Jesaja 9:1-6

25 Desember 2018 – Kersfees
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Hierdie Kersfeesmeditasie is geinspireer deur en haal ruim aan uit ‘n reeks nadenkings uit Dirkie Smit se bundel koerantrubrieke, Dieper as wat mens dink.]

Voordat ek na hierdie gemeente toe geroep is, het ek die voorreg gehad om by Stellenbosch filosofie te doseer aan eerste-jaar teologiestudente.

Een van die denkers wat ek met hulle behandel het – iemand wat ’n groot indruk op my én die studente gelaat het – was die sosiale denker Hannah Arendt.

Sy was ’n Joodse vrou wat in 1906 in Duitsland gebore is. Met die aanvang van die Tweede Wêreldoorlog het sy gehelp om Joodse kinders uit die land uit te smokkel, maar moes later ook self na Amerika vlug, waar sy uiteindelik groot aansien as ’n verslaggewer en politiese filosoof verwerf het.

Een van die dinge wat my die meeste van Hannah Arendt se storie fassineer, is haar verhouding met een van haar dosente; die omstrede en invloedryke filosoof, Martin Heidegger.

Heidegger sou uiteindelik ’n ondersteuner van die Nazi’s geword het – en Arendt, die Jood, moes vlug om haar lewe te red. Maar, van vroeg af het sy groot bewondering vir hom gehad en selfs ’n vurige romantiese verhouding met hom aangeknoop.

Arendt se liefde vir Heidegger het egter nie beteken dat hulle dieselfde sienings gedeel het nie. Een van Heidegger se kern sienings was dat die diepste wese van ’n mens daarop neerkom dat ons sterf. Om ’n mens te wees is om sterflik te wees. Ons finale horison is altyd die dood. Daarom beskryf Heidegger menswees as altyd-op-pad-om-te-sterf.

’n Mens is ook dié wese wat te wete kan kom dat hy of sy sterf. En omdat ons dit kan weet probeer ons lewenslank om hierdie wete te vermy. Ons probeer op allerlei maniere om ons eie sterflikheid te ontvlug; om te ontken of te vergeet dat ons verganklik is.

Hoewel hierdie siening van Heidegger geweldig invloedryk is – en tot ’n groot mate ook waar is – het sy jong student, Hannah Arendt, presies die omgekeerde gedink.

In haar boek, The Human Condition, beskryf sy menswees – nie as altyd-op-pad-om-te-sterf nie – maar as ’n ewige-gebore-word. Die merkwaardigste ding van menswees, sê sy, is nie dat ons sterf nie, maar dat ons gebore word.

Meer nog: om ’n mens te wees is om ewig wéér gebore te word; om elke keer wéér, elke dag núút gebore te kan word. Hiervoor munt sy selfs haar eie term: ‘nataliteit’, geboortelikheid. Ons is gebore-worders, geboorte-mense, skryf sy.

Dis éérder hoe ons oor onsself moet dink. Om ’n mens te wees is om pas-nuut-gebore te wees, nie op-pad-na-die-dood nie. Dís die ingesteldheid wat ons moet koester. Elke dag is nuut! Elke oomblik, elke geleentheid, elke ontmoeting, elke verhouding is soos ’n nuwe geboorte.

Al lê daar groot wysheid daarin om ons eie sterflikheid te kan verwelkom en al maak die Christelike tradisie daarom ook groot erns met die dood, val die klem van die evangelie óók op die lewe eerder as die dood. Dink aan die Bybelse motiewe van opstanding en wedergeboorte, van gebore word en weer gebore word, van die ou dinge wat verbygaan en ’n nuwe ding wat gebeur.

Arendt, die Jood, moes vir baie Christene hieraan herinner toe sy skryf: “die grootste simbool van dié wonder wat die wêreld verlos van ruïne en dood, die heerlikste uitdrukking daarvan, is die Christelike Evangelies se aankondiging van die goeie tyding: ’n Kind is vir ons gebore, ’n Seun is vir ons gegee.”

So haal sy die einste teks uit Jesaja 9:6 aan wat ons vanoggend voorgelees het.

Die wonder by elke nuwe kindjie – sê Arendt – is dat dit die geboorte is van ’n nuwe bewussyn, ’n nuwe self, ’n nuwe wil…

(Iemand het my nou die dag meegedeel, dat daardie wil op die ouderdom van drie nie onderskat moet word nie).

Elke nuwe kindjie is die aanvang van ’n nuwe manier van kyk – eintlik die begin van ’n hele nuwe wêreld. Want daai klein ogies gaan ’n nuwe wêreld ontdek en ’n hele nuwe werklikheid bewoon as wat die ouers selfs van kan droom.

Baie van julle wat al kinders of kleinkinders – of selfs agterkleinkinders! – se geboortes meegemaak sal dit beter verstaan as ek… So ’n kindjie verander álles. Alles is anders, omdat dié kleinding nou óók hier is.

Dink aan ’n baba Mandela, ’n Ghandi, ’n Moeder Theresa, ’n Wilberforce… noem maar op… Wie sou by hulle geboorte, dikwels in donker tye, kon sê dat hulle die wêreld so anders sou laat? En dink aan hoeveel keer hulle in hulle lewens nie wéér gebore moes word om uiteindelik so ’n verskil te kan maak nie…

Is dit nie die wonder van wonders nie?

En elke nuwe geboorte verkondig opnuut, dat hierdie wonder van nuutheid, vryheid en verbeelding van ons almal waar is. Dat dít is waarop ons menswees ten diepste neerkom.

En soos Arendt sê, is die heerlikste uitdrukking van hierdie waarheid die goeie tyding dié kind wat aan ons gegee is en genoem word, Wonderbare Raadgewer, Sterke God, Ewige Vader, Vredevors.

Soos die teks ons herinner, kan dit met ons gebeur dat die dood vir ons die enigste en laaste horison word, dat ons soos Jesaja sê, mense word wat “in die duisternis ronddwaal” …mense word wat altyd net “’n stikdonker land” om ons sien.

