Genesis 2:4-3:24

23 Februarie 2020

Sondag van die Verheerliking
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

’n Woord vooraf

Vir die drie laaste Sondae was ons besig met die Genesis 1 skeppingsverhaal: ’n preek of ’n loflied wat mense in ballingskap wil kry om weer die lied van die Here te sing.

Vandag beweeg ons aan na die 2de skeppingsverhaal. in Genesis 2 en 3. Mense is onseker oor wie dit geskryf het en in watter konteks: sommige meen dit was geskryf tydens die koningskap van Salamo; ander beweer dat dit ook tydens die ballingskap in saamgestel is.

Ek wil voorstel dat ons hierdie verhaal sal lees as ’n gelykenis. Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar dis waar. Dit is ’n storie wat diep waarhede oor God en die mens aan ons wil vertolk – en in daardie sin is dit waar; maar ek weet nie of dit rerig so gebeur het nie.

Voorbeeld van die fliek, Big Fish: “a Southern Tale that is filled with lies and fabrications, but truer for their inclusion.”

Die storie gaan oor Edward Bloom en sy seun – Edward goeie storieverteller wat sy lewe lank die wonderlikste stories vertel het, aanskynlik oor sy eie lewe. Verbeeldingryk en vol fantasie – soos hoe hy ’n reus bevriend het en in WW2 geveg het en deel was van die sirkus ens. ens.

Toe sy seun nog klein was, het hy gevra: Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Wel, jy ken mos daai dam waar almal altyd kom visvang. Almal het altyd gepraat van daai reuse karp wat niemand al ooit gevang het nie. Wel, op die dag wat jy gebore is, het ek my lyn ingegooi en na ’n dag se wag, het ek uiteindelik ’n reuse kap aan my lyn gevoel. Nadat ek vir omtrent twee en ’n half ure met daai vis gestoei het, het ek uiteindelik, op die dag wat jy gebore is, die groot vis gevang wat niemand al ooit gevang het nie.

In die fliek is hy besig om dood te gaan. Sy volwasse seun, ’n joernalis, sit langs sy bed. Hy is moeg vir al sy wolhaarstories. Hy wil die waarheid oor sy pa uitvind voordat hy doodgaan. Hy wil hê sy pa moet vir hom die waarheid vertel.

Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Weer vertel Edward vir hom die storie van die vis. Op pad uit loop hy die familiedokter raak en die vertel vir hom die feitelike storie.

Aan die einde van die fliek moet jy ’n keuse maak: wie se storie verkies jy? Die een wat die dokter vertel het, of die een wat die pa vertel het?

Die dokter s’n is op feite gebaseer. Die pa se storie is op die waarheid gebaseer: waarheid, want wanneer jou eerste kind gebore is, is daar nie feite wat die wonderwerk van daai belewenis kan vasvang nie.

Jy moet uitreik na ’n storie, na ’n metafoor: dis soos om die grootste vis in die wereld te vang. En waarmee het hy die vis gevang? Met sy trouring. Want dis deur sy huwelik, deur my liefde vir jou ma, wat jy in ons lewe gekom het, my seun.

Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar ek weet dit is waar.

Die waarheid is soms groter as die feite. Ons het soms verbeeldingryke stories vol fantasie nodig om die dieper waarhede van ons lewens vas te hou: soos liefde, of soos die doolhof van ‘n menslike hart, soos die geboorte van ‘n kindjie.

Die probleem is natuurlik, dat wanneer ons ’n metafoor letterlik probeer opneem, dit absurd word. Daarom vra ons nooit feitelike vrae oor Jesus se gelykenisse nie. Dit maak die saak of die verlore seun rerig tussen die varke beland het, of nie – die gelykenis van die Pa en die twee seuns bly waar – ongeag of dit so gebeur het.

Skriflesing: Gen. 2:4; 2:7-9; 2:15-3:24

Boodskap

Manna & Mercy, Genoeg en genade, is lense wat ons help om die Bybel op ’n lewegewende manier te lees, as God se voortgaande belofte om die ganse skepping te herstel.

1. Genoeg

God is vrygewig: van al die bome in die tuin kan julle na hartelus eet, insluitend die boom van die lewe, die boom wat God se lewegewende teenwoordigheid simboliseer, behalwe net die een, die boom van die kennis van Goed en Kwaad – dis die enigste beperking, waarksuwing want daar sal dodelike gevolge wees as julle daarvan eet.

En tog is God is nie ’n control freak nie. Deel van wat God gee is menslike vryheid. Die mens het ’n groot aandeel in God se skeppingswerk, deurdat die mens vir die diere name te gee. En soos die mens die diere noem, so bly hulle name.

Maar iets is nie reg nie: nadat God in Gen. 1 helemal tevrede na elke dag sê dit is goed, sê God vir die eerste keer iets is nie goed nie: dit is nie goed dat die mens alleen is nie.

Die mens het ‘n maat nodig. Weereens, het die mens ‘n merkwaardige groot sê oor wie sy maat moet wees. Ook hierin voorsien God: ‘n lewensmaat wat pas: vlees van my vlees!

Hier is ’n God wat ons behoeftes en begeertes ken – of eerder, wat dit leer ken: ’n God wat luister en leer en aanpas soos wat die skeppingsprojek aangaan. ‘n God wat vir die mens groot waardigheid gee, maar ook ‘n verantwoordelikheid om soos tuiniers vir die goeie skepping te sorg.

***

En dan kom die slang. Mens sou kon sê dis die mens se eerste ontmoeting met slegte teologie en met die rampspoedige gevolge daarvan.

Het dit so gebeur? Ek weet nie, maar dis waar. Kan slange praat? Nee. Maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie.

Kom ek gee vir jou ‘n voorbeeld. vb. Groot 4×4; ‘n mooi paar skoene.

Slange kan nie praat nie, maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie. Die slang is ‘n simbool van alles wat ons laat twyfel in die liefdevolle, genadige voorsiening van God.

Dit is die stemmetjie wat jou laat voel dat jy net nie genoeg kan kry nie, dat jy net nie genoeg is nie. Die stemmetjie wat ons moderne mense verlei om buite die perke van ‘n volhoubare toekoms vir die aarde te leef.

Wanneer ons vertroue in God verloor, plaas ons ons vertroue elders, dikwels in materiele dinge of in toksiese verhoudings – afgode wat ons help om veilig te voel, om in beheer te bly, aanvaar te word.

Die gevolg is vervreemding:

  • Vervreemding tussen mens en self (skielik raak die man en die vrou selfbewus, skaam vir hulle naaktheid);
  • Vervreemding tussen mens en God (kruip weg);
  • Verveemding tussen mens en mens (blameer mekaar).
  • Vervreemding tussen mens en die aarde (ook die aarde dra die vloek, soos ons vandag al te goed weet, die gevolge van menslike sonde het kosmiese gevolge, dit besoedel die aarde, die waters, die lug);
  • Vervreemding tussen mens en dier (’n nuwe vyandskap ontstaan tussen mens en slang);

***

Die storie skets ‘n prentjie van ‘n God wat in ‘n intieme, liefdevolle verhouding van sorg staan teenoor die skepping en teenoor die mens. Dit stel ‘n wereld voor wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is.

Dit is ons potensiaal. Dit waarvoor ons hier is. Dit is wat vir ons moontlik is.

God gee vir ons genoeg, maar dit vra genoegsaamheid, want al bied die speelveld van God se liefde vir ons merkwaardige ruimte is daar perke, daar is ‘n grenslyn. En dit bly vir ons ’n probleem: hoekom, weet niemand nie, maar ons is suckers vir daai stemmetjie wat twyfel saai:

Het God werklik gese…? gevolg deur ‘n verdraaing van God se woorde… So begin mens wonder: is dit genoeg? het ek genoeg? is ek genoeg?

En dit bring ons by genade.

2. Genade

Selfs as ons val, kom soek God ons. Die eerste spel van wegkruipertjie: “waar is jy?”

Hier ontmoet ons ‘n God wat uitroep. ‘n God wat verlang. ‘n God wat in verhouding wil wees. Waar is jy?

***

Rabbynse storie van ‘n Rabbi wat in Krakow, Poland gevangene was. Hy was as staatsgevaarlik beskou en buite sy tronksel het ‘n offisier oor hom waggehou.

Die offisier was ‘n tipiese rasionalis: “As julle God dan alwetend is,” vra hy vir die Rabbi, “hoekom vra hy dan: ‘Adam, waar is jy?'”

“God bedoel dit anders as wat mens dink,” antwoord die Rabbi, “Adam was toe net 42 jaar oud. God vra hom dus eintlik: ‘Jy is nou twee-en-veertig jaar oud, maar waar is jy in jou lewe?”

Toe skrik die wag, want hy was 42 jaar oud.

Waar is jy in jou lewe?

***

Waar is jy? Ons hoor in daai vraag die dieptepunt van wat dit beteken om menslik te wees, om ‘n morele wese te wees: om ‘n mens te wees is om te antwoord as iemand roep.

Dis om te kan se: ‘hier is ek!’ Dis om verantwoordelik te wees. Dis om aanspreeklik te wees.

Waar is jy? Ek verlang na jou. Help my! Ek het jou nodig. Ek is bekommerd oor jou. Ek het jou lief. Dit is alles opgesluit in die vraag: “Waar is jy?”

‘n God wat so uitroep, in verlange, in nood, in liefde, is ‘n God wat ook ons noodkrete kan hoor, ook ons verlangens na aan die hart dra, dis ‘n God wat smag na ons liefde.

Die woord wat in hierdie verhaal vir God gebruik word is YHWH, want daar is ‘n sterk verband tussen die God wat uitroep: “waar is jy?” en die God wat in Egipte die noodkrete van die Israeliete hoor en dan antwoord: “Hier is ek. Ek is met julle. Ek sal met julle wees.”

Immanuel, God is met ons: ten spyte van ons ongehoorsaamheid, ten spyte van ons sonde, kom soek God na ons om die verhouding te herstel.

So eindig die verhaal dan ook met ‘n pragtige beeld van God as ’n kleremaker. Dink hier aan die liefde waarmee ‘n ma vir ‘n kind of kleinkind iets brei.

Noudat hulle so skaam geraak het, maak God vir hulle klere. Onmiddelik begin God om die verhouding met die mens te herstel, sodat God deur hulle, ook die res van die skepping, wat skade gely het, kan herstel.

***

Vraag aan een van die tieners: “Hoekom vertel mense skeppingsverhale? Hoekom is hulle in die Bybel? A: Dit gee vir ons ’n plek om te begin. Gen. 1-3 gee vir ons ’n plek waar ons weer en weer kan begin.

Die kombinasie van die twee skeppingsverhale in die Bybel wil vir ons sê dat ons lewe in ’n wereld wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is. En tog het ons die vryheid om nie lief te hê nie. Want vryheid is die suurstof waarvan liefde lewe.

Dalk klink dit bietjie abstrak, maar kom ek sluit af met ’n hedendaagse voorbeeld van die Bybelse skeppingsteorie:

‘No one is born hating another person
because of the colour of their skin,
or their background, or their religion.
People must learn to hate,
and if they can learn to hate,
they can be taught to love,
for love comes more naturally
to the human heart than its opposite.’

Nelson Mandela

Waar jy ook al is in jou lewe, jy kan by liefde begin.

By die liefde kan jy weer en weer begin.