan gaan sit en onbedaarlik begin huil.

Hierdie verhaal is opgebou uit soveel onreg en wreedhede. ‘n Kind wat waarskynlik nooit daar moes wees nie word gebore omdat Sara en Abraham nie vir God vertrou in sy belofte van ‘n nageslag nie en konkel met hulle eie plannetjies om deur die slavin Hagar tog ‘n nageslag te verseker. Hulle wil God se belofte in eie krag tot vervulling bring. Sowat 13/14 jaar later vervul God wel sy aanvanklike belofte en Isak word uit Sara gebore. Na 2 of 3 jaar het Isak sy eerste kritiese lewensfase oorleef en die familie vier fees omdat ‘n toekoms inderdaad vir hom wink. En tydens die fees trek die oudste seun Ishmael Sara se aandag. Die seun wat in die eerste plek die produk van haar slim plannetjies was, speel en lag saam met haar eie seun Isak, en Sara sien skielik met kommer die toekoms vooruit – ‘n toekomsblik waarin Ismael nou in die weg staan van Isak se erfporsie. Die bedreiging wat sy aanvoel maak dat sy drasties optree en daarop aandring dat Abraham die slavin en haar seun Ismael moet wegjaag. Abraham skop teë. Hy kan nie dink dat hy sy seun Ismael en die se ma Hagar (God herinner hom dat sy ook daar is) moet wegjaag nie. Maar God maak nogmaals ‘n belofte dat Abraham tog moet doen soos Sara sê, want dit ís uit Isak wat sy nageslag gebore sal word, maar dat Hy wat God is ook vir Ismael ‘n groot nasie sal laat word, want ook hy is Abraham se kind. En met hierdie belofte van God in sy hart laat Abraham dan die volgende oggend vroeg vir Hagar en Ismael gaan. Sara gooi haar aanneemkind weg. En Abraham stuur hom weg. Nie omdat hy iets verkeerds gedoen het nie. Bloot maar omdat hy nou in die pad is, hy is oorbodig, nie meer nodig nie. En dan in die woestyn gooi sy eie ma hom eintlik ook weg; nie omdat sy wil nie, maar omdat sy nie anders kan nie. Sy sien nie kans om saam met hom onder dieselfde bos te sit en toe te kyk hoe hy sterf nie. En sy begin onbedaarlik huil. ‘n Wrede verhaal vol ongeregtigheid.

Maar in wese is hierdie nie primer ‘n verhaal oor menslike wreedheid en afguns nie, maar oor die trou van God. Want die kind het ook gehuil, daar op sy eie onder die bos – wees en verstote, waar sy ouers nie meer vir hom kans gesien het nie. En Gód het die kind hoor huil, en ‘n engel het uit die hemel na Hagar geroep en vir haar gesê: “Wat is dit Hagar? Moenie bang wees nie, want God het die kind daar waar hy gelê gehóór” (17). Wanneer mense, en ouers, hier hulle koppe wegdraai en hulle ore sluit vir die nood van hul kinders, dan hoor God. “’Staan op (Hagar), help die kind op en hou sy hand vas, want Ek sal hom ‘n groot nasie laat word.’ Toe het God haar oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien … God was by die kind en hy het grootgeword …”

Al lees ons nooit sy naam in die storie raak nie, gaan hierdie verhaal oor Ismael. Daar word deurgaans na hom verwys as “die kind van die slavin” of bloot maar “die kind”. So asof die storieverteller al hierdeur wil wys hoe onbelangrik die kind nou regtig was. Hy is nie eens werd om by die naam genoem te word nie, verál nie noudat Isak – die kind van die belofte – uiteindelik gebore is nie. Maar op ‘n indirekte manier word Ishmael se naam wel genoem, aan die begin en dan weer aan die einde van die belangrikste vers 17; en dan nie in die vorm van ‘n eienaam nie, maar as ‘n werkwoord: “Isma Elohim”. “Isma” beteken “hoor”. “Elohim” is die langer vorm van “El”, wat “God” beteken. “Ishma El”, God het die kind gehoor – Ishmael. Sy naam kry betekenis wanneer God betrokke raak. En dan het hy nie net ‘n noemnaam nie. Hy het ‘n werkwoord vir ‘n naam. God verander sy lot – Ishmael, God hóor en God gryp in en God bring uitkoms. Die weggooikind van mense, die weggooikind van die Godsvolk, word die optelkind van God.

