Johannes 20:1-18

21 April 2019

Paasfees
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Vrydag is ons herinner aan wat die kruis in Jesus se wêreld vir mense beteken het. ’n Kruisdood was bedoel vir kriminele, veral politiese kriminele wat ’n bedreiging ingehou het vir die orde.

Dit was ’n manier om iemand stil te maak, om húlle en hulle gedagtenis, van die gesig van die aarde af te vee. Daarom was begrafnisrituele en rou vir gekruisigde persone ook verbied gewees.

En tog was daar ’n sekere Josef van Arimatea, ’n lid van die Joodse raad wat nie saamgestem het met die raad se besluit om Jesus te laat kruisig nie. Volgens Lukas was hy iemand wat uitgesien het na die koninkryk van God. Omdat hy in die geheim ook ’n volgeling van Jesus was, het hy die risiko aanvaar om vir Pilatus na Jesus se liggaam te vra. So het hy vir Jesus begrawe, in ’n graf wat in ’n tuin geleë was.

Nog ’n persoon wat hulle eie lewe in gevaar gestel het om Jesus te eer, was Maria Magdalena, wat vroegoggend op die eerste dag van die week na Jesus se graf toe gegaan om by die graf te rou. Dit was ’n uiters gevaarlike ding om te doen. Daar is aangetekende gevalle waarop persone wat getreur het by die dood van ’n gekruisigde, self ook gekruisig was. Dit is waarskynlik hoekom sy in die donkerte gegaan het, eerder as in die helder daglig.

Maria op die graf af en sien dat die klip voor die graf verwyder is. Sy stel nie eers verder ondersoek in nie; sy neem dadelik aan dat iemand die graf beroof het en Jesus se liggaam daaruit weggeneem het. Daarop gaan roep sy vir Petrus, asook die dissipel wie Jesus baie lief gehad het.

Hoewel, die resies tussen die twee dissipels na die graf toe uitstekende preek-materiaal is, fokus ons vanoggend op die verskyning van Jesus en Maria Magdalena.

Nadat die dissipels self die oop en leë graf met net die linne daarin gesien het, is hulle weer huis toe. Volgens die verteller, het hulle “nog nie die skrif verstaan dat Hy uit die dood moes opstaan nie.”

Ons neem aan dat Maria, nadat sy die dissipels gaan roep het, haar weg weer teruggevind het tot by die graf, want die storie vervolg met haar wat weer buite die graf staan en huil.

Sy is desperaat om Jesus te vind. Sy buk vooroor om in die graf in te kyk en daar sien sy twee engele wat sit waar die liggaam van Jesus gelê het – een waar sy kop was en een waar sy voete was.

“Mevrou,” sê hulle toe vir haar, “waarom huil jy?”

Sy antwoord hulle: “Hulle het my Here weggevat en ek weet nie waar hulle Hom neergelê het nie.” Nadat sy dit gesê het het sy omgedraai en Hom daar sien staan, maar nie besef dat dit Jesus was nie.

Toe Jesus ook vir haar vra “waarom sy huil, verwar sy hom met die tuinier. “Wie soek jy?” vra hy vir haar. “Meneer,” sê sy vir hom, “as u Hom verwyder het, sê vir my waar u Hom neergelê het, en ek sal Hom wegneem.”

En dan, vir die eerste keer in die hele Johannes-evangelie spreek Jesus ’n vrou op haar naam aan. Nie meer “mevrou” nie, maar “Maria!” sê hy vir haar.

Rabboeni!” is haar antwoord onmiddellik. Dit was ’n meer intieme vorm van die aanspreekvorm Rabbi.

Met die dat Jesus haar op haar naam roep en sy die stem van haar geliefde leermeester herken, word die raaisel van die leë graf, en waar Jesus is, uiteindelik opgelos.

Dit het my laat dink aan iets wat ek eenkeer oorgekom het. Vertel die storie van vrou wat voor my kar ingehardloop het.

Sy wou dat ’n kar, enige kar wat verbykom, haar teen spoed raak ry om ’n einde aan haar lewe te maak.

Ek het langs die pad gestop en na haar toe gegaan. Ek kon haar uiteindelik uit die pad uitkry, maar sy was nog vasbeslote om in die pad in te hardloop. Sy was in ’n absolute toestand: sy het verskriklik gehuil en heeltemal onsamehangende goed geskreeu. Ek het haar vasgehou, maar sy het in ’n bondeltjie ingetrek. Dit was onmoontlik om haar te kalmeer.

Wat is jou naam? vra ek uiteindelik. Skielik raak sy stil. “Fransie,” sê sy toe. Dit was die eerste dat daar suksesvolle kommunikasie tussen ons plaasgevind het.

