Rut 1:1-18: Dankfees

4 November 2018
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Skriflesing: Rut 1:1-18

In die jare toe die rigters nog die leiding geneem het, was daar hongersnood in die land.

Die verhaal speel dus af in die tydperk voordat Israel ’n koning gehad het. Ons weet uit die boek Rigters dat dit sosiaal-polities ’n onrustige, onsekere tyd was, met baie bedreigings, konflik en verskriklike geweld. Hongersnood het’n krisis veroorsaak waarin baie mense geforseer is om te migreer.

’n Man van Bethlehem in Juda het tydelik in die gebied van Moab gaan bly, hy en sy vrou en sy twee seuns. Die man se naam was Elimeleg, sy vrou se naam was Naomi en sy twee seuns se name was Maglon en Kiljon. Hulle was van die Efrat-familie uit Bethlehem in Juda. Hulle het in die hoogland van Moab aangekom.

Die Moabiete het in die Hebreeuse Bybel ’n baie slegte naam. Die Bybel is vol lelike aantygings en beledigings teen die Moabiete. Toe Israel nog swerwers in die woestyn was, het die Moabiete geweier om aan hulle gasvryheid te betoon. In Deuteronomium 23, byvoorbeeld word hierdie geskiedenis herroep en dan word daar voorgeskryf dat ’n Moabiet nooit, nie eers tot in die tiende geslag, deel mag word van die gemeenskap nie. “Jy mag nooit in vrede leef met die Moabiete nie … jy mag nooit iets goeds doen vir hulle nie,” so word daar gesê.

’n Moabiet was meer as ’n heiden en ’n vreemdeling – hulle was die vyand. In Numeri 24 word daar vertel hoe die toorn van God opgevlam het teen ’n paar Israelitiese mans wat met Moabitiese vrouens omgang gehad het en hulle heidense gode aanbid het. As straf moes die mans summier in die openbaar gehang geword het.

Dus, as ons hier hoor hoe Elimeleg en sy gesin weens ’n hongersnood na Moab toe moes vlug, wonder ek wat die eerste hoorders sou gedink en gesê het.

Terwyl hulle daar was, is Elimeleg, Naomi se man dood en is sy en haar twee seuns agtergelaat. Hulle is met Moabitiese vroue getroud. Die een se naam was Orpa en die ander een se naam was Rut. Hulle het sowat tien jaar daar gebly toe is ook die twee seuns, Maglon en Kiljon, dood. Die vrou het alleen agtergebly, sonder haar twee kinders en sonder haar man.

In die Ou Nabye-Ooste, soos ook in baie moderne kontekste, was weduwees besonders kwesbaar en hulle omstandighede besonders bedreigend. Die situasie was so veel erger indien ’n weduwee geen seuns het nie – dan het sy geen manier gehad om familie-eiendom te erf nie. Met die dood, eers van haar Man, en nou haar twee seuns, was Naomi as weduwee en boonop as bywoner in a vreemde land, in ’n baie gevaarlike situasie.

Sy het toe gereedgemaak om met haar skoondogters terug te keer uit die hoogland van Moab want sy het daar in die hoogland van Moab gehoor dat die HERE na sy volk omgesien het deur vir hulle brood te gee. Sy is toe weg uit die plek waar sy gewoon het en haar twee skoondogters saam met haar.

Op pad terug na die land Juda sê Naomi vir haar skoondogters: “Julle moet liewer teruggaan, elkeen na haar eie ma se huis. Mag die HERE aan julle goeddoen soos wat julle aan die oorledenes en aan my gedoen het [mag die HERE aan julle die troue liefde bewys wat julle aan die oorledenes en aan my bewys het]. Mag die HERE gee dat julle elkeen ’n tuiste vind in die huis van ’n man.” Toe het sy hulle gesoen, maar hulle het hardop begin huil en vir haar gesê: “Nee, ons wil saam met jou teruggaan na jou mense!”

Maar Naomi sê: “Draai om, my dogters! Om watter rede sal julle saam met my gaan? Is daar nog seuns in my liggaam wat vir julle mans kan word? Draai om my dogters! Gaan terug want ek is te oud om weer te trou. Al sou ek dink daar is nog hoop vir my, en selfs al sou ek reeds vannag ’n man hê, selfs aan seuns geboorte gee, sal julle vir hulle kan wag totdat hulle groot is? Sal julle om daardie rede julleself daarvan weerhou om te trou? Nee, my dogters, dit is vir my baie swaarder as vir julle. Die hand van die HERE was immers teen my.”