Die kind Ishmael se naam, sy identiteit, lê  nie in die vreemde nie, nie in Egipte nie, nie daarin dat hy die vader van die Islam geloof en die Moslems is nie. Sy identiteit lê ten diepste in die God van Abraham en Isak en Jakob. Dis Gód wat hom sy naam gegee het en dis God wat Pa staan vir hierdie naam, Gód wat sien, Gód wat hoor, Gód wat ingryp, Gód wat toeëien.

God is getrou aan sy beloftes. Hy het wel vir Isak, en nie vir Ishmael nie, uitverkies om deur hom aan Abraham die groot nageslag te gee. (Deur hom, nie vir hom nie. Deur hom vir almal, “want deur jou sal al die nasies van die aarde geseën wees. Al die nasies…”) Maar God se verkiesing van Isak beteken nie die verwerping van Ishmael nie. (Net soos sy liefde vir Jakob nie sy haat vir Esau beteken, soos wat die vertalings ons wil laat verstaan nie. Terloops: interessant dat Ishmael later die skoonpa word van Esau, nog ‘n weggooikind… – ‘n storie vir ‘n ander dag.) Ook Ishmael kry ‘n groot nageslag, ook aan hom toon God sy genade. In die Moslemwêreld word Ishmael onthou vir sy regmatige plek – as die eersgeborene van Abraham, en as hulle eie voorvader. God dink nie net aan die kind van die belofte nie. Hy dink aan al sy kinders. Hy dink met besondere deernis aan die kinders wat deur ander uitgesluit of weggegooi word. God hoor mense wat deur ander uitgesluit, weggejaag, vir dood gelaat word… God dink aan die kinders vir wie daar nie plek is onder die sg Godsvolk nie…

Ons het vanoggend gedoop. Die doop wat in die NT die besnydenis van die OT vervang. Waar begin die besnydenis nou weer? In Genesis 17 stel God die besnydenis in as teken van sy verbondsbelofte aan Abraham. Die eerste een wat Abraham gevat het om besny te word… is Ishmael! Ishmael het heel eerste die teken gedra van die verbond wat God met Abraham gesluit en deur Isak se nageslag tot vervulling wou bring (toe Hy nog gehoop het die volk sal saamwerk binne hierdie plan). Nog voor Isak se geboorte was Ishmael reeds ingesluit in die breër belofte van God se trou. Norman en Anina, Jannas is vanoggend gedoop. Ook hy dra die teken van die nuwe verbond. Ek weet hy sal nooit uitgesluit, nooit weggegooi voel nie, want julle is sy ouers. Maar hy leef in ‘n land en ‘n wêreld waar hy maatjies gaan hê wat uitgesluit voel. As julle hom so grootmaak dat hy vir God leer ken as die God van Abraham, Isak en Jakob, dan is dit wonderlik. Maar nog veel beter en belangriker as dit, is dat julle hom moet help om vir God te leer ken as die God van Ishmael (en ja, ook die God van die buite-egtelike kind Jesus). Dan sal Jannas ‘n groot verskil maak in die wêreld, dan sal hy sien vir wie God sien, dan sal hy hoor wie en wat God hoor, die noodroepe van mense. Ons dien nie ‘n eksklusiewe God nie, maar ‘n inklusiewe God.

Die genade van die Here Jesus Christus, die liefde van die God van Ishmael, en die nabyheid van sy Gees is by julle elkeen. Gaan uit en vertel dit vir die Ishmaels in die wêreld.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.