Mattheus 9:9-13: Hervormingsondag

28 Oktober 2018, Hervormingsondag
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Teks: Mattheus 9:9-13

Tema: ecclesia reformata semper reformanda secundum verbum Dei

Inleiding

Verlede jaar, in 2017, is die 500 jaar herdenking van die begin van die Reformasie wêreldwyd gevier. Dit was 500 jaar sedert die hervormer Maarten Luther sy bekende 95 tesisse aan die voordeur van die Kerk in Wittenberg vasgespyker het. Sy dramatiese handeling is wêreldwyd herdenk en gevier as ’n simbool van protes teen ’n kerk en teologie wat op daardie stadium vir mense ’n swaar juk op hulle skouers gelaai het inplaas daarvan om vir mense die goeie nuus te verkondig.

Een van die slagspreuke wat met die Reformasieverband hou is die Latynse woorde: ecclesiareformata semper reformanda secundum verbum dei.

“Die hervormde kerk moet voortdurend hervorm word volgens die Woord van God.”

Ek is eintlik mal oor hierdie slagspreuk. Hervorming is altyd nodig. Dis ’n voortdurende proses. Verandering, vernuwing, transformasie is ten diepste deel van kerkwees. Geloof is dinamies eerder as staties. Om as gemeenskap van gelowiges getrou te bly aan ons diepste wese en identiteit moet ons voortdurend kan vernuwe en verander.

Ek vermoed dat ons almal onsself op een of ander manier met hierdie slagspreuk kan vereenselwig. Ons is nie daarmee tevrede om dinge eenvoudig te herhaal soos wat dit nog altyd gedoen is nie; ons streef daarna om nie net die kerk nie, maar ook die wêreld te verander; ons koester in onsself die begeerte om ’n verkil te maak, om instrumente van vernuwing in die wêreld te wees.

As gelowiges in die tradisie van die Reformasie is ons ernstig oor transformasie want ons is daarvan oortuig dat dinge nie is soos dit behoort te wees nie. Soos Maarten Luther en die ander Hervormers kan ons nie anders as om in opstand te kom teen die onreg, die uitbuiting, die geweld, die miskenning van mense se waardigheid nie. Dáárom beywer ons onsself om die wêreld te verander.

Die teks wat ons so pas gehoor het gaan in ’n sekere sinhieroor: Oor hoe die wêreld deur die Woord van God hervorm word, oor wat kangebeur as Jesus ’n mens roep.

Om ons te help om die teks te ontsluit het ek vir ons ’n kunswerk saamgebring:

Wat julle hier sien is ’n skildery van die bekende Barok-kunstenaar Caravaggio met die titel: “Die roeping van Matteus die tollenaar.” Dit is in die jaar 1600 voltooi en hang steeds in sy oorspronklike plek in die San Luigi dei Francesi, die Kerk vir die heilige Louis van Frankryk. Op ’n meesterlike manier beeld Caravaggio hier vir ons die oomblik uit waarop Jesus vir Matteus by die tolhuis roep om hom te volg.

Aan die regterkant van die skildery, so effens in die skadu’s versteek, sien ’n mens vir Jesus. Hy staan agter een van sy dissipels, waarskynlik Petrus. Sy hand is uitgestrek na ’n groep van vyf mans wat om ’n tafel sit, besig om geld te tel.

Wat die skildery so besonders maak is hoe Caravaggio dit reggekry het om die omgewing waarin hierdie gebeurtenis afspeel vir sy gehoor lewendig te maak. Die toneel speel af in wat lyk soos ’n versteekte agterkamer. Die mure is vuil en ongeverf. Daar is geen lig wat deur die vensters inskyn nie – asof hulle doelbewus bedek is. Die vertrek is donker – behalwe ’n helder lig wat van agter Jesus, skuins oor sy kop by die vertrek instroom.

Die mans wat om die tafel sit – in teenstelling met Petrus – is baie deftig aangetrek met die nuutste modes van Caravaggio se tyd. Die jong man, wat voor met sy rug na ons toe sit is onmiddellik op sy hoede. Hy is gewapen met ’n swaard aan sy heup.

Verbeel jou jy beland vandag skielik in ’n agterkamer van ’n kroeg of restaurant en daar kom jy ’n groep gewapende mans tee wat in duurste pakke geklee is en om ’n tafel sit en geld tel.

Dit is die tiepe situasie waarin Jesus vir Matteus by ’ntolhuis sien sit het. Tollenaars soos Mattheus het namens die Romeinse ryk, watop daardie stadium vir Palestina met oormag beset het, onhoudbare belasting vanarm mense ingevorder en boonop nog daardeur ’n stewige wins gemaak. ’n Mens konomtrent nie aan groter volks-verraad dink as om jou eie mense só uit te buit nie.

Maar Jesus sien vir Mattheus en dan doen hy dieondenkbare: Hy roep hom. Hy sê vir hom: volg my. Wees jy my student, mydissipel.

Matteus, sê die teks, het opgestaan en vir Jesus gevolg. Die veronderstelling is dat Matteus hier ’n totale transformasie ondergaan, ’n radikale ommekeer in lewenstyl en beroep beleef. Deur op te staan en vir Jesus te volg, los hy sy lewe as tollenaar agter om ’n dissipel van hierdie Rabbi, Jesus te word.

Een van die eerste dinge wat hulle saamdoen is om saam teeet. Kort voor lank is dit die geval dat talle ander tollenaars (waarskynlik ouvriende en oud-kollegas van Matteus) ook saam met Jesus en sy dissipels aanlêom saam te eet.Op hierdie punt word nog ’n groep mense by dieverhaal ingesluit: die Fariseërs.

Die slegte beeld wat ons tipies van Fariseërs het is eintlik onregverdig. Die Fariseërs was eintlik niks minder as die hervormers van hulle dag nie. Hulle was mense van die hoogste morele en geestelike integriteit.

