Eksodus 1:8-2:10 – 2017

27 Augustus  2017 Koninkrykstyd Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

Die verhaal van Moses in die mandjie…

God het aan die Israeliete uitkoms gegee toe hulle land in hongersnood verval. Met ‘n eintlik ondenkbare verloop van omstandighede word hulle in Egipte toegelaat en ontsnap hulle so van die hongersnood. Die probleem was egter dat hulle as slawe in Egipte moes werk. Jakob het 70 afstammelinge gehad (Gen 46:27, Eks 1:5). Sy seun Josef was ‘n belangrike man aan die koninklike hof in Egipte, die farao se regterhand om die waarheid te sê. Met verloop van tyd het Josef en ook al sy broers gesterf. Maar die Israeliete was vrugbaar en die 70 afstammelinge vermeerder in Egipte en word baie.  Ten spyte van hulle status as slawe het dit aanvanklik heel goed gegaan met die Israeliete omdat die farao vir Josef geken het en van hom gehou het. Maar oor die geslagte heen het die Egiptenare van Josef begin vergeet en op ‘n dag, 400 jaar na die Israeliete se aankoms in Egipte, was daar ‘n nuwe farao aan bewind gewees wat nie meer van Josef geweet het nie. En van “versagtende omstandighede” teenoor die Israelitiese slawe was daar niks meer oor nie.

Lees Eksodus 1:8 – 2:10

1:10 Plan A – slinks

1:12 Die ironie agter die verhaal sou duidelik uitkom wanneer die latere geslagte dit oorvertel.

1:15 Plan B – onderlangs met die Hebreeuse vroedvroue

1:17 Die vroue is ongehoorsaam aan die farao, maar gehoorsaam aan God.

Meer as “laat lewe”. Pi’el – hulle het veroorsaak dat, gemaak dat hulle lewe. Die ww hier beteken dat die vroue hul bes gedoen het om die geboorte so vlot as moontlik te laat verloop, hul bes gedoen het om die seuntjies gesond in die lewe in te bring. Hulle het dus die presiese teenoorgestelde gedoen as om die seuntjies dood te maak. Die geboortesterftesyfer het dus in daardie tyd eerder gestyg as gedaal.

1:19 Die vroue lieg.

1:22 Die farao doen weg met enige agterbaksheid en slu bevele wat agteraf gegee word en hy beveel in die openbaar die teregstelling van alle Hebreeuse babaseuntjies. Dit is sy Plan C, sy meesterplan. Die “Final Solution” (soos Hitler). Sy openbare bevel aan die Egiptenare, die vyande! Húlle sal gehoorsaam wees.

2:2 seuntjie was gesond

2:3 ‘n ark, dieselfde woord as by Noag en die ark. Die woord kom net in hierdie twee plekke voor.

Moses se ma gehoorsaam die Farao se bevel – gooi haar kind in die Nyl, maar binne-in die mandjie. Sy doen wat sy op hierdie stadium nog kan. Sy gee nie net oor nie (herinner aan die Kanaänitiese vrou van Matt 15).

2:5 afgegaan om te bad / haarself te was

2:5-6: … en sy het geneem en sy het oopgemaak en sy het gesien ‘n seuntjies, en kyk! ‘n seuntjie wat huil! (herhaling van die seuntjie deur 2 sinonieme woorde)

… en sy het haar oor hom ontferm

2:8 … Die jongmeisie het toe die ma gaan roep – jongmeisie, gereed vir trou, dws omtrent 15 jaar oud.

2:10 Toe hy gespeen is en voordat sy naam gegee is, dws 3 of 4 jaar oud.

Moses: Egipties “seuntjie” en “gebore wees”. Motivering: sy het hom uit die Nyl uitgehaal, die Nyl was vir die Egiptenaars die bron van lewe.

Hebreeuse betekenis van dieselfde naam op die klank af: “Om uit te trek”.

(Egiptenaars noem hom Moses – Hy is uit die water uitgehaal; Israeliete noem hom ook dit, maar vir hulle beteken dit in terugskoue – Hy het ons uit die land van slawerny laat uittrek).

Moses het moord gepleeg – dis die eerste wat ons van hom lees na hierdie verhaal. Die eerste noemenswaardige ding wat die kind wat verdrink moes word, maar toe gered is, gedoen het. Eers daarna het hy vir God ontmoet, eers daarna het hy sy roeping gehoor en sy volk van die mag van die Farao bevry en uit Egipte van gelei.

Boodskap

“Waar is God?” Dit is nie ‘n onbillike noodkreet om uit te skree wanneer jy en jou mense wat vlugtelinge is en al vir 400 jaar as slawe aangehou word terwyl julle gedink het die situasie sal net tydelik wees nie. “Waar is die God wat ons voorvader Abraham uit Ur uit laat trek het en sulke groot beloftes van land en nageslag aan hom gemaak het? Waar is die God van Isak? Waar is die God van Jakob? Waar is Hy nou? Waar was Hy vir die afgelope 400 jaar!? Want ons sien Hom nie, hoor Hom nie, ken Hom nie eens meer nie. Die God van ons voorvaders se stem het stil geword. Hy het van ons vergeet.” So moes die Israeliete gevoel het terwyl hulle as dwangarbeiders in Egipte hulself afsloof.