Hulle het toe weer hardop gehuil. Orpa het haar skoonma gesoen, maar Rut het aan haar vasgeklou. Naomi sê vir haar: “Kyk, jou skoonsuster het omgedraai na haar mense en na haar gode toe. Gaan terug, agter jou skoonsuster aan.”

Maar Rut het geantwoord:

“Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

“Die HERE kan my maar swaar straf as ek nie woord hou nie: Net die dood sal ons skei.”

Toe Naomi sien dat sy vasbeslote is om saam met haar te gaan, het sy opgehou om haar te probeer ompraat. So het die twee van hulle toe aangestap tot hulle by Betlehem aangekom het.

Boodskap

Tot so vêr vanoggend se voorgeskrewe teks. Dis natuurlik net die eerste hoofstuk van wat Goethe gemeen het die mooiste kortverhaal van alle tye is. Hoe loop die storie verder?

Naomi en Ruth kom tydens die garsoes in Bethlehem aan en Rut gaan in die lande in van ’n man met die naam Boas, om op sy plaas are op te tel wat na die graansnyers hulle werk gedoen het agtergebly het. Boas is vêr-langs familie van Naomi se oorlede man, Elimeleg. Hy sien vir Rut raak en bewonder die getrouheid wat sy aan haar skoonmoeder betoon. Hy bewys goedheid aan haar deur haar toe te laat om meer as haar deel van die koringare op te tel.

Op hierdie punt neem Naomi inisiatief: sy moedig vir Rut aan om een aand by die dorsvloer, nadat Boas goed geëet en lekker gedrink het, by hom te gaan inkruip waar hy lê. Rut het dit gedoen; en die saak beweeg na ’n klimaks (by wyse van spreke) en Boas stem in om “in die môre” met haar te trou. Daarvoor moes hy egter eers ’n paar administratiewe sake afhandel (waarvan ek julle volgende week meer sal vertel), maar die verhaal kom uiteindelik tot ’n happy ending: Boas en Rut trou, Rut gee geboorte aan ’n seuntjie en Naomi se lot en eer word herstel.

Soos Jesus se gelykenisse is die boek Rut – die enigste Bybelse boek wat die naam van ’n heiden as sy titel het – ’n verhaal wat poog om ’n mens se veronderstellings uit te daag en ’n mens met nuwe oë na ’n situasie laat kyk.

Den diepste gaan die storie van Rut oor hesed oor troue liefde en toewyding. Dit is ’n sentrale saak in die Hebreeuse Bybel – ook die Nuwe Testament. Dit is die hart van die Wet en die Profete, wat ons vroeër opgesom het as liefde aan God en liefde aan ons naaste.

Verbeel jou dat by ’n Joodse pasga-maaltyd vra iemand aan tafel: Maar wat is die betekenis van hierdie woord hesed, wat beteken troue liefde? … met jou hele hele hart en met jou hele siel en en met jou hele verstand en met al jou krag.

Een van die vrouens aan tafel staan op en vertel ’n storie. Dis nie ’n storie van ’n bekende geloofsheld nie. Dis nie ’n storie van ’n profeet, of ’n priester, of ’n koning nie. Dis die storie van wat vandag net as ’n ontelbare syfer op ons rekenaarskerm sou flits: 1 van 5 miljoen Siriese vlugtelinge wat geen heenkome in hulle eie land kan vind nie.

Dis die storie van een van die duisende – in ons dag miljoene mense – wat geforseer word om, weens omstandighede buite hulle beheer, uit hulle geboorteland te vlug. Dis die storie van die weduwee en vlugteling, Naomi, vir wie die hand van die Here teen haar was.

Toe Naomi en Rut, haar Moabitiese skoondogter, uiteindelik in haar tuisdorp, Betlehem aankom, was haar woorde aan haar ou vriende: “Moet my asseblief nie meer Naomi noem nie, noem my Mara, want die Almagtige het die lewe vir my baie bitter gemaak. My lewe was vol toe ek hier weg is, maar die Here het my leeg laat terugkom… Waarom noem julle my nog Naomi? Die Here het dan teen my gedraai, die Almagtige het ’n ramp oor my gebring.”

