Lukas 11:1-13

28 Julie 2019

Sewende Sondag na Pinkster | Doop van Fritz Brand Schabort
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons doop vanoggend vir Fritz Schabort. As doopouers en familielede, as ’n gemeente, as Kinderkerk aanbieders en as die dominee gaan dit ons taak wees om vir klein Fritz te leer bid. Soos ons verlede week deur Henri Nouwen herinner is: Prayer is the centre of the Christian life. It is the only necessary thing (Luke 10:42). It is living with God here and now.

Daarom is dit heel gepas dat ons vanoggend stilstaan by hierdie gedeelte in Lukas se evangelie waar die dissipels vir Jesus vra: “Here, leer vir ons om te bid.”

Ek weet nie van julle nie, maar ek voel nogal die gewig van daardie verantwoordelikheid. Weet ek hoe om te bid? Is ek in staat om iemand anders te leer bid?

***

Wel, daar is hoop vir ons wat dalk voel asof ons nog nie die gebed ding helemaal bemeester het nie. Want wanneer die dissipels vir Jesus vra, ‘leer ons om te bid’ veronderstel dit dat gebed iets is waarin ’n mens kan groei.

Dit is vir my nogal ’n troos, want as dit by gebed kom, beskou ek myself nie as ’n natural nie. Ek is daarvan bewus dat ek nog daarin kan en moet groei; dit plaas my darem op die vlak van Jesus se dissipels.

In Jesus se tyd, wanneer ’n mens vir ’n Rabbi gevra het om vir jou sy gebed te leer, was dit soos om te vra: Leermeester, som vir ons jou lering op; Wat is jou filosofie? Wie is jou God? Hoe sien jy die lewe?

Vandag nog geld dit, dink ek. As jy wil weet wat iemand werklik glo, vra vir hulle na hulle gebed. Hoe bid jy? Wat is jou gebed? Show me how and what you pray, and I’ll tell you what you believe.

Jesus se antwoord op die dissipels se vraag is dus ’n opsomming van wat Jesus geglo het. Dit sê vir ons waaroor Jesus passievol was. Dit wys vir ons die God in wie Jesus vertrou het.

Laat ons dan, soos ons vanoggend om die doopvont staan, terugkeer na Jesus se antwoord op die dissipels se vraag, om daar te ontdek hoe ons in gebed kan groei en moontlik so ook vir Fritz ’n voorbeeld van ’n volwasse gebedslewe kan wees.

***

Jesus se antwoord bestaan uit twee dele: In die eerste deel, gee Jesus vir hulle die Onse Vader gebed. Daarop volg dan ’n stukkie kommentaar.

Kom ons begin agter, by die kommentaar, en kom dan terug na die gebed toe.

Gestel ’n vriend van jou daag onverwags een aand by jou huis op. Jou yskas is leeg, die winkels is toe. Jy stap oor na ’n vriend van jou toe, klop aan die deur en vra vir ’n paar brode sodat jy vir jou gas iets kan aanbied. Jou vriend roep uit die slaapkamer uit: jammer ou pel, ek gaan nie nou opstaan nie; ons is klaar in die bed, die deure is gesluit, die alarm is gestel.

Dalk was hy toe nie so ’n goeie pel nie. Maar aanhouers wen. Omdat jy so onbeskaamd aanhou klop, sal die man uiteindelik tog opstaan om vir jou te gee wat jy nodig het, al is dit nie omdat hy ’n goeie vriend is nie.

Of verbeel jou ’n kind vra vir haar ma vir ’n vis, watter ma sal vir haar kind ’n slang gee? Watter pa sal vir sy dogter ’n skerpioen gee, as sy vir ’n eier gevra het?

“As júlle wat sleg is, dan weet om goeie geskenke aan julle kinders te gee, hoeveel te meer sal die Hemelse Ouer die Heilige Gees gee vir hulle wat Hom vra.”

So som Jesus die kommentaar op sy gebed op. Deur hierdie gelykenisse van ’n kamstige vriend en ’n liefdevolle ouer, wil Jesus vir ons iets sê oor die God tot wie ons bid. God is soos ’n liefdevolle ouer wie se grootste plesier dit is om vir mense te gee wat hulle nodig het. Ons hoef nie te smeek nie, ons hoef nie te manipuleer nie. Ons hoef nie met ’n kragtoer van gebed God se arm te draai nie:

As julle wat sleg is weet om vir julle kinders goeie geskenke te gee, hoeveel te meer sal die Hemelse Ouer die Heilige Gees gee vir hulle wat hom vra.

Niks sal vir God gelukkiger maak as dat die Gees van Jesus in en deur ons lewe nie. Ons het nie eers geweet dit is wat ons nodig het nie; maar, sê Jesus, God weet om goeie geskenke te gee en wil graag vir ons die Heilige Gees gee.

Die vraag is egter of ons weet om vir goeie geskenke te vra. . . Soos iemand in ons Bybelstudie-groep die week gesê het, ‘ons is meer geneig om vir slange en skerpioene te vra, as vir visse en eiers.’ Hoe gereeld word hierdie teksgedeelte nie misbruik nie om ’n sekere beskouing van welvaart te regverdig nie. Vra en vir jou sal gegee word; asof dit oor ’n Ferrari of ’n huisie by die see gaan.

***

Vir Jesus was gebed gekoppel aan die werk van die Heilige Gees. Maar, wat het Jesus bedoel toe hy praat van die Heilige Gees? As ons kyk na waar Lukas in sy evangelie van die Heilige Gees praat, dan is een moment wat uitstaan natuurlik Jesus se doop in die Jordaanrivier. Soos Jesus uit die water opgekom het, het die Heilige Gees op hom kom rus en onmiddellik het Jesus die stem van die Vader gehoor wat sê: “jy is my geliefde kind, in jou vind ek groot vreugde.”

Jesus vind sy diepste identiteit in daardie plek van liefdevolle aanvaarding. Dit is die bron waaruit Jesus se hele bediening gespruit het. Paulus verbind ook op die manier die Heilige Gees met gebed wanneer hy in Rom. 8 sê: “God het die Gees van sy Seun in ons harte gestort deur wie ons roep: “Abba, Vader!”