Maar dan, wanneer die omstandighede op hul haglikste is, is daar hierdie vreemde, onverwagse roeringe wat die huidige pad wat hulle loop heeltemal ontspoor en in ‘n ander rigting laat loop. God verskyn nie skielik in ‘n teofanie aan die mense nie, Hy gryp nie hier in met plaë of aardbewings of ‘n groot vloed nie. Maar daar is ‘n paar mense wat dinge anders doen, ek wil eintlik sê mense wat reg in hulle eie hande neem, mense wat nie gehoorsaam is aan die farao nie, nie sy bevele uitvoer nie, en so die hele geskiedenis in ‘n ander rigting laat loop. Meer spesifiek – daar is 5 vroue wat inisiatief begin neem.

Die Hebreeuse vroedvroue Sifra en Pua…lieg.

Net in hierdie stukkie van die vertelling word daar van God melding gemaak. Ons lees dat die vroedvroue vir God gedien het en dat Hy hulle brawe leuens en dade geëer het deur vir hulle huisgesinne te gee.

Die moeder van Moses… sien dat die geboorte van haar seuntjie goed is en steek hom vir drie maande weg. Toe sy dit nie langer kon doen nie, neem sy ‘n biesiemandjie en maak dit bestand teen water. Dieselfde woord as Noag se ark – merkwaardig! Net die 2 kere in die OT gebruik! Terwyl alle pasgebore Hebreeuse babaseuntjies verdrink in die vloed van die Nyl, bou Moses se ma vir hom ‘n arkie en hy bly leef… (tekenend van ‘n nuwe begin in ‘n situasie van onderdrukking en uitsogloosheid).

Die dogter van die koning, dogter van Farao!…

Moses se ouer suster Miriam, hier omtrent 15 jaar oud..

Vyf vroue wat nie almal vir mekaar geken het nie. Hulle het nie op ‘n dag bymekaargekom en koppe bymekaargesit en ‘n slim plan beraam om die farao se planne mee te verydel nie. Hulle het net eenvoudig gedoen wat hulle geglo het reg is – 2 het vir God gedien, wat beteken dat hulle, na al hierdie jare van stilte van God se kant af, tog nog in Hom geglo het, tog nog vasgehou het daaraan dat Hy sy mense sal verlos, en daarom hulself nie sover kon kry om die farao se bevel uit te voer nie. Hulle het eerder die teenoorgestelde gedoen!

2 was die direkte familie (uit die priesterlike stam van Levi) van Moses, sy ma en sy suster. Sy ma het die gesin se lewe in gevaar gestel deur vir Moses 3 maande by die huis te hou en weg te steek, maar toe hy te groot word moes sy ‘n ander plan maak.

Die vyfde vrou, die een by wie die weegskaal op die ou-end die swaarste gelê het, die een met die hef in die hand, was een wat nie vir God gedien het nie. Sy was die farao se dogter! Van alle mense sou mens van haar die meeste lojaliteit aan haar pa verwag. Sy vind die seuntjie in ‘n mandjie (ark) in die Nylrivier – daar waar hy moes verdrink het hy gedryf. Sy was op die regte tyd op die regte plek om haar pa se bevel uit te voer. Sy moes net die mandjie omgedop het… Maar sy word oorval deur ‘n gevoel van diepe jammerte, medelye, deernis (compassion). En die sussie lees die situasie, stel haar eie lewe in gevaar om tussen die riete uit te kom en ‘n kans op lewe vir hierdie Hebreeuse babaseuntjie aan te bied. Al hierdie seuntjies moes immers verdrink word. So vir ‘n 15-jarige Hebreeuse dogtertjie om met die dogter van die farao in gesprek te tree en ‘n voorstel te maak vir hoe hierdie seuntjie se lewe gered kan word – dit moes baie waagmoed neem! Maar dit werk. Die verhaal draai so om dat Moses se eie ma selfs deur die farao se dogter betáál word om haar eie seun te borsvoed en groot te maak vir die eerste paar jaar van sy lewe – jare waarin sy godsdienstige basis gelê kon word, jare waarbinne hy kon hoor van die God van sy voorvaders, jare waarin hy ook kon leer dat hy eintlik ‘n Israeliet is en nie ‘n Egiptenaar nie, dat hy gespaar is, dat daar ‘n plan is met sy lewe…

Die farao het nie met die vroue rekening gehou nie. Hulle is in sy oë immers die swakker geslag. (Hulle hou geen gevaar in nie, daarom kan die dogtertjies maar bly lewe, net nie die seuntijes nie.) Hy het nooit kon raai dat hulle dit sou waag om hom nie te gehoorsaam nie. Maar dit is deur die vrouens se toedoen, deur húlle dade dat sy planne keer-op-keer misluk. Ironies – wat deur baie gesien word as ‘n vorm van vroulike swakheid – medelye vir ‘n baba – is so ‘n sterk emosie dat dit die prinses bemagtig om die Farao te verontagsaam. Hy het gedink dat dit veilig is om die vrouens se lewens te spaar, maar die vroedvroue, die Hebreeuse ma, die dogter van Farao, en die sussie Miriam was almal vrouens wat gehelp het saamgewerk het (al weet hulle nie van mekaar nie) om een seuntjie se lewe te spaar. Die seuntjie deur wie God die toekoms van die wêreld sou rig. So praat die skrywers van die OT oor hom.