Soos Luther en Calvyn – soos ons – het hulle met diepe ontsteltenis na die onreg gekyk wat hulle mense aan die hande van die Romeinse ryk moes ly en het hulle tot die gevolgtrekking gekom dat hervorming dringend nodig was. Die wêreld was nie hoe dit behoort te wees nie en hulle wou dit verander. Daarom teken hulle protes aan toe Jesus en sy dissipels saam met tollenaars en sondaars aan tafel sit.

Toe Jesus hoor hoe die Fariseërs vir sy dissipels vra hoekomhulle leermeester saam met tollenaars en sondaars eet, antwoord Jesus: “Gesondemense het nie ’n dokter nodig nie, maar wel die siekes. Gaan leer wat beteken,‘Ek wil barmhartigheid hê en nie offerande nie.’ Ek het immers nie gekom omregverdiges te roep nie, maar sondaars.”

Ons sien hier hoe twee logikas teen mekaaruitspeel.

Jesus en die Fariseërs tree met mekaar in debat, en soos wat die 16de eeuse hervormers dit later sou doen, word die debat aan die hand van die Bybel gevoer.

’n Teksvers wat die Fariseërs se hervormingsbeweging sou kon tipeer was Hosea 6:3: “Kom ons wy ons aan God toe, kom ons streef daarna om ons aan die Here toe te wy.” Hulle het die ellende van hulle tyd toegeskryf aan Israel se afvalligheid en verraad, en deur hulle hervormingsbeweging wou hulle die geestelike en morele lewe van Israel weer volgens die wet van God herstel. Daarom het hulle so baie klem gelê op morele en rituele suiwerheid soos met behoud van die Sabbatdag en die korrekte uitvoering van offers.

Juis daarom haal Jesus vir Hosea 6:6 aan: ‘Ek wilbarmhartigheid hê en nie offerande nie.’ “Gaan leer wat dit beteken,” sê hy virhulle. Hy herinner hulle aan wat toewyding aan God beteken, dat God troueliefde en barmhartigheid soek eerder as offers en rituele.

Kom ons kyk weer na Caravaggio se skildery.

Watter een van die mans wat om die tafel sit is Matteus? Mense verskil met mekaar hieroor.

Die meeste mense sê Matteus is die ouer man met die baard. Die lig wat van agter Jesus af instroom verlig se gesig. Hy is verras. Hy wys onseker met sy vinger na homself – “wie, ek?” vra hy verstom. Dit is die oomblik waarin hy homself, dalk vir die eerste keer, in die lig van God se genade beskou. Dit is die oomblik waarin hy homself in die blik van ’n liefdevolle God se barmhartige oë beskou. Waarin hy gesien en geken word soos wat hy nog nooit van te vore gesien is nie. Dit is enkele oomblikke voordat hy opstaan en vir Jesus volg.

Die ander moontlikheid is dat hy nie na homself toe wys nie, maar na die jonger man wat langs hom sit. Die een wat so helemaal oorgebuig – mens wil amper sê in homself ingebuig – sit en geld tel. Terwyl sy een hand besig is om muntstukke op die tafel rond te stoot, klou hy met sy ander hand vas aan ’n sak geld wat hy onder die tafel wegsteek. Indien hy eintlik Mattheus is, is nog totaal en al onbewus van die feit dat hy binne oomblikke ’n radikale omwenteling gaan meemaak. Dalk is die ouer man met die wysvinger eerder besig om te vra: “Wie, hy? Roep jy vir hóm?”

Hoe dit ook al sy, die boodskap is duidelik: die mans wat om daardie tafel is nie van dieselfde kaliber as die Fariseërs nie. Toewyding aan God is nie eers op hulle radar nie. Sonde? Onreg? Ellende? Waarvan praat julle? Hulle is nie eers soekende geeste wat hulle hele lewe lank na God verlang het nie. Die ergste wat by hulle soek raak is ’n paar van hulle muntstukke – en die vind hulle maklik weer, by hook or by crook.

Die logika wat die kunstenaar hier vir ons vertolk is niedie van die Fariseërs nie – dit is iets veel meer verrassend en eintlik verontrustend.Dit is die radikale logika van barmhartigheid, van ’n onverdiende geskenk. Mattheusse transformasie is nie die resultaat van jare se inspanning en toewyding nie, disnie iets wat hy voorsien en beplan het nie, dis nie eers iets waarvoor hygehoop het nie. Dit het eenvoudig met hom gebeur: hy is eendag, onverwags oorweldigdeur God se barmhartigheid.

In ’n onderhoud met Pous Francis kort na sy verkiesing vertel hy hoe onbekend hy aanvanklik met die stad Rome was.

Soos julle weet kom hy van Argentinië. Skielik is hy in hierdie asemrowende stad met al haar grootsheid en prag. Die Franse kerk waar hierdie skildery van Caravaggio hang was egter een van die plekke wat hy eerste leer ken het. Hy het gereeld voor hierdie skildery gaan sit en dit vir ure lank daaroor gemediteer.

“I am a sinner whom the Lord has looked upon… I am one who is looked upon by the Lord.” Dit het vir hom soos ’n slagspreuk geword: Ek is ’n sondaar op wie die Here sy oë laat rus… Ek rus in die wete dat die Here sy blik op my laat rus.

“It is the gesture of Matthew that strikes me,” sê hy in dieonderhoud. “…he holds on to his money as if to say, ‘No, not me! No, thismoney is mine.’ Here, this is me, a sinner on whom the Lord has turned hisgaze.” Toe hy uiteindelik gevra is of hy as die nuwe Pous van die Katoliekekerk sou dien was dit ook sy antwoord: “I am a sinner, but I trust in theinfinite mercy and patience of our Lord Jesus Christ, and I accept in a spiritof penance.” (Ek is ’n sondaar, maar ek vertrou in die oneindige genade engeduld van ons Here Jesus Christus, daarom aanvaar ek hierdie roeping in ’ngees van bekering.