Dieselfde Gees wat in Jesus woon om hom te herinner dat hy ’n geliefde kind van God is, is beskikbaar vir elkeen wat daarvoor vra. Dit is Jesus se boodskap. En om te bid is eenvoudig om stil genoeg te raak dat ons die Gees van die Vader kan hoor wat vir ons sê: “Jy is my geliefde kind, in jou vind ek groot vreugde.” En dan weer die Gees van die Seun wat daarop antwoord: “Vader.”

Daarom, sê Jesus, wanneer julle bid, moet julle sê: Vader. Gevul met die Gees van Jesus kan ons met vrymoedigheid op Jesus se plek staan, om soos Hy vir God te sê: “Abba, Vader.”

Om vir God op die manier aan te spreek, bepaal natuurlik ook ons verhouding met ons mede-skepsels en ons medemens. Want as God my Vader is, is al God se skepsels my familie. Daar is nie meer vyande of vreemdelinge nie, net familie wat ek nog nie die voorreg gehad het om te ontmoet nie. En dit sluit moederaarde in. Daarom het St. Francis graag gepraat van broer arend, en suster see en neef maan en so aan.

En wat kom volgende? Laat u naam geheilig word. Wat bedoel Jesus daarmee? Wel, in Jesus se tyd was ’n Vader se naam – met ander woorde, sy eer – altyd gekoppel aan hoe dit met sy huishouding gaan. Jou naam word vereer as mense op jou werf kom en dit lyk goed versorg; die tuine en lande word goed bedien, die diere is vet gevoer en gelukkig, al die kinders is gevoed en gesond en geklee.

Laat u naam geheilig word. Laat u aardse huishouding – hierdie wonderlike, delikate ekosisteem wat ’n tuiste is vir visse in die see en voëls in die lug, hierdie beeldskone aarde waarin mense kan leef en floreer – laat u huishouding so bestuur word dat u naam lof en eer sal ontvang.

Dit hou natuurlik verband met wat volg: Laat u ryk kom. Die koninkryk van God is hoe dit op aarde sal wees as God regeer en nie die konings en regerings wat tans mag uitoefen nie. Soos dit tans staan, is die huishouding van God nie op ’n goeie plek nie. Ons is besig om God se naam met ’n plank te slaan; die werf is besoedel, die plante en diere kry swaar, die kinders baklei. En g’n wonder nie, want party van hulle word pragtig versorg terwyl ander verwaarloos word.

Watter ouers is dit, wat hulle kinders so onregverdig behandel?

Laat u ryk kom, sê Jesus. Dis tyd vir ’n nuwe bestuur, vir ’n nuwe bestuurder. Vader, vestig hier op aarde die ryk van ’n liefdevolle, regverdige, ouer. Jesus beroep hom hier op die ou profetiese visie van ’n wêreld van vrede en geregtigheid, waar die nasies hulle swaarde omslaan in ploeë, waar elke familie hulle eie wingerd en vyeboom het, en waar niemand in vrees hoef te lewe nie.

So, sê Jesus, moet ons gebed begin: met ’n visie van ’n wêreld wat deursigtig is vir God se lig van vrede en regverdigheid. Soos ons vroeër gesing het, ‘heerlik is waar u regeer!” Gebed begin met hierdie verlange na God se droom vir die wêreld. En eers nadat ons ons verbeelding op hierdie visie ingeskerp het, en onsself daartoe verbind het, dan eers, vra ons vir wat ons nodig het.

En wat het ons nodig? Brood en genade. Manna and Mercy.

Gee ons elke dag ons daaglikse brood. Gee vir ons. Nie vir my nie, maar vir ons, vir al my broers en susters. Gee vir ons brood. Gee vir ons wat ons nodig het. Gee dit vir ons daagliks, genoeg vir vandag.

Agter elke deel van Jesus se gebed skuil daar talle verwysings na Israel se geskiedenis en na Jesus se lewe. Hier dink ’n mens onmiddellik aan Israel wat in die woestyn moes leer om – daagliks – manna te ontvang vir daardie dag. Elke familie volgens hulle behoefte. Elke dag . . . genoeg . . . vir daardie dag. As jy opgegaar het om dalk die surplus te verkoop, het die manna gevrot. Daar is meer as genoeg vir almal, mits ons leer om tevrede te wees met genoeg vir die dag.

Buiten manna, is daar nog iets wat ons broodnodig het; en dit is genade. Ons kan nie leef sonder barmhartigheid, vergifnis, versoening en heling nie. Daarom bid ons: En vergeef ons ons sondes, want ook ons vergeef elkeen wat teenoor ons skuldig staan.

As jy op pad tempel toe is, op pad kerk toe, as jy stil raak om te bid, en dit val jou op dat jou broer iets teen jou het, los jou offergawe net daar by die altar en versoen jou eers met jou broer.

Jesus moedig ons aan, wanneer ons vir God vra om vergifnis, dat ons ’’n voorwaarde daaraan stel, al is God se liefde onvoorwaardelik. Vergewe ons, want ook ons vergeef elkeen wat teenoor ons skuldig staan. Wees ons genadig, want ook ons is barmhartig teenoor elkeen wat ons iets skuld.

Let op dat Jesus nie net praat van sonde nie, maar ook van skuld. Buiten die vergifnis van sondes op ’n persoonlike vlak, gaan dit ook oor die bevryding van mense wat deur ekonomiese en politiese sisteme vasgedraai geraak het. Hulle gaan meer as daaglikse brood nodig hê.

In ons konteks, in die land waarin klein Fritz ’n geroep word om God se versoeningswerk voort te sit, is hierdie breë visie van versoening van uiterste belang. Versoening sluit in die gesamentlike regstelling van ongelykhede en die regverdige verdeling van hulpbronne, ter wille van ons toekoms en die toekoms van ons kinders.

Maar, daar is nog iets wat ons nodig het, en daarmee sluit Jesus sy gebed af: En bring ons nie in versoeking nie. Verhoed dat ons vertroue verloor in die visie van u koninkryk. Bewaar ons van die versoeking om onsself en ander as minder as u geliefde kinders te sien.

