In Gesprek voor God | Wilhelm Verwoerd

25 Augustus 2019

Lukas 19:1-10

Luister hier na ‘n opname van die eerste van ons In Gesprek voor God eredienste. Helgard gesels met Wilhelm oor sy boek, Bloedbande: ‘n Donker Tuiskoms.

Tydens die gesprek verwys Wilhelm ook na ‘n boek met die naam, These Are the Things that Sit with Us, ‘n pragtige versameling foto’s en stories in Afrikaans, Engels en isiXhosa uit Bonteheuwel, Langa en Worcester.

Albei boeke kan by die kerkkantoor teen ‘n afslag-prys van R200 bestel word. Stuur asseblief jou bestelling aan [email protected]

Dit is maar die begin van ‘n voortgaande gesprek wat ons as ‘n gemeente oor ras, versoening en restitusie gaan voer. Hoe het hierdie gesprek tot jou gespreek? Hoe praat ons verder? Deel asseblief jou gedagtes en vrae hieronder, of deur vir Helgard ‘n epos/WhatsApp te stuur.

Hebreërs 11:1-3; 8-16

11 Augustus 2019

Negende Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Anneliese Burgess het hierdie week ’n mooi berig geskryf vir die Vrye Weekblad, met die titel: “Suid-Afrika: 10 redes vir optimisme en hoop.” Hoewel sy, in haar eie woorde, ’n bok is vir optimisme, sê sy dat die afgelope week se nuusgebeure haar in ’n depressie gedompel het. Sy verwys na “Eskom se inploffing, die openbare beskermer se wanbegrip van haar rol, die doemprofesieë oor die ekonomie, die skrikwekkende statistieke oor werkloosheid, die onaanvaarbare geweldsmisdaad ens.”

En tog, meen sy, is daar steeds rede om te hoop. Na aanleiding van gesprekke met 10 Suid-Afrikaners – politici, sakemense, aktiviste en akademici –  gee sy 10 redes waarom ’n mens in Suid-Afrika kan aanhou om met hoop te lewe, sonder dat ’n mens die geweldige uitdagings ignoreer. Ek kan haar artikel aanbeveel. Ek dink ons kan almal doen met ’n bietjie hoop. Sonder hoop kan ons nie lewe nie.

***

Ek onthou ’n storie wat vertel word van ’n Joodse gesin in ’n konsentrasiekamp in Duitsland. Nadat die seun dit reggekry het om ’n stukkie botter uit die kombuis gesmokkel te kry, gebruik die pa dit om met ’n stukkie skoenveter ’n klein Sabbats-kersie te maak. Die seun was woedend: hoe kan pa die kos uit ons monde neem om ’n verdomde kers te maak?! Waarop die pa geantwoord het, my kind, sonder kos kan ons vir ’n paar dae lank oorleef, miskien ’n week, maar sonder hoop sal ons dit nie eers deur hierdie nag maak nie.”

Hoop is noodsaaklik; maar juis daarom moet ons oppas vir vals hoop. Ons moet oppas vir vorme van hoop wat nie die donker nag kan sien vir wat dit is nie. Ons moet oppas vir oppervlakkige vorme van optimisme wat net inspireer terwyl dinge vlot loop en nie ook deur moeilike tye kan volhard nie. Hiermee dink ek kan vanoggend se teksgedeelte ons help.

***

Ons weet nie baie van die gemeente aan wie die Hebreër-brief geskryf is nie, maar ons kan van die brief self aflei dat hulle Christene met ’n Joodse agtergrond was. Daarom is die brief so propvol Ou-Testamentiese verwysings; die skrywer kon aanneem dat sy gehoor vertroudheid was met die Hebreeuse geskrifte.

Maar sedert hierdie gemeente se bekering tot die Christelike geloof, het hulle “’n geweldige stryd van lyding deurstaan…” Ons lees dat die owerhede hulle “deur beledigings en deur verdrukking openlik bespotlik gemaak” het. Hulle “besittings is van hulle afgeneem” en omdat hulle medelye betoon het aan “mense wat sleg behandel is en as gevangenes aangehou is” is hulle eie lewens ook in gevaar gestel.

Onder die druk van vervolging is hulle geloof getoets: bly hulle getrou aan die evangelie, bewys hulle medelye met hulle wat vervolg word, loop hulle die risiko van verdere vervolging. Kies hulle om eerder met jou omgewing te assimileer, byt hulle op hulle tong wanneer hulle onreg sien, maak hulle hulself maar tuis in die status quo, dan verloën hulle die evangelie.

Dit is die situasie wat aanleiding gegee het tot hierdie Hebreër-brief, wat eintlik ’n preek was. Die skrywer noem dit ’n boodskap van aansporing. Hy wil die gelowiges aanspoor om in hulle geloof te volhard en getrou te bly aan die hoop wat in hulle leef, eerder as die hopeloosheid van hulle donker omstandighede.

***

Dit is die konteks waarin die prediker sy bekende definisie van geloof gee: “geloof is sekerheid van die dinge wat gehoop word; ’n bewys van die dinge wat nie gesien word nie.”

Geloof in hierdie konteks gaan nie oor of jy saamstem met sekere dogmas of leringe nie. Geloof is hier ’n antwoord op die vraag: kan ek getrou bly aan die bestemming wat God deur Jesus besig is om vir sy skepping voor te berei, al is dit nog nie duidelik hoe ek daardie bestemming gaan bereik nie?

Hier gaan geloof oor volharding en deursettingsvermoë langs die weg wat Jesus vir ons geleer het. In sulke donker tye is die teenoorgestelde van geloof nie twyfel nie, maar moedeloosheid, apatie en sinisme – dit is om tou op te gee, of om jou hande op te gooi, of om jou skouers op te trek.

Wat van Abraham en Sara geloofshelde gemaak het was nie dat hulle nooit getwyfel het nie, of dat hulle nooit gestruikel het nie. Die voorbeeld wat hulle vir ons gestel het was veel eerder dat hulle nooit ophou verlang het na die beloftes wat God in hulle harte geplant het nie.

Selfs toe hulle begin twyfel het omdat dit gelyk het of God van sy beloftes vergeet het, het hulle nie met heimwee terugverlang na die land waaruit hulle weggetrek het nie; maar hulle het bly hunker na ’n beter land wat God besig was om vir hulle voor te berei. Op grond van die hoop wat in hulle geleef het, het hulle met die rusteloosheid van vlugtelinge en pelgrims bly verlang na die bestemming wat God vir hulle wou gee.

Geloof is ’n heilige hunkering, ’n goddelike rusteloosheid, ’n hemelse verlange. En ’n getroue geloofslewe, is hoe ’n mens daardie hunkering – soos ’n vlam in die wind, kragtig en kwesbaar – in jou hart bly beskerm en koester. Dit is om soos ’n vreemdeling en ’n bywoner nooit te tuis te voel in enige kultuur, of politiese bestel, of woonplek, of tydsgees, of ideologie, of selfs teologie nie.

***

Die groot gevaar is dat ons daardie rustelose hunkering na God se bestemming sal verloor. Vir sommige is die gevaar dat ons met heimwee sit en terugverlang na ’n tyd of ’n plek of ’n bestel toe dinge eenvoudiger was. Maar sulke nostalgiese herinneringe aan die goeie ou dae is altyd selektief. Ons vergeet die pyn en die hartseer en die teenstrydighede. Wat ons onthou is ’n nietjies versierde weergawe van die waarheid. Boonop is die verlede verby – jy kan nie daarheen terugkeer nie.

Die stem van heimwee is een gevaar, maar ’n ander gevaar is dat die stemme van die hede, van Twitter en Netwerk 24, so luid en oorweldigend raak dat jy lamgelê word deur jou onmiddellike omstandighede.

Dit kan ’n mens laat verval in ’n tiepe apatie of sinisme wat nie meer kan verlang nie, wat deur niks verras kan word nie, wat nooit meer in verwondering staan nie, wat nie meer verwag dat dinge kan verander nie, wat op die beste maar tevrede sal wees met die wêreld soos dit is.

Vir die van ons wat geneig is om in heimwee te verval, word ons herinner aan Abraham en Sara wat nie aanhou dink het aan daardie land waaruit hulle weggetrek het nie, maar eerder gehunker het na ’n beter een, ’n hemelse een. “Daarom,” sê die teks, “skaam God Hom nie vir hulle om hulle God genoem te word nie, want Hy het vir hulle ’n stad voorberei.” Nie heimwee nie, maar hoop bepaal die Christelike lewe; d.w.s. vertroue in die stad wat God vir ons voorberei, eerder as die een waarna ons terugverlang.

En vir die van ons wat geneig is om uit die wedloop te val as gevolg van die daaglikse werklikheid wat God se roepstem uitdoof, herinner die prediker ons dat “die wêreld deur die woord van God geskep is, met die gevolg dat dit wat gesien kan word, ontstaan het uit wat nie gesien kan word nie.”

Met ander woorde, ons hoop is nie geanker in die huidige stand van sake nie, maar in die skeppende Woord van God, in die verrassende kreatiwiteit van Jesus, wat selfs die donkerste hel – soos om aan ’n Romeinse kruis tot die dood gemartel te word – in iets lewegewend kan omskep.

Hier wil ek graag ’n aanhaling lees van die skrywer en voormalige president van die Tsjeggiese Republiek, Vaclav Havel, oor hoop:

 “Hope is a state of mind, not a state of the world. It is an orientation of the spirit and orientation of the heart; it transcends the world that is immediately experienced and is anchored somewhere beyond its horizons. Hope, in this deep and powerful sense, is not the same as happiness that things are going well, or willingness to invest in enterprises that are obviously heading for success, but rather an ability to work for something because it is good, not just because it stands a chance to succeed. The more propitious the situation in which we demonstrate hope, the deeper the hope is. Hope is definitely not the same thing as optimism. It is not the conviction that something will turn out well, but the certainty that something makes sense, regardless of how it turns out.”

Vaclav Havel

As geloof die sekerheid is van die dinge wat gehoop word, dan dink ek is dit in die sin wat Havel dit hier vir ons uitlê. Die sekerheid wat ons het, is nie dat dit waarvoor ons hoop sonder enige twyfel verwerklik sal word nie. Dan sou dit nie hoop wees nie, maar optimisme. Geloof is veel eerder die sekerheid dat dit waarvoor ons hoop sonder enige twyfel van God af is, dat dit die goeie is, “regardless of how it turns out.” Hoop, soos Havel sê, is die vermoë om vir iets te werk omdat dit goed is, nie net omdat dit ’n goeie kans om sukses het nie.

Dit is die geloof wat ons in die groot wolk van getuies herken, want, soos die prediker ons herinner met woorde wat die bloed in ons are laat koud stol, “Al hierdie mense het in geloof gesterf sonder om die beloftes te ontvang . . .”

Die helde van ons geloof het nie hulle lewens gegee vir sake wat sonder enige twyfel ’n sukses sou wees nie. Nee, hulle geloof en hulle hoop was geanker in God, diskant die horison van hulle eie vermoëns en ambisies en stoutste verwagtinge. En tog, word ons aangemoedig om hulle voorbeeld te volg. Want, hoewel hulle in geloof gesterf het sonder om ooit die beloftes te ontvang, het “hulle dit van vêraf gesien en verwelkom.”

***

Ek wil afsluit met ’n aanhaling van Olive Schreiner, die Suid-Afrikaanse skrywer van die 19de eeu, wat bekend is vir haar boek, “Story of an African Farm.” In ’n boek met die titel: “a track to the water’s edge” skryf sy van ’n vrou wat ook soos Abraham, na ’n vêr land toe wou trek. Daarvoor moes sy eers ’n rivier oorsteek:

And she stood far off on the bank of a river. And she said: “For what do I go to this far land which no one has ever reached? Oh, I am alone! I am utterly alone!”

And Reason, that old man, said to her, “Silence! what do you hear?”  And she listened intently, and she said, “I hear a sound of feet, a thousand times ten thousand and thousands of thousands, and they beat this way!”

He said, “They are the feet of those that shall follow you. Lead on! make a track to the water’s edge! Where you stand now, the ground will be beaten flat by ten thousand times ten thousand feet.” And he said, “Have you seen the locusts how they cross a stream? First one comes down to the water-edge, and is swept away, and then another comes and another, and then another, and at last with their bodies piled up a bridge is built and the rest pass over.”

She said, “And of these that come first, some are swept away, and are heard of no more; their bodies do not even build the bridge?” “And are swept away, and are heard of no more – and what of that?” he said. “And what of that – “ she said.

“They make a track to the water’s edge.” “They make a track to the water’s edge –.” And she said, “Over that bridge which shall be built with our bodies, who will pass?” He said, “The entire human race.”

And the woman grasped her staff. And I saw her turn down that dark path to the river.

Olive Schreiner – A track to the water’s edge

Die merkwaardige ding van die groot geloofshelde, Abraham en Sara, Moses en Miriam, die groot wolk van getuies wat ons aanpor om ons wedloop te voltooi, deur te sing ‘hou bene hou, hou bene hou’ is dat hulle nooit die belofte ontvang het wat hulle van vêraf gesien het en verwelkom het nie.

Hulle het nooit die rivier oorgesteek nie. Sommige van hulle het nie eers deel uitgemaak van die brug nie. Vir meeste van hulle was dit genoeg om ’n voetpaadjie aan te wys wat na die rivier toe gelei het; ‘a track to the water’s edge’.

Ons kan almal doen met ’n bietjie hoop. Maar as daar hoop is vir Suid-Afrika, werklike, diep hoop, dan gaan dit sigbaar word in mense wat bereid is om die goeie te doen, ter wille van die evangelie, nie omdat daar ’n goeie kans is dat hulle die rivier gaan oorsteek nie, maar omdat dit van God is; omdat dit goed en mooi is. Mag ons elkeen, in hierdie stad en in hierdie land, in Kaapstad, Suid-Afrika, met die unieke uitdagings en beloftes wat ons hier het, altyd die stad wat Jesus vir ons voorberei voor oë hou, mag ons dit van vêraf sien en dit verwelkom, al is ons taak niks meer as om ’n voetpaadjie te maak wat na die rivier se oewer toe lei nie.

Lukas 12:13-21

4 Augustus 2019

Agste Sondag na Pinkster | Nagmaal
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[As gevolg van ‘ n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ek hou vanoggend se preek kort; want eintlik wil ek nie veel meer sê as wat ek reeds vroeër vir die kinders gesê het nie.

Ons het die afgelope paar weke in die erediens saam nagedink oor die gebed en oor die geestelike lewe. Deur die verhaal van Maria en Marta, het ons ontdek dat gebed die hart van die Christelike lewe is, dit is die een noodsaaklike ding, dit is om by Jesus se voete te sit en na hom te luister.

En verlede week het ons stilgestaan by die gebed wat Jesus vir ons leer: die Onse Vader. En ons het ontdek dat gebed minder iets is wat ek doen, as wat dit God se werk in my is. Gebed is ten diepste, om toe te laat dat Jesus se gebed, in my gebeur.

Vanoggend wil ek jou uitnooi om nog ’n tree op hierdie weg saam met my te neem en vir te vra na die verhouding tussen ons gebed en ons geldsake. In die verband maak ek enkele opmerkings oor ons teksgedeelte.

***

Ek wil begin by die man wat vanuit die skare vir Jesus sê: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Dit is een manier om te bid. Vanuit die skare waar ek incognito, anoniem kan bly. Veral wanneer dit oor geldsake of besittings kom, bly ek eerder op ’n afstand van Jesus want ons almal weet hoe radikaal hy kan wees as dit by sulke sake kom.

Dit laat my ook dink aan die 5999 mense wat in die skare gesit het en toe almal begin honger raak het, nie soos die seuntjie gemaak het wat sy 5 brode en 2 vissies vir die Here gegee het nie. In die skare, op ’n afstand is ek veilig. Ek kan na Jesus se mooi boodskap luister, terwyl ek ook veilig kan vashou aan my kosblik, aan my besittings.

Vir die man in die skare – terloops, ek sien myself in die man raak – is gebed om, wanneer jy nie kry wat jy wil hê nie, of nie kry waarop jy voel jy geregtig is nie, skielik ’n beroep te maak op Jesus: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Hy sit in die teenwoordigheid van God, maar al wat hy sien is wat hy nie het nie, wat hy dink hy kortkom. En die probleem lê natuurlik nie by homself nie, maar by sy broer. So wil hy dan van die Seun van God ’n boedelberedderaar maak.

Jesus wil niks daarvan weet nie: ‘mens, wie het My as regter of bemiddelaar oor julle aangestel?’ vra Jesus vir hom. Eers lyk dit na ’n retoriese vraag – met ander woorde, ‘Ek is mos nie hier om uitspraak te lewer oor julle geskille nie’.

Maar ek wonder of Jesus dit nie as ’n regte vraag bedoel het nie; en die antwoord is dan natuurlik: die Vader – die Vader het vir Jesus as ons regter en bemiddelaar aangestel; die Vader wat sorg vir die voëls en die veldblomme en ook weet wat julle nodig het; die Vader wat weet om goeie geskenke vir sy kinders te gee; die Vader wat dit goedgevind het om die koninkryk en die Heilige Gees aan julle te gee.

Met ander woorde, Jesus is ons regter en bemiddelaar. Maar hy is nie deur my of deur jou aangestel nie – en Hy sal Hom ook nie deur ons laat aanstel nie! God stel vir Jesus aan en die logika waarvolgens Jesus dan oordeel nie ons angs oor die toekoms, dat daar nie genoeg gaan wees nie, maar die oorvloed van die Vader, dat daar reeds meer as genoeg is vir almal.

Hiermee dan die eerste les oor geld en gebed. Ek moet nie aanneem dat Jesus my perspektief op die wêreld gaan deel, of dat ek vir Jesus kan volg sonder dat my sienings oor geld uitgedaag en verander gaan word nie. Gebed is nie om vir Jesus van ’n afstand nader te trek en hom in te span by ons projekte nie.

Nee, as ons dit enigsins waag om met Jesus in gesprek te gaan oor ons besittings, kan ons maar verwag dat hy ons veronderstellings oor die wêreld – soos ons onkritiese geloof in skaarsheid, of dat ’n mens se lewe bepaal word deur die oorvloed van hulle besittings – op sy kop gaan draai.

Jesus gaan ons nie los soos wat ons is nie. Dit is die les wat die man uit die skare tot sy groot skok en teleurstelling geleer het. Hy dog nog hy vra iets redelik, hy wou immers net gehad het wat volgens die wet aan hom behoort, maar Jesus sien dieper as die oppervlakte: Jesus sien sy hart en stel die gierigheid wat hy in die skare probeer wegsteek bloot vir wat dit is.

Jesus sien hoe die man se obsessie oor sy deel van die erfenis, besig is om sy hart bitter te maak. In die warm gloed van sy stryd met sy broer, het hy blind geraak vir die feit dat sy siel besig is om skade te lei. Sy eie broer sien hy as niks meer as ’n probleem en ’n mededinger nie. Hy is so oorweldig deur sy vrees dat hy nie genoeg sal hê nie, dat hy die oorvloed van God se koninkryk wat voor hom besig is om aan te breek helemaal miskyk.

Dit is een manier om te bid, om van ’n afstand, vanuit die skare mense wat elkeen probeer om sy eie kosblik weg te steek, te pleit dat God vir my met ’n skaars hulpbron sal voorsien voordat iemand anders dit kry.

Maar gebed kan ook wees, om soos die seuntjie uit die veiligheid van die skare uit te tree met alles wat jy het – al is dit twee broodjies en vyf vissies – en te sê: hier is ek Here, hier is ek in my naakte kwesbaarheid, deurgrond my hart, vernuwe my denke, maak oop my oë vir u koninkryk, en gee vir ons elke dag ons brood vir daardie dag.

***

Kom ons kyk ook kortliks na die gelykenis wat Jesus vertel, van die ryk man wat geseën is met ’n besondere groot oes.