Wanneer Naomi beleef dat selfs God se hesed, God se troue liefde en sorg,opgedroog het, is dit uit die mees onverwagse oord wat sy oorweldig word deur ’n trou en ’n toewyding wat niks minder as goddelik is nie. Onder hierdie omstandighede, waarin selfs die Here sy rug op Naomi gedraai het, is dit haar Moabitiese skoondogter wat ’n voorbeeld word van God se hesed. Teen haar eie hand in, sê Rut vir die ma van haar oorlede man:

 “Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

Toe Jesus op ’n keer op ’n berg die groot skare mense wat hom begin volg het onderrig, bespreek hy ook die saak van liefde. Nie net jou eie mense nie, sê Jesus, maar ook die ander, die vreemdeling, ja die vyand… hê jou vyand lief en jy verstaan die ware betekenis van naasteliefde.

As ons ons eie liefhet, vra Jesus, doen die heidene dit nie ook nie? Sou Jesus later vra.

Die heidene. Bedoel Jesus dalk die Moabiete? Impliseer Jesus dat Israel weet hoe om werklik lief te hê, maar dat die heidene ’n afgewaterde vorm van liefde het? Dat Israel weet dat liefde vyandskap en apartheid oorstyg, maar die heidene nie?

Hoe ironies… dat Rut, die heiden met haar afgode, die vyand van wie ’n mens geen goeie ding kan verwag nie – soos die Samaritaan in Jesus se gelykenis – vir óns, die kinders van God, moet leer hoe ware hesed lyk.

Dit sou nie die laaste keer wees wat dit gebeur het nie.

I am all in, sê Rut vir Naomi. Ek is by jou in jou hartseer en jou verlies, in jou vrees en jou angs, in die donker nag van jou bitterheid en verdriet, sal ek by jou bly. Tot in die graf is ek joune. Net die dood sal ons skei.

Ek kan jou nie help nie. Vir jou kondisie het ek geen medisyne nie, geen oplossing nie. Ek kan vir jou geen hulp aanbied nie. Eintlik moet ek erken, ek is hulpeloos – ek is ook ’n weduwee, sonder kinders, ek is so hulpeloos soos jy om hierdie tragedie te verstaan of om daarop te reageer…

Maar ek is bereid om selfs my hulpeloosheid te omarm, as dit beteken dat ek vir jou kan omhels en jou deur die nag van jou nood kan vergesel. My getrouheid aan jou strek vêrder as my vermoëns en gawes. My getrouheid aan jou ryk dieper as enige iets wat ek vir jou kan doen of gee.

En dan word ons (en hulle) verras deur die onmoontlike. Ons sien hoe ’n doodloopstraat uiteindelik ’n nuwe begin word. Ons sien hoe die hesed van Rut, die heiden, soos suurdeeg, die lewe van Naomi oopsluit.

In die donker nag van Naomi se verdriet en moedeloosheid is dit Rut se onwankelbare trou wat ’n skrefie hoop laat in-skemer.

In Betlehem waar net die minste gedoen is op ’n wetlike manier vir weduwees en vlugtelinge te sorg, is dit Rut se oorweldigende trou wat vir Boas leer dat dit nie net oor wetlikheid gaan nie, maar oor regverdigheid en werklike sorg. Dat liefde, liefde uitlok.

In ’n konteks van vyandskap en apartheid, waarin haar hele bestaan een groot skande is, is dit in Rut se eenvoudige, brose, menslike liefde en toewyding – en nie in die priesters se verregaande wette en hoogdrawende teologiese konsepte nie – wat ware toewyding aan God gestalte vind.

Liefde oorstyg en deurbreek die grense wat ons lewens bepaal. Soms is dit onder hulle wat ons as heidene, vreemdelinge of vyande beskou wat liefde die helderste gestalte vind.

Die vraag is, is ons bereid om by hulle, wie ook al hulle vir ons mag wees, te leer hoe om lief te hê?

Dit is maklik om te weet hoe om die bose te haat. Hoe om teen dit of dat te wees. Teen geweld, teen diefstal, teen moord, teen losbandigheid.

Die vraag wat ons egter altyd bybly is: hoe kan ek liefhê?

Wat beteken liefde, in die konteks van my lewe? Wat beteken trou en toewyding in die konteks van ons lewe saam met ander, wat insluit vreemdelinge en vyande?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan verdeeldheid en wantrou tussen groepe?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek deurdie ander bedreig voel?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n lewens- of familiekrisis?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n humanitêre krisis?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek hulpeloos is om te help? Wanneer ek niks het om te gee nie, geen oplossing het om te bied nie?

Mag die Here vir elkeen van ons ’n Rut gee by wie ons kan leer hoe om lief te hê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.