Jesus het geweet: as jy jou beywer vir God se koninkryk, gaan jy weerstand kry, gaan jy wind van voor kry, gaan jou geloof getoets word. Daarom bid ons dat die toetse wat ons kant toe kom, die weerstand en die teenstand, dat dit nooit sterker sal wees as wat ons kan verduur nie. Dat ons op die oomblik van groot versoeking getrou sal bly aan ons doop; aan wat hier van ons gesê word.

***

Ek sluit af. As ons dink dat ons vir Fritz en die ander jongmense in ons gemeente gaan kan leer om te bid sonder dat ons self lewens van gebed lewe, of ten minste lewens wat groei in gebed, dan maak ons ’n groot fout.

Fritz gaan bid as ons bid. En Fritz gaan bid soos wat ons bid.

As gebed vir ons die slegte gewoonte is om, wanneer ons in die knyp is, vir God te soebat en te manipuleer, wat is dan die godsbeeld wat Fritz gaan ontwikkel? Hoe klein gaan Fritz se God wees?
Of as ons getroue kerkgangers is en gereeld ons gebede opsê, maar ons versoen nie met ons broers en susters nie, of ons beywer ons nie vir God se droom van ’n regverdige en vreedsame samelewing nie, hoe sal gebed ooit vir Fritz geloofwaardig lyk?

Drie dinge staan vir my uit in vanoggend se teks, as riglyne vir ons wat as gedooptes in gebed wil groei:

In die eerste plek, is gebed minder iets wat ons doen as wat dit iets is wat God in en deur ons doen. Gebed God se werk in ons. Dit is nie hoe ons probeer om God se aandag te kry nie, of hoe ons vir God probeer oortuig om mooi te wees met ons nie. Gebed is veel eerder om toe te laat dat Jesus se gebed in ons gebeur. Dit is om my hart en my verstand oop te stel en vir die Vader te sê: “Kyk, hier is jou seun Jesus Christus, besig om in my te bid, deur die Heilige Gees. Luister asseblief na hom, want ek wil hê dat hy in en deur my moet werk om die aangesig van die aarde te vernuwe.”

En soos ek in my gebedslewe groei, soos ek beter verstaan wat Jesus se passie is en dit al hoe meer my passie word, kom ek agter dat wat ek vir God wil sê al hoe meer belyn met wat Jesus in my vir God sê.

Tweedens, is Gebed is ten nouste verbind aan ’n lewe van barmhartigheid, versoening en geregtigheid. Hoe weet jy of jou gebed werk? Moenie ’n ekstatiese gevoel verwag terwyl jy bid nie. Inteendeel, as gebed die proses is waardeer God die landskap van jou hart omskep, is die kans groot dat dit dikwels ongemaklik gaan wees. Jy gaan wil ophou. Volhard daarin, met die wete dat die vrugte van ’n lewe in die Gees sien ’n mens nie in die tydjie wat jy stil word nie. Die mense om jou gaan dit eerste beleef; in jou soeke na vrede en verdraagsaamheid, in jou vreugde en vriendelikheid, in jou getrouheid en betroubaarheid, in jou liefde en geduld en selfbeheersing. Dit, sê Paulus vir ons, is die vrugte van die Gees.

Deredens, gaan Gebed oor ’n verbintenis en ’n belofte: dit is om daar te wees vir die God wat daar is vir ons. In Engels praat mens van The Lord’s prayer. Dit is die Here se gebed, dit is God se gebed. Kan ons God se gebed verhoor? Kan ons, deur ons lewens, amen sê vir wat God op die hart het?

Daarom het ons geloofdissiplines en praktyke nodig, nie om daardeur vir God teenwoordig te maak nie – God is teenwoordig, die vraag is of ons teenwoordig is. Geloofdissiplines soos eredienste, oggend en aandgebed, meditasie ensovoorts is belangrik omdat ons daardeur kan aanmeld by wat God besig is om in en deur ons te doen. Sulke dissiplines help ons om teenwoordig te wees, en ‘n vaste verbintenis te maak te midde van die vele afleidings en aansprake op ons tyd en aandag.

Lukas 10:38-42

21 Julie 2019

Sesde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout kan die klankopname van die preek nie hierdie week opgelaai word nie]

In vanoggend se teksgedeelte kom Jesus by ’n sekere dorpie aan en hy gaan tuis by ’n vrou met die naam Martha. Vandat Jesus daar aangekom het, sit Martha se suster, Maria, by Jesus se voete en luister na sy woorde. Intussen hou Martha haarself besig met al die praktiese take van gasvryheid: sy maak skoon, sy tref reëlings, sy maak kos, sy maak skoon.

Wie weet hoe lank dit vir Martha geneem het voordat haar geduld opgeraak het. Wie weet hoeveel potte sy baie hard moes toemaak, of hoeveel skottels sy hard in die wasbak moes ingooi, voordat sy uiteindelik uitkom na die voorkamer toe om vir Jesus te sê:

“Here, pla dit U nie dat my suster my alleen los om te bedien nie? Sê tog vir haar om my te help!”

Maar die Here antwoord haar: “Martha, Martha, jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge, maar net een ding is noodsaaklik, en Maria het die regte keuse gemaak; dit sal nie van haar af weggeneem word nie.”

***

Ons almal ken die toneel. Almal het lekker klaar geëet, gesels nog lekker om die tafel, totdat iemand, nee, een van die vrouens aan tafel, opspring om die borde kombuis toe te neem – en skielik spring al die vrouens om die tafel ook op om te help. En die mans bly sit. En dalk is daar dan selfs een man wat sê: “ag my liefie, hoekom kwel en ontstel jy jou nou oor die skottelgoed? Ons sit en gesels mos nou lekker?”

Die moontlikheid dat hy dalk self kan help met die skottelgoed sodat sy vrou ’n bietjie langer kan deelneem aan die gesprek het nooit by hom opgekom nie. . .  ook nie die gedagte dat sy vrou die gesprek voor ete ook misgeloop het omdat sy besig was om die kos voor te berei nie.