Die slawejuk op ’n mens se skouers kan so swaar raak, dat slawerny vir ons die enigste en finale horison word. Die gedruis van stewels op pad na nóg ’n slagveld, of die beelde van nóg bebloede hemde kan ons moedeloos, uitsigloos laat.

Dit kan met ons gebeur dat ons nie meer met verwagting lewe nie; nie meer glo dat dinge anders kan wees nie. Ons kan verleer hoe om met die verbeelding en afwagting van ’n kind na die wêreld kyk. Ons kan so op-pad-na-die-dood-toe lewe dat ons eintlik reeds dood is.

Maar vir ons is ’n kindjie gebore. En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Wonderbare raadgewer: van nou af en vir altyd sal hy reg en geregtigheid vestig. En elkeen wat hom volg sal as lig vir die wêreld en sout van die aarde gebore word, as regmakers sal hulle nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met hoop, gooi af daai swaar juk op julle skouers, verpletter die slawedrywer se stok. Die ou dinge is aan die verbygaan…

En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Vredevors: sonder einde sal hy vredemaak. En elkeen wat hom volg sal as vredemakers gebore word, as vredemakers nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met vreugde, want die marsjerende stewels en bebloede mantels is vir die vlamme bestem, sê Jesaja.

Dit is die goeie tyding van Kersfees.

Die diepste werklikheid oor jou, die grootste geheimenis van die wêreld, as dat daar ’n kindjie vir ons gebore is.

Daarom is niks ooit so finaal vasgeloop soos dit mag voorkom nie. Daarom is geen situasie ooit so uitsigloos, dat sake nie nuut kan word nie. Die lewe is nooit so verby soos dit mag lyk nie. Iets onverwags en nuut kan altyd gebeur wat alles verander.

Soos ’n kindjie mag dit klein en onbeduidend wees; dit mag in ’n vergete stal plaasvind waar skaapwagters die enigste getuies is, maar dit kan meebring dat alles nuut word.

Mag jy op hierdie Christusfees, dit opnuut ontdek.

Mag jy dit met die verbeelding en opgewondenheid van ’n kindjie ontdek. Dat jy ’n gebore-worder, ’n geboorte-mens is. Altyd pas-nuut-gebore.

Jou lewe is vol belofte, gevul met lewensmoontlikhede, swanger aan nuwe geleenthede, want vir jou is ’n kindjie gebore.

Koester daarom altyd die hoop wat in jou leef. Maak vrede. Doen vreugde. En verwelkom elke kind van God met liefde.

Lukas 1:39-56

23 Desember 2018 – 4de Sondag van Advent
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Die engel Gabriel gaan van Maria af weg en sy begin hardloop. Maria begin hol! Berge toe, sê die evangelie van Lukas vir ons.

Nie dat sy veel van ’n keuse gehad het nie. Dink aan hoe ongemaklik daai gesprek laataand om die kombuistafel moes gewees het?

Sy is ongeveer 13 of 14 jaar oud. ’n Ongetroude tienermeisie wat ’n baba verwag.

In die oë van haar familie en die plaaslike gemeenskap was daar net twee moontlike verklarings vir hoe sy in hierdie situasie kon beland het (dis nou indien dit nie Josef haar verloofde was wat haar swanger gemaak het nie): óf sy het rondgeslaap, óf sy is verkrag.

Beide moontlikhede sou groot skaamte oor haar en haar familie gebring het. Veral wat die eerste moontlikheid betref, sou dit selfs kon lei tot ’n doodsvonnis deur steniging. Maria en haar familie sou deur hulle gemeenskap as godverlate en daarom verwerplik beskou gewees het.

Al het sy ’n boodskap ontvang dat dit die Heilige Gees is wat die baba in haar sou verwek, wie sou tog hierdie storie geglo het?

Al het sy merkwaardige geloof getoon toe sy vir die engel sê: “Ja, laat met my gebeur soos u gesê het – ek is die diensmeisie van die Here” – al dra sy as gevolg van haar geloof nou die hoop van die wêreld in haar binneste, is dit nie haar geloof wat die grootste indruk op die bure sou maak as sy begin om swanger te lyk nie.

Lyk my om geboorte te skenk aan die seun van God is ‘complicated’. Wanneer God se Woord vlees word – ook in ons lewens – gebeur dit nie sommer sonder weerstand nie. Vanuit ’n menslike perspektief word dit as skandalig beskou.

Die skadu van Jesus se kruis het van die begin af reeds op Maria gerus.

Daarom moet ons daarteen waak om Maria se storie te romantiseer of om die growwe hoekies daarvan glad te skuur. As ons dit doen, mis ons die grootste geheimenis van Kersfees: Dat God juis húlle kies wat die wêreld as godverlate, aanstootlik, onwelvoeglik beskou om sy reddende wil te laat geskied.

Maar as ons bereid is om die morsige details van Maria se storie te erken, word die geheimenis van die gebeure so veel groter.

Want ons ontdek dat God juis na ons toe kom deur húlle wie die wêreld gering ag kan ons selfs begin glo dat dieselfde van ons kan waar wees – dat God ook in die morsige details van my en jou lewe kan en wil vlees word.

Dis hiermee in gedagte dat vanoggend se teksgedeelte vir ons van groot waarde kan wees. In hierdie ontmoeting tussen Maria en Elisabet word ons ingelaat op die geheim van hóé God ook in ons lewens kan en wil tuiskom.

***

Op hierdie vierde Sondag van Advent vier ons in besonder die gawe van liefde. Soos ons vroeër bely het: God is liefde. Dus, wanneer God besluit om as ’n kwesbare kindjie gebore te word, kies God om deur menslike liefdesbande veilig in die wêreld ingelyf te word.