Ek roep haar toe op haar naam en vir die eerste keer het sy haar gesig opgelig en kon ons oogkontak gemaak. Ek kan nie onthou wat ek verder vir haar gesê het nie, maar sy het daarna al hoe rustiger geraak. Uiteindelik het ’n vriendin van haar daar opgedaag en kon sy haar vriend terugneem huis toe.

Ek sal nooit vergeet hoe dit met die hoor van haar naam was dat daar ’n kalmte oor haar gekom het. Dit was amper asof die aanhoor van haar naam haar letterlik uit haar hel uitgeroep het.

Op ’n soortgelyke manier, was dit asof Jesus, deur Maria op haar naam te roep, haar uit haar plek van verdriet en verlies uitgeroep het. Toe eers kon sy sien wat reg voor haar staan, maar waarvoor sy in haar hartseer blind was.

Só word Jesus onthul as die goeie herder en Maria as een van sy skape. Ons lees in Johannes 10, hoe die goeie herder die een is wat sy skape op hul naam roep en wie se skape na sy stem luister.

Hierna maak Jesus, uiteindelik, die betekenis van sy opstanding aan Maria bekend. Dit kom in die vorm van ’n verbod en ’n opdrag. Eers die verbod: Maria moenie aan Jesus vashou nie, omdat hy eers na sy Vader toe moet opvaar. En dan kry sy die opdrag: “gaan na my broers en susters en sê vir hulle, ‘Ek vaar op na my Vader, en julle Vader, en na my God en julle God.’”

Hierin sien ons die hart van wat Jesus se opstanding beteken.

Met die opstanding het die nuwe dag van God se koninkryk aangebreek. Jesus is nou by die Vader, en die Vader is by Jesus. Jesús se God is óns God.

Die opstanding sê vir ons dat die aard van God, die wese van God, die hart van God van nou af bepaal sal word deur God se verhouding met Jesus Christus. En dit is Gód se besluit dat dit so is, want niemand behalwe die Skepper van hemel en aarde kan die dood oorwin nie.

Van nou af is die belangrikste ding wat ons van God weet, die mees bepalende eienskap van God, dit wat vir ons sê wie God ten diepste is, die feit dat God vir Jesus opgewek het. Van nou af is dit onmoontlik om die identiteit van God van die identiteit van Jesus te skei.

Wie is my Vader en jou Vader? Wie is my God en jou God?

Dit is die Een wat geweier het om die politiese en godsdienstige leiers se uitspraak oor Jesus te aanvaar. God verwerp die wêreld se oordeel. Toe die wêreld, toe óns, vir Jesus ‘nee’ gesê het, het God ‘NEE’ gesê vir ons ‘nee’. So is die opstanding God se onweerspreekbare JA vir Jesus. Deur vir Jesus uit die dood uit op te wek, onderskryf God alles wat Jesus gesê en gedoen het.

So sê die opstanding vir ons wie Gód is. Maar dit sê ook vir ons wie Jesús is.

Jesus is nie iets van die verlede nie. Met sy opstanding het God se toekoms aangebreek en daardie toekoms is in Jesus se hande. Jesus lewe en sy passie – dit waaroor hy passievol was, dit waarvoor hy gely en gesterf het – dit het nie tot ’n einde gekom aan die kruis nie. Inteendeel, Jesus se lewe gaan voort. Soos iemand dit stel: “He is alive and at large in the world.”

Dit is hoekom Maria nie aan hom moes vashou nie. Sy kan hom nie meer hê op die ou bekende manier nie. Geloof kyk nie terug na ’n Rabbi wat ’n goeie voorbeeld gestel het nie, dit kyk vorentoe na waar Jesus ons lei, na waar Jesus ’n nuwe weg vir ons baan. Dit beteken dat ons, om getrou te bly aan Jesus, soms moet afskeid neem van ons eie sekerhede; nie net kan vashou aan wat bekend is nie; beskikbaar moet wees om ’n radikaal nuwe wêreld te betree. Moenie aan my vashou nie, sê Jesus, van nou af baan ek vir julle ’n nuwe weg; gaan en bring ander om saam met jou op hierdie nuwe reis te gaan.

So word Maria, die vrou van Magdala, die eerste persoon wat die goeie nuus van Jesus se opstanding verkondig.

Soos ek vroeër genoem het, toe die opgestane Jesus sê, “Maria!” was dit die enigste geval waar Jesus ’n vrou op haar naam aanspreek in die Johannes-evangelie. Hierdie ‘Maria’ was nie getroud gewees nie. In die patriargale wêreld van daai tyd was sy daarom, so te sê, naamloos. Daarom word sy maar genoem na die plek waar sy vandaan kom: Maria Magdalena, Maria van Magdala. Jesus se opstanding was sowel die belangrikste as die mees aanvegbare ding wat die vroeë Christene geglo het, en Jesus kies dat Maria, die vrou van Magdala, die vrou met ’n naam, dat sy die eerste gesant van daardie boodskap moet wees. Sy word die apostel aan die apostels, die een deur wie die dissipels die eerste keer die goeie nuus van die opstanding gehoor het.