’n Mens sou Jesus se sussende woorde aan Martha, in daardie lig kon sien. Vanuit ’n sekere hoek gelees, kan hierdie teksgedeelte, op ’n subtiele manier, bepaalde stereotipes in stand hou, oor vrouens wat nie net verwag word om sekere huishoudelike take as gasvrou te vervul, maar ook kwalik gehou word wanneer hulle hul ‘kwel en ontstel oor so baie dinge.’

***

Die eintlike betekenis van die teks sê egter net mooi die teenoorgestelde. Dit vertel vir ons die verhaal van ’n vrou wie geweier het om in ’n patriargale samelewing toe te laat dat ander mense – mans of vrouens – vir haar vertel wie sy is, waarvoor sy hier is en hoe sy moet optree.

Dit was nie ’n vrou se plek om by die Rabbi se voete te sit en soos sy dissipels deel te neem aan die geselskap van mans nie. Dit was ’n man se voorreg. Maar Maria het geweier om te aanvaar dat die kulturele norme van die dag haar diepste identiteit bepaal. Maria het daarop aangedring dat die Here vir haar die groot vrae beantwoord: wie is ek, Here? Waarom is ek hier? Vertel vir my van jou koninkryk? Sê vir my hoe U die goeie lewe sien?

Maar Martha het na die verkeerde persoon toe gegaan met haar klag. Indien sy vir haar vriende in die dorp gaan vertel het hoe Maria haar alleen gelaat het om al die bediening te doen, terwyl sy aan die mans se geselskap deelgeneem het, sou hulle stomgeslaan gewees het.

Maar Martha het nie na haar vriende toe gegaan met haar klag nie; sy het na die Here toe gegaan. En dalk was dit haar fout, dat sy gedink het dat sy die Here in haar lewe kon innooi en verwag dat dinge dieselfde sal bly. Sy wou vir Jesus in haar huis ontvang, sonder om beheer oor te gee, sonder om haar prioriteite anders te rangskik, sonder om haar geliefde agenda en skedule prys te gee.

Uh-Uh, sê Jesus, dit is nie hoe dissipelskap werk nie. Maria het die regte keuse gemaak. Dit kon nie vir haar ’n maklike keuse gewees het nie. Dit is ’n opstandige, ongewilde ding om te doen, maar sy het die risiko geneem. Moenie dit van haar af wegneem nie.

Maria het ingesien dat Jesus se teenwoordigheid ’n radikale ommekeer van haar gaan vra. Dit gaan vra dat sy haar rol in die samelewing opnuut moet oorweeg. Elke handeling, elke besluit, elke prioriteit, gaan in verhouding met hierdie nuwe verhouding, hierdie nuwe liefde heroorweeg moet word.

Want, Jesus is nie sommer enige gas nie. Hy is die gas wat eintlik die gasheer is. Hy skenk die brood wat ewige lewe gee, die lewende water, die wyn wat sy bloedsomloop van liefde in die wêreld is. Hy skenk dit vrylik vir enige iemand wat hulself beskikbaar stel om by sy voete te sit en na sy woorde te luister.

***

“Net een ding is noodsaaklik, en dit het Maria gekies toe sy by Jesus se voete gaan sit het en aandagtig na sy woorde geluister het.”

Henri Nouwen, die bekende Katolieke teoloog, is baie bekend vir sy talle boeke oor gebed en spiritualiteit. Hy het dikwels na hierdie woorde van Jesus verwys om te sê dat gebed die hart van die Christelike lewe is. Dit is die een noodsaaklike ding. Prayer is the only necessary thing. It is living with God here and now.

Sou ons daarmee die afleiding kon maak dat gebed en aanbidding belangriker is as die praktiese uitvoering van gasvryheid? Is die boodskap dat die kontemplatiewe lewe meer gewig dra as die aktiewe lewe?

Ek dink nie so nie. Of altans, ek dink dit is ’n fout om die vraag op so ’n dualistiese manier te vra. Dit is egter wat ons so graag doen. Ons breek graag die lewe op in kategorieë: Ons veronderstel maklik dat ’n mens se geloofslewe, of gebedslewe iets afgesonder is van die ‘gewone’ lewe. Ons sê maklik dat geloof iets privaat is, godsdiens het sy eie domein en moet liefs apart gehou moet word van die publieke lewe: die ‘regte’ wêreld van familie en finansies, van werk en politiek.

Niks kan egter vêrder van die waarheid wees nie.

Die storie van Martha en Maria is ’n goeie voorbeeld daarvan. Ons sien immers hier hoe Maria se keuse vir gebed, eintlik ’n politiese handeling was wat die kulturele norme en verwagtings van haar dag uitgedaag het. Dit hou direk verband met die groot vrae van die lewe: wat beteken dit om ’n mens te wees? wat beteken dit om ’n vrou te wees? wat is ’n vrou se rol in die samelewing, in die koninkryk van God? Om te bid mag soms die mees rewolusionêre ding wees om te doen.

***

Dit is ook interessant – en sekerlik nie toevallig nie – dat hierdie verhaal oor Martha en Maria net na die gelykenis van die Barmhartige Samaritaan en net voor die Onse Vader gebed voorkom. Dis amper asof Lukas deur sy plasing van hierdie verhaal, vir ons wil sê dat die aktiewe lewe (van etiek en politiek) en die kontemplatiewe lewe (van gebed en aanbidding) alles met mekaar te doen het.

Dit ook die boodskap wat ons in ander dele van die Bybel kry. Wanneer Paulus byvoorbeeld praat van die ‘geestelike lewe’ dan praat hy nie van ’n reeks ‘geestelike’ aktiwiteite wat ’n mens parallel met jou ander aktiwiteite beoefen nie. Nee, hy gee eerder vir ons ’n paar baie eenvoudige eienskappe van hoe ’n mens lyk wat in die Gees van Jesus leef:

“Liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedheid, betroubaarheid, getrouheid, sagmoedigheid, selfbeheersing.”

