Lukas 1:26-38 – Preek: Bevestiging van Helgard Pretorius

14 Oktober 2018 Preek, Bevestiging van Helgard Pretorius
Prediker: Prof. Robert Vosloo

Teks: Lukas 1:26-38

Tema: Die geheimenis van “Ja”

Dit is vir my ‘n groot voorreg om op hierdie wyse by die bevestigingsdiens van Helgard betrokke te wees.

En om ‘n getuie te kon wees toe hy sopas op die vrae tydens die bevestiging “Ja” geantwoord het.

‘n Predikant het op ‘n keer vir my vertel van ‘n lidmaat wat baie ontevrede was met al die veranderinge in die kerk. Die lidmaat het ‘n interessante rede voorgehou vir hoekom daar syns insiens tans so ‘n krisis in die kerk is. “Dinge het begin om skeef te loop in die kerk”, het hy gesê, “toe die dominees met hulle bevestiging net “Ja” geantwoord het, en nie meer – soos in die ou dae  – “Ja, met my hele hart” nie.

Dié lidmaat sal daarom sekerlik bly wees dat Helgard vanoggend geantwoord het met: “Ja, met my hele hart.”

Op ‘n sekere vlak is die lidmaat se opmerking natuurlik geldig. Die kerk het mense (predikante én lidmate) nodig wie se “Ja” ‘n “Ja” met hulle hele wese is, met hart, siel en verstand. Maar op ‘n ander vlak is die opmerking natuurlik  onsin.

Want ‘n mens kan jou maklik misgis met die erns van iemand se verbintenis. ‘n Mens mag immers “Ja” met jou mond sê en eintlik “Nee” of “Dalk” bedoel.

My ouer kinders reageer soms op my Whatsapp-boodskappe as inmengerige ouer aan hulle met “ja ja”. Hulle sê dan in hulle teksboodskap aan my letterlik twee keer vir my “Ja”.  Maar in feite sê hulle natuurlik nie eens een keer “Ja”  nie. Hulle bedoel met hulle “ja ja”-reaksie op my “Het julle al …” of “Gaan julle nog …”-vrae eintlik: Chill. Relax. Moenie so onnodig worry nie.

Om te peil wat iemand se “Ja” beteken is inderdaad nie so voor die hand liggend nie. En om “Ja” te sê beteken ook nie noodwendig om daardie “Ja” te leef nie. Dink maar aan Jesus se gelykenis oor die man wat sy twee seuns gaan vra het om in die wingerd te gaan werk. Die een het “Nee, ek wil nie” gesê, maar later tog gegaan. Die ander het “Ja, Pa” gesê en nie gegaan nie (vgl. Matt 21).

Ons kan ons dus maklik met ‘n persoon se “Ja” misgis. Iemand se “Ja” mag dus dieper gegrond wees as wat dit op die oog af lyk. Of wat vir ons na ‘n “Ja” met vaste oortuiging klink, mag dalk vlakker lê as wat ons dink.

Daar is dus ‘n sekere geheimenis wat haarself aanmeld in die woordjie “Ja”.

Teen hierdie agtergrond maak ons teks vir interessante leesstof. Dit is ‘n bekende teks wat dikwels in die kerklike jaar tydens Advent gelees word. Die handel oor die verskyning van die engel Gabriël aan Maria, en die aankondiging dat sy sal swanger word, en ‘n seun in die wêreld sal bring, vir wie sy die naam Jesus moet gee. En hy sal die seun van die Allerhoogste genoem word.

Teen die einde van die teksgedeelte lees ons dat Maria sê: “Ek is tot beskikking van die Here. Laat met my gebeur wat u gesê het” (vers 38).

‘n Engelse vertaling (NRSV) van Maria se respons op die engel se aankondiging lui: “Here I am, the servant of the Lord: let it be with me according to your word.”

Maria sê hiermee: Hier is ek. Ek is tot u diens.

Maria sê by wyse van spreke “Ja, met my hele hart.” Haar “Hier is ek” kan dus as ‘n verklaring van bereidheid tot diens gesien word. Sy stel haarself volledig beskikbaar. Hier is sprake van volkome oorgawe.

Die uitdrukking “Hier is ek” kom dikwels in die Ou Testament voor. Die Hebreeuse woord is Hineni.

Abraham sê drie keer Hineni in die gedeelte in Genesis 22 waar ons lees oor Isak wat geoffer moet word.

En wanneer die Here uit die brandende doringbos roep: “Moses, Moses”, antwoord Moses met “Hier is ek” (Eksodus 3:4).

Jakob en Samuel reageer ook op beslissende oomblikke met “Hier is ek” op die Here se roepstem.

En wanneer die Here vir Jesaja vra “Wie sal ek stuur?”, kom die bekende antwoord: “Hier is ek. Stuur my” (Jesaja 6:8).

In al hierdie gevalle beteken “Hier is ek” nie bloot “ek is hier” nie, soos wanneer daar in ‘n klas of by ‘n byeenkoms gevra word wie teenwoordig is, sodat dit op die presensielys aangeteken kan word, en ons bevestigend antwoord nie.

Nee, in die Bybel het “Hineni/ Hier is ek” ‘n baie sterker geladenheid. Dit is ‘n “Ja” wat aandui dat ek volledig teenwoordig is vir die een wat my aanspreek.  Dat ek beskikbaar is om tot diens te wees. Dat ek my hart gee.

Om “Hier is ek” te antwoord, ook soos wat Maria in ons gedeelte reageer, is dus nie ‘n belangelose antwoord nie. Dit is myns insiens ook nie ‘n kordaatagtige “Ja” wat nie weet van vertwyfeling en die versoeking om te sê “Nee” of “Los my uit” of “Vra eerder iemand anders” nie.

Ons teksgedeelte is ook in hierdie sin onthullend. Wanneer die Engel Maria groet met die woorde “Ek groet jou, begenadigde”, lees ons dat sy “verbysterd” was oor die woorde en gewonder het wat die begroeting kon beteken (vers 29).

Die gedeelte suggereer dat sy verward en bang was, daarom die engel se gerusstelling: “Moenie bang wees nie, Maria, want God bewys genade aan jou” (vers 30).

Die Ierse filosoof Richard Kearney – met wie se werk Helgard goed vertroud is aangesien hy sy magisterstudie onder leiding van Dirkie Smit oor sy werk geskryf het –  bring in een van sy boeke ons teksgedeelte in gesprek met die 15de eeuse Renaissance skilder Sandro Botticelli se uitbeelding van die engel se verskyning en aankondiging aan Maria.

The Cestello Annunciation,
Sandro Botticelli, 1489-1490

Kearney skryf dat ‘n mens jou nogal die toneel kan voorstel. Maria is haar kamer en sy lees ‘n boek. Sy hoor die gefladder van vlerke, sit haar boek neer, luister gespits. Skielik, asof van nêrens, praat iemand. Maria skrik en is bang. Sy huiwer, sy tree terug.

Iets van hierdie skrik en wegbeweeg word uitgebeeld in die skildery.

Maar tesame met die aanvanklike wegbeweeg is daar terselfdertyd ook iets wat haar boei, vasvang, wat maak dat sy haar oor draai om goed te kan hoor.  En sy hoor dan die engel wat fluister: “Moenie bang wees nie, Maria”. Soos Kearney dit stel: “Mary opens herself to the stranger and conceives a child. In short, Mary chooses grace over fear. She responds to the call, trusts in the promise. She dares to imagine the impossible as possible. She says yes.”

Hierdie “Ja”, sou ons verder kon sê, lê nie voor of buitekant verbystering, vrees, en oordenking nie. Die term vir “oordink” (vers 29) in die Grieks is dialogizomai, wat beteken om te deurdink, om by wyse van spreke met jouself in dialoog of gesprek te tree.

Hierdie “Ja” is nie die “Ja” van ‘n robot nie, maar van ‘n méns – iemand met emosies, vrae, ‘n liggaam, ‘n storie …

Maar nogtans word Maria begenadig om “Ja” te kan sê. Hierdie “Ja” maak haar, in die Nuwe Testamentikus Beverly Gaventa se woorde, die eerste dissipel.

Maar dit is ‘n “Ja” anderkant huiwering en vrees. Anderkant protes en vertwyfeling.

En dalk kan ‘n mens sê dat deel van die geheim van hierdie “Ja” te vinde is in die feit dat daar eers vir haar “Ja” gesê is.

Die engel sê immers met die verskyning aan haar: “Ek groet jou, begenadige.”

En wanneer die engel vir haar sê om nie bang te wees nie, word toegevoeg “want God bewys genade aan jou.”

Die toesegging van God se genade en krag aan haar staan in die teken van God se inisiatief om vir haar “Ja” te sê.

Maria se “Ja” word dus voorafgegaan, en is ingebed, in God se “Ja” vir haar.

Helgard, ons kan vermoed dat jou “Ja, met my hele hart” vanoggend ook ten diepste begrond is in God se genadige “Ja” aan jou.

En dat jy jou bediening wil begrond in die geheimenisvolle “Ja” van God se genade in Jesus Christus en deur die Gees.

Jou eerste studieleier, Gerrit Brand, het toe hy student was, die volgende woorde gebruik toe hy aan ‘n televisieprogram oor kuns en geloof deelgeneem het (in aansluiting by Augustinus), en probeer het om iets van die geheimenis van hierdie “Ja” te verwoord:

“Jesus is ‘n geheim

Jesus het deur die tralies van die vlees geloer

En saggies gepraat en ons liefde opgewek

En ons het agter sy geur aangehardloop.”

In hierdie woorde klop iets daarvan om deur die geopenbaarde geheimenis van die evangelie aangespreek te wees en daardeur beweeg te word.

Ek het so tydjie terug ‘n onderhoud met die komediant Stephen Colbert gekyk waarin hy oor sy geloof en lidmaatskap van die Rooms-Katolieke Kerk praat. Hy verwys teen die einde van die interessante onderhoud na ‘n opmerking van Moeder Teresa na aanleiding van ‘n vraag aan haar na die geheim van haar bediening. Sy het glo geantwoord. “Start your day, smile, and say yes.”

As nie veel van ‘n “smiler” nie, sou ek die stelling so bietjie wou aanpas. Dalk: “Start your day, get coffee, and say yes.”

Maar hoe ook al: die punt is duidelik. Say yes. Hier is verwoording dat dit in die geloofslewe en die bediening ten diepste gaan oor ‘n fundamentele Ja – ‘n Ja vir die lewe, vir mense en vir die skepping, gegrond op God se genadige Ja teenoor ons.

Hierdie Ja ontken nie die pyn en donkerte nie. Dit is in die filosoof Paul Ricoeur se woorde: “an affirmation of the joy of the yes in the sadness of the no”.

Dit is om te midde van ons menslike beperkinge te kan Ja se vir mense.

Dit is om te midde van die gebrokenheid van die kerk te kan ja sê vir gemeenskap.

Dit is om te midde van boosheid – ook in onsself – te kan ja sê vir goedheid.

Dit is om te midde van donkerte te kan ja sê vir skoonheid.

Dit is om te midde van dood en doodsheid te kan ja sê vir lewe.

Ek dink ‘n mens sou ook kon toevoeg dat hierdie fundamentele Ja as grondhouding vir ons lewe en ons bediening of werk, nie beteken dat ons nie soms “Nee” kan of moet sê nie.

In Maria se kragtige lied, die Magnificat, wat ons in die volgende hoofstuk in Lukas vind, lees ons dat Maria sing van ‘n God wat “hoogmoediges in hulle eiewaan uitmekaar jaag” en “maghebbers van hulle trone afruk.”  ‘n God, dus, wat “Nee” sê vir magsmisbruik, verontmensliking en ongeregtigheid.

Maar ons “Nee” mag nooit ontspring uit ‘n perverse houding wat ander wil seer maak, verneder, of omdat ons self bang is, of nie bereid is om te verander nie. Ons “Nee” moet  altyd in diens wees van die beskerming en bevestiging van God se genadige “Ja” vir alle mense, vir dan sy “Ja” op ‘n besondere manier vir die verontregtes en noodlydendes.

Helgard en gemeente, ek sluit af:

Mag julle bediening saam ‘n viering wees van God se Ja, in Christus en deur sy Gees, vir ons en die res van die skepping.

Helgard, mag die Ja wat jy vroeër gesê vir die genademiddele van Woord en sakramente, asook vir jou verbintenis aan gemeenskap, jou bediening stempel.

En mag jy begenadig word om op beslissende oomblikke, maar ook in die sleurgang van die alledaagse lewe, met beliggaamde vreugde te kan sê: Hineni. Hier is ek.

Ek meen dat daar min mooier verwoordings van die diep geheimenis van dié Ja, van die Hier is ek!, is as ‘n Afrikaanse gedig uit ‘n bundel wat onlangs verskyn het nie. Helgard, jy ken die gedig en die digter, jou mede-studieleier Willie van de Merwe, goed. Dit is uit die bundel Doodmenslik en die gedig heet “Optelsom”.

“Optelsom” is ‘n kort gedig van vier reëls en lui as volg:

“Jesus min my

tel my op

maal my, deel my

tot ek klop.”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Prof. Robert Vosloo word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Miga 6:1-8 – 2017

29 Januarie 2017 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Eendag lank, lank gelede het die mense aan die einde van die week ontspan en rondom die braaivleisvure dikwels die afgelope week se lot by mekaar bekla, gemurmer oor die daaglikse geswoeg en gesweet wat nooit tot ‘n einde kom nie. ‘n Priester is ook genooi en kla nog harder as die res – “Julle dink julle werk hard. My week kom nooit tot ‘n einde nie, want ek moet nog voorberei vir môre se diens!” ‘n Student wil sy rabbi beïndruk en gooi ‘n bietjie Skrif in die gesprek in: “Die Prediker berei ons mos hierop voor – ‘alles kom tot niks, alles kom tot niks…’” Een van die oudstes om die vuur maak keelskoon en vertel die volgende legende wat uit Mesopotamië kom, die streek wat hier aan die weste van hulle lê (Sumerië, Akkadië, Assirië, Babilonië): “Aan die begin was daar net gode en godinne op die aarde gewees. Hulle moes die lande bewerk, water aanlê na leidamme, gereeld onkruid uittrek, swoeg en sweet om ‘n bestaan te voer. Hulle het mettertyd begin murmer en mor oor hul alewige werkery en onderling gepraat oor wat hulle te doen staan. Hulle gaan soek toe advies by die god Enki, die Sumeriese skeppergod wat besig was om te slaap in sy onderwatertuiste. Enki stel voor dat hy skepsels – mense – sal maak met die doel om die gode te dien en die harde arbeid oor te neem. Dan sou die lewensgehalte van die gode en godinne aansienlik verbeter. Enki neem toe klei uit die omgewing van sy onderwatertuiste, maak mensefigure daarvan, en blaas lewensasem in elke figuur, maar hy het die lengte van die mense se lewens beperk. Net die gode sou vir ewig lewe. Die mense is onmiddellik in die werk gesteek. As die gode se dienaars moes hulle die lande bewerk, watervore aanlê en kos vir die gode voorberei en bedien. Met hulle harde werk het hulle lewe na die land gebring, en die gode en godinne, wat lewe aan die mense gegee het, was gelukkig.”

Na afloop van die storie is daar ‘n lang stilte om die vuur. Eindelaas sê een van die manne moedeloos: “Ons het so gehoop dat ons God, Yahweh, anders sou wees as die ander volke se gode, anders as Enki en Baäl en Astarte en noem maar op. Maar op die ou-end is hulle almal dieselfde. Alle mense is slawe van hul eie god/gode. Moses het gesê dat God ons sal red uit die mag en slawe-arbeid van die Egiptenare, maar kyk net waardeur het Hy ons alles gesit, kyk hoe het Hy ons deur die eeue afgesloof. Ons is nie vry nie, ons onderdrukker se naam het verander. Hy help ons nie eens meer om ons eie land te behou nie – die Mesopotamiërs is besig om ons van alle kante af in te val en oor te neem!”

Die aand kan die profeet Miga nie slaap nie. Hy rol rond in sy bed en dink na oor die gesprek rondom die vuur. In sy geestesoog sien hy ‘n hofgeding en die twee partye wat teenoor mekaar staan is ewe bekend aan hom: In die beskuldigde bank sit sy volk Israel, en die aanklaër is niemand anders nie as Yahweh.

Yahweh het ‘n appeltjie te skil met sy volk. Die Engelse “a bone to pick” klink eintlik soveel beter. Die berge en die heuwels word as getuies opgeroep because they have seen it all – hulle is getuies van die verhouding tussen God en sy volk deur die eeue heen.

6:1 Luister asseblief wat die Hére sê: “Staan op, stel jou saak vir die berge, laat die heuwels jou stem hoor.”

2 Luister, berge, na die saak van die Here, en die onverganklike fondamente van die aarde; want die Here het ‘n saak teen sy volk, en teen Israel sal Hy in ‘n strydgesprek tree.

God:

3 “My volk, wat het Ek aan jou gedoen? En hoe het Ek jou moeg gemaak? Antwoord vir My!

4 Het Ek jou dan nie uitgebring vanuit die land van Egipte nie; het Ek jou dan nie vanuit die huis van slawe verlos nie? Ek het vir Moses en Aäron en Miriam voor jou uit gestuur.

5 My volk, onthou asb wat Balak, koning van Moab, beplan het (sy bose planne), en wat Bileam, seun van Beor, hom geantwoord het. Vanaf Sittim na Gilgal, dit alles sodat julle die geregtigheid van die Here sal ken!”

Ons hele geskiedenis getuig van my bemoeienis met julle! Hoe kan julle My beskuldig? Hoe kan julle My vergelyk met die heidense heersers en afgode?

As reaksie op God se moedelose kreet lyk dit dan asof die volk tot insig kom, besef dat hulle nie die historiese feite van God se heilsdade kan betwis nie, en hulle vra hoe hulle die saak met die Here kan regstel. In daardie tyd, wanneer ‘n onderhorige koning of onderdane na ‘n rebellie teen sy opperheer tot oorgawe gedwing is, moes hy ‘n swaar prys betaal om die vorige verhouding reg te stel. Mens kon iedergeval nie in die teenwoordigheid van die heerser kom sonder ‘n geskenk in jou hand nie. Wat sal dit kos om hulle los te koop, om die boete te betaal sodat hulle nie tronk toe hoef te gaan nie?

Die volk:

6 “Met wat sal ek kom staan voor die Here, sal ek myself buig tot die God van die hoogtes? Sal ek kom staan voor Hom met brandoffers, met jaaroud kalwers?

7 Sal die Here gelukkig wees met ‘n duisend ramme, met tienduisende strome van olie? Moet ek Hom gee my eersgeborene vir my oortreding, die vrug van my liggaam vir die sonde van my siel?”

En deur die aanbied van offers word God nogmaals gelyksgestel aan die heidense gode. En word die gedagte versterk dat die volk iets moet gee, iets moet betaal, hoe groter hoe beter, om hulself los te koop uit hul skuld.

Miga:

8 “Hy het bekend gemaak vir jou, Mens (Adam), wat goed is. En wat anders is dit wat die Here van jou soek as om te doen wat reg is (bevorder geregtigheid), en om hesed (kindness to people) lief te hê en om nederig (of dalk aandagtig) te loop/wandel met jou God. (Niks anders nie as dit.)”

Miga weet dat God, anders as die heidense gode van die OT, nie kyk wat in ons hande is wanneer ons kerk toe kom of in ons kamers voor Hom stil word nie. Hy kyk wat in ons harte is en hoe dit in ons lewens tot uitdrukking kom. God vra nie in die eerste plek besittings en geld nie, Hy vra mense. En dit beteken dat Hy vra dat ons verhoudinge reg moet wees – ter wille van onsself en ons eie lewensvreugde en moontlikhede, ook ter wille van ons medemense. Daarom, wanneer die volk moedeloos wil weet “wat sal ons dan saamvat na die Here toe?,” dan lees ons in vers 8: “Mens, die Here het jou bekend gemaak wat goed is.” Dws “Jy weet alte goed wat vir My belangrik is. Julle is verhoudingswesens. Leef so dat jou verhoudinge gesond is.”

  • Bevorder geregtigheid. Dit beteken om in te tree vir diegene wat te na gekom word, om op te staan vir die waarop neergesien word. Jy mag net afkyk op iemand anders as jy besig is om hom/haar op te trek. Die Amerikaanse filosoof en politieke aktivis Cornel West: “Never forget that justice is what love looks like in public.”
  • Wees lief vir hesed, die liefde wat nie grense stel nie, ‘n liefde wat nie van mense (ontvangers) gevangenes of slawe maak nie, maar wat hul vry maak, ‘n liefde wat die beeld van God uitstraal, maar ook in ander na vore bring. Die Engelse woord “kindness” (the quality of being gentle and considerate, of caring for others; synonyms: kind-hearted, warm-hearted, tender-hearted).

Dalai Lama: “My religion is very simple. My religion is Kindness.”

  • Wandel>lewe in nederigheid (en aandagtig) saam met jou God.

Die afgelope naweek het die braaivleisvure weer hoog gebrand. Rondom die meeste daarvan is daar geen woord oor die gode, God of godsdiens gerep nie. Maar by sommige het die gesprek tog in daardie rigting geloop. Sommige NG predikante in die Wes-Kaap sou vir hulle vriende vertel van die brief uit die moderatuur wat ons die week ontvang het: “Die moderatuur van die Sinode van Wes-Kaapland versoek alle gemeentes in die sinodale gebied om Sondag 5 Februarie as ‘n dag van verootmoediging in te rig – met spesifieke verwysing na die buitengewone toestande in die natuur. Die versoek is om in al die gemeentes te bid vir reën in die droogte geteisterde dele van ons land, maar terselfdertyd ook die Here te dank vir die wyd verspreide reëns wat onlangs op verskeie plekke geval en selfs droogtes gebreek het. Verder word ook gevra dat gebid word vir die brandgeteisterde dele van ons streek, asook dele waar die brandrisiko hoog is.”

Ander sou dalk inhardloop en Ivor Price se artikel in Vrydag (27 Jan 2017) se Burger gaan haal om voor te lees: Opskrif: Kom kerk toe, bring net jou bankkaart:

“As ’n predikantskind was ek nog altyd gefassineer deur die sielkunde agter die kollektebord in Sondageredienste.

Vroeër jare, toe ek meer gereeld op die kerkbanke was, kon ek my verkyk aan al die mense wat bereid is om hul laaste vir die kerk te gee – hoopvol dat die poorte van die hemel ook eendag vir hulle oopgemaak sal word.

In my grootwordkerk was die gebruik dat gemeentelede vorentoe loop om hul offerande in die kollektebord te gaan gooi. Dit was meestal ’n gewyde oomblik, óf uit dankbaarheid vir al die seëninge wat reeds ontvang is óf in smeking en gebed dat daar uitkoms vir ’n benarde finansiële posisie sou wees.

Diegene wat niks gehad het om te gee nie, het maar aardig in die banke bly sit terwyl die res een vir een vorentoe geloop het om hul offerande te bring. ’n Keer of wat was dit my werk om die kollektebord vas te hou, en toe kon ek sien hoe die rykes dikwels ’n paar muntstukke in die bord gooi terwyl dié wat ’n sukkelbestaan voer, selde gehuiwer het om ’n volle tiende na die voorraadkamers te bring.

Onlangs beland ek vir ’n doopplegtigheid in ’n megakerk in Johannesburg. Dis so anders as die kerke uit my kinderjare; so ongelooflik groot, en die erediens is so perfek uitgevoer dat dit netsowel ’n pryswenner-teaterproduksie kon wees. Die diens is in nie minder nie as drie tale gehou. Al die gesange en lofliedere se woorde is op ’n PowerPoint-skerm vertoon, en rondom my het mense sommer die skriflesing op hul selfone “ge-Google”.

Ek’s so tipies Kraaifontein, het ek stilletjies vir myself gelag.

Ook niks gewoond nie, nè?

Dis egter met die offerandes dat my mond oopgehang het. ’n Kollektesakkie – so ontwerp dat nie eens ’n vinger daarin kan glip nie – is sommer so in die banke rondgeskuif, en verreweg die meeste mense het sommer van die kaartmasjiene gebruik gemaak. Terwyl die koor sing, is dié masjien van mens tot mens en bankkaart tot bankkaart rondgeskuif. Elkeen het sy eie bedrag en pin-kode ingetik, biddend dat hul geldsake, ondernemings, gesinsverhoudinge en gesondheid geseën sal word.

Is dit nou hoe ’n mens ’n megakerk bou? het ek agterna gedink. Waar lidmate en besoekers tipies net ’n paar rand (of, as die nood druk, ’n paar muntstukke!) in die kollektebord sou gooi, het die meeste nou ’n bietjie meer gegee. Van hulle het letterlik die beste uit hul oes gegee, wagtend op die Bybelse belofte dat hul skure oorvol sal wees.

Self het ek nie ’n probleem met die opneem van ’n kollekte nie. Ek besef maar al te goed dat ’n kerk sekere verpligtinge het wat nagekom moet word. Die ironie is egter dat die kerk hom daarop roem dat almal welkom is.

Toegang is dus gratis, maar jy beter jou bankkaart saambring want ’n kollekte word opgeneem.”

Iets ontbreek vir my in die versoek van die moderatuur. Ongedurigheid toe ek dit lees. Hoe belangrik die natuur ook al is, kan ons mos nie net dae van verootmoediging uitroep wanneer reën, droogte en brande die land verdrink, verdroog of verteer nie?! Waar was die dag van verootmoediging na die afgelope Buitengewone Algemene Sinode toe ons as kerk daarin misluk het om in kindness die hand uit te reik na die kroon van God se skepping, na mense wat na sy beeld geskep is en na wie toe ons die geleentheid gehad het om die hand uit te steek en hulle in te trek, maar toe het die kerk gekies om eerder daardie hand te gebruik om klappe uit te deel… Hoe kan ons offers van verootmoediging bring as ons nalaat om geregtigheid te bevorder en liefde uit te leef? God soek nie offers nie. Hy soek nie mense wat neerbuig as hulle nie ook bereid is om saam te loop nie.

Net so soek God nie ‘n gemeente waar die dienste so ingerig word dat mense in die verleentheid gestel word as hulle nie ‘n geldelike offer in hulle sak het nie. God en sy guns is nie te koop nie. Nie eens teen die hoogste prys nie.

Nou wat is dit dan wat Hy van ons wil hê!?! Mens, Hy het vir jou bekend gemaak wat goed is. En wat anders is dit wat die Here van jou soek as om te doen wat reg is (bevorder geregtigheid), en om hesed (kindness to people) lief te hê en om nederig te loop/wandel met jou God. (Nederig sluit in die wete dat jy nie beter is as ander mense nie, ook nie beter is omdat jy anders is as ander mense nie.)

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Jesaja 8:23 – 9:4 – 2017

22 Januarie 2017 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Proto/Eerste Jesaja – in die tyd voordat Juda verslaan is, Jerusalem teen die grond, en die volk van die Suidryk na Babilonië weggevoer is (586 vC). Ballingskap was in 2 fases – eerste is die Noordryk (Israel) verslaan en ongeveer 150 jaar die Suidryk (Juda met Jerusalem). Knegliedere van die afgelope twee weke is uit Deutero Jesaja en dateer uit die twee fase van die ballingskap. Maar ons gaan vandag ‘n verdere sowat 150 jaar terug in die geskiedenis – na die gebeure rondom die eerste fase van die ballingskap toe.

Dit is die jaar 734 vC (eerste Assiriese inval toe Israel verskeie gebiede aan die Assiriërs moes afstaan), miskien 723 na die verwoesting van Samaria en die einde van die Noordryk.

Teks:

8:23 Want [daar sal nie wees] donkerte vir die land wat angstig is nie.

In die verlede (in die tyd wat agter is) het Hy verneder die land na Sebulon en die land na Naftali, maar in die latere tyd sal Hy in ere herstel die pad na die see, die gebied oorkant die Jordaan, Galilea van die nasies.

9:1 Die volk wat geleef het in die donkerte, het ‘n groot lig gesien,

die wat gewoon het in ‘n land van doodskaduwee – lig skyn oor hulle.

2 U vermeerder die nasie, U vergroot hul vreugde;

hulle juig voor U aangesig (in U teenwoordigheid) soos met die blydskap van oestyd, soos wat hulle juig in die verdeling van buit.

3 Want die juk van hulle las, die juk van hulle skouer, die knuppel van die verdrukker teen hulle – U het dit verpletter soos op die dag van Midian.

4 Want elke stewel  wat marsjeer dat dit bewe en kledingstuk (soldate uniform) wat gerol is in bloed, is (gebruik) as brandstof vir die vuur.

Notas:

8:23 die pad na die see = kusstrook en vlakte van Jisreël

die gebied oorkant die Jordaan = noordelike gebied

Galilea van die nasies  = gebied vd heidene, samevattend die hele gebied wat nou onder heidense oorheersing val

9:2 bevolkingsaanwas = teken van status, eer, rykdom

  • God se teenwoordigheid en seën word dikwels verbind met die groot godsdienstige feeste wat in of net na oestyd plaasgevind het.

9:3 verdrukking onder ‘n juk = algemene beeld vir vreemde oorheersing

  • Dag van Midian verwys na Gideon se oorwinning oor die Midianiete (Rigters 7). ‘n Klein groepie wat ‘n oormag oorwin het. Hierdie herinnering wil moontlik aandui dat God weer die onmoontlike kan doen. Profete het dikwels die volk aan God se magsdade in die verlede hernner ten einde hul geloof te versterk en nuwe hoop te gee.

9:4 Stewel = ook simbool van onderdrukking.

Waarom die klere verbrand en nie gebruik nie?: Om te sê dat elke teken van militêre oorheersing vernietig sal word. (Jesaja het deurentyd ‘n sterk pasifistiese lyn.)

Die toneel van verlossing word geskets asof dit reeds gebeur het, terwyl ons weet die volk het nog geen verlossing ervaar nie. Hoe so? Die Profetiese Perfektum (Profetiese Verledetyd) baie algemeen in die OT: profete verkonding die boodskap so sterk dat hulle dit vertel asof dit reeds gebeur het. “Só seker gaan dit gebeur, dat ek dit vir julle vertel asof dit reeds plaasgevind het – só seker!”

Het Jesaja die onmiddellik vervulling van die lotsverandering verwag? Weet nie. Het hy dit beleef? Beslis nie.

Boodskap

Almal van ons sit met ons eiesoortig probleme en klagtes, en as iemand net die tyd het om lank genoeg te luister, sal ons waarskynlik vir ‘n uur of langer ons harte kon uitstort oor die sleg in ons lewens. Oor skete en pyne kan ons nie uitgepraat raak nie – hierdie boud en daai skouer, die voet en daai laë rug. My en JP se gedagtes word die afgelope dae oorheers deur die diepe bekommernis of ons met ons eie huis sal kan doen wat ons graag wil nadat die huurders uitgetrek het, of ons genoeg geld het om dit op te knap sodat dit vir ons standaarde darem leefbaar kan wees? Iets wat – vir my ten minste – soms tot diep in die nag laat wakkerlê. My skoonsuster is baie lief vir die uitdrukking “om te kla met die witbrood onder die arm”. Want soms is ons klagtes werklik oorbodig.

Daar ís mense wat vanuit ‘n ander plek kyk na die vernedering, die duisternis, die juk in hul lewens. Mense vir wie hul klagtes nie bloot ‘n paar klippies in hul skoen is wat irriteer nie, maar wat, by wyse van spreke, nie meer skoene het om die berg wat voor hulle lê mee uit te stap nie. Dink aan mense wie se leefwêrelde in duie gestort het. Sommige (gedeeltelik) uit eie toedoen, ander buite hul beheer. Dink aan die gemeentelede wat almal onlangs met kanker gediagnoseer is. Dink aan vriende en familie wat in die afgelope jaar of twee die mense naaste aan hulle aan die dood moes afstaan. Dink aan die man wat in die week met my kom praat het omdat sy gesinslewe rondom hom inmekaargetuimel het en daar net eenvoudig geen uitkoms blyk te wees nie. Dink aan Dawie Brink, die uitvoerende hoof van Solidariteit, wat twee kinders in ‘n ongeluk verloor het waarvan hy die bestuurder was, en sy vrou se linkerbeen is bo die knie ge-amputeer. In ‘n onderhoud met Hanlie Retief sê hy: “Jy kan jouself nie dood treur nie. As jy kon, sou jy.” En ons wat kla oor Suid-Afrika se belemmerde situasie – kyk net na arme Amerika!

Dink verder aan mense wat nie meer in hul eie lande kan woon nie. Vlugtelinge. Dink ver terug aan die ballinge van die Noordryk van Israel in die jare 734 – 723 vC – die ongeluk wat hulle getref het, die lotsverandering wat hulle beleef het. Hulle was nie sonder meer armes en verdruktes en nederiges nie. Baie van hulle was hooggeplaastes in die samelewing. Hierdie groep mense was ook nie bloot die onskuldige slagoffers van omstandighede nie. Die vernietigde Noordryk was eens op ‘n tyd baie magtiger en ryker as sy klein buurman Juda in die suide. Amos en Hosea teken die boorlinge van die Noordryk as arrogante sondaars, as ryk mense, sorgeloos, as mense wat self verdrukkers was. Hulle was so ongehoorsaam dat hul eerste lotsverandering van God af gekom het – die vernedering waarvan ons in 8:23 lees. Nou is die bordjies verhang en hulle sit in duisternis. Hulle wou mos! Dit was hulle verdiende loon! So het die profete ook gesê…

Maar wag ‘n bietjie – het ons nie ook elkeen ‘n verdiende loon nie? Ons wat so maklik kla, maar dan so gemaksugtig lewe. Ons wat nie een van arm is nie, maar tog die sente omdraai wanneer ons ons tuinman of huiswerker moet betaal, of wanneer die petroljoggie of karwag hoop op ‘n fooitjie.  Ons wat self onderdrukkers is in eie reg. Of ons probeer vergeet van iemand wat eensaam in die hospitaal lê en hoop op ‘n besoek. Meeste van ons motors ken nie die paaie na hospitale buite Pinelands nie – dis te ver. Ons wag eerder tot na ontslag wanneer die persoon weer naby is. Ons kla maklik oor kleinighede, maar dan kyk ons verby diegene wat werklik in die duisternis sit. Ons is te besig om ons eie klippies uit te skud om nog elders aandag ook te gee waar mense kaalvoet en bakhand wag om net raakgesien te word – ook diegene wat figuurlike honger en dors na aandag.

Die feit dat Israel eens ‘n geskiedenis van onderdrukking in Egipte geken het, bring nie versagtende omstandighede as hulle in hul dag van vryheid self begin om ander uit te buit en te onderdruk nie. Hulle geskiedens gee nie aan hulle die reg om in die toekoms na binne gerig te lewe en nie die mense buite hul kring raak te sien nie.

Maar die omgekeerde is ook waar, en dít is die blye boodskap van vandag se teks: mense wat verneder is of in die duisternis leef, wat die rede ookal mag wees, word nie aan hul verlede gemeet nie. In elk geval nie deur God nie. Die spreekwoord: jou verlede haal jou altyd in – dit tel nie by God nie. God is bý diegene wat nóú in nood verkeer. Vir hulle tree Hy in. Nie deur hulle tot bekering te roep nie, maar omdat Hy wil, omdat dit is hoe Hy is. God is “passievol betrokke by mense wat ly, ongeag hulle geskiedenis”, lees ek in ‘n kommentaar. Straf, selfs in die situasies waar dit ruim geregverdig sou wees, is altyd vreemd aan God se aard. Sy teenwoordigheid bring lig en vreugde vir diegene wat swaarkry – want Hy is genadig en barmhartig, Hy is getrou selfs aan mense wat ontrou is.