Let op: die Allerhoogste gebruik nie politiese mag om ’n plek in die wêreld te vestig nie; die Allerhoogste gebruik nie militêre mag of geweld om ’n veilige landing te maak nie; die Allerhoogste gebruik nie eers godsdiens om aan die wêreld teenwoordig te wees nie.

Die Allerhoogste, die Almagtige se krag is liefde – kwesbare, menslike, liefde.

Daarom, nadat die engel Gabriel vir Maria gesê het dat die krag van die Allerhoogste haar sal oorskadu en dat sy swanger sal word met die seun van God, is dit wat volg net so belangrik:

“Kyk,” sê die engel vir Maria, “Elisabet, ’n familielid van jou, is ook swanger en sy verwag ’n seun ten spyte van haar hoë ouderdom. Alhoewel sy vroeër as onvrugbaar beskou is, is sy reeds ses maande swanger, want vir God is niks onmoontlik nie.”

God het geweet wat dit van Maria sou vra om hierdie roeping vir haar lewe te aanvaar – en op ’n merkwaardige manier, deur menslike liefdesbande, bly God haar by en voorsien God vir haar.

Want wat Maria die meeste van alles nodig gehad het, was ’n plek van veiligheid en versorging. Sy het ’n metgesel nodig gehad wat haar dilemma kon verstaan en haar deur haar oomblikke van twyfel kon vergesel.

En oomblikke van twyfel sou daar beslis gewees het. Dink aan die duisende vrae wat agter Maria se JA-woord aan God verskuil was: Gaan Josef nog by my bly as hy uitvind ek is swanger? Sal my ouers nog lief wees vir my? Wie gaan my bystaan wanneer ek moet geboorte skenk? Wie is ek om die seun van God groot te maak? Is ek nie dalk besig om van my kop af te raak nie? Wat as daai engel net ’n droom was?

Dis die vrae wat waarskynlik deur Maria se kop gewarrel het terwyl sy na die berge toe gevlug het. En dan kom sy by die huis van Sagaria aan, by Elisabet. Gevul met God se Gees, is Elisabet se eerste woorde aan hierdie verskrikte en verwarde kind ’n seëning wat haar waarskynlik haar lewe lank sou bybly:

“Geseënd is jy onder die vroue.
Geseënd is die kind aan wie jy geboorte sal gee.
Wie is ek dat die moeder van my Here na my toe kom?
Kyk, net toe jy inkom en ek jou stem hoor,
het die kindjie in my van blydskap gespring.
En geseënd is sy wat geglo het dat die Here se beloftes aan haar vervul sal word.”

Maria het iemand nodig gehad wat, ten spyte van wat mense van haar dink en sê, die diepste waarheid oor haar kon bevestig: dat sy ’n geliefde kind van God is, iemand deur wie God ’n tuiste in die wêreld wil maak.

Daarom gee God vir haar Elisabet – iemand wat ook met ’n weird Heilige-Gees-baba swanger is. Skielik is Maria nie meer so eensaam en geïsoleerd nie. Sy het ’n metgesel, ’n vertroueling wat die pad saam met haar kan loop, ’n vriend wat haar kan ondersteun en versorg.

Elisabet kyk verby Maria se skaamte en sien die goeie wat God besig is om in haar te verwek – sy sien dit en bevestig dit, sy vier dit en koester dit.

In die lig van hierdie onvoorwaardelike liefde en aanvaarding wat ontdek Maria haar stem. Maria beantwoord Elisabet se seëning deur ’n loflied, die Magnificat, te sing.

Dit is ’n lied wat menslike tirannie prontuit ondermyn en daarom tot vandag toe nog maghebbers se broekspype laat bewe.

“My siel loof die Here,
my gees jubel oor God my Verlosser,
want Hy het die nederigheid van sy diensmeisie raakgesien.
Kyk, van nou af sal alle geslagte my geseënd noem,
want die Almagtige het groot dinge vir my gedoen –
ja, heilig is sy Naam.
Hy bewys ontferming van geslag tot geslag aan hulle wat vir Hom ontsag het.
Kragtige dade het Hy met sy arm verrig.
Hy het die denke verwar van diegene wat te veel van hulleself dink,
Magtiges het Hy van hulle trone afgeruk,
en geringes het Hy verhoog.
Hongeres het Hy met goeie gawes versadig
en rykes het Hy met leë hande weggestuur.
Sy dienskneg Israel het Hy bygestaan
deur sy ontferming in gedagte te hou
Soos Hy dit aan ons voorvaders beloof het,
aan Abraham en sy nageslag vir ewig.”

Dietrich Bonhoeffer, die Duitse teoloog wat vir sy opstand teen Hitler uiteindelik deur die Nazi’s vermoor is, het van hierdie lied gesê:

“It is at once the most passionate, the wildest, one might even say the most revolutionary Advent hymn ever sung.”

Baie is al gesê oor die inhoud van hierdie lied wat ’n God voorstel wat op ’n besondere wyse aan die kant staan van nederiges, hongeres en verontregtes – eerder as waar ons gewoonlik vir God soek: by hulle wat aansienlik, sterk en invloedryk is.

Wat ek egter vanoggend wil beklemtoon is die noodsaaklike rol wat Elisabet se vriendskap en liefde gespeel het om hierdie loflied moontlik te maak.

***

Ons moet nie die waarde van sulke metgeselle of vriende onderskat nie.

Dink aan die #MeToo beweging die afgelope jaar.

Hoeveel vroue leef – vir jare, geïsoleerd en alleen, in stilswye – met die wonde van seksuele teistering of molestering… dikwels omdat hulle nie ’n vertroueling het met wie hulle hul trauma kan deel nie.

Soos Maria het hulle iemand nodig wat hulle in hul vertroue kan neem, iemand wat vir hulle kan sê: “Jy is nie alleen nie.” “Ek weet waardeer jy gaan.” “Dit is nie jou skuld nie.” “Jy is nie mal nie, dit het so gebeur soos jy dit onthou het.”