En tog het ek al dikwels gehoor hoe daar na iemand verwys word as “baie gelowig” of  as “’n groot Christen”; en ek het agtergekom dat mense dan iets anders bedoel as wat Paulus daarmee sou verstaan het nie. Hulle bedoel dat die persoon hulle (private) geloofsoortuigings baie openlik met ander deel en probeer om hulle te oorreed dat hulle reg is. Of as daar gesê word iemand is “baie geestelik” bedoel hulle dalk dat die persoon met kristalle in hulle broeksak rondloop of yoga doen of ’n sekere baie streng dieet volg.

Nee, sê Paulus, spiritualiteit gaan oor: vreugde, vrede, geduld, betroubaarheid, selfbeheersing, vriendelikheid – kindness. Eenvoudige menslike goedheid.

***

Dit laat my dink aan ’n onderhoud wat ek onlangs gehoor het, met die bekende Amerikaanse digter, Mary Oliver. Sy is onlangs oorlede, en die onderhoud is aan die einde van haar lewe gevoer.

In ’n stadium, vra die onderhoudvoerder vir haar: “you’ve said somewhere that you’ve become more spiritual as you’ve grown older. What do you mean when you say that? What’s the content of that?”

Waarop Oliver reageer: “I’ve become kinder, more people-oriented, more willing to grow old.”

Dis dit nie waaroor dit uiteindelik gaan nie: “Becoming kinder, môre people-oriented, more willing to grow old.” Die geestelike lewe is ’n reis waardeur ons mens word, meer menslik word.

En dit laat my weer dink aan iets wat Johan Degenaar, die ou bekende filosoof van Stellenbosch, eenkeer vir sy eerste-jaar studente gesê het: “ons roeping was altyd gewees om van mense Christene te maak. Vandag is dit dalk eerder om van Christene mense te maak.”

Spiritualiteit gaan oor vermensliking, van ons as individue, maar ook van ons samelewing.

***

As die storie van Martha en Maria dan nie die gebedslewe teenoor die aktiewe, publieke lewe wil stel nie, waaroor gaan dit dan?

Ek wonder of dit nie dalk gaan oor heelheid nie. Dat Jesus ons gebroke, opgebreekte, verdeelde lewens wil heelmaak nie. Dat ’n lewe van gebed een is, waarin ons die skeidings en afskortings van ons lewens afbreuk, sodat ons vir Jesus sonder voorwaarde kan innooi – of eerder dat Jesus ons gasheer word en ons in sy wêreld tuiskom, onsself en ander vanuit sy perspektief sien en die lewe volgens sy reëls leer speel.

Let op dat Jesus nie vir Martha kwalik geneem het vir haar gasvryheid nie. Nee, hy sê vir haar, “jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge.” Die Engelse vertaling sê: “you are worried and distracted by many things.” Die Griekse wortel van die eerste woord, wat in Afrikaans met kwel en in Engels met worried vertaal word, beteken letterlik verwurg of strangle. En die Griekse wortel van die tweede woord, wat in Afrikaans met ontstel en in Engels met distracted vertaal word, beteken letterlik om iets wat een moet wees in twee te skeur.

Jesus vind vir Martha in ’n toestand van verskeurdheid, besig om te verwurg te word deur die baie dinge wat haar aandag verdeel. In so ’n toestand kan sy nie die Here se teenwoordigheid geniet, of die gawes wat God vir haar wil gee ontvang nie. Anders as Maria wie se gebed eenvoudig is om na Jesus te luister, is Martha se gebed om Jesus se liefde te betwyfel (“Here, gee jy nie om nie?”); Sy is op haarself ingekeer (“My suster los my om alleen te bedien”); en dan maak sy haar probleem Jesus s’n (“sê vir haar om my te help!”)

Wanneer Jesus haar dan twee keer op haar naam roep is dit amper asof hy haar uitnooi om ook te kom sit, sodat sy ook in God se teenwoordigheid kan heel word. Jesus nooi haar om ook haar diepste wese in God te vind, eerder as in haar gespartel om almal en alles tevrede te stel, maar ten koste van haar menswees.

In ’n vinnige en gejaagde wêreld waarin ’n mens daagliks met honderde klein aansprake op jou aandag en tyd en geld moet onderhandel is die gevaar dat ons kan verlore kan raak in die doen sonder dat ons dit anker in die diep plek waaruit ons diepste wese gevoed word.

Die versoeking is dan groot om bloot te probeer om op alle terreine net nie ander mense teleur te stel nie: as ek net al die eposse in my inbox kan beantwoord, as ek net al die takies op my to-do list kan af-tick, as ek net die volgende mylpaal by die werk kan bereik, sal ek ten minste voel of ek nog ’n mate van beheer het, sal ek ten minste nie die teleurstelling en verwerping van my kollegas of familie hoef te beleef nie.

Maar as ons Maria se voorbeeld wil volg, is gebed nie om vir God ’n klomp goed te sê nie, maar dood eenvoudig om te luister. Gebed is nie nog ’n ding wat met al die ander dinge in my lewe moet kompeteer nie. Dit is die een noodsaaklike ding wat my lewe saamsnoer in ’n eenheid. Dit is ’n basiese ontvanklikheid, ’n openheid, ’n beskikbaarheid om stil te word, ’n bereidwilligheid om te wag en te luister na die Een waar uit alle dinge hulle lewenskrag ontvang

Dit is egter belangrik om in te sien dat Maria se gebed iets gekos het. Sy moes ’’n ’n. En dit was ’’n baie ongewilde keuse wat onmiddellik groot weerstand gekry het.

Wat is die keuses wat jy moet maak, sodat jy ook op ’’n gereelde basis, Jesus se uitnodiging kan aanvaar om by sy voete te sit en na hom te luister?

Hoe kan jy jou skedule en agenda en prioriteite op so ’’n manier inrig dat jy die ruimte skep waarin jy stil kan raak en vir God kan vra: “sê U vir my, wie is ek regtig? waarom is ek hier? hoe wil U my vermenslik? hoe wil u my aanwend vir die vermensliking van die samelewing?