Laat ons afsluit deur ons blik op die Jesus-figuurte rig.

Kyk na Jesus se uitgestrekte hand. Waaraan herinner dit jou?

Dit is natuurlik ’n subtiele verwysing na Michelangelo se bekende Skepping van Adam-toneel teen die Sistynse kapel se dak in Rome. Die hand wat na Mattheus uitgesteek word is die hand van Adam.

Hier is Adam se hand egter in die plek van God. Jesus is die God-mens, die Nuwe Adam, God se skeppende woord wat ons herskep. Wat hier plaasvind, wat daagliks selfs in skubberige agterkamers plaasvind, waar ook al barmhartigheid die toon aangee, waar ook al mense onvoorwaardelik gesien en geroep word, is niks minder as ’n herskepping nie.

Wat hier vir ons uitgebeeld word, is die skeppende en herskeppende krag van barmhartigheid wat onverwags en onbeplan, sonder voorwaardes en sonder enige inisiatief van ons eie in ons lewens inbreek en alles in ’n nuwe lig stel.

As ons dus vanoggend, as mense in die tradisie van die Reformasie, herinner is dat ons voortdurend hervorm moet word volgens die woord van God, moet ons onsself dalk afvra hoe ons dit verstaan.

Verstaan ons dit volgens die logika van die Fariseërs, waarin ons na die ellende van die wêreld kyk en (met goeie bedoelings en toewyding) onsself oortuig dat die probleem daar buite lê, en dat ons weet wat die oplossing is?

Of verstaan ons dit as ’n diepe oortuiging dat God besig is om vir óns deur die barmhartigheid van Jesus Christus te herskep? Dat óns deur gesien te word en geroep te word vermenslik word.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 18:9-14 – 2016

30 Oktober 2016 Pinelands – Hervormingsondag en doop
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Ons vier vandag Hervormingsondag. Die hart van die Hervorming was die belydenis van die regverdiging van die goddelose. In Oktober 1517 het Martin Luther dié oortuiging in 95 stellinge geformuleer en teen die kerkdeur in Wittenberg gaan vasspyker. Dit was gerig teen die Katolieke se fokus op die aflaat-stelsel, of boetedoening (dat mens jou sonde kan wegkoop wanneer jy by die priester gaan bieg, jou geldjie betaal en op hierdie manier jou verlossing self kan verdien). Niemand kan deur goeie werke of genoeg boetegeld die verlossing verdíén nie, het Luther se stellinge verkondig. Ons verlossing lê nie binne onsself nie, maar binne die karakter van God soos aan ons geopenbaar aan die kruis van Christus.

Die gelykenis wat na my mening die duidelikste hieroor praat, is die een van die Fariseër en die tollenaar. Voordat ons dit lees eers ‘n stuk karakter ontleding sodat ons vooraf presies weet met watter tipe mense ons hier te doen kry:

Die Fariseër:

– Ons default prentjie van ‘n Fariseër is gewoonlik negatief, ons dink altyd aan hulle as slegte mense en daarom die vyande van Jesus. Maar ons is verkeerd en laat ons ‘n slag ons eie vooroordele opsyskuif en die man sien vir wie hy is…

– behoort tot een van die strengste godsdienstige bewegings onder die Jode

– Hulle het nie net die wette gehoorsaam nie, maar selfs oortref.

– Goeie mens, opofferings gemaak vir sy geloof

– nie een keer ‘n jaar op die groot Versoeningsdag gevas soos die gebruik was nie, maar 2 maal ‘n week – op Maandae én Donderdae!

– die Fariseërs het gewoonlik die steun van die nasie (the common people) gehad het, omdat hulle nie besonder ryk was soos die meer elite groep Saduseërs nie. Hulle was bv bereid om baie van hulle inkomste (meer as wat voorgeskryf was) weg te gee vir die werk van die Here.

– Hy het homself ingedoen om die lewe vir arm mense meer draaglik te maak.

– all-in-all ‘n goeie mens

Die tollenaar:

– ‘n insamelaar van die Romeinse belastinggelde en deur sy eie mense, die Jode, as ‘n volksverraaier beskou.

– dikwels skuldig aan korrupsie – hulle het meer belasting ingesamel as wat nodig was en so het hulle hul eie volksgenote se geld gesteel en hulleself verryk terwyl soveel ander mense arm was. (SA …)

– ‘n skelm, ‘n kroek, ‘n sondaar

– ‘n slegte mens

Soos wie is jy/ons die meeste, as jy nou moet kies. Dalk, as ons regtig moet eerlik wees, die Fariseër? Ons is nie so goed soos hy nie, maar meeste van die mense wat vandag hier sit neig darem beslis meer na daai kant toe (en ons weet immers ons word nie meer gebind deur die 100e wette van die OT nie). Ons probeer ten minste die regte, goeie dinge doen.

Lees Lukas 18: 9-14

Vs 10-11: Die Fariseër neem sy plek in binne die tempel en hy neem die normale gebedsposisie in: arms en gesig na bo gehef en hy bid oor homself – en soos die gebruik was hardop sodat almal kan hoor…

Vs 13: Die tollenaar het op ‘n afstand bly staan. Hy het nie verder as die voorportaal gekom nie. Hy het gestop daar waar die nie-Jode moes stop, want sy volksgenote het hom in elk geval nie meer as een van hulle beskou nie.