Aanvaar ons hierdie lig en vreugde wat van God af kom, die eer, die fees en die oestyd, die jukke wat verpletter word. Ís dit inderdaad vir ons goeie nuus? Wil ons regtig hê dat God die jukke verpletter? Of sou ons dalk eerder verkies om dit te verskuif na die booswigte se skouers? Die wat jukke verdien? Oor hoeveel mense wat swaarkry spreek ons die oordeel uit: Ja dis sleg, ek wil nie daar wees nie, maar dit is darem sy of haar, hulle verdiende loon. Hy het gevra daarvoor.

Maar onthou dan net – hierdie boodskap van lig en vreugde is juis gerig aan booswigte, aan die Noordryk se mense wat sondaars was. God wil nie die instumente van straf verplaas na meer “verdienstelike skouers” nie, nee, Hy wil dit heeltemal vernietig, verbrand!

Ons kan nie ons eie heil bewerk nie. Israel kon ook nie. Hulle wat verdruktes was het heeltemal vinnig genoeg geleer om die verdrukkers te word. Maar ons word tog geroep om in te spring ten hoewe ander verdruktes – om hulle by te staan in hul tyd van duisternis. Wat God nie van ons vra nie is om in te spring teen die verdrukkers en om oordeel en straf te begin uitdeel. Die bevrydingsteologie waartoe ons opgeroep word is om mense wat gevangenes is van hul omstandighede te help bevry, om daarin instrumente te wees in die hand van God. Dis by hulle waar ons ons moet skaar. Dit is daarom nie om die wapens op te neem teen die vyand nie. As dit gebeur sal God Hom skaar by die vernederde vyand – want Hy is by diegene wat in nood is, wat ly, maak nie saak hoe hulle daar gekom het nie.

Die van julle wat in swaarkry – God is by julle. Die van julle wat nie regtig swaarkry nie, maar tog te maklik kla – probeer vergeet van die irritasies en frustrasies in jou eie lewe (God lag dit af – ‘n goedige laggie want Hy ken ons ook, maar nietemin). Sien eerder diegene om jou raak wat ly. Hulle mag selfs jou eertydse vyande wees. As ons in die lig en die vreugde van God se teenwoordigheid wil leef, laat ons dan uitreik na mense hierdie mense. En mag ons so seker soos die profeet met sy werkwoorde van profetiese verledetyd God se bevrydingsboodskap verkondig asof dit reeds plaasgevind het:

Liewe vriend of vriendin wat leef in die donkerte, ons het ‘n groot lig gesien,

Jy wat gewoon het in die land van doodskaduwee – God se lig skyn oor jou!

As ek Barack Obama se laaste woord van sy uittrede toespraak effe kan aanpas: “Yes, we can! Yes, we have” Na “Yes, He will. Indeed, He has!”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Jesaja 49:1-7 – 2017

15 Januarie 2017 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Verlede week en hierdie week: die eerste 2 van 4 knegliedere in Deutero-Jesaja.

Proto / Eerste (1-39): voor ballingskap (Jesaja as outeur)

Deutero / Tweede (40-55): tydens ballingskap (naamlose outeur)

Trito / Derde (56-66): na ballingskap (dissipel van vorige outeur)

Deutero-Jesaja bevat 4 knegliedere: 42: 1-9; 49: 1-6; 50:4-9; 52:13-53:12.

– Geeneen van die liedere gee vir ons duidelikheid oor die identiteit van die dienaar nie (profeet/ander getroue individu/Kores/die volk – [nee]?). Dat die profeet (Jesaja?) in sy dag en tyd nog nie vir Jesus van Nasaret in die oog gehad het nie, maar eerder iemand in sy hier en nou.

– Jesus het wel die amp van knegskap by uitstek vervul en ons word as volgelinge van Jesus ook daartoe geroep (soos Paulus en Barnabas – Hand 13:47).

In die eerste kneglied (Jes 42) is die Here aan die woord. In die tweede lied (49) is die kneg aanvanklik self aan die woord en stel hy dan later die Here aan die woord (vss 5).

Teks: Jes 49: 1-7

1 Luister na my, eilande,! Gee aandag, nasies van ver! [Praat nie met Israel, maar met die nasies]

Die Hére het vanaf die baarmoeder my geroep, [voor my geboorte al!]

vanuit die ingewandes van my moeder het Hy my naam genoem.

2 En Hy het my mond gemaak soos ‘n skerp swaard,

in die skadu van sy hand het Hy my verberg;

Hy het my ‘n skerp (of getoetste of spesiaal verkose) pyl gemaak,

in sy pylkoker versteek Hy my. [Aanvanklik het niemand geweet ek is geroep nie]

3 Hy het vir my gesê: “My dienskneg is jy, Israel, deur wie Ek verheerlik sal word.

4 Maar ek het gesê/gedink: “Tevergeefs (vir niks) het ek gewerk,

vir leegheid en ‘n damp (vapour/vanity) het ek my afgesloof,

maar waarlik: die Here sal aan my reg laat geskied

en my God sal my beloon.

5 En nou sê die Here, Hy wat my vanaf die baarmoeder gevorm het as dienskneg vir Hom

om terug te bring Jakob na Hom toe en dat Israel nie verstrooi sal word nie (chiasme);

en ek sal vereer word in die oë van die Here,

en my God is my krag; [hierdie laaste 2 frases misplaas?, eerder aan einde van vs 4?]

6 (nou) sê Hy: “Dit is vir jou te lig geweeg (lightly esteemed) om vir My ‘n dienskneg te wees

om te laat opstaan die stamme van Jakob en om die oorgeblewenes van Israel terug te bring (chiasme);

Ek maak jou ‘n lig vir die nasies om my verlossing te wees tot by die uithoeke van die aarde.

7 So sê die Here, die Verlosser van Israel, haar Heilige,

vir die een wat diep verag is, vir die een wat deur die nasies verafsku word, ‘n dienskneg (>slaaf) van regeerders: “Konings sal sien en hulle sal opstaan, leiers/prinse sal buig,

ter wille van (le’ma’an) die Here wat  getrou is (nê’ma’an), die Heilige van Israel wat jou gekies het.

Boodskap

Die woord kneg (ebed) in die OT het ‘n omvangryke betekenis gehad. Dit is gebruik vir mense in die laagste van laë posisies (slawe), maar ook vir mense in baie hoë posisies (konings en koninklike amptenare, ook profete – hier sou ons dan wegdoen met die woord “slaaf” soos ons dit vandag verstaan en eerder “kneg” of  “dienaar” gebruik en toelig.) Knegte was dus onderhoriges (slawe), maar ook verteenwoordigers van ‘n hoër gesag (Abraham se slaaf/kneg was sy verteenwoordiger om nms hom vir Isak ‘n vrou te gaan kies), of selfs die hoogste, gesag – Moses, konings en profete was verteenwoordigers van God op aarde. Die woord ebed kon dus sterk vanaf vernederende skeldnaam tot eretitel.

Met die uittog uit Egipte is die volk Israel as kneg van die Here verkies. Maar die volk en hul leiers het hulle status as geroepe knegte dikwels misverstaan en ook misbruik – hulle het gedink hulle kan doen wat hulle wil en opgehou om diensbaar te wees en die wil van Here (Jes 42: reg en geregtigheid, versorging van weses, weduwees, armes en vreemdelinge) na te streef. Daarom dat hulle in ballingskap beland het.

Die eens vername “knegte (konings, priesters, dienaars) van die Here” raak ballinge in ‘n vyandige land – ironies steeds ebeds/knegte, maar nou in die sin van slawe van die vyand. Nie meer verteenwoordiges van God nie, maar nou vernederdes onder die nasies. Hulle twyfel of hulle nog die volk van God is. Die woorde “roeping” en “verbond” klink skielik hol . Dit lyk asof God magteloos is om hulle te help. Wat hulle nodig gehad het was iemand wat hulle sal terugroep na God toe, iemand wat hulle sal verseker daarvan dat hulle sal terugkeer na hulle land toe iemand wat vir hulle hoop kan gee wanneer daar geen hoop onder hulle meer te vinde is nie.

In hierdie desperate omstandighede hoor ons hoedat ‘n naamlose persoon (ons hoor nooit wie hy was nie) opstaan en sy stem laat hoor, ‘n niksnuts wat gedink het dat alles wat hy doen tevergeerfs is en wat self nie by geboorte geweet het dat hy geroep is nie, wat eers later in sy lewe tot die oortuiging gekom het dat die Here destyds al, in die skoot van sy moeder, die roeping van knegskap op hom gelê het. Hierdie man durf dit om in God se naam die nasies aan te spreek en om oor God se verhulde plan te begin praat (1-2).  Hy durf dit om God se beloftes ernstig op te neem en om dit wyd en syd te verkondig. Sy eerste taak is om binne sy onmiddellike konteks die Israelitiese slawe in ballingskap terug te roep na God toe (nr 1) en om hulle van hul eie terugkeer na hulle land toe te verseker (nr 2).

Hy het egter ook ‘n tweede taak en dis nog veel meer omvangryk as die herstel van die volk Israel nadat die Babiloniërs hulle verslaan het. God se redding het nie net die volk in die oog nie, maar die wêreld, die ganse aarde, tot by elke uithoek. Om kneg van God te wees beteken nie net om kneg onder jou eie mense te wees nie, maar om kneg vir die nasies te wees – om vir ieder en elk ‘n lig te wees wat God se verlossing verkondig.

Dit is wat dit beteken om kneg van die Here te wees. Die vraag is nou: Watter soort mens sien kans hiervoor? Wie kan moed hou wanneer dit lyk asof jou werk alles tevergeefs is en jy jou afsloof vir niks – stank vir dank? Wie kan vasbyt wanneer God se plan (ook vir jouself) nog verhul is?: Ja, die Here het jou mond ‘n skerp swaard gemaak waarmee jy mense kan oortuig en jy is ‘n pyl wat spesiaal getoets en uitgekies is vir die taak, maar Hy steek jou weg in sy hand en sy pylkoker, dat jy geroep is, is nie vir almal so opsigtelik nie. Wie kan dapper met hierdie taak voortgaan as dit lyk of die taak heeltemal te groot is – so groot dat jy God voor die hele wêreld moet verteenwoordig? Wie sien hiervoor kans? Wie is diensbaar en afhanklik genoeg?… Wie is dapper en standvastig en amper roekeloos genoeg vir hierdie taak?

Wanneer ons ‘n voorbeeld soek om na te streef, moet ons na die evangelies toe blaai. In Jesus van Nasaret het God vir ons kom wys hoe ware knegskap lyk. Maar waarop het dit uitgeloop? Jesus is nie deur die mense gekroon vir sy woorde (swaard en pyl) en sy dade nie, Hy is gekruisig.

Bygesê: Het God regtig menseknegte nodig om sy werk vir Hom te doen? Nee, ons moet mooi verstaan – dis nie menseknegte wat God se werk vir Hom doen nie, dis God self wat sy werk deur hierdie mense doen. Knegskap is ‘n roeping en dit kom van God af. Dis sy plan, Hy wat roep, Hy wat toerus en wat eretitels gee – dis alles God se werk, maar hierdie werk word nie buite sy knegte om volvoer nie, maar via hulle.

Ons sing in lied… van knegte met koningsgesag – dws nie slawe nie, maar dienaars. Tog is daar altyd hierdie twee kante. Jesus wys dit vir ons. Hy kan as koning gekroon word, maar Hy kies om as kneg gekruisig te word. Soos Paulus en Barnabas word ook elkeen van ons geroep om na die beeld van Jesus knegte van God te wees. Ek sluit af met Douglas Lawrie se vraag hieroor: Wat is die swaarse deel van knegskap? Om tot die uiterste toe verneder te word – soos Jesus? Of om as gevolmagtigde die ganse wêreld namens God aan te spreek – soos Jesus? Is daar inderdaad iemand onder ons wat vir hierdie ondankbare, of is dit nou dankbare, taak kans sien?

Kan ons onsself knegte van die Here noem. Is dit nie darem baie aanmatigend om te sê ek en ons is geroep om ‘n lig vir die nasies te wees nie? Ongelukkig is dit nie ons keuse nie. Of dalk eerde: gelukkig is dit nie ons keuse nie.

Leonard Cohen se lied van verlede week: Anthem: “There is a crack in everything, that’s where the light gets in”

Sy lig skyn deur die krake. Lig wat nie net inkom nie, maar na buite toe uitskyn vir die nasies om te sien…

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.