Die geskiedenis herhaal homself. Baie jare later sou daar weer ‘n 400-jaar tydperk van stilte wees. Weer ‘n tiranniese en waansinnige koning Herodus die Grote wat ‘n menseslagting beveel, weereens is dit alle Hebreeuse seuntjies onder die ouderdom van 2 jaar oud wat vermoor moet word, weer ‘n vrou – die keer een met ‘n klad van sedeloosheid teen haar naam – wat geboorte skenk onder buitengewone omstandighede. Haar verloofde het met haar getrou en saam het hierdie drie mense vlugtelinge geword, ter wille van die behoud van die seuntjie se lewe. Die verhaal van Moses vind parallelle weerklank in die NT boodskap van verlossing. Niemand het in die verloop van die ganse geskiedenis van die mensdom naam gemaak soos Jesus van Nasaret nie. Hy is die werklike “Final Solution” vir mense wat deur hul omstandighede of hulself gebind word, wat weerhou word van ‘n lewe van vryheid, vir mense wat nie toegelaat word om te floreer nie.

Om saam te vat:  Die minderheidsgroep, die stemloses in daardie tyd en omgewing – die Hebreeuse vroue – rig deur hul oortuigings die geskiedenis anders as wat die Farao beveel. Ook sy dogter, al het sy meer stem, is nie aan hom gehoorsaam nie. (Ons kan dieselfde lyn deurtrek na Maria, die buite-egtelike moeder van Jesus.) Ons mag dalk dink dat ons in hierdie land SA niks en niemand is, dat ons nie invloed het nie, dat ons nie werklik kan bydra tot verandering in die land nie. Die gebedsgroep het twee weke gelede juis hieroor gepraat – Watter verskil kan ons nou eintlik maak? Die verhaal van Moses wat met sy geboorte deur vroue gered en aan die lewe gehou word, wys dat elkeen van ons tot verskil-maak in staat is.

Ons deurkollekte gaan vanoggend vir Vrolike Groepe Speelskool in Elsiesrivier. Vrouens in die gemeente wat weekliks daar skoolgee vir voorskoolse kinders wat deur baie mense in die land weggewens word, ook soms hul eie ouers. Ja, ons het nie ‘n wet wat vereis dat sommige kinders by geboorte doodgemaak moet word nie, maar ons het wel die wetgewing op aborsie wat maak dat die swanger moeder die besluit mag neem (of daarin geboelie kan word) om haar ongewenste kind te laat aborteer. Gelukkig volg almal nie daai roete nie. Kinders word gebore, maar dan dikwels waar hulle nie altyd welkom is nie – soos ook van die kinders in Elsiesrivier. Hulle word groot in armoede, in huise waar drank en dwelms hul ouers se baas is, sommiges het Fetale Alkohol Sindroom. En hier is daar ‘n skool wat vir die kinders elke oggend van die week ‘n veilige hawe bied, met ‘n skoolhoof en haar man wat hul alles gee vir die kinders van die skool, met vrouens in ons gemeente wat hul weke organiseer rondom Donderdagoggend se skoolgee en die voorbereidings vroeër in die week om die oggend vir die kinders spesiaal te maak. Wie weet of daar nie dalk die jaar ‘n “Moses” in die klas is nie – iemand wat wanneer hy of sy eers eendag groot is, gaan help om van die wêreld waarbinne hy of sy grootgeword het ‘n beter plek te maak, iemand wat die land gaan help opbou, ‘n leier wat miskien eers as hy of sy groot is God se roepstem hoor, miskien eers nadat hy of sy ‘n draai in die tronk gemaak het (Moses wat moord pleeg)? Wie weet watter toekomspotensiaal daar nie alles in die kinders skuil en hoe instrumenteel julle spesifiek daarin is om vir die kind se regte op te staan en die potensiaal nou te begin ontsluit nie?

En so ook die anders vrouens en mans wat betrokke is by skole, kinders en studente; by voedingskemas in Khayelitsha en mediese dienste in staatshospitale? Vrolike Groepe is maar een voorbeeld vanoggend. Moenie julle eie rol onderskat daar waar julle betrokke is nie. Moet ook nie die potensiële rol van die kind wat in jou oë kyk wanneer jy hom leer of help, gering ag nie. Jy weet nie wie daar voor jou staan nie.

Ek sluit af met die ware en tragiese verhaal van ‘n swart man wat nie genoeg raakgesien is nie – nie deur sy eie mense nie, ook nie deur iemand van buite nie…

’n Brief aan almal wat ek ken

Deur Dana Snyman 26 Augustus 2017 00:00

Maandagaand. Nog ’n vreemde dorp. Nog ’n vreemde kroeg.