Ons sien hoedat die Fariseër met ‘n oop gemoed en ons sou kon sê ‘n goeie gesindheid tempel toe gaan. Hy weet hy het baie om voor dankbaar te wees. Maar as ons sy gebed mooi lees sien ons dat die Fariseër eintlik maar net dankbaar is vir homself, en vir die feit dat hy soveel beter as ander mense is. Kyk dan net die tollenaar daar by die deur!

Ja, kyk. Hy weet dat hy nie verdien om sy voete oor die drumpel van die kerk te sit nie. (Hoeveel van julle het vanoggend by die deur gehuiwer?) Gee hom dit, hy ken ten minste sy plek. Hy weet ten minste hoe skuldig en hoe onwaardig hy is, so dat hy homself nie eens kon kry om na die hemel op te kyk nie. Hy het bedroef op sy bors geslaan en gesê: “O God, wees my, sondaar, genadig.”

Twee mense gaan kerk toe. Die een is ‘n wonderlike Christen; die ander ‘n verwese sondaar. Die een bring sy CV, die ander sy sonde. Die een bring sy álles (meer as wat nodig is), die ander bring sy níks. Die een kom om te brag, die ander om te bid. “Ek sê vir julle,” sê Jesus dan: “Hierdie man en nie die ander een nie, het huistoe gegaan as iemand wie se saak met God reg is. Elkeen wat hoogmoedig is, sal verneder word; en hy wat nederig is, sal verhoog word.”

Nadat ons die gelykenis en Jesus se gevolgtrekking gelees het, hoe oordeel ons nou oor die Fariseër? “Goddank, ek/ons is nie soos die Fariseër nie! Ja, ek weet ons doen nie so goed soos hy nie, maar ten minste minag ons nie ander mense wat minder het om vir die koninkryk te bied as ons nie. In ons ywer neig ons na die Fariseër, maar in ons houding neig ons gelukkig eerder na die tollenaar se kant toe. Ons doen soos die Fariseër, maar ons bid soos die tollenaar. Ons is veilig!”

En in ons oordeel oor die Fariseër word ons net soos hy… Ons oordeel net nie nou oor die tollenaar nie, maar oor die Fariseër.

Maar laat ons ophou harekloof oor watter kamp ons in behoort. Want in wese gaan hierdie gelykenis nie oor die Fariseër of oor die tollenaar nie. Dit gaan oor God. En God kies nie teen die Fariseër en vir die tollenaar nie. Daar is niks mee fout om vroom te wees of om te streef daarna om ‘n “goeie christen” te wees nie. Die Fariseër doen immers ‘n klomp wonderlike dinge en dis ook goed so! Die probleem by die Fariseër kom egter wanneer hy begin dink dat sy goeie werke hom beter maak as ander mense, en wanneer sy goeie werke hom laat dink dat hy die reg het om oor ander (minder goeie?) mense te oordeel – baie fyn skimpe (dankie Here dat ek nie soos ander mense is nie, en ook nie soos die tollenaar wat daar staan nie!), maar tog in wese oordele… Doen ons dit nie ook soms nie? “Dankie Here dat ek nie só is nie.” “There but for the grace of God go I.”

Vroomheid wat neersien op ander mense. Liefde vir God staan los van liefde vir die naaste.

Die verskil tussen die Fariseër en die tollenaar se gebede is dat die een roem op sy goeie werke en die ander een roem op niks. Die tollenaar probeer ook nie vir God oortuig hoe sleg hy is en dat hy daarom verdien om begenadig te word nie. Ons hoor hom nie bid, soos iemand so mooi verwoord: “Ek dank U, o God, dat ek nie so hoogmoedig is soos daardie Fariseër nie. Ek is ‘n rower, ‘n deugniet, ‘n hond. Twee maal ‘n week gee ek my oor aan bedrog. En nege-tiendes van my bestaan gee ek aan die duiwel. Dankie God, dat my lewe my nederig hou.” Hy lê nie sy sondige dade op sy CV voor as “prestasies vir die onwaardige en daarom die ware ontvangs van die koninkryk van God nie”.

Die tollenaar in hierdie gelykenis roem juis nie in sy sonde nie. Hy neem nie doelbewus ‘n nederige houding in want hy weet dit is wat die Here verwag nie. Hy besef dat hy níks het om voor God te bring nie, hy kom staan daar by met sy leegheid, en hy beroep hom alleen maar op die genade van God. Want die verskil lê by God, nie by die Fariseër of die tollenaar nie. Ons verdien nie God se vryspraak deur ons goeie of deur ons slegte werke nie. Dit is God alleen wat ons vryspreek. Hierdie tollenaar het besef dat hy op geen manier kan verdien om voor God te kom staan nie, en juis daarom mag hy daar staan (selfs al ontbreek die vrymoedigheid). As die Fariseër dit maar net ook kon besef.

Twee dae voor sy dood het die Martin Luther, die Vader van die Hervorming, die volgende neesgeskryf: “Dit is waar, ons is bedelaars.” Ons vier vandag die Hervormingsfees – die regverdiging van die goddelose. Vlg jaar sal dit 500 jaar wees vandat Luther sy lewe op die spel geplaas het vir hierdie evangeliese waarheid. Almal van ons sondige, goddelose mense. Geeneen van ons het iets om op te roem nie. Daarom het ook geeneen van ons die reg om oor ander se kwalifikasies te oordeel nie. Dank die Vader daar is nog mense wat kerk toe wíl kom in vandag se tyd. Laat ons oordele en minagting nie die oorsaak wees van ‘n al kleiner wordende kerk of ‘n keur wat skeur nie.