Soos een vrou na ’n ander die moed bymekaargeskraap het om hulle storie te deel, het ander skielik nie meer so geïsoleerd gevoel nie, het hulle ook die moed gekry om hulle ervaring te deel. So kon misdadigers wat vir jare lank skotvry geloop het uiteindelik tot die reg gebring word.

Net soos wat vrouens met die #MeToo beweging dikwels ’n metgesel en vertroueling nodig gehad het om aan hulle verborge waarheid geboorte te skenk, het Maria so ’n persoon nodig gehad sodat sy kon geboorte skenk aan die Woord van God wat agter haar skaamte en skande verborge was.

***

Dit laat ’n mens wonder oor die rol van die kerk? Is dit nie dalk die beste  posbeskrywing wat ons vir die kerk kan gee nie?

Dat die kerk ’n plek is waarheen mense kan gaan wanneer hulle nie meer seker is of hulle vervloek of geseën is nie… ’n Plek waar ons kan gaan wanneer ons nie meer weet of ons godverlate is en of ons geliefdes van God is nie?

Maar hoeveel keer is die kerk nie éérder die plek waarvan Maria moes vlug as die plek waarheen sy kon vlug nie. So dikwels is die kerk die eerste plek waar ons mekaar se skaamte raaksien en uitwys eerder as die dieper waarheid dat ons God se kinders is. So dikwels is die kerk die laaste plek waar weerlose mense veilig genoeg sal voel om hulle verborge waarheid te vertel en hulle rewolusionêre loflied te sing.

Maar verbeel jou ’n kerk wat bekendstaan as ’n veilige hawe waarheen mense in hulle weerloosheid kan gaan om geseën te word en weer herinner te word: dat hulle God se beelddraers is – ongeag van hoe hulle voel of wat mense van hulle dink – dat hulle die plek in die wêreld is waar God kan en wil gebeur.

Kan ons dalk so ’n plek in die wêreld wees?

As dit is waartoe ons streef, kan ons baie leer uit hierdie ontmoeting tussen Maria en Elisabet. Wat ons vanoggend in hierdie teks teëkom is eintlik die wêreld se eerste Christelike erediens.

Twee persone kom in die naam van Christus byeen. Jesus, verborge, is ook teenwoordig. Hulle deel met mekaar die Vredesgroet. Johannes die fetus doen die eerste liturgiese dans in die geskiedenis van die Christendom. Elisabet, getroude, sosiaal gevestigde vrou spreek ’n seën uit oor Maria, ’n ongetroude, sosiaal kwesbare persoon. Daarna word God met ’n loflied geloof en ’n boodskap van hoop word aan die verontregtes van die wêreld verkondig.

Die erediens eindig met Elisabet wat haar gawes en haar voorregte met Maria deel, Elisabet bied vir haar skuiling en ’n heenkome en vriendskap. Vir drie maande het Maria daar tuisgegaan voordat sy weer na haar huis toe teruggekeer het, gereed en goed voorberei om geboorte te skenk aan die Woord van God.

Gebeur hierdie wonderwerk nie elke Sondag hier nie?

***

Die wonder van Kersfees is dat ons elkeen geroep word om geboorte te skenk aan God se Woord in die wêreld, dat ons elkeen ’n Magnificat, ’n rewolusionêre loflied tot eer van God in ons dra…

Deel van hierdie wonder is dat God ons ook vir mekaar gee sodat ons vir mekaar die skuiling kan wees waar ons ons stem kan ontdek en ons lied kan sing.

Mag jy in hierdie dae opnuut ontdek dat God vir jou ’n Elisabet gee – iemand wat die dieper waarheid oor jou kan raaksien en bevestig en vir jou skuiling kan bied.

En mag jy dan Maria se openheid en vertroue hê om daardie gawe te ontvang.

Maar mag jy ook in hierdie dae ontdek hoe God vir jou ’n Maria gee – iemand wat jou onvoorwaardelike aanvaarding en rykste seënbede nodig het.

En mag jy dan met Elisabet se oorgawe en barmhartigheid liefhê.

A Blessing Called Sanctuary – Jan Richardson 

You hardly knew
how hungry you were
to be gathered in,
to receive the welcome
that invited you to enter
entirely—
nothing of you
found foreign or strange,
nothing of your life
that you were asked
to leave behind
or to carry in silence
or in shame.

Tentative steps
became settling in,
leaning into the blessing
that enfolded you,
taking your place
in the circle
that stunned you
with its unimagined grace.

You began to breathe again,
to move without fear,
to speak with abandon
the words you carried
in your bones,
that echoed in your being.
You learned to sing.

But the deal with this blessing
is that it will not leave you alone,
will not let you linger
in safety,
in stasis.
The time will come
when this blessing
will ask you to leave,
not because it has tired of you
but because it desires for you
to become the sanctuary
that you have found--
to speak your word
into the world,
to tell what you have heard
with your own ears,
seen with your own eyes,
known in your own heart:
that you are beloved,
precious child of God,
beautiful to behold,
and you are welcome
and more than welcome
here.
Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 3:7-18

16 Desember 2018 – 3rde Sondag van Advent
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Op hierdie derde Sondag van Advent, vier ons op ’n besondere manier die gawe van vreugde. In Latyn staan hierdie dag bekend as Gaudete-Sondag, Jubel-Sondag.

Die interessante is dat Gaudete ’n imperatief is. Dit is ’n oproep; ’n bevel: “Wees bly!”

Dink aan ons aanvangswoorde vroeër uit die profetiese boek van Sefanja:

“Jubel van vreugde, dogter van Sion! Roep dit uit, Israel! Verbly en verheug jou met jou hele hart, dogter van Jerusalem! Die Here jou God is in jou midde.”

Of dink aan die ander voorgeskrewe teks uit Filippense waarin Paulus die gemeente vermaan:

“Verbly julle altyd in die Here! Ek sê weer: Verbly julle! … Die Here is naby.”

Hoe kan ons die vrug van vreugde in ons lewens dra? Wat sou dit beteken om ’n lewe van vreugde te lei?