Die vrou agter die toonbank is so 50 jaar oud, dalk 40. Swaeltjie op die pols getatoeëer. Naels kort gekou.

Ek is op die stoeltjie in die hoek, skuins onder die veerpyltjiebord, drie stoeltjies van ’n oom met ’n rooi neus vol gebarste aartjies. Dis net ons twee, ek en die oom, en die vrou agter die toonbank, en ’n handgeskrewe kennisgewing teen die muur wat sê: “Aandag almal!!! Tussen 6 en 7 alle drankies halfprys.”

Die deure swaai oop en ’n kêrel kom in. “Yes, yes, yes.” Dit lyk of hy op sy dag haker kon gespeel het. Dik nek. Harige arms. Snorrige snor.

“Yes, Sarge,” groet die oom met die neus hom.

“Hallo, Oom.” Hy gaan staan langs die oom en sit sy motorsleutels op die toonbank neer. “Maak dit maar ’n Castletjie, Truia,” beduie hy na die vrou agter die toonbank en hys hom tot op die stoeltjie.

“Sjoe.” Hy vee met sy hand oor sy voorkop. “Wat ’n dag.”

“Is julle besig, Sarge?” vra die oom met die neus.

“Besig, my oom. Besig. Besig.”

“Het hulle weer die naweek ingebreek?”

“Ja, my oom. En ’n selfmoord. Ek kom nou net daarvan af.”

“’n Selfmoord? Nee.” Die oom se stem is vol skok. “Wie?”

“’n Swarte, Oom. In die township.”

“O, amper laat jy my skrik.” Die oom vat ’n diep sluk uit sy glas.

Die vrou agter die toonbank sit ’n botteltjie Castle voor die sarge-ou neer en hy vat dadelik daarna.

“Ek’t nie geweet hulle pleeg ook selfmoord nie.” Die oom kyk na die sarge-ou. “Hoe’t hy dit gedoen?”

“Homself gehang, Oom. Aan ’n boom in sy jaart.” Die sarge-ou voel deur sy sakke en haal ’n opgevoude vel papier te voorskyn. “Ken Oom ’n swart taal? Hier’s die brief wat hy gelos het.”

Die oom vat die brief by hom, staar ’n ruk daarna, en gee dit terug. “O, nee, hel, ek verstaan nie ’n woord nie.” Hy beduie na die deur agter die toonbank. “Hoekom vra jy nie vir Alpheus in die kombuis nie?  Truiatjie, roep bietjie daar vir Alpheus.”

Die kroegvrou stap by die deur uit, die kombuis in, en kom ’n paar oomblikke later terug met ’n ouerige man in ’n wit koksbaadjie, met ’n ZCC-wapentjie op die bors.

“Wat’s jy?” vra die sarge-ou vir hom.

“Ek’s Alpheus, Ntate.”

“Nee, man. Ek bedoel: Is jy ’n Sotho of ’n Xhosa? Wat is jy?”

“Ek’s ’n Sotho, Ntate.”

“Kan jy lees?”

“Ja, Ntate. Ekke kan lees.”

“Nou wat staan hier?” Die sarge-ou hou die brief na hom toe uit.

Die ou man hou die brief naby sy oë. “Hierie’s nie Sotho nie, Ntate.” Hy laat sak die brief. “Dis Zoeloe.”

“Kan jy Zoeloe lees?”

“Ekke kan, Ntate. Ekke kan Zoeloe lees.”

“Nou lees vir ons wat daar staan.”

Die ou man lig weer die brief. “Sa ku bona ningahleka,” begin hy lees. “Ndihabile ndi qibile…”

“Wat maak jy nou?” val die sarge-ou hom in die rede.

“Ek lees hierie woorde, Ntate.” Die brief bewe in die ou man se hande.

“Ons wil in Afrikaans hoor wat daar staan.”

Die ou man lig weer die brief. ’n Hele ruk staan hy met die brief naby sy gesig, toe laat sak hy dit weer. “Dis swaar om te sê, Ntate.”

“Wat’s so swaar? Jy sê dan jy ken Zoeloe.”

“Hier staan . . .” Die ou man sit die brief voor die sarge en die oom op die toonbank neer. “Hier staan: ‘Aan almal wat ek ken.’” Die ou man druk met ’n verrimpelde vinger op elke woord terwyl hy vertaal. “Ekke. Groet. Julle. Ekke. Is. Nou. Klaar. Julle. Kan. Nou. Lag. Ekke. Is. Weg. Totsiens.”

Die ou man raak stil en tree van die toonbank af.

“Is dit al?” vra die Sarge.

“Dis al, Ntate.”

“Is jy seker dis al?”

Die ou man draai om en stap terug na die kombuis sonder om die sarge-ou te antwoord. ’n Paar oomblikke later klap ’n deur iewers hard toe.

Die sarge-ou vou die brief op, sit dit in sy sak, en vat na sy bier.

Buite in die straat ry ’n motor verby, al agter sy ligte aan.