***

The invitation to a life of prayer is the invitation to live in the midst of the world without being caught in the net of wounds and needs. The word ‘prayer’ stands for a radical interruption of the vicious chain of interlocking dependencies leading to violence and war and for an entering into a totally new dwelling place. It points to a new way of speaking, a new way of breathing, a new way of knowing, yes, a whole new way of living.

It is not easy to express the radical change that prayer represents, since for many the word ‘prayer’ is associated with piety, talking to God, thinking about God, morning and evening exercises, Sunday services, grace before meals, sentences from the Bible, and many other things. All of these have something to do with prayer, but when I speak about prayer . . . I speak first of all about moving away from the dwelling place of those who hate peace into the house of God. . . Prayer is the centre of the Christian life. It is the only necessary thing (Luke 10:42). It is living with God here and now.

Henri Nouwen, Prayer and Peacemaking

Lukas 10:25-37

14 Julie 2019

Vyfde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons kom vanoggend weer voor een van Jesus se gelykenisse te staan – in hierdie geval Lukas 10:25-37.

Die gelykenisse is stories waarin ’n mens jouself kan verloor; net om jouself op ’n onverwagse manier weer terug te vind.

Dit is eenvoudige verhale van alledaagse mense en dinge, maar altyd met ’n onverwagse wending, ’n kinkel in die storielyn wat ’n mens aan die dink sit. En ek hoop dat ons na vandag se erediens – tydens tee – verder hieroor gaan gesels, want dit is die aard van gelykenisse – hulle spook by jou.

Die probleem is natuurlik dat ons hierdie stories al so veel keer gehoor het, dat ons nie meer die onverwagse wending kan raaksien en waardeer nie. Ons het Jesus se gelykenisse mak gemaak – sodat ons meer geneig is om die gelykenisse in te span om ons bestaande leefstyl en waardes te weerspieël as wat ons toelaat dat hulle ons bevraagteken en uitdaag.

Daarom moet ons probeer om die verhale eers weer in hulle oorspronklike konteks te hoor, sodat hulle op ’n nuwe en vars manier tot ons kan spreek. Dit is eenvoudig wat ek in vanoggend se preek gaan probeer doen – om ’n ou bekende gelykenis op so ’n manier te vertel dat ons iets kan verstaan van wat Jesus se oorspronklike gehoor moontlik sou beleef het.

***

Jesus vertel hierdie gelykenis nadat ’n sekere wetskenner opstaan om vir Jesus te toets:

“Wat moet ek doen om die ewige lewe te beërf?”

En dalk is dit per se nie so ’n slegte vraag nie. Dit kan met erns gevra word – en dan is dit ’n teken van iemand wat die lewe ernstig opneem. Hier is iemand wat verlang na die ewige lewe, na die lewe soos wat God dit gee in al sy diepte en volheid.

Maar nee, word ons ingelig, dit was nie sy bedoeling nie. Hy wou vir Jesus toets. Is dit nie hoe hierdie vraag en ander soortgelyke vrae dikwels in ons dag gevra word nie?

Hoe kan seker wees dat ek die ewige lewe erf? Wat moet ek doen om seker te maak dat ek, buiten die lewe wat God hier en nou vir my skenk, ook die ewige lewe kan erf? Aan watter geloof moet ek behoort? Watter dinge moet ek glo? Tot wie moet ek bid? Watter rituele moet ek voltooi, sodat ek eendag hemel toe kan gaan? Die aarde is nie vir my genoeg nie – ek wil die hemel ook hê!

Maar Jesus is al deur die duiwel getoets, toe hy veertig dae in die woestyn deurgebring het. Hy weet dat jy nie ’n goeie vraag wat met slegte bedoelings gevra is, direk moet beantwoord nie.

“Jy is mos ’n kenner van die Wet van Moses, sê jy vir my, wat staan daarin geskryf? Wat lees jy daar?”

“Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met al jou krag en met jou hele verstand, en jou naaste soos jouself.”

***

Die man was inderdaad ’n kenner van die wet. Jesus kon dit self nie beter gestel het nie: “Jy het reg geantwoord,” sê Jesus vir hom. “Doen dit en jy sal lewe!”

“Doen dit en jy sal lewe.” As jy weet wat die Here van jou vra, waarvoor staan ons dan hier en praatjies maak. Gaan, en wees lief vir God met jou hele wese, met jou tyd en jou geld en jou loopbaan en jou energie en jou gawes . . . Gaan, en wees lief vir jou naaste; doen aan hom en haar wat jy graag sal wil hê, hulle vir jou moet doen. Die koninkryk van God is byderhand – betree dit en lewe!

Let op dat Jesus nie ’n onderskeid maak tussen die lewe en die ewige lewe nie. Hy maak ook nie ’n onderskeid tussen geloof en dade nie, tussen genade en werke nie. Om vir God lief te hê en jou naaste soos jouself – dit is die ewige lewe.

***

Die Wetskenner het sy antwoord gekry – ’n antwoord wat hy reeds gehad het – maar wat is nou lekkerder as om praatjies te maak met Jesus.

“En wie is my naaste?” So probeer die wetskenner om die koms van die ewige lewe nog ’n bietjie langer uit te stel. Weereens is die bedoeling agter die vraag, nie helemaal suiwer nie. Hy wou homself regverdig, so sê die teks vir ons.

“Wie is my naaste?”

Is dit nie maar ’n mooi manier om te vra, “wie is nie my naaste nie?” Vir wie hoef ek nie lief te wees nie? Dit is eintlik waaroor dit gaan. If I am to love my neighbour as myself, where can I draw the line? I am a neighbour, yes, but where is the edge of my neighbourhood?

Soos ek gesê het, Jesus is reeds deur die duiwel getoets, so hy vertel ’n storie – om daardeur hopelik vir die wetskenner ’n ander rol te laat speel as ‘die een wat vir Jesus toets’.

***

“’n Man het van Jerusalem afgegaan na Jerigo en is deur rowers oorval. Hulle het sy klere uitgetrek, hom geslaan en toe weggegaan en hom halfdood agtergelaat.”