Is dit om altyd ’n glimlag op jou gesig te hê? Om altyd, in alle tye vrolik te voel? Is dit om altyd optimisties te bly, altyd die halwe glas as half-vol glas te sien?

Wat beteken dit om mense van vreugde te wees?

***

Die mense wat die preekrooster saamgestel het, het gedink dat Johannes die Doper ons dalk hiermee sou kon help. Wanneer ons met hom kennis maak, staan hy in die woestyn; vir die hordes mense wat na hom toe stroom om deur hom gedoop te word, skree hy oor die vlaktes:

“Julle addergeslag, wie het julle wysgemaak dat julle aan die dreigende oordeel kan ontkom? Dra liewer vrugte wat by die bekering pas.”

Wanneer is jy laas ’n slang genoem? Dit is harde woorde. Woorde wat ons nie maklik met vreugde sal assosieer nie. Dit is nie die tiepe ding wat jy op een van daai mooi Hallmark Kersfees-kaartjies gaan skryf nie. Verbeel jou jy kry so ’n Kersfees-kaartjie in die pos:

Geseënde Kersfees julle adders! Bekeer julle! Dra vrugte! Word wakker en ruik die rook! Liefde en soentjies, Ouma.

Al klink dit vir ons of Johannes die Doper nie eintlik iets weet van vreugde nie, moet ons erken dat hy iets verstaan van waaroor Advent rêrig gaan. Tydens advent berei ons voor vir die vleeswording van God in ons wêreld en in ons lewens.

Soms vergeet ons hoe radikaal ’n boodskap dit eintlik is. Om voor te berei vir Jesus se koms beteken dat ons soos Jesus word. Hoeveel Johannes ook vir ons na ’n killjoy mag lyk, het hy beter as baie mense iets hiervan verstaan.

“Maak die pad vir die Here gereed… Maak die krom paaie reguit en die hobbelrige paaie gelyk. Dan sal die ganse mensdom sien hoe God verlossing bring.”

Dit is Johannes se boodskap. Om vir Jesus te wag is om nou al die visie en die waardes van Jesus te beliggaam, dis om ons lewens so in te rig dat Jesus in ons huise en kerke, ons kantore en stede kan tuiskom.

Dít is die hoop waarmee Johannes gelewe het – maar hy was geen optimis nie. Hy was ’n realis.

Johannes herinner die volk dat die Messias nie by hulle sal kan tuiskom totdat die geringstes onder hulle nie ’n tuiste in die wêreld kan vind nie.

In profetiese, selfs apokaliptiese taal, waarsku Johannes die volk dat hulle op ’n weg is wat sal ly tot hulle eie verwoesting. Hulle is verslaaf aan ’n manier van lewe wat tot hulle eie ondergang gaan ly.

Hulle is verslaaf aan mag en geld. Hulle gierigheid dreig om hulle eie lewens te verslind; om hulle van binne af leeg te stroop.

Korrupsie word ’n alledaagse verskynsel. Mense misbruik hulle mag en invloed deur dit wat bedoel is vir die opbou van almal tot hulle eie voordeel aan te wend.

Hulle raak al hoe gemakliker met ekonomiese ongelykheid; hulle vind allerlei redes om te regverdig hoekom sommige al die luukshede van die lewe mag geniet terwyl ander daagliks moet skarrel net om te oorleef.

Onder sekere dele van die volk heers daar ’n hardkoppige meerderwaardigheidskompleks, mense wat onder die illusie lewe dat hulle – op grond van ras en etnisiteit – van meer waarde is as ander, en daarom tot beter behandeling as ander mense geregtig is, selfs die komende krisis sal kan ontkom.

Is dit ’n beskrywing van Johannes se konteks, of ons s’n?

Johannes sien al hierdie dinge en soos ’n goeie profeet spreek hy dit prontuit aan. En dis vir hulle eie beswil dat hulle dit moet doen.

Soos wat ’n dwelmverslaafde wat die diepe ellende van haar situasie raaksien nader is aan haar verlossing as iemand wat nog ontken dat hulle ’n probleem het, só moet ons ook soms met die harde waarheid oor onsself gekonfronteer word, sodat ons die weg na ons verlossing kan betree. Daarom noem die skrywer van die Lukas-evangelie Johannes se optrede ook goeie nuus. Dis die evangelie.

Die Here sal tot julle redding kom, maar dit sal niks minder verg as dat julle ’n  radikale ommekeer moet ondergaan nie. God se verlossing beteken ’n nuwe manier van kyk, ’n nuwe manier van wees. Dit vra ’n hele nuwe lewenstyl.

“Moenie vir julleself begin sê: ‘ons het Abraham as voorvader’ nie, want ek sê vir julle, God kan uit hierdie klippe kinders vir Abraham verwek.

Wanneer Jesus kom, sal hy vir jou ’n paar vrae gereed hê, maar “who’s your daddy?” gaan nie een van hulle wees nie. Moenie onderskat hoe min God in jou stamboom gaan belangstel nie; of aan watter kant van die bloedrivier jou voorouers gekamp het nie.

“Die byl lê reeds gereed teen die wortel van die boom. Elke boom wat nie goed vrug dra nie, word uitgekap en in die vuur gegooi.”

 “Dra jy goeie vrugte? Ja of Nee?” Dit is al wat saak maak.

***

Ons moenie hierdie sterk apokaliptiese taal oor ’n dag van oordeel verkeerd verstaan nie. Ons moet oppas dat ons verbeelding nie weghol met hierdie beeldspraak van vuur en verwoesting nie. Johannes verwys nie hier na die hel soos wat baie mense dit wil voorstel as ’n plek in die hiernamaals waar mens vir ’n ewigheid in ’n brandende put van swael jou straf sal moet uitdien nie.

’n Vriendin vertel nou die dag vir ons van ’n CSV kamp waarop sy jare gelede was. In een van die oefeninge wat hulle in ’n kleingroep moes doen, is hulle deur ’n kampleier gevra om ’n situasie voor te stel waarin hulle môre sou sterf.