“Hoekom’s dit so stil?” vra die oom met die neus. “Sit bietjie daar vir ons iets op, Truiatjie.”

Die vrou agter die toonbank druk die CD-speler op die rak se knoppies.

“Oom-hulle moet net onthou,” sê sy voor Kurt Darren begin sing. “Nog net vyf minute, dan’s happy hour verby.”

  • Snyman se jongste boek Op pad: ’n Reisjoernaal het pas by Tafelberg verskyn.

Vir die kinders by Vrolike Groepe is dit anders. Want hulle het vir julle.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Matteus 15:21- 28 – 2017

13 Augustus 2017 Koninkrykstyd Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

Votum: Geseënd is die mense wat treur, want hulle sal vertroos word.”

 Agtergrond van Bergrede en Matteus gelykenisse die afgelope weke. Ook die verwysing na die Jode se ongeloof (einde 13) en Petrus se kleingelowigheid (Matt 14 op die see). [Nou die oploop na die groot geloof vd Kanaänitiese vrou soos ook met die hekatontarg in hfst 8).

Teks

Vs 21: Die stede Tirus en Sidon was in Kanaän gewees (hedendaagse Libanon). Die streke was egter veel groter en op die buitewyke van die streke sou mens ook Jode aantref.

Vs 22: En kyk (idou), hier soortgelyk aan BH hinee! om die aandag te vestig op wat volg.

Kuri-e – Ontferm U oor my, Here, Seun van Dawid! – Joodse titel vir Jesus. Die Kanaäniet weet hoe om Hom soos sy eie mense aan te spreek. Sy het beslis al van Hom gehoor.

Vs 23: Maar Hy het haar nie ‘n woord geantwoord nie. Toe het sy dissipels gekom en Hom herhaaldelik gevra / gesoebat.

Vs 24: Hy het geantwoord – vir die dissipels? Lyk so vlgs die teks. Hy praat nog nie met haar nie. Hy “bevestig” teenoor die dissipels dat Hy nie met die vrou hoef te “engage” nie.

Vs 25: neergeval > neergebuig – houding van aanbidding: “Here, help my!”

Vs 28: Oo Vrou!

Daar is soveel maniere waarop Jesus se diskriminerende, rassistiese, seksistiese optrede teenoor die Kanaänitiese vrou geregverdig word.

  • Hy sou die respek van sy dissipels verloor as Hy ag slaan op die vrou. Sy is ‘n vrou wat nie die sosiale konvensies eerbiedig nie. Sy is ‘n verleentheid omdat sy haarself wangedra in die openbaar deur so te skree en te kere te gaan.
  • Sy was histories deel van die vyand gewees.
  • Jesus is (in sy eie woorde) net na die verlore skape van die huis van Israel gestuur, wat beteken: selfs al was sy van ‘n ander volk as die Kanaäniete, het sy steeds geen reg gehad om aanspraak te maak op sy hulp nie.

Binne Jesus se Joodse volgelinge se verwysingsraamwerk (as behorende tot die volk van Israel) en met sy roeping (soos die profete in die OT dit al verstaan en verwag het) in gedagte, was hierdie knaende vrou Niemand gewees. Nie ‘n omkyk werd nie. Daarom antwoord Hy haar aanvanklik nie eens met een woord nie.

“Ontferm U oor my, Here, Seun van Dawid! My dogter word geweldig geteister deur ‘n demoon. Ontferm U oor my, Here, Seun van Dawid, ontferm U tog oor haar! Ontferm U, ontferm U…”

Jesus blok haar stem uit totdat sy dissipels kom soebat dat Hy haar moet wegstuur, “want sy hou aan skreeu agter ons aan”. Hierdie woord vir wegstuur kan ook vertaal word met “afsit” of “verstoot” (verwerp). “Sit haar af, Here, dat sy net kan weggaan. Raak van haar ontslae.”

Steeds kyk Jesus nie na die vrou nie, maar bevestig Hy die dissipels, amper asof Hy hulle gerusstel: “Ek is net gestuur na die verlore skape van die huis van Israel.”

Maar die vrou wil Hom net nie los nie. Sy het beslis al gehoor van Hom. (Hoekom anders Hom hier probeer ontmoet?) Hy ís mos die Joodse man wat ‘n tydjie gelede nog in die openbaar gepreek het oor die armes van gees aan wie die koninkryk van die hemele behoort, die treurendes wat vertroos sal word, die wat honger en dors na geregtigheid wat versadig sal word… HIER IS SY NOU! Armer van Gees kry jy nie, want sy behoort nie eens tot die Joodse geloof nie. As dit oor kennis gaan het sy geen innings nie; al wat sy ken is die naam waarby sy weet (gehoor het) sy eie mense Hom aanspreek: Seun van Dawid, en wat sy by hulle leen om Sy aandag te kry. Hy het dan gesê die armes van gees, die ongeligtes is geseënd! En oor treur – daarvan kan niemand haar iets vertel nie; sy hele hart loop uit oor haar dogter wat so deur ‘n demoon geteister word. En as hierdie kreet om hulp nie hard genoeg spreek van haar honger en dors na geregtigheid nie, wat dan?!