Mense hoor so moeilik. Jesus se woorde oor die Fariseër en die tollenaar was nog nie koud nie, toe wil die dissipels al mense met hul babas en kleuters wegwys omdat hulle die groep gesteur het. Nog ‘n groep mense wat nie roem op hul verdienstelikheid nie – die babas. Hulle het niks om te gee nie. Soos die tollenaar het hulle geen prestasies nie, hulle kan net maar ontvang. Dit is juis om hierdie rede dat ons binne die NGK verkies om mense te doop wanneer hulle babas is en nie wanneer hulle al groot genoeg is om self te besluit nie. Want as ons eers self kan besluit raak ons doop te maklik iets soos ‘n gradeplegtigheid – ons het mooi geleer hoe om goeie Christene te wees en die doop raak dan ons sertifikaat tot volwasse toetrede in die geloofsgemeenskap. Nee, die doop is nie ‘n prestasie nie, dis ‘n geskenk vir mense wat toegang tot die familie van God op geen manier kon verdien nie. Lia Smit, jy is gedoop binne die familie van God ongeag wat jy eendag gaan bereik of nie. En as jy eendag vind dat daar vir jou nie ‘n plek is nie, mag dit wees dat jy hierheen kan terugkom en ontdek dat jy saam met al die ander bedelaars hier rondom jou welkom is.

Binne die huidige woelinge en onmin in die NGK, mag dit so wees dat mense wat nie kwalifiseer om by ander deure in te gaan nie, of dit nou is omdat hulle te arm is of te eenvoudig, te sondig, te lig of te donker, of te jonk of te oud, of te gay of te skaam, hoe ookal hulle is of nie is nie – dat hulle welkom sal wees. Julle, ons, almal. Ons oordeel nie. Ons weeg mekaar nie op nie. Niemand word hier te lig gevind nie. Hier is plek vir almal.

Ek wil afsluit met ‘n gebed van Thomas Ken (17e eeu) vir ons gemeente wat ek vry vertaal en aangepas het: O Here, maak die deur van hierdie huis wyd genoeg om almal te ontvang wat na liefde en samesyn smag; maak die deur smal genoeg om alle jaloesie, trots en twis uit te keer. Maak die drumpel glad genoeg sodat dit nie ‘n struikelblok sal wees vir ons kindertjies en oumense nie, en ook nie vir voete wat afgedwaal het nie; en maak die drumpel grof en sterk genoeg om die krag van die versoeker weg te keer. Here, maak van die deur van hierdie huis die ingang tot u ewige koninkryk. Amen.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Deuteronomium 6 – 2015

25 Oktober 2015 Pinelands – Doopdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Annabelle Enslin se doop in Pinelands

Die Israeliete se omswerwinge in die woestyn is verby en Moses spreek hulle duskant die Jordaan toe – sy laaste onderwysinge voordat hulle sonder hom die rivier sal oorsteek en die beloofde land Kanaän in besit sal neem.

Die mense in die tyd van die OT het in baie gode geglo, maar die gode was gebiedsgebonde. Elke land het sy eie gode gehad. Daarom was Jakob so verbaas toe hy vlug en God hom in ‘n droom op ‘n vreemde plek ontmoet. Gen 28:16: “Die Here is op hierdie plek en ek het dit nie besef nie!” Daarom was dit vir die volk so belangrik om deurgaans daarvan verseker te word dat God sáám met hulle trek.

Die gebruik onder die heidene was dat, indien jy ‘n nuwe gebied binnegaan, dan moet jy daardie gebied se gode begin aanbid. As jy dit nie doen nie, maak jy die gode van daardie land kwaad en sal hulle hul op jou wreek. Die versoeking sou dus vir die Israeliete baie groot wees om die gode van Kanaän te begin aanbid sodra hulle hul voete daar sit.

Nadat Moses ‘n slaggie asemskep in sy toespraak, val hy met die volgende deurslaggewende paragraaf weg:

4     שְׁמַ֖ע יִשְׂרָאֵ֑ל יְהוָ֥ה אֱלֹהֵ֖ינוּ יְהוָ֥ה׀ אֶחָֽד׃

5     וְאָ֣הַבְתָּ֔ אֵ֖ת יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ בְּכָל־לְבָבְךָ֥ וּבְכָל־נַפְשְׁךָ֖ וּבְכָל־מְאֹדֶֽךָ׃

6:4 Luister Israel, die Here ons God, die Here is een.

Die Shema is die naam van die Joodse oggend(- en aand)gebed. Tradisie-vaste Jode resiteer die Shema as hulle laaste woorde voor hul sterf, en ouers leer hulle kinders om dit te bid voordat hulle in die aand gaan slaap. Dit is ook die eerste geloofsbelydenis in die Bybel. Die belydenis wat die Joodse volk so goed geken het (en vandag steeds ken) soos wat ons die Onse Vader gebed of die Nederlandse Geloofsbelydenis ken en kan opsê. Tydens WO2 het die Jode hierdie belydenis geprewel terwyl hulle na die gaskamers masjeer het.

Shema Israel – Luister Israel – ‘n oproep om ernstig aandag te gee en gehoorsaam te wees aan (ag te slaan op) wat kom. Let op die twee groot letters aan die begin en die einde van die sin – ongewoon, uniek in die BH, en dui op die besonderse inhoud van hierdie sin.

Die Here ons God, die Here is een.

  1. God alleen is God, die enigste god wat bestaan.
  2. God is uniek, onvergelykbaar.
  3. God is enkelvoudig, net een, nie soos die ander volke wat ‘n paneel van gode gehad het nie.

Omdat God enig, uniek en een is, is Hy ‘n “jaloerse” God en verwag Hy eksklusiewe en onverdeelde liefde van die volk aan wie Hy Homself toevertrou het, die volk met wie Hy in ‘n verbondsverhouding getree het. Nie omdat hulle so wonderlik is nie (hulle is die kleinste van al die volke – wurm Israel), maar omdat Hy al hierdie belofte aan hul voorvaders Abraham, Isak en Jakob gemaak het, en die nageslag word in die verbond ingesluit. Van daar die oproep wat spruit uit die belydenis:

6:5 Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart (jou denke) en met jou hele siel (jou lewe) en met al jou krag (besittings, krag en vermoëns – alles wat jy na die tafel kan bring).