Hoe sou jy jouself voor die Here verantwoord? Kon jy met sekerheid sê dat jy gered is; dat jy nie in die ewige verderf sal beland nie, maar in die ewige saligheid sal ingaan?

Die vriendin van my was egter die kleingroep leier een voor. “Die eintlike vraag is nie wat sal ek doen as ek môre sou sterf nie,” het sy geantwoord, “ … die belangriker en meer dringende vraag is: wat sal ek doen as ek môre lewe?”

***

Dit was ook Johannes se fokus. En ons sien dit in die antwoorde wat hy vir die skare gee wanneer hulle vir hom vra, “wat moet ons dan doen?”

Het jy twee kledingstukke? Gee dan een vir iemand wat niks het om te dra nie. Het jy oorgenoeg kos om te eet? Gee dan ’n helfte daarvan vir iemand wat niks het om te eet nie.

Kom ons spreek die ongelykheid aan wat besig is om ons samelewing uitmekaar te skeur – dit is Johannes se antwoord. Vir Johannes was dit ’n saak van ewigheidswaarde. In God se ryk is daar meer as genoeg vir almal; en God se ryk is in ons midde; kom ons maak dus seker dat daar nou al aan almal se basiese behoeftes voorsien word.

Hoe lewe jy? Dra jy vrugte wat inpas by die nuwe ding wat God besig is om tot stand te bring? Of klou jy met heimwee vas aan die verlede? Beywer jy jou vir die koninkryk van God, of probeer jy om so goed as moontlik vir jouself te sorg in ’n sisteem wat jy weet eintlik vir die vlamme bestem is?

Dít was Johannes se vraag. En die skare wat hom in die woestyn gaan opsoek het, het dit gesnap. Een na die ander kom hulle na Johannes toe.

’n Groep tollenaars kom na Johannes toe: “wat moet óns doen?” “Moenie meer invorder as wat vir julle voorgeskryf is nie.”

Sit ’n einde aan die korrupsie wat besig is om die armes se rûe te breek.

Ook soldate het hom gevra: “En óns, wat moet ons doen?” “Moenie geld van mense afpers nie en moet hulle nie vals aankla nie – wees tevrede met julle lone.”

Hou op om jou mag en invloed vir jou eie gewin te gebruik; wees tevrede met wat  jy verdien en vra eerder hoe jy jou voorregte in diens kan stel van ander.

’n Mens sou eintlik iets anders van Johannes, die swerwende profeet, verwag het. Mens verwag amper dat Johannes vir die mense sou sê: Verlaat die sisteem! Onttrek uit die wêreld uit en kom bly saam met my in die woestyn. Begin ’n rewolusie. Soos die teoloog, Debbie Thomas, egter opmerk is Johannes se antwoord nog meer radikaal as enige van hierdie opsies.

“Gaan huis toe!” sê hy vir hulle. Gaan terug na julle families toe, na julle naastes toe. Gaan terug na julle beroepe toe, na julle kollegas toe. Hou op om te vlug! Hou op om vir ’n heilige dag te sit en wag wat nooit sal aanbreek nie. Bewoon jou lewe! Bewoon jou lewe met so veel ywer en barmhartigheid as wat jy het.

Deel nóú. Bewys nóú barmhartigheid aan jou naaste. Beywer jou nóú vir geregtigheid. Jy het gawes om te gee; gee dit. Hou op om op te gaar. Hou op uitstel. Hou op om verskonings te soek. Die dag van bekering is vandag en die enigste heilige grond is die grond waarop jy staan.

***

Soos ek vroeër gesê het, Johannes die doper het iets verstaan van waaroor advent gaan.

Maar wat van vreugde? Is daar ook vreugde in hierdie boodskap?

Ek dink dat daar is. Maar dit vra dat ons dalk anders dink oor wat vreugde beteken.

Nie vreugde as ’n gevoel nie, nie as die sentimentele warm gloed wat ’n mens van tydens die Kersseisoen voel nie.

Dalk is vreugde, ten diepste, die wete dat die dinge in die wêreld wat nie van God af is nie, se dae getel is…

Dan is ’n lewe van vreugde ’n lewe waarin ons volgens hierdie diep wete optree. Vreugde is dan meer as ’n gevoel, dit is iets wat ’n mens doen.

Dan is daar inderdaad vreugde in Johannes se boodskap; en maak dit sin dat ons sy harde woorde as ’n oproep hoor om met vreugde te lewe – om vreugde te doen.

In die gesig van talle vorme van onreg en ellende in ons wêreld, is vreugde om midde-in die wêreld te bly staan en die onwrikbare oortuiging in jou diepste wese te koester dat die dinge wat teen God is, die dinge wat nie is soos wat dit hoort nie, se dae getel is…

En om vreugde te doen, is dan om volgens hierdie oortuiging op te tree. Dis om te ontdek dat die Here jou as ’n instrument in sy nuwe werklikheid wil gebruik. Dis om vreugde te vind in die bydrae, hoe klein en alledaags en onvolmaak dit ook mag lyk, wat die Here deur jou tot die koms van sy ryk wil maak.

Soos ons ook vroeër saam bely het, op hierdie dag wat ook bekend staan as ‘Versoeningsdag’ word ons herinner dat rassisme en apartheid, onversoendheid en haat, bitterheid en vyandskap, ekonomiese ongelykhede en korrupsie – dat hierdie magte van sonde en dood deur God se leweskeppende Woord en Gees oorwin is, dat hulle dae getel is.

Verbly julle daarin! Die Here is in ons midde. Verbly julle en doen dan vreugde!
Wees die sout wat die lewe sy smaak gee;
doen – met vreugde – die moeisame werk van ’n vredemaker;
getuig jubelend, in woord en daad, van die nuwe hemel en die nuwe aarde waarop geregtigheid woon.