Is die storie van die Romeinse, heidense hekatontarg wie se slaaf Hy genees het dan nie waar nie? (Matt 8, Luk 7 wat die rondtes sou doen). Hy was nou wel ‘n heel vername man, hierdie hoofman oor honderd, maar hy was ook nie ‘n Jood nie. En sy slaaf was ook ‘n niemand soos sy en haar dogter. Van hierdie Romein het Jesus nog gesê dat Hy by niemand in Israel so ‘n groot geloof gevind het nie.

Sy het nog nader gekom en voor Hom neergeval: “ Here, help my!”

Vir die eerste keer praat Jesus met haar. Hy kan nie anders nie, sy het sy ruimte ingeneem. Maar in sy antwoord lê daar steeds nie vir haar uitkoms nie: “Dit is nie mooi om die kinders se brood te neem en vir die hondjies te gooi nie.”

Regtig? Bedoel Hy wat Hy sê?! As dit oor kinders teenoor hondjies gaan, is dit nog aanvaarbaar. Maar hier onderskei Hy tussen twee groepe mense – die Israeliete (kinders) en die Kanaäniete (hondjies). Die man van wie sy gehoor het, sal tog nie so praat nie?

Tog stry die vrou nie, maar sy aanvaar die etiket wat Hy om haar nek hang. As Hy besig is om klappe uit te deel, sal sy hierdie een ook vat, maar sy sal nie gaan lê nie: “Ja, Here, inderdaad, mens gee nie die kinders se brood vir die hondjies nie. MAAR tog eet die hondjies van die krummels wat van die tafel af val.” En net hier gee Jesus die stryd gewonne – ek sien hoedat Hy tevrede, selfs trots is op haar wanneer Hy ‘n uitroep van verwondering (Grieks) gee: “Oo Vrou, groot is jou geloof! Laat dit vir jou wees soos jy wil hê.”

Wat gaan hier aan? Is Jesus ‘n kind van sy tyd? – Saam met sy enge Joodse godsdiens het sy ouers Hom opgevoed binne die rassistiese en diskriminerende milieu van die Israeliete? Hy kon dus nie anders as om soos die ander te reageer nie – afwysend en afjakkend?

Kom Jesus se menslikheid hier sterker na vore as sy goddelike natuur? Was dit vir Hom nodig om ‘n les te leer oor medemenslikheid en menswaardigheid?

Ek dink nie so nie. As dit die geval was, was Hy glad nie iemand van integriteit nie. Ons kan nie die bergrede lees en predik en dan 9 hoofstukke later Jesus se optrede teenoor die Kanaänitiese vrou probeer regverdig nie. Ek dink Jesus is eerder besig om vir sy dissipels ‘n les te leer. Hy ken hulle. Hy weet hoe hulle gaan reageer teenoor hierdie knaende Kanaäniet. Hy weet ook dat hulle ‘n breekpunt gaan bereik indien sy nie iewers ophou skreeu nie. Sy is lastig en hulle wil hê dat Hy van haar ontslae moet raak. Hy doen niks nie totdat hulle Hom vra. Eintlik doen Hy nie niks nie Hy speel die game. Hy doen wat hulle van Hom verwag…

Jesus se reaksie is tipies van ‘n konserwatiewe Joodse man van sy tyd. Hy reageer binne die konvensies van wat in en wat uit is, wat aanvaarbaar en onaanvaarbaar is. Die dissipels hits hom aan om die “hond” weg te jaag. Hy speel die game. Hy wys vir die dissipels: Dis hoe julle oor ander mense (mense vir wie julle nie ruimte het nie nie) dink, dat hulle honde is. Hy speel so in die rol in dat die vrou begin skree op hom. Vasberade en desperaat. Sy word nie afgesit deur die tipies verwagte reaksie van die Joodse man nie. Want sy het ander dinge gehoor – dat Hy anders is…

Juis die feit dat Hy die rol speel wat sy dissipels van Hom verwag maak die vrou se optrede soveel meer vreemd dat sy deur dit, ten spyte daarvan, soos iemand – Hier kom ‘n klomp klappe na jou toe aan maar jy loop dwarsdeur dit en jy sê net: “Nee, dit kan Jy nie aan my doen nie, nie Jy nie, Jý kan dit nie aan my doen nie. Ander kan dalk, die hele wêreld kan, maar dis nie Jy nie.” Haar nood laat haar dwarsdeur die beledigings loop om net te sê:“ Ek het van Jou gehoor en Jy kan nie so wees nie.” Sy reaksie sê vir haar iets is hier nie reg nie. Daarom wil die vrou nie sy reaksie op haar glo nie, sy kan dit nie glo nie. Wat sy wil glo is wat sy van Hom gehoor het. En daarom bly sy Hom uitdaag. Eintlik bevestig haar optrede sy roeping.  Sy laat Hom nie gaan voordat Hy haar nie seën nie. Dieselfde met die hekatontarg. Hy hou Jesus aan wie Jesus moet wees.