In daardie kultuur was dit ongewoon, selfs ongehoord, vir ‘n mindere om ‘n meerdere lief te hê. (Kinders kon nie hul ouers “liefhê” nie en vrouens, behalwe 3 uitsonderings, kon nie hul mans “liefhê” nie.) Tewens, die woord vir “liefhê” was glad nie so emosioneel gelade soos vandag nie. Wanneer God die volk of individue “liefhet”, was die fokus op God se verkiesing van die volk/mense en sy belofte dat Hy toegewyd is aan hulle (commitment). En wanneer Hy in ruil verwag dat die volk Hom moet liefhê, vra Hy onverdeelde trou en lojaliteit aan Hom. ‘n Allesomvattende lojaliteit – lojaal aan Hom alleen in al jou gedagtes en met jou ganse lewe en met alles wat jy tot jou beskikking het.

In ‘n land van vele (af)gode, is liefde vir die Here wat uitdrukking vind in lojaliteit aan die Hom al wat vir die volk moet saakmaak. Hulle moenie hul fokus verloor nie. Om die volk hiermee te help, sit Moses dan ‘n rits hulpmiddels in plek:

6:6 Hierdie woorde wat ek vandag vir jou beveel moet op jou hart (> in jou gedagtes) bly.

6:7 Graveer hulle (die woorde) vir jou kinders (dws prent dit vir hulle in) en praat met hulle wanneer jy sit in jou huis en wanneer jy loop in die pad (wanneer jy op weg is) en wanneer jy lê en wanneer jy opstaan.

6:8 Bind hulle as ‘n teken aan jou hand en hulle moet simbole wees tussen jou oë.

6:9 Skryf hulle op jou deurkosyne en in jou hekke (stadspoorte – daar waar die reg beslis word).

Mezuzah beteken deurkosyn, maar toe hierdie praktyk begin het, het dit die woord geword vir beide die kosyn sowel as die houertjie wat aan die kosyn vasgemaak moet word (PP). Binne die houertjies is sentrale teksverse, destyds geskryf op perkament (dun papieragtige materiaal gemaak van die leer van diere), maar vandag op papier. Altyd Deut 6:4-9 en 11:13-21, en soms ook die dekaloog of 10 Gebooie, Eks 13:1-16 en Num 10:35-36.

Die tefillin is swart leer boksies wat met riempies aan die voorkop of aan die hande vasgemaak word, en binne die boksies is dieselfde skrifgedeeltes. Vandag nog bind die Joodse mans (en soms vroue, maar nie verpligtend vir hulle) elke oggend hierdie boksies aan hul voorkoppe en hande vas ter voorbereiding om hul gebede te doen. Nie net in die oggende nie; soms ook saans of tydens ander geloofsrituele soos begrafnisse of sommige feeste.

6:10 Dan wanneer die Here jou God jou bring in die land wat Hy beloof het aan jou voorvaders Abraham, Isak en Jakob om vir jou te gee… 12: wees dan versigtig om nie te vergeet / maak seker dat jy nie vergeet die Here wat jou gebring het uit die land van Egipte, die huis van slawerny nie.

6:20 Wanneer jou seun (> jou kinders) in die toekoms vir jou vra: ‘Wat is die die verordeninge en die voorskrifte en die bepalings wat die Here ons God jou beveel het?’

6: 21 Dan moet jy sê: ‘Ons was sláwe vir Farao in Egipte, maar die Here het ons met ‘n kragtige hand uit Egipte uitgelei…’

Is hierdie gebruike uitgedien? Allermins. Dit is vandag nog “alive and well” binne die Joodse gemeenskappe. Dit is vir hulle identiteitsbepalend – dit vat saam wie hulle is, waar hulle vandaan kom, aan wie hulle behoort en aan wie hul hulself toewy, en hoe en waarmee hulle hul kinders onderrig. Dag in en dag uit onderrig. Naas die mezuzot en die tefillin is daar nog twee ander gebruike wat ook vanaf die OT tyd die Jode se identiteit gevorm het – die onderhouding van die Sabbat en die besnydenis.

G’n wonder hulle was so ontsteld toe die rabbi Jesus kom en met sy eie dade die Sabbatswet oortree nie. Jesus het dit egter gehad teen die slaafse, wettiese, betekenislose, leë onderhouding van die uiterlike rituele wat nie meer getuig van ‘n lewende verbondsverhouding met God nie. Die volk het baie gou in die Beloofde Land al vergeet van hulle enigste ware God en die Kanaäniete se (af)gode begin aanhang. So met die boksies aan hul kosyne, voorkoppe en hande, die onderhouding van die Sabbat en elke seuntjie wat besny is, het hulle keer op keer in hul dade gewys dat hulle nie meer toegewyd is aan, lojaal is aan God nie, dat hulle Hom nie meer liefhet met hulle hele verstand, hul ganse lewe en al hulle krag nie. Jesus het dit teen die skynheilige praktyk om aan die rituele vas te klou maar van die grootste gebod af te sien. Hy wil nie hê dat leiers in die gemeenskap en ouers vir hul kinders die een ding moet leer, maar dan in hul eie lewens ‘n voorbeeld van die teenoorgestelde moet wees nie. In Matteus 23:5 het Hy baie sarkasties daaroor gepraat – die breë gebedsbande om hulle voorkop en die ekstra groot tossels aan die some van hul klede sodat hulle deur mense gesien kan word, maar hulle kom nie meer die gebod van liefde na nie.