Dit is die oproep van die Belhar-Belydenis. Dit is wat ons glo.

Mag jy in hierdie Advent en Kerstyd opnuut vreugde vind in die nuwe lewensmoontlikhede wat God deur jou in die samelewing en die wêreld tot stand wil bring.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Filippense 1:3-11

09 Desember 2018 – 2de Sondag van Advent 
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Soos elke natuurlike seisoen sy eie vorm en ritme en gevoel skenk aan ons lewens, so gee elke liturgiese seisoen van die kerkjaar vir ons unieke geleenthede om in ons geloof te groei en te ontwikkel.

Ons is nou in die eerste seisoen van die kerkjaar, die tyd van advent. Die naam kom van die Latynse woord adventus, wat ‘koms’ beteken. Dit verwys na God se koms na die skepping toe in die lewe van die mens, Jesus van Nasaret.

In Latyn is adventus ook een van die maniere om na die toekoms te verwys. In Latyn kan mens kan praat van futurum as die oorgang van die hede na die toekoms in. Maar mens kan ook praat van adventus, van dit wat ons uit die onbekende uit tegemoet kom.

Dis hoe die Christelike tradisie kies om oor die toekoms te dink. Die toekoms is Christus wat na ons toe kom – adventus. Dit is God se geskenk aan ons. Dit is tyd wat God aan ons skenk waarin Christus na ons toe kom.

Daarom vier ons vanoggend die gawe van hoop. Omdat die toekoms adventus is, Christus wat na ons toe kom, leef daar ’n hoop in ons. Wat die toekoms ook al vir ons mag beteken, hoe dit ook al vir ons mag lyk, watter emosies die toekoms ook in ons mag wakker maak… ons mag die toekoms met hoop betree want dit is die tyd waarin Christus na ons toe kom.

Daarom is die seisoen van advent ’n tyd van belofte, van verwagting en verlange. Dit is ’n tyd waarin ons ons visier opnuut kan instel op die Een wat belowe om na ons toe te kom. Dit is ’n tyd waarin ons vir Jesus opnuut in ons lewens kan innooi, vir hom kan ruimte maak sodat hy in ons harte en in ons lewens gebore kan word, sodat die Woord van God in ons liggame en huise en stede kan vlees word.

Vir meeste van ons val advent ook saam met ’n tyd van afskaal en tot ruste kom – ’n tyd aan die einde van die jaar waarin ons stelselmatig van die daaglikse gejaag kan begin opkyk en ons aandag opnuut kan rig op die Een wat kom. Dit is ’n tyd van bestekopname, waarin ons onsself kan afvra of ons gereed is vir hierdie toekoms, vir die aanbreek van ’n nuwe dag en ’n nuwe jaar; of ons gereed is om vir Christus in ons lewens in te verwelkom.

***

Ek begin op hierdie manier want dit is ook hoe die skrywer van vanoggend se skriflesing na die toekoms gekyk het. Vir die apostel Paulus, die skrywer van die brief aan die Filippense was die toekoms ook adventus.

Twee keer in hierdie kort gebed waarop ons vanoggend reflekteer verwys Paulus na “die dag van Christus Jesus,” dit wil sê, die dag waarop Jesus aankom of arriveer. Dit is die dag van ons diepste hoop en verlange, wanneer Christus by ons tuiskom en ons by hom, wanneer, soos Paulus sê, die werk wat God deur Christus in ons begin het tot vervulling sal kom.

Vir Paulus gaan alles om hierdie gerigtheid op Jesus as die een wat kom. Later in dieselfde brief sê hy byvoorbeeld vir die Filippense: “verbly julle altyd in die Here!” en dan herhaal hy homself: “verbly julle!” – en die rede vir hierdie vreugde? “Die Here is naby,” sê hy.

Die beste beskrywing wat ek al van hierdie houding teenoor die toekoms gehoor het, kom van die Duits-Joodse denker Walter Benjamin (iemand wat self ook deur Paulus se briewe geïnspireer was). Hy het gesê dat elke oomblik in tyd soos ’n half-oop deur is waardeur die Messias kan inkom, kan aankom, kan arriveer.

Elke dag kan “die dag van Christus Jesus” wees. En namate Jesus op vele maniere na ons toe kom, soos in die gestalte van een wat vir ons vra vir ’n glasie water, of ’n stukkie brood, of selfs ’n vreemdeling wat onverwags in ’n besige winkelsentrum vir ons vra vir ’n drukkie… namate Jesus op allerlei maniere, in allerlei gestaltes, na ons toe kom, is elke dag “die dag van Christus Jesus.”

Hierdie wete vul ons lewens met ’n sin van verwagting. Dit vra dat ons aandag skenk aan die koms van elke oomblik, dat ons gasvryheid sal betoon aan die toekoms en dit met vreugde sal verwelkom – want Christus kom ons uit die toekoms tegemoet en hy is naby.

***

’n Ander manier om dit te stel is om te sê dat die toekoms, vir Paulus, ’n gesig het – die vriendelike, genadige, sagmoedige, liefdevolle, empatieke gesig van God wat ons in Jesus leer ken.

Soos Paulus sê, die Een wat uit die toekoms na ons toe kom, die Een wat die werk in ons sal voltooi, is dieselfde Een wat die goeie werk onder ons begin het. Die een wat kom is die een wat was. Die een wat die evangelie in ons tot vervulling sal bring is die Een wat die goeie nuus verkondig en beliggaam het. Om die toekoms met hoop te betree vra dus dat ons vir Jesus in herinnering sal roep, dat ons die ou verhaal, die goeie tyding uit Bethlehem sal onthou.

Hoewel ons, wat die toekoms betref. nie 20-20 visie het nie, hoewel dit vir ons duister en onseker bly, het ons iets, of eerder, iemand om voor uit te kyk. Ons het ’n gesig wat ons moet soek. Of dalk moet ek eerder sê, daar is ’n gesig wat na ons soek en ons uitnooi om ons eie beste toekoms te betree.