Hier is iemand wat dit reggekry het om uit die skare honger en behoeftige mense uit te styg. Maar anders as die seuntjie, wat sy rykdom na die Here toe neem om met Jesus in gesprek te gaan oor hoe hy dit sal belê, is die ryk man totaal en al ingekeer op homself.

Hy voer nie ’n dialoog met die Here nie, maar ’n monoloog met homself. Hy het homself toe afgevra, ‘Wat moet ek doen? . . . ‘Dit is wat ek sal doen. Ek sal my skure afbreek en groter skure bou. Daarin sal ek al my graan en my goedere opgaar. Dan sal ek vir myself sê: myself, jy het baie goed opgegaar vir baie jare. Ontspan, eet, drink en wees vrolik.’

Dit is nog ’n manier om te bid. Om myself van God en van ander mense te isoleer, sodat ek die hoofrol begin speel in my eie fliek, waarvan ek ook die draaiboek geskryf het en selfs in die regisseur se stoel gesit het. Dalk gee ek vir God ’n ondersteunende rol wat hy kan speel, maar in die proses, raak ek helemaal verwyderd van die realiteite van die lewe: soos dat ’n mens se lewe nie bepaal word deur die oorvloed van sy besittings nie,” dat ek afhanklik is van ander en ander ook afhanklik is van my, soos dat ek ’n sterweling is.

Ons almal weet dat ons meer eenvoudig kan en moet lewe. Soos Koos Du Plessis sing: Eenvoud is die vreugde van die lewe, dit is gee en neem net wat daar is, dis die dankbare eet van elke skewe snytjie brood wat liefde is.

En tog vind ons dit moeilik. Met al die versoekings van ’n verbruikerskultuur, voel dit soms of ons nooit tevrede wees met ’n lewe van eenvoud nie. Daarom is gebed so noodsaaklik.

Gebed as die verlange om ryk te word in God. Om die rykdom van God te ontdek in ’n lewe saam met ander, ’n lewe van barmhartigheid en vrygewigheid, om te besef dat liefde en aandag en geduld en meelewing in groot oorvloed beskikbaar is vir elkeen wat daarvoor vra.

Dit is om saam met Jesus waaksaam te wees vir elke vorm van gierigheid – want dit kom in baie verskillende vorme en dikwels is dit goed vermom. Gebed is om uit die skare uit te tree, nie om myself van my medemens te isoleer nie, maar om naak en kwesbaar met Jesus in gesprek te tree en bereid te wees dat hy moeilike vrae gaan vra oor die geld waarvoor ek so hard gewerk het, of waaraan ek so mooi gespaar het.

Gebed is om my eie sterflikheid na aan my hart te hou. Want die waarheid is dat God elke nag ons lewe van ons opeis. Die wekroep van God om ons kruis op te tel en aan onsself te sterf is ’n daaglikse uitnodiging om vanuit God se evangelie van oorvloed te lewe, eerder as ons vrees vir skaarsheid.

As ons vertrekpunt is dat daar te min is, gaan mense wat werklik daagliks in ’n stryd is om kos op die tafel te sit, vir ons ’n bedreiging wees. Maar as ons vanuit God se oorvloed beweeg, kan ons sonder vrees, werklik in solidariteit te leef met mense vir wie skaarsheid ’n daaglikse werklikheid is.

Gebed is om toe te laat dat Jesus se gebed in my gebeur. Dit is om toe te laat dat Jesus se visie van ’n wêreld waarin daar oor genoeg is vir almal, begin om my diepgewortelde veronderstellings oor die wêreld te bevraagteken en stelselmatig te skuif.

Jesus het ’n ongelooflike vermoë gehad om situasies waar daar skynbare skaarste is te omskep in geleenthede van vreugde en feesviering en gemeenskap.  ’n Lewe van gebed is om toe te laat dat Jesus hierdie wonderwerk met ons doen, met ons werklike situasies van skaarsheid, waarin ons werklik iets kort kom, maar ook met ons illusies van skaarsheid, wanneer ons ten spyte van oorvloed, nie genoeg kan kry nie.