Die vrou laat haar nie intimideer deur dit wat sy moes verwag sou gebeur nie. In hierdie verhaal is DIT geloof. SY is die onverskrokke een. Sy weier om toe te gee. Jesus gee wel toe. Sy hantering van die saak maak haar die held in die verhaal. Dis nie waar dat Hy haar nie ag as mens en eintlik as ‘n hond beskou nie. Sy dissipels mog so dink. Hulle dink Jesus is aan hulle hogere kant. Eintlik staan Hy al van die begin af in sy gees langs haar, moedig haar aan, glo in haar dat sy Hom nie sal laat wegkom voordat Hy haar gehelp het nie.

En wat as sy sou wegdraai weens Jesus se afsydigheid? Ek wonder hoe die verhaal dan sou verloop? Ek dink (raai), na aanleiding van hoe Ek vir Jesus in die evangelies leer ken, dat Hy sy dissipels agter haar sou aanstuur: “Vrou, die Meester het ons gestuur. Hy sê jy moet terugkom…”

Die mense wat verleë staan aan die einde van die gebeurtenis is die dissipels. Dis hulle wat gedwing word tot selfondersoek. Interessant: Direk hierna is daar ‘n baie kort paragraaf waaroor daar geen preekriglyne gegee word nie. Asof dit net ‘n niksseggende oorgang is na die grootse verhaal van die tweede vermeerdering van die brood toe. Maar wat ek in die paragraaf sien, is die langer slot op die vorige verhaal:

“Jesus het daarvandaan vertrek en al langs die See van Galilea geloop. Daarna het Hy teen die berg opgegaan en daar gaan sit. ‘n Groot skare het na Hom gekom met verlamdes, blindes, kreupeles, doofstommes en baie ander saam met hulle. Hulle het dié mense by sy voete neergelê, en Hy het hulle gesond gemaak, sodat die skare vol verwondering was toe hulle sien dat doofstommes praat, kreupeles gesond word, verlamdes loop en blindes sien. En hulle het die God van Israel verheerlik.”  (15: 29-31)

So nooi die Here on sook vandag: “Kom in, kom nader, almal van julle, ongeag wie jy is, waar jy vandaan kom, watter ras jy is, wie jou pa of jou ma is, hoe jou lewe lyk. Ongeag hoe jou geloof lyk. Kom nader, kom sit aan by my tafel, kom rus. Ek sien jóú raak en Ek wil hê dat jy gevoed moet word – nie met krummels nie, maar met die brood wat léwe gee, heling, herstel… Gelykmakende brood. (Bediening van die nagmaal)

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Matteus 13:31-33 – 2017

6 Augustus 2017 Koninkrykstyd Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

13:31 He gave them another parable: “The kingdom of heaven is like a mustard seed that a man took and sowed in his field. 13:32 It is the smallest of all the seeds, but when it has grown it is the greatest garden plant and becomes a tree, so that the wild birds come and nest in its branches.”

13:33 He told them another parable: “The kingdom of heaven is like yeast that a woman took and mixed with three measures of flour until all the dough had risen.” (NET)

The twin parables of the mustard seed and the yeast. We all know these parables and their meaning is obvious. Jesus did not go through the trouble to explain them as He explain many of the others in detail since it probably wasn’t necessary. (Or perhaps people did not want to ask because they were too offended by it?) For us these two parables have become proverbial – ons gee daaraan spreekwoordelike status. Vir al wat ons weet vind ons Afrikaanse spreekwoord “klein begin is groot gewin” sy oorsprong vanuit hierdie gelykenisse.

“The kingdom of heaven is like a mustard seed that a man took and sowed in his field. It is the smallest of all the seeds, but when it has grown it is the greatest garden plant and becomes a tree, so that the wild birds come and nest in its branches.” A very small seed, the smallest seed known in that time, becoming the greatest garden plant – such is the kingdom of heaven. It might look like nothing when we look around us, it may even be invisible, but just you wait and see – it will become the greatest of all kingdoms. Its growth cannot be contained.

Just as “yeast that a woman took and mixed with three measures of flour until all the dough had risen.” Three measures of flour – equal to about 40 liters. Enough flour to bake bread for more than 100 people. A tiny bit of yeast is all that is needed. After working it into the flour and left to rise overnight, it can produce bread in abundance. Such is the kingdom of heaven. It is small and hidden, but it works in a mysterious way, it spreads until the whole world is changed by it. Do not underestimate the kingdom.

Soos met die meeste ander gelykenisse as mens dit goed gaan lees, is daar egter ook in hierdie twee ‘n kinkel in die kabel. Lê daar meer agter die boodskap as bloot dat die koninkyk klein begin, maar nietemin buitengewone proporsies sal aanneem. To grasp the underlying meaning of these parables, we need to consider the biblical time and context.