Ek het vroeër genoem dat die opstanding vir ons sê wie God is – dat God ten diepste die een is wie vir Jesus opgewek het – en dat dit daarom vir ons sê wie Jesus is – dat Jesus se versoenende, bevrydende, lewegewende werk voortgaan, onbegrens deur die dood, onbegrens deur ons sonde.

In hierdie ontmoeting tussen Jesus en Maria sien ons egter dat die opstanding ook iets besonders vir ons sê oor wie ons nie, oor die mens, oor mense.

Mense maak saak. Elke liewe mens maak vir God saak. Daar is iets wat ononderhandelbaar is aan elke enkele mens. Elke persoon het ’n waardigheid wat gesetel is in die troue liefde van God, wie vir Jesus uit die graf uit geroep het, wie vir Maria op haar naam geroep het.

Ek het ook Vrydag genoem hoe daar volgens oorlewering duisende kruise langs die paaie van Galilea gestaan het in die tyd toe Jesus ’n klein seuntjie was. Jesus sou waarskynlik daardie kruise gesien het.

Die mag van Rome, die mag van die kruis was dat dit mense kon uitwis. Sonder ’n behoorlike begrafnis was die hoop dat so iemand ook uit menseheugenis verwyder kon word. Die atmosfeer waarin mense geleef het, en waarin Jesus grootgeword het, was een waarin die lewe van ’n mens sonder waarde en sonder waardigheid was.

Soos Rowan Williams sê:

“Ancient empires grew and survived by assuming that enormous quantities of human lives were expendable and unimportant; those who fell victim to the system simply disappeared.

But what if they didn’t? Here was ’n message that might well cause alarm: an executed political criminal, instead of disappearing into oblivion, is brought back into the world and his friends are told to speak in his name to his killers, telling them that for their life and health they must trust that he has made peace for them with God.”

In ’n wêreld waarin daar geen waarde geheg was aan die lewe van vrouens, slawe, vreemdelinge en kriminele nie, verkondig die opstanding dat elke lewe waarde het in God se oë. Die God van Jesus is die God wat op ’n besondere manier vashou aan die lewens van elke mens wie se stem stilgemaak is, insluitend persone wie se lewens vermors is, wie se lewens deur geweld kortgeknip is, wie se name en wie se storie uitgewis of vergeet is.

Alhoewel ons nie meer in ’n totalitaristiese samelewing lewe nie, hoef ’n mens net na die 20ste eeu te kyk om talle voorbeelde te sien van hoe maklik van die mees ontwikkelde samelewings die ononderhandelbare waardigheid van mense se lewens kan prysgee.

Daarom moet die opstanding ons waaksaam maak sodat ons ook meer subtiele vorme van uitbuiting en miskenning van mense raak te sien en opstandig te raak daaroor.

Die hoop en die vreugde van Paasfees is dat niemand van ons ooit deur God vergeet word nie, dat ons elkeen op ons naam geroep word om God se toekoms te betree. Ons word geroep om daardie Paasboodskap uit te dra; in woord en in daad. Daartoe word ons elkeen geroep en in staat gestel. Dit kan begin met iets so eenvoudig soos om iemand op hul naam te noem; waar dit sal eindig is dalk te wild vir ons wildste drome.

Johannes 19:16-30 & Psalm 22:1-20

19 April 2019

Goeie Vrydag
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons is almal die afgelope geskok gewees om te sien hoe die Notre Dame, die pragtige ou Gotiese Katedraal wat sedert die 13de eeu so onwrikbaar in die hart van Parys staan, afgebrand het.

Gelukkig was daar baie van die katedraal wat nie beskadig was nie. Baie mense was byvoorbeeld opgewonde oor die feit dat die kruis wat by die altaar gestaan het die brand blykbaar skotvry oorleef het.

Vir baie Christene het dit simboliese betekenis gehad omdat die kruis natuurlik vir ons ’n teken is van ons versoening met God; ’n simbool van God se oorwinning oor die dood en oor sonde. Daarom is daar ’n kruis in amper elke plek van Christelike aanbidding.

In die wêreld waarin die Christelike geloof begin het, sou ’n aanbiddingsplek egter die laaste plek gewees het waar jy ’n kruis sou verwag het, of waar jy enigsins ’n kruis wou gesien het.

Al manier waarop ons ’n gevoel kan begin kry van wat die kruis in daai wêreld vir iemand sou gesimboliseer het, is om te verbeel dat jy in ’n kerk instap en voor by die altaar ’n groot afbeelding van ’n elektriese stoel of ’n guillotine gesien het.

Die kruis was ’n teken van lyding, vernedering en skaamte.

Ons voorlesings vanoggend illustreer dit duidelik vir ons.