Johannes Calvyn, die 16de eeuse hervormer, het graag die geestelike lewe beskryf as Dei faciem contemplari, as die voortdurende kontemplasie van die gesig van God. In Jesus, die Jesus wat ons in die evangelies ontmoet, eers as ’n kwesbare kindjie wat in die wêreld verwelkom moet word maar nêrens kan tuiskom nie, dan as een wat na mense se hongersnood omgesien het, wat melaatses aangeraak het en sondes vergewe het, wat sy dissipels se voete gewas het en altyd die medemenslikheid van sy vyande erken het; in hom wat deur mense gekruisig is, maar deur God opgewek is; in hierdie mens sien ons die gesig van God.

’n Lewe van geloof en hoop is eenvoudig om hierdie gesig van God te onthou; om deur hierdie gesig verras te word; om hierdie gesig te bewonder; om oor hierdie gesig na te dink; om lief te raak vir hierdie gesig – om hierdie gesig na te boots.

***

In ’n sekere sin is dit Paulus se gebed vir die Filippense – en ook vir ons.

Hy bid dat ons op die dag wat God bepaal het, soos in ’n spieël, vir Jesus in ons eie beeld sal kan herken.

Wanneer hy bid dat ons op die dag van Christus innerlik suiwer en gevul met integriteit sal wees, dan bid hy dat ons dieselfde gesindheid sal openbaar wat mens in Jesus gesien het, dat ons eerder sal wil dien as om gedien te word.

Wanneer hy bid dat ons ook uiterlik die vrugte van geregtigheid sal dra, dan vra hy ons om te onthou hoe Jesus altyd regverdig gehandel het, veral met hulle wat hulleself aan die verkeerde kant van mense se oordeel bevind het.

Bowenal, om die gesig van God te herken en na te boots, beteken om met die oë van God se liefde na die wêreld te kyk. Soos ons die gesig van God bewonder en bepeins, so begin ons al hoe meer met daardie gesig na die wêreld te kyk. En soos ons dit doen, begin ons daardie gesig oral om ons raak te sien, in die natuur, in mekaar, in geliefdes, in vriende, in vreemdelinge, in die verdrukte, die eensame, selfs in ons vyande, selfs in hulle wat vir ons ’n bedreiging inhou.

Christus kom na my en na jou, in hierdie tyd, op hierdie plek, in hierdie historiese oomblik. Daarom bid Paulus dat ons liefde sal toeneem in begrip en fyn aanvoeling.

Vir liefde om die vrugte van geregtigheid te dra, moet dit toeneem in begrip, in verstaan, in empatie, in fyn aanvoeling, moet dit sensitief wees tot die behoeftes van ander. Dít is die gereedskap waarmee ons onderskei. Tussen die vele dinge wat ons lewens volmaak, moet ons – in liefde – die dinge onderskei wat rêrig belangrik is.

Tussen ons herinnering aan die gesig van God in Jesus en ons verwagting en verlange na daardie gesig in die aanbreek van elke nuwe jaar en dag en oomblik – in hierdie spanning van herinnering en hoop – moet ons oomblik vir oomblik, dag vir dag, jaar na jaar onderskei: wat is die dinge wat rêrig saak maak?

***

Die digter David Whyte het ’n pragtige gedig geskryf wat gaan oor hierdie proses van onderskeiding wat so ’n groot deel is van die geestelike lewe.

In ’n onderhoud waarin ek vir die eerste keer sy gedig gehoor het, herinner hy ons daaraan dat die nuwe jy, die nuwe mens wat jy in die gesig van Christus gewaar, altyd in die eerste plek ’n vreemdeling is…

En tog, sê hy, is ons altyd so suspisieus en skepties oor vreemdelinge.

“The new you looking back at you out of the mirror is always first perceived as a stranger and always turned away from. The first beckoning horizon in our life is always seen as one that will lead us to a place of nourishment and pilgrimage and that will frighten us to death at the same time.”

Christus kom altyd na ons toe in die gestalte van ’n vreemdeling – ’n gesig wat beide verlange en vrees in ons wakker maak. Daarom draai ons so dikwels daarvan af weg. Die nuwe weg waarna Christus ons uitnooi om hom te volg is altyd ’n onbekende een wat ons met vrees vul, al weet ons dit is ’n weg van vreugde.

Daarom het ons mense soos Paulus nodig, mense wat vir ons bid en aanmoedig om daardie tree uit onsself uit te neem.  Mense wat mekaar aanmoedig om meer liefdevol, meer hoopvol, meer sensitief, meer empaties te wees as wat ons aanvanklik dink ons kan wees. Mense wat ons aanmoedig om God se adventus by die half-oop deur te ontmoet en met vreugde te verwelkom.

***

Just Beyond Yourself – David Whyte

Just beyond
yourself.

It’s where
you need
to be.

Half a step
into
self-forgetting
and the rest
restored
by what
you’ll meet.

There is a road
always beckoning.

When you see
the two sides
of it
closing together
at that far horizon
and deep in
the foundations
of your own
heart
at exactly
the same
time,

that’s how
you know
it’s the way
you
have
to go.

That’s how
you know
it’s the road
you
have
to follow.

That’s
how you know.

It’s just beyond
yourself,
it’s
where you
need to be.

From David Whyte (2018) The Bell and the Blackbird.

***

Mag jy in hierdie tyd van advent, in hierdie Kerstyd ervaar dat jy raakgesien word deur die gesig van God. En mag jy, soos jy hierdie gesig van God aanskou en bewonder, al hoe meer met die barmhartige en liefdevolle gesig na die wêreld om jou kyk. Mag jy ervaar dat jy hierdie gesig op duisende, onverwagse plekke sien.

Soos die Ierse digter Gerard Manley Hopkins in een van sy gedigte geskryf het:

Christ plays in ten thousand places,
lovely in limbs, and lovely in eyes not his –
to the Father, through the features of men’s faces.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.