Mustard seed and yeast were both bad things in the time of Jesus. It brought forth negative connotations. Mustard seed was an unwanted weed, a dangerous intruder in gardens and plantations that could wreak havoc. It starts out as a small seed, seemingly harmless, but once it begins to grow (almost immediately after hitting the ground) there is no stopping it. It is impossible to get rid of. It becomes a bushy plant that infests the plantation. In fact, the Jewish Holy Book has laws on “a Variety of Kinds”. In both Deuteronomy and Leviticus we read that you may not sow two types of seed on your land. In the Rabbynical discussion on “a Variety of Kinds”, Mishna Kilavim specifies clearly: “Not every kind of seed may be sown in a garden, but you may sow any kind of vegetable. Mustard seed and small beans is a type of seed [that may not be sown], whilst big beans is a type of vegetable [that may be sown].

“The kingdom of heaven is like a mustard seed that a man took and sowed in his field,” teached Jesus. But you were not allowed to do that! It was against the law, not even to speak of the hard (and impossible) labour to get rid of this plant or stop the damage that it has done to the plantation. How can Jesus make such a comparison?

And yeast? Yeast infected everything it touched and it was best to avoid it. In the Bible yeast is often used to indicate the dangerous nature of sin. It is usually associated with evildoers and corruption. It is not without reason that the holy Jewish festival of Passover is also known as the Feast of the Unleavened Bread. The people who ate leavened bread during the feast became impure and where cut off from the religious community. They could not partake in the feast.

After hearing these parables people might have wondered whether they still wanted anything to do with the coming of the kingdom. Who would look forward to something that infests like mustard seed and contaminates like yeast? Why does Jesus compare the kingdom of God to these bad things?

Because Jesus is being extremely provocative, talking not only to his disciples and followers, but also to the religious and political leaders in the crowd, the scribes (interpreters of Scripture) and the Pharisees; not only to his friends, but also to his enemies. So many people that He had to sit in a boat while the people crowded on the beach to listen to what He had to say. Imagine how upset these leaders who wanted to get rid of Jesus would have been when they heard his revolutionary message of a kingdom that is not small and insignificant, but a threat to the status quo! In Jesus the kingdom has come. That is why He comforts the people in the beatitudes: Blessed are the poor in spirit, for the kingdom of heaven belongs to them. Blessed are those who mourn, for they will be comforted. Blessed are the meek, for they will inherit the earth (5:3-5). (See how the kingdom of heaven and the earth are both in the present time, the here and now?) He also upsets a whole lot of others who do not want this kind of kingdom where there is vulnerability and humanity, compassion and peacemakers, inclusivity and human dignity.

“The kingdom of heaven is like a mustard seed that a man took and sowed in his field. It is the smallest of all the seeds, but when it has grown it is the greatest garden plant and becomes a tree, so that the wild birds come and nest in its branches.” Mustard seeds grow into uncontainable plants, but they do not become trees. However, when compared to these seeds, the kingdom of heaven becomes even greater, it will become a tree that will provide a home for all the wild birds in the heavens, all the birds that are not domesticated, that do not have homes or other places of safety… The kingdom of heaven will expand so much that people with nowhere to go, the so-called wild birds in the world, the sick and the sinners, the homeless and jobless, the leprous and HIV’s, etc…, those who are deemed inferior and unworthy – they will find a place of refuse in its branches – against the wishes of the general establishment.

The kingdom of heaven is for EVERYONE who has nowhere else to go. Not only in terms of a place of safety, but also of nourishment. Therefor the parable of the yeast. Yeast may be a bad substance, but when the kingdom is compared to it, it becomes a lifesaving ingredient that is kneaded into 40 liters of flour (impossible for a person to do this), and makes more than one-hundred breads – 100 being one of the numbers of perfection in the Bible. In the kingdom of heaven there will be enough for EVERYONE.

Perhaps we should conclude with imagining Jesus addressing the leaders of society who don’t like Him at all. He looks around and also sees and recognizes the lowly people in the crowd. His main aim is to affirm all people’s dignity in the eyes of God, in the vision of the kingdom that came through Him, and He needs to do it in a country and a world divided at large – on levels of age (children must be seen and not heard), gender (women are inferior to men and can’t survive on their own), health (the terminally ill are cast out of society and left to die on the outskirts), economy (the haves and the have nots set the requirement for the who’s and the nobodies), status (determined by things you can do nothing about (race, background, culture and religion into which you where born, sexual identity…). Recognizing and acknowledging this diversity, Jesus begins to speak to the powerful: You who see other people as mustard seeds – unwanted, weed, inferior. I tell you these people will indeed act like mustard – In my kingdom they will grow and expand – not only becoming bushes but huge trees. They will provide a home for all the birds in the heaven. They will become the (uwanted) yeast who will feed hundreds of people and care for the poor and the needy. They will be the visible sign of the kingdom of heaven here on earth. Their effect will be felt everywhere. Blessed are these poor in spirit people, these who do not know the Torah or understand theology, these who know that they know nothing of God, these people without religious potential, for the kingdom of heaven that has the characteristics of mustard seed, belongs to them.

And then He turns his gaze to those spiritually bankrupt people, and He reminds them: YOU are the salt of the earth. YOU are the light of the world. Don’t hide. Let your light shine.

This Jesus invites us all, everyone, to sit around his table this morning and receive the nourishment of bread and wine as the sacramental signs of his life that he offered for the sake of this kingdom where all can be welcome.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.