Die teks uit Johannes laat sien vir ons een lang spektakel waardeer iemand ont-mens word.

Mens kan verstaan waarom die woorde van Psalm 22 by Jesus opgekom het toe hy gestroop van alle waardigheid aan die kruis hang. Dit is ’n tiepe marteling wat jou helemaal verwyder van God en mens laat voel:

“My God, my God, waarom het u my verlaat?”

“Maar ek is ’n wurm en nie ’n mens nie,
bespot deur mense, verag deur die volk.”

Toe Jesus ’n klein seuntjie was, was daar glo ’n opstand in Galilea gewees wat op ’n brutale manier deur die Romeine stilgemaak was. Daar was glo duisende kruise langs die paaie in Galilea. Die kruis was ’n simbool van ’n magtige wêreld-ryk en ’n kragtige herinnering aan almal dat hulle lewens in die hande van die Romeinse ryk was. In daardie dae sou jy gereeld kruise langs die pad of buite ’n dorp of stad gewaar het, maar verseker nie in ’n plek van aanbidding, soos in ’n kerk nie.

Waarom sit ons met as die kern van ons verbeelding?

Hoe kan ons dan, as Christene, so ’n instrument van marteling en vrees en moord gebruik as ’n teken van ons verlossing van die dood en van sonde; ’n simbool van God se nuwe skepping?

Hoe kan ons op ’n sekere Vrydag elke jaar Jesus se kruisdood onthou en daardie dag dan ‘goed’ noem?

Hoekom is vandag Goeie Vrydag?

***

Dit is nie so maklik om ’n antwoord op hierdie vrae te gee nie.

Een rede hoekom dit moeilik is, is omdat Jesus se kruisdood en die Christelike verkondiging daaroor, ten diepste ’n geheimenis bly. Dit bly ’n misterie dat God se oorwinning bereik word deur wat vanuit ’n menslike perspektief net as ’n verskriklike nederlaag gesien kan word.

Om te sê dat die betekenis van die kruis ’n misterie is, is om te sê dat dit meer is as ’n probleem. Om ’n probleem te verstaan – soos, byvoorbeeld, ’n wiskundige probleem – moet ’n mens dit oplos. ’n Misterie kan ’n mens egter nie oplos nie. Om ’n misterie te verstaan moet ’n mens daaraan deelneem, moet ’n mens in die geheimenis intree.

Goeie Vrydag is ’n misterie waaraan ons jaar na jaar deelneem, ’n verhaal waarvan ons deel raak, waarin ons self ook van die hoof karakters moet word. Soos wat ons daardie pad stap, en toelaat dat ons in daardie verhaal opgeneem word, begin die betekenis daarvan stadig maar seker in ons lewens ontvou.

Jaar na jaar kom ons, al hoe nader aan Paasfees, en dan ontdek ons – tot ons ontsteltenis – jaar na jaar, dat ons nie by Sondag se viering kan uitkom, sonder om eers deur die donker nag van Jesus se lyding en die eensaamheid en verlatenheid van die kruis deur te gaan nie.

Dis een rede hoekom dit nie maklik is om te sê hoekom Goeie Vrydag ‘goed’ is nie. Soos enige verhaal, soos enige geheimenis is dit so ryk aan betekenis dat dit moeilik is om dit te verduidelik. Mens moet eenvoudig daaraan deelneem, in navolging van Jesus, in gehoorsaamheid en in geloof.

As jy dus vanoggend hier sit en worstel met die betekenis van Goeie Vrydag . . . as die kruis jou ontstel . . . moenie besorg wees oor jou besorgdheid nie, dit is deel van die reis, dit is deel van die geheimenis. Om daaraan deel te neem, dit is God se belofte, is lewegewend; dit maak mens vry.

Daar is egter ’n tweede rede hoekom dit nie maklik is nie.

Die oudste uitbeelding van Jesus se kruisdood waarvan ons weet is te vinde in Rome, in wat eens ’n keiserlike paleis was. Daar teen ’n muur is daar ’n merkwaardige prent uitgekrap teen ’n muur. Dit is van die 2de eeu na Christus.

’n Esel hang – soos ’n mens – oopgespalk aan ’n kruis, met ’n groot esel-kop eenkant toe gedraai. Skuins voor die gekruisigde esel staan iemand daarna en opkyk. Sy linkerarm en -hand gelig in ’n groet of gebed. Dwarsoor die uitbeelding is in groot letters uitgekrap: Aleksomenos aanbid sy God.

Niemand weet presies wie dit geteken het, of hoekom nie, maar een moontlike verklaring is dat Aleksamenos ’n slaaf was wat in die paleis gewerk het. Aleksamenos was ’n Christen; en hierdie feit het duidelik groot afsku en irritasie by een van sy mede slawe verwek. Genoeg vir hom om die moeite te doen om hierdie spotprent teen die muur uit te krap.