In sy onderwysing bring Jesus hulle dan terug na die inhoud van die boksies – “Meester, wat is die grootste gebod in die wet?” probeer ‘n wetskenner hom vastrek … “Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met al jou verstand. Dit is die grootste en die eerste gebod.” Jesus ken die Shema. Maar dan gaan hy verder as die Shema en hy voeg ‘n tweede gebod hierby toe, een wat ons al aantref in Lev 19:18: ‘Die tweede gebod wat hieraan gelyk staan is, jy moet jou naaste liefhê soos jouself.’ Op hierdie twee gebooie berus die hele Wet en die Profete” (Matt 22:36-40).

Jesus was ‘n Jood, Hy het die Shema geken en Hy sou dit ook bid. Maar Hy het die inhoudelike betekenis daarvan kom herstel – die boksies, het Jesus vir die mense kom leer, is nie leeg nie – dit gaan juis oor die inhoud wat daarbinne geskryf staan! Dit help nie julle besny jul seuns, maar julle harte is nie besny nie. Dit help nie julle onderhou die Sabbat, maar mense gaan dood omdat julle hulle nie wil bystaan, versorg en gesondmaak nie. Dit help nie, dissipels van my, dat julle my toe staan en by my kom leer, maar julle jaag die kindertjies weg nie – die koninkryk is juis vir kinders bedoel. Wie die koninkryk van God nie soos ‘n kind ontvang nie, sal dit nooit beleef nie! (Markus 10:13-16).

Annabelle is vanoggend gedoop, ‘n daad van God self, ‘n heilige sakrament. Hier het vanoggend veel meer gebeur as wat ons met die blote oog kan sien. Sy kan nog geen wette onderhou nie, niks verstaan daarvan nie (maak nie saak hoe slim haar ouers is nie). Klein soos sy is, wurmpie Annabelle – aan haar beloof God sy liefde, genade en trou, onvoorwaardelik. En wat Hy van julle vra, Nico en Charlotte-Louise, is nie dat julle vir haar al die honderde wette van die OT moet leer nie. Nie eens die 10 Gebooie is deurslaggewend nie. Leer haar net díe drie sinne:

Shema Annabelle, Adonai Eloheino, Adonai ehad. (Luister Annabelle, die Here ons God, die Here is een.

Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart, met jou ganse lewe, en met al jou krag.

Jy moet jou naaste liefhê soos jouself.

Niks meer nie, maar ook niks minder nie. Prent dit vir haar in. Praat met haar wanneer julle sit in julle huis en wanneer julle gaan stap om die blok. Wanneer sy julle wakkerhou in die nag en wanneer julle opstaan in die oggend. Skryf dit oor julle huis, maar veel belangriker as dit – skryf dit oor jul eie lewens.

 

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 18:9-14

27 Oktober 2013 Koninkrykstyd – Pinelands 70-jaar feesvieringe en Hervormingsdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman

Ons vier vandag nie een nie, maar twee feeste! Saam met alle ander Protestantse kerke vier ons die hervorming van die kerk wat in die 16e eeu plaasgevind het. Daarnaas vier ons ook ons eie gemeente se 70e verjaarsdag. Ek het besluit om die Leesroosterteks vir vandag te lees – juis omdat dit deel is van ons tradisie dat ons nie tekste kies sodat ons Sondag na Sondag by die Here kan hoor wat ons graag wíl hoor nie, maar dat ons ons ore oopmaak vir watter teks ookal op ‘n Sondag voor ons gelê word. So het dit gekom dat ons vandag ‘n teks lees wat eintlik glad nie ‘n verjaarsdag- of ‘n feestelike gevoel het nie. En tog glo ek dat daar nie ‘n meer gepaste teks vir hierdie dag kan wees nie.

Lees Lukas 18: 9-14
Twee mense het kerk toe gegaan. Die een was ‘n Fariseër. Alhoewel ‘n politieke party, het die Fariseërs behoort tot een van die strengste godsdienstige bewegings onder die Jode. Hulle het nie net die wette gehoorsaam nie, hulle het dit selfs oortref. Josephus (37-100 nC), self ‘n Fariseër, het geskryf dat hierdie groep gewoonlik die steun van die nasie (the common people) gehad het, omdat hulle nie besonder ryk was soos die meer elite groep Saduseërs nie. Hulle was bv bereid om baie van hulle inkomste (meer as wat voorgeskryf was) weg te gee vir die werk van die Here.
Die ander kerkganger was ‘n tollenaar, ‘n insamelaar van die Romeinse belastinggelde, en deur sy eie mense, die Jode, as ‘n volksverraaier beskou. Die Jode het geen ooghare vir die tollenaars gehad nie, want hulle was ook dikwels skuldig aan korrupsie – hulle het meer belasting ingesamel as wat nodig was en so het hulle hul eie volksgenote se geld gesteel en in weelde geleef terwyl soveel ander mense arm was. Iets waarmee ons onsself goed kan vereenselwig hier in SA … kyk net watter elite lewens koop ons belastinggelde vir die regeringsamptenaars, en kyk net hoeveel (miljoene!) van ons belastinggeld word jaarliks met korrupsie verduister.
Ons kan dus met reg sê die Fariseër was ‘n goeie mens, iemand wat opofferings gemaak het vir sy geloof (hy het op Maandae en op Donderdae gevas ipv die gebruiklike een keer ‘n jaar op die groot Versoeningsdag), en hy was iemand wat homself ingedoen het om sodoende die lewe vir die armes meer draaglik te maak – ‘n goeie mens! Die tollenaar, daarenteen, was ‘n slegte mens. Hy het homself verryk deur van ander te steel. Hy het geweet hoe om die sisteem te misbruik vir eie gewin.