’n Man. Was hy ’n goeie man of ’n slegte man? ’n Ryk man of ’n arm man? ’n Gelowige man of ’n heiden? Jesus se niks oor die identiteit van hierdie man nie. Dit kon enige iemand gewees het. Dit kon ’n Jood of ’n Griek, ’n vry persoon of ’n slaaf gewees het. Dit kon die Wetskenner, of enige iemand anders in die gehoor gewees het. Dit kon ek of jy gewees het.

Al wat saak maak, is die naakte nood waarin hy homself bevind. Kaal gestroop en al sy besittings beroof, was hy half-dood agtergelaat. Hy lewe, maar vir hoe lank nog?

Ah! maar daar is goeie nuus. ’n Priester, het toevallig met daardie pad langs afgegaan . . . maar, helaas, toe hy hom sien, die sterwende man, vir my en jou in ons diepe nood, het hy aan die ander kant verbygegaan.

Steeds is daar hoop . . . want net so het ook ’n Leviet by die plek aangekom . . .

Maar toe hy hom sien, die sterweling, ek of jy, in ons oomblik van nood, het ook hy aan die ander kant verbygegaan.

***

Baie het al gewonder: Hoekom? Hoekom het die priester en die Leviet verbygeloop het sonder om vir my of vir jou te help. Dit was tog duidelik dat ons hulp nodig gehad het. En die wet is tog duidelik, jy moet jou naaste liefhê soos jouself. En ’n priester en ’n Leviet, soos enige ander goeie Jood, soos enige mens, sou dit tog geweet het.

Die beste antwoord wat ek al gehoor het kom uit ’n preek van Martin Luther King Jr.:

“I’m going to tell you what my imagination tells me. It’s possible these men were afraid . . . And so, the first question that the priest and the Levite asked was, ‘If I stop to help this man, what will happen to me?’ . . .”

Dit is waarskynlik dieselfde rede waarom ek sou verbygeloop het; waarom ek verbyloop. Omdat ek bang is, en dan vra, indien ek stop om hierdie man te help, wat sal van my word? Wat sal van my word as ek by daardie saak of by daardie persoon betrokke raak? Wat sal van my word as ek my werkgewer aanspreek oor die onreg wat ons as ’n instelling pleeg? Wat sal van my word, as ek die ellende raaksien en nie my gesig daarvan wegdraai en maak asof ek dit nie gesien het nie?

***

Maar kom ons keer terug na die storie?

’n Goeie storieverteller weet dat dinge altyd in 3’s kom. Voltooi my sin: Tom, Dick and . . . Harry. Die Wallabies, die All Blacks en die . . . Springbokke.

Op dieselfde manier, as jy in Jesus se tyd vir ’n Joodse gehoor gesê het: “daar was ’n Priester, en toe ’n Leviet . . .” dan sou die gehoor geweet het wat kom volgende: om die drietal vol te maak moes jy byvoeg: ’n Israeliet!

Want kyk, die priesters was almal afstammelinge van Aaron, die priester. En die Leviete was al die afstammelinge van Jacob se derde seun, Levi. Hulle was ook ’n tiepe priester-klas, maar op ’n laer kerf. En, as jy nie ’n priester of ’n Leviet was nie, maar jy was ’n gebore Jood, dan was jy ’n Israeliet.

Op hierdie punt in Jesus se verhaal, was almal in die gehoor besig om hulle asem op te hou. Hulle het geweet daar is nog hoop vir die sterweling langs die pad. Want daar moet nog een persoon verbykom; ’n Israeliet. En al het die priester en die Leviet nie een die Wet nagekom deur te stop en die man te help nie, sal die Israeliet dit sekerlik doen.

En net daar kom die onverwagse wending, die kinkel in die storielyn. Want kyk, “’n Samaritaan wat op reis was, het op hom afgekom; en toe hy hom sien, het hy hom innig jammer gekry.”

***

Op hierdie punt is dit belangrik om te verstaan dat Jode en Samaritane baie min van mekaar gedink het. Samaritane en Jode het verskil oor wie die ware volk van God is, oor wie se tempel die ware tempel het, oor wie se weergawe van die Torah die ware Jakob was. Daar het ’n diepe vyandigheid en wantroue tussen Jode en Samaritane geheers. ’n Hedendaagse ekwivalent sou kon wees die vyandigheid tussen ’n Joodse Israeli met Sionistiese oortuigings en ’n Palestynse Moslem wat Hamas ondersteun.

En Jesus was self ’n slagoffer van daardie vyandigheid. Dit was tipies die geval dat Galileërs, soos Jesus, wat op reis was na Jerusalem, vir ’n gedeelte van die reis deur Samaria moes gaan. Dit het gebeur dat sulke reisigers deur die inwoners van Samaria aangeval is; en dit het ook gebeur dat Jode teruggeslaan het, deur van die Samaritaanse dorpies af te brand.

En net in die vorige hoofstuk lees ons dat Jesus, op reis deur Samaria, in al die Samaritaanse dorpe gasvryheid geweier, is “omdat hy op pad Jerusalem toe was.” Jesus en sy dissipels moes vermoedelik buite slaap waar hulle heel moontlik deur rowers oorval kon word en dalk selfs halfdood langs die pad agtergelaat kon word. Twee van Jesus se dissipels was so woedend oor daardie voorval dat hulle vir Jesus gevra het of hy nie dalk wil bid dat God vuur uit die hemel laat neerdaal om daardie dorpies te verwoes nie.

Nou kan jy indink hoe verras Jesus se gehoor moes gewees het, toe die derde persoon wat verbykom, nie ’n Israeliet was nie, maar ’n Samaritaan. “En toe die Samaritaan die half-dooie man sien, het hy hom innig jammer gekry.”

Of soos Martin Luther King Jr. dit stel:

“But then the Samaritan came by, and he reversed the question: ‘If I do not stop to help this man, what will happen to him?” Indien ek nie stop om hierdie man te help nie, wat sal van hom word?

Vir Martin Luther King was dit nie ’n teoretiese vraag nie. Dit was nie om praatjies te maak met Jesus sodat ’n mens die koms van God se koninkryk ’n tydjie langer kon uitstel nie. Dit was ’n baie konkrete, etiese en politiese vraag, waardeer hy die koms van God se koninkryk op aarde wou aanjaag – want hy het toe verder gevra: “If I do not stop to help the sanitation workers, what will happen to them?”

Van daar het King afgegaan Memphis toe, om die einste werkers to help, en dit was daar dat hy vermoor is.

En soos King, was die Samaritaan se barmhartigheid ook meer as ’n warm gloed van meegevoel: hy het nie soos die priester en die Leviet ’n wye draai geloop nie; “hy het na hom gegaan, sy wonde verbind en olyfolie en wyn daaroor gegiet. Toe help hy hom op sy rydier, neem hom na ’n herberg en versorg hom daar. Die volgende oggend haal hy twee denarii uit, gee dit vir die herbergier en sê, ‘Versorg hom, en wat jy ook al bestee sal ek jou betaal as ek terugkom.’”

Sy optrede is konkreet. Dit veronderstel ’n persoonlike verbintenis. Hy maak beloftes. Hy moet weer daar verbygaan. Die Samaritaan plaas sy vertroue in die herbergier en vra dat die hom ook sal vertrou.

Op hierdie punt, stel Jesus die vraag aan die Wetkenner: Wie van hierdie drie, dink jy, was ’n naaste vir die man wat deur die rowers oorval is?”

Die antwoord is duidelik. Maar die Wetkenner kan homself steeds nie kry om sê: die Samaritaan, die Samaritaan was vir hom ’n naaste nie. “Die een wat ontferming aan hom betoon het,” sê hy eerder.

***

Weereens is die woordkeuse baie interessant. Ontferming, barmhartigheid, mercy – dit is ’n woord wat Lukas baie gebruik het in sy evangelie, maar altyd as ’n uitdrukking van God se karakter. God word geken aan God se barmhartigheid – God word geken aan haar ontferming, genade, mercy.

God – en hierdie Samaritaan. God ontferm hom oor ons deur die ontferming van ons medemens. Wanneer God aan mense barmhartigheid wil betoon, doen God dit deur mense. Indien nodig, deur ons vyande. Selfs ons bitterste vyandigheid en konflik, selfs die mees verkalkte haat en wantroue van mense kan nie perke plaas op God se ontferming en genade en barmhartigheid nie.

So, wanneer Jesus vir die Wetskenner en vir ons hier wegstuur met die roeping: “Gaan doen jy ook so,” hoor ek ten minste drie goed:

1.

Moenie jou besig hou met praatjies met Jesus as ’n wyse om die ewige lewe ’n bietjie langer uit te stel nie. Moenie, soos die Wetskenner, godsdiens gebruik om jouself te regverdig nie, om jou hande skoon te hou nie. Gaan wees lief vir God en jou naaste en jy sal lewe!

2.

Wanneer ek en jy die half-dooie man langs die pad sien; wanneer ons ellende en lyding en onreg en vyandigheid en geweld teëkom in die wêreld, herinner MLK vir ons, gaan ons bang voel, en die versoeking gaan wees om te vra, as ek stop om te help en betrokke te raak, wat sal van my word. Kom ons help mekaar, om die ander vraag lewendig te hou: “as ek nie stop om te help nie, wat sal van hom/haar word?”

3.

Laastens, sou julle opgelet het, dat Jesus die storie op so ’n manier vertel het – en ek het probeer om dit na te doen – dat ons onsself nie te vinnig in die plek van die Samaritaan sal plaas nie. Met ander woorde, dat ons onsself nie te vinnig in die posisie van die morele held te plaas nie.

Jesus se gehoor sou in die eerste plek met die sterweling langs die pad geïdentifiseer het. Die punt is dan dat ek my vyand nodig het om my te red. Is dit nie die evangelie nie? Soos Paulus in sy brief aan die Romeine sê: Terwyl ons nog vyande van God was, het Christus sy lewe vir ons afgelê sodat ons mag lewe.

Deur die eeue heen, het samelewings gewoond geraak aan ’n ander manier om gemeenskap te vorm en konflik te oorkom. Deur saam te staan teen ’n gemene vyand. Wanneer ons konflik beleef, kan ons ons verskille oorstyg, so lank as wat ons ’n gemeenskaplike vyand kan vind. ’n Sondebok. Vir duisende jare was hierdie taktiek baie effektief. So kon families en dorpe, volke en nasies, saamtrek en ontdek: eendrag is krag.

Maar in ’n globaliserende wêreld, is ons gemeenskaplike vyande besig om op te raak. Wat aan die ander kant van die wêreld op ’n globale vlak gebeur, het ’n direkte impak op wat in my buurt, plaaslik gebeur. ’n Burgeroorlog in Sirië veroorsaak ’n humanitêre krisis wat skokgolwe reg deur Europa en Amerika veroorsaak. Mosambiek met een van die laagste koolstofvoetspore ter wêreld, word verwoes deur twee ongekende siklone wat die VN sê sonder twyfel die gevolg van aardverhitting is.

Ons begin al hoe meer ontdek wat Jesus probeer sê het, toe hy geleer het dat ons ons vyand moet liefhê. Die vyand is ook jou buurman. Jy en jou vyand sit in dieselfde roeibootjie en die bootie het ’n gat. Die water stroom in en die boot is besig om te sink.

Wat moet ek doen om te lewe? Skielik is ek afhanklik van die barmhartigheid van ’n Samaritaan, van my vyand… en my vyand is afhanklik van my ontferming. Dalk, as ons vir mekaar, ’n naaste word, kan ons saam begin om water uit die bootjie te skep. Uiteindelik, kry ons dit dalk reg om die gatjie toe te stop en so te oorleef.

En oorleef ons die krisis, betree ons ’n nuwe orde waarin daar nie meer vyande is nie. Dan betree ons die ewige lewe, die nuwe hemel en die nuwe aarde.

Bly ons vasgevang in ons ou vorme van dink en optree, klou ons vas aan ons vooroordele en verdeeldheid, aan ou wonde wat ons koester, sink ons saam.

Is dit nie ons wat daar lê, kaalgestroop en halfdood in die sloot, nie. Ons lewe, maar vir hoe lank nog?