Dirkie Smit som die houding op wat die graffiti-kunstenaar waarskynlik teenoor sy ‘vriend’ Aleksamenos gekoester het:

“Om voor ’n kruis te staan en aanbid is dwaas en aanstootlik. Sulke mense aanbid ’n esel. Want net ’n stomme, redelose, magtelose esel sal hom laat uitklee aan ’n kruis. Nie ’n god nie. Want ’n god – net die naam sê dit tog al – het te make met grootheid, met mag en heerskappy, met prag en praal. In ‘god’ hoor ’n mens tog genot, voorspoed en sukses, welvaart en seën, heerlikheid en eer. Wie voor ’n kruis staan en aanbid, aanbid ’n stomme esel, en is daarom self ook esels. Bespotlik. Gek. Soos Aleksamenos, die dwaas. Kyk net!”

Die tweede rede waarom dit moeilik is om die ‘goeie’ in Goeie Vrydag te sien, het te make met die menslike hart. Dit het te make met my eie hart. Ek wil nie aan ’n gekruisigde god glo nie.

Ja, ek is Aleksamenos, die dwaas wat 2000 jaar later nog voor ’n kruis staan en aanbid, maar iewers in my hart hoor ek ook sy vriend se stem. Ek wil eerder in ’n sterk en groot en voorspoedige god glo. My lewe getuig daarvan. My keuses en prioriteite sê dit, al bely ek iets anders op ‘n Sondag. My aanbidding is halfhartig. My geloof is wankelend. Ek is nie altyd daarvan oortuig dat wat ons hierdie Vrydag herdenk en vier ‘goed’ is nie.

Daarom is Goeie Vrydag, hoewel ons dit ‘goed’ noem, ’n dag van verootmoediging en skuldbelydenis, ’n dag waarop ons met die gekruisigde God worstel en ons harte voor God blootlê.

Dit is deel van wat dit beteken om voor ’n kruis te staan en aanbid. Soos ons vroeër gesing het:

O Liefde, ek aanskou in al u wonde
die vloek van sonde!

U lyding breek my trotse hart en rede;
dit buig my neer, en skep in my u vrede;

Die kruis ontbloot die diepte van ons vaskleef aan mag eerder as liefde, aan welvaart eerder as barmhartigheid, aan sekuriteit eerder as vryheid. Die vrede van die kruis kom eers nadat dit my trotse hart en rede gebreek het. Dan eers begin ek sien hoe die kruis ’n teken is van God se liefde.

***

Hoe is die kruis ’n teken van God se liefde?

Ons het iets hiervan gesien toe ons gisteraand Lukas se weergawe van die kruisiging gelees het. Soos Jesus gekruisig word, sê hy: “Vader, vergewe hulle.”

Ons Johannes-teks gee vir ons nog ’n voorbeeld hiervan. Ons sien hoe Jesus in sy oomblik van verlatenheid, reeds besig is om sy belofte na te kom. Hy het mos belowe dat hy gaan om ’n plek gereed te maak, en hier, waar dit lyk of die dood besig is om te seëvier, kom hy sy belofte steeds na:

“Toe Jesus sy moeder sien, asook die dissipel vir wie Hy lief was wat by haar staan, sê Hy vir sy moeder: “Vrou, kyk, daar is u seun!” Daarna sê Hy vir die dissipel: “Kyk, daar is jou moeder!” En van daardie oomblik af het die dissipel haar in sy huis geneem.”

Die Jesus wat aan ’n kruis sterf is absoluut konsekwent met die Jesus wat ons leer ken het in die evangelies.

Jesus vertoon vir ons ’n goddelike liefde wat nie deur geweld oorwin kan word nie. Ons doen ons ergste, en selfs dit kan nie vir God afsit nie. Ons verraai, verloën, veroordeel en vermoor die een wat die liefde van God in woord en daad vergestalt; maar daardie liefde hou aan om te doen wat dit nog altyd gedoen het: dit versoen, dit genees, dit bevry, dit vergewe, dit verwelkom.

Soos Jesus in Johannes 12 gesê het, wanneer ek verhoog gaan word, sal ek alle mense na my toe trek. Jesus se kruisiging is ook sy verhoging, sy verheerliking, want daardeur vertoon hy die heerlikheid van God. God se versoenende liefde wat alle mense, selfs in ons vyandigheid, na hom te trek.

So is die kruis ’n simbool van die vryheid van God se liefde. ’n Liefde wat vry is van sonde en vrees en die dood. Hier is ’n God wie se houding teenoor ons nie verander kan word deur wat ons doen nie. As God wil liefhê en vergewe, gaan God dit doen, of ons daarvan hou of nie.

Dit is nie hoe ons is nie. Ons liefde is gebonde aan ’n tiepe emosionele ekonomie waarin ons sê: Ek sal jou vriend wees, as jy my vriend is. As jy my sleg behandel, sal ek jou sleg behandel. Anders as óns liefde, wat gebonde is aan sulke eindelose, dodelike, tit-for-tat siklusse, is God se liefde vry van geweld en vergelding.

Daarom lyk dit, vanuit ’n wêreldse perspektief, na ’n nederlaag. Tog is dit God se oorwinning, want die liefde wyer om te dwing, dit wyer om te oorheers en te manipuleer nie. Dit bly doen wat dit doen, al doen ons ons beste om dit te stil. Dít is die krag van God. Dit is die aantrekkingskrag van God se liefde wat alle mense na Jesus toe trek.

Sy liefde is altyd sterker as ons gruwelikste pogings om dit stil te maak. Ook in ons eie harte. Sy liefde oorstyg my ongeloof, dit oorstyg my twyfel, dit oorstyg my vrees; dit is dieper as my haat, wyer as my selfsug, dit omvou my moedeloosheid, dit hou my vas in my verdriet.

Welcome to the community of the wounded

17 April 2019

A Holy Week Meditation on Wednesday of Waiting by Helgard Pretorius

Parable: Where to find the Messiah?

We begin with an old legend in the Talmud:

~ Where to find the Messiah? ~

Rabbi Yoshua ben Levi asked Elijah the prophet, “When will the Messiah come?”

Elijah replied, “Go and ask him yourself.”

“Where is he?”

“Sitting at the gates of the city.”

“How shall I know him?”

“He is sitting among the poor covered with wounds.
The others unbind all their wounds at the same time and then bind them up again.
But he unbinds one at a time and binds it up again, saying to himself,
‘Perhaps I shall be needed: if so I must always be ready so as not to delay for a moment.”

Reflecting on this parable, Henri Nouwen, notes that it raises many questions, such as: How does the prophet know when the Messiah will come or where he might be found? Why would the Messiah be found outside the gates of the city? Why sitting among the poor? Why covered with wounds? Why changing bandages, others’ and his own, one at a time?

The picture that is painted before our eyes is of the Messiah as a suffering servant and a wounded healer, an image that first comes to us through the prophets, such as in Isaiah 53. His place is among the poor. He tends to his own wounds as well as the wounds of others, in anticipation of the moment when he will be needed.

So it is with all servants of God. We are called to be wounded healers who look after our own wounds and at the same time prepare to heal the wounds of others.

On this Wednesday of Holy week, which I have heard is traditionally known as the Wednesday of Waiting, it is fitting that we reflect on our woundedness, which is also Christ’s woundedness.

To that end, I would like to share with you just a few insights – not a sermon, just a thought or two – on how we might read the gospel from the perspective of trauma. We will then move from our thoughts down into our hearts. I will lead us through a guided meditation of about 10 minutes. We conclude by listening to another piece of music, before departing in silence.

Reflection: Reading the gospel through the lens of trauma

I have been reading the work of a North American theologian called Shelly Rambo, and she has really helped me see how what we know about trauma, might change the way in which we read the Bible.

In two well-received books, Spirit and Trauma: A Theology of Remaining (2010) and Resurrecting Wounds: Living in the Afterlife of Trauma (2017), she presents the view that trauma is not one more issue that theology addresses, but a lived reality from which Christian traditions need to be fundamentally rethought.

“Trauma brings to theology a new ignorance,” she says. Knowing what we know about trauma, theologies that apply a redemptive gloss or soothing bandage over festering wounds, not only sound hollow and unconvincing, but can also dangerously partake in suffering’s repetition.

So, Rambo suggests that we could benefit from reading the gospel through what she calls the lens of trauma. It is a lens that illuminates possible readings that are hidden from view in the way we normally read the Bible.

I will first say something about this lens, and then I will give a brief example of how applying this lens, helps us see something that was always there, but hidden from view.

Now, of course, Trauma has always been with us, but the concept of ‘trauma’ and the field of ‘trauma studies’ is relatively young.

The term trauma first became popular after WWII and burst into everyday speech in the 1980’s with the notion of ‘Post Traumatic Stress Disorder’ (PTSD).

It is the idea that experiences of loss or violence leave behind a hidden wound – trauma literally means ‘wound’ in Greek – that remains alive long after the initial occurrence of violence.

This insight fundamentally changed the way that we view and deal with human suffering. Trauma studies allows us to linger on this elusive nature of suffering that does not remain in the past, but continues to inhabit or haunt the present.

Trauma manifests on at least three fronts: it distorts our experience of ‘time’, of the ‘body’ and of ‘language’. Let me say something about each of these:

Firstly, trauma manifests as distortions of our human sense of time. Anyone familiar with PTSD, for instance, will be able to tell you that time does not ‘heal all wounds’, as the cliché goes. Rather, time is part of the wound itself. Distortions in time are what constitute the wound.

This complex relationship between trauma and time is evident in a comment recently made by our president Cyril Ramaphosa at Winnie Mandela’s funeral. He said that we as South Africans are “damaged by our past, numbed by our present and hesitant about our future.”

In trauma, the flow of time from past to present to future is disrupted. The past invades the present to the extent that the violence and suffering of the past is relived and repeated. Such invasions often result in the loss of the present as a time of initiative and agency. Trauma also impairs one’s ability to reckon with the future, as plans and hopes make way for the task of anxiously avoiding situations that might trigger a debilitating flashback. Trauma theorists often speak of trauma’s ‘double structure’ to refer to how an initial traumatic occurrence can have a belated awakening, even years later, unexpectedly, apparently without rhyme or reason.

Rambo tells of a conversation she had had with a man from New Orleans twenty-nine months after the destruction caused by Hurricane Katrina about how they were getting along. He told her about a strong drive to claim that New Orleans was back to normal: “People keep telling us to get over it already.” However, such language of restoration obscured the many ways in which things were not back to normal. Then he said: “The storm is gone, but the ‘after-the-storm’ is always here.”

Trauma studies teaches us that suffering and loss cannot be isolated to a particular time and place. Life after suffering, life after death, is life marked by death and loss; it is wounded life. The storm is gone, but the ‘after-the-storm’ is always here. I am sure that we can all attest, in one way or another, to how suffering or loss lingers or remains. The treatment was successful, but the scars, these I always carry with me… we said farewell, we have done our mourning, but actually, we are still saying goodbye…

The same can certainly also be said of historical, communal traumas:

Apartheid is over, but the ‘post-Apartheid’ is always here – its poisonous effects are still painfully palpable, visible. Conscription has ended, yet the border sill haunts many of us, even if we cannot recognise it, even if we don’t have the language to speak of it.

Secondly, trauma studies has also made us more aware of how traumatic experiences are registered and remembered by our bodies, often in ways that escape conscious thought and awareness. Psychiatrists and neuroscientists, have recently shed important light on how traumatised bodies can ‘keep the score’ in debilitating ways that keep us trapped in the past and unable to give adequate expression to our experiences. They have also shown how, very often, therapies focussed on speaking, or telling your story, are not as affective as one might expect – while therapies with a stronger focus on the body, such as meditation or yoga, can deliver surprisingly positive results.

Thirdly, trauma exposes the fragility of language. The traumatic is exactly that which cannot be assimilated or integrated into our personal and collective narratives. It is the unclaimed experience that nevertheless makes itself felt in the present, thereby placing us in the impossible position of having to speak the unspeakable. This loss of speech often deepens the suffering of traumatised persons for it isolates them from their community. The inability to communicate severs bonds of trust, causing our social world to disintegrate along with our sense of self and identity.

Furthermore, the difficulty of speaking of traumatic experiences is linked to the vulnerability of witnessing to such experiences. Internally, one even doubts one’s own experience, while externally, traumatic wounds become easy to dismiss, deny or cover over.

Rambo also points out how, faced with trauma, our Christian language and stories, while “Christianity claims to offer healing,” can become “implicated in the covering up and covering over of wounds that lie beneath the surface.” It is not that Christians deny the existence of wounds per se but, that we tend to “spiritualise, interiorise or privatise the wounds.”

So, to recap, trauma distorts our experience of time, it is located deep in our bodies (and our communal body or community) and it reveals the limitations of our language. As South African’s it should be immediately obvious how these insights can be applied to life in South Africa today. To use Rambo’s terminology, South Africans are living in the ‘after-life’ of a number of historical traumas. These wounds are not historical wounds, if by that one means wounds that have passed. Rather, these are a hidden wounds, painfully alive and powerfully active, living under our collective skin.

What might it mean to witness to Christ when the after the storm is always here?

One of Rambo’s most important contributions is to reclaim what she calls the ‘testimonial’ character of Christian witness as truth-telling, lament, confession of guilt – different ways of giving testimony to what is unspeakable, unclaimed, hidden, repressed.

By speaking of testimony, she wants to compliment the more dominant ways in which Christian’s witness to the gospel: through ‘proclamation’ (where we preach or teach the gospel); and through ‘imitation’ (a life of discipleship that embodies Christ’s example).

Alongside, proclamation and imitation, Rambo wants to recall that neglected aspect of the Christian tradition that bears witness by simply giving testimony to human suffering. This testimonial character of Christian witness means that we position ourselves in respect to suffering and wounds in ways that allow hidden truths to emerge through the cracks.

***

Such an understanding of Christian witness as testimony comes to light when she applies her lens of trauma to the Bible. In her book, Resurrecting Wounds, Rambo rereads the famous narrative of Jesus’ resurrected return to his disciples in John 20:19-28, from the perspective of trauma.

It is late at night, on the Sunday after Jesus’ brutal crucifixion. The disciples (traumatised?) are on lockdown. In fear of being persecuted by the same people who murdered Jesus, they are hiding in a room with the doors barricaded. Suddenly, Jesus appears among them, almost ghostlike, except that he is flesh and bones like them. He blesses them, “Peace be with you!” and then, immediately, shows them his hands where he still bears the wounds of where nails pierced them; also the wound on his side where the spear entered his body.

We are all familiar with how the story unfolds. One of the disciples, Thomas, was not there on this occasion. When he hears the other disciples’ account of what happened he defiantly claims that he would not believe, “unless I see the mark of the nails in his hands, and put my finger in the mark of the nails and my hand in his side.” Eight days later, when the disciples were again gathered in the room – still on lockdown, but with Thomas present on this occasion – Jesus appears again. “Peace be with you!” he blesses them. Then Jesus, standing, wounded before his apostle, repeats the words that Thomas spoke when Jesus was absent. He invites Thomas to bring his finger and put it in his wounds, to take his hand and thrust it into his side. “My Lord and my God!” Thomas exclaims in response.

What is this story about? The dominant interpretation is that this is a story about faith, or rather about doubt. It is, after all, the story of the ‘doubting Thomas’. “Do you believe because you have seen? Blessed are they who have not seen and yet believe.” Faith is more than sight; trust is more than certainty; don’t be like the sceptical Thomas who requires proof; believe and you will have life. We have all either heard or preached the sermon. Something, however, gets lost in this interpretation. Interpreters following this line tend to overlook or belittle the importance of wounds surfacing on the body of the resurrected Jesus.

However, interpreters like Shelly Rambo invite us to take seriously the fact that God’s resurrecting work includes the resurrection of wounds. They ask a different set of questions to the same text:

What remains untold or unsaid in this wound-story? What does it mean that God, in raising Jesus, also raises his wounds, bringing them from the dark and inaccessible grave into the light – within view, within reach? What is the significance of wounds surfacing in the midst of the worshiping community gathering around the risen Jesus? How should we interpret the invitation to see and touch Jesus’ wounds? Are his wounds just unimportant background to a story about belief and doubt? Or can we allow ourselves to acknowledge them as an integral part of a story about how God raises us to reconciled life in the community of the wounded?

For me, the surfacing of wounds on the body of the risen Jesus and the invitation to see and touch those wounds is a compelling Easter-message of how God is at work in history to bring wounds from the dark and inaccessible grave to the light, to where they are within reach, to where they can be touched and tended and transfigured.

Easter hope is not about triumphally glossing over wounds, but about finding joy in the possibility of wounds being brought to light so that they may become transfigured.

***

We return to the parable with which we began and Henri Nouwen’s idea of us being wounded healers.

“Nobody escapes being wounded,” he says, “We all are wounded people, whether physically, emotionally, mentally, or spiritually. The main question is not “How can we hide our wounds? so we don’t have to be embarrassed,” but “How can we put our woundedness in the service of others?” When our wounds cease to be a source of shame, and become a source of healing, we have become wounded healers.”

What I found quite striking in the parable we began with, is that even Christ, needs to be tending to his own wounds, in order for him to become a healer for others. It made me realise that facing my own woundedness might require more courage than helping others with their healing.

We now move to a guided meditation. It is an opportunity to tend to our own woundedness, not to celebrate our victimhood, but as a step towards heeding Christ’s call to become wounded healers. The premise of the meditation is this image of the resurrected Christ, who, like those suffering from trauma, continues to bear the wounds of his crucifixion and invites us to see and touch and tend to his wounds.

Guided meditation: Welcome to the community of the wounded

Become quiet before God in prayer – in whatever way you choose. Perhaps by simply closing your eyes and becoming silent for a time, or by relaxing your body, or by slowly deepening your breath for a while… continue doing this until your mind has become calm…

Now focus your thoughts on Christ. Think of Jesus’ body… think of when he became hungry, thirsty, tired, or sad. Try to focus your thoughts on the body of Jesus in the narratives…

Now focus your thoughts on his hands and feet. Wait patiently until you begin to see the wounds; or until he shows them to you.

“Be not afraid,” Christ says to you, “Welcome to the community of the wounded. Here it is safe to be wounded.”

Let this knowledge and this peace flow through you now.

Wait patiently for the courage to speak with Christ about your wounds. That moment may not arrive now; be patient with yourself and only share your thoughts and feelings when you are ready. Perhaps it is enough to dwell in Jesus’ invitation: Be not afraid. Welcome to the community of the wounded. Perhaps it is enough to know that you are safe here, even as you are wounded.

If you can speak, speak from the hart: tell Christ what is unspeakable.

When your words run out, see how Christ is sitting next to the Father. See how he is showing his hands and feet to the Father saying, “do you see these scars: this is what our brother and sister is trying to speak of, but for which there are no words.”

Amen.