Twee mense het kerk toe gegaan. Die een was ‘n goeie mens, en die ander een ‘n slegte mens. Die goeie mens neem sy plek in binne die tempel en hy neem die normale gebedsposisie in: arms en gesig na bo gehef en hy bid. Ons kan die Grieks op twee maniere vertaal: die Fariseër bid tot homself – maar nie noodwendig saggies nie, of hy bid oor homself – in elk geval dan hardop sodat almal kan hoor: “O God, ek dank U dat ek nie soos ander mense is nie: diewe, bedrieërs, egbrekers, en ook nie soos hierdie tollenaar nie. Ek vas twee keer in die week en ek gee ‘n tiende van my hele inkomste.” So baie om voor dankbaar te wees. Maar as ons mooi lees sien ons dat die Fariseër eintlik maar net dankbaar is vir homself, en vir die feit dat hy soveel beter as ander mense is. Kyk dan net die tollenaar daar by die deur! Die Fariseër sê sy CV op, vir God en waarskynlik ook vir almal anders om te hoor. En hy is opreg dankbaar teenoor God – maar nie vir wat God doen nie. Hy is dankbaar vir wie hyself is en vir wat hy alles doen en nie doen nie.

Die slegte mens het daar ver bly staan. Hy het nie verder as die voorportaal gekom nie. Hy het gestop daar waar die nie-Jode moes stop, want sy volksgenote het hom in elk geval nie meer as een van hulle beskou nie. Hy weet dat hy nie verdien om sy voete oor die drumpel van die kerk te sit nie. Hy weet hoe skuldig en hoe onwaardig hy is, so dat hy homself nie kon kry om na die hemel op te kyk nie. Hy het bedroef op sy bors geslaan en gesê: “O God, wees my, sondaar, genadig.”

Twee mense gaan kerk toe. Die een is ‘n wonderlike Christen, formidabel. Die ander is ‘n verwese sondaar, misrabel. Die een bring sy CV, die ander sy sonde. Die een bring sy álles (meer as wat nodig is), die ander bring sy níks. Die een kom om te brag, die ander om te bid. “Ek sê vir julle,” sê Jesus dan: “Hierdie man, die sondaar, en nie die ander een nie, het huistoe gegaan as iemand wie se saak met God reg is. Elkeen wat hoogmoedig is, sal verneder word; en hy wat nederig is, sal verhoog word.”

Tussen die Fariseër en die tollenaar is meeste of almal van ons eerder Fariseërs. Ons probeer ons bes om goeie christene te wees. Ons gee dalk nie almal ons tiende nie, maar ons gee darem wat ons dink ons kan. Ons steel nie. Ons reik uit na andere en ons help. Ons is betrokke by die gemeenskap. En die belangrikste “give-away” van alles: Nie een van ons het vanoggend geskroom om by die deur in te kom nie. Nie een het in die voorportaal bly staan nie, ons almal het genoeg vrymoedigheid gehad om ons geregmatige plekke in te neem. En die punt is: niemand hoef sleg te voel daaroor nie – God kies nie teen die Fariseër en vir die tollenaar nie. Daar is niks mee fout om vroom te wees of om te streef daarna om ‘n “goeie christen” te wees nie. Die Fariseër doen immers ‘n klomp wonderlike dinge en dis ook goed so! Die probleem kom egter wanneer hy begin dink dat sy goeie werke hom beter maak as ander mense, en wanneer sy goeie werke hom laat dink dat hy die reg het om oor ander (minder goeie?) mense te oordeel – baie fyn skimpe (dankie Here dat ek nie soos ander mense is nie, en ook nie soos die tollenaar wat daar staan nie!), maar tog in wese oordele… Doen ons dit nie ook soms wanneer ons verby mense op straat stap, of wanneer ons mense by ons deur (of selfs by die kerk!) wegwys nie? “Dankie Here dat ek nie só is nie.” Die probleem is wanneer ons heiligheid, ons holiness verander na holier-than-thou-ness.

Nou kan ons die ekstreem natuurlik ook na die ander kant toe misbruik sodat die tollenaar eintlik ‘n omgekeerde Fariseër word, en hierteen moet ons ook waak: “Ek dank U, o God, dat ek nie so hoogmoedig is soos daardie Fariseër nie. Ek is ‘n rower, ‘n deugniet, ‘n hond. Twee maal ‘n week gee ek my oor aan bedrog. En nege-tiendes van my bestaan gee ek aan die duiwel. Dankie God, dat my lewe my nederig hou.” Ons moenie begin roem op ons “doemwaardigheid” nie. Ons moenie hoogmoedig raak oor ons sonde nie. Ons moenie van ons sonde ons werk maak asof ons genoeg daarvan moet doen om ons nederig te hou nie. Die Here roep ons tog baie duidelik op om as nuwe mense te begin leef wanneer ons bewus raak van sy genade in ons lewens. Ons kan nie dan maar net aangaan soos voorheen, en selfs dan ons sondige dade op ons CV wil aandui as “prestasies vir die onwaardige en daarom die ware onvangs van die koninkryk van God nie”.

Die tollenaar in hierdie gelykenis roem juis nie in sy sonde nie. Dit is nie sy nederigheid wat sy saak by God reg maak nie. Hy besef dat hy niks het om voor God te bring nie, hy kom staan daar by met sy leegheid, en hy beroep hom alleen maar op die genade van God. Want die verskil lê by God, nie by die Fariseër of die tollenaar nie. Ons verdien nie God se vryspraak deur ons goeie of deur ons slegte werke nie. Dit is God alleen wat ons vryspreek. Hierdie tollenaar het besef dat hy op geen manier kan verdien om voor God te kom staan nie, en juis daarom mag hy daar staan (selfs al ontbreek die vrymoedigheid). As die Fariseër dit maar net ook kon besef.

Die tollenaar besef iets van wat dit beteken om voor God te staan sonder énige waarborge. Ons vier vandag die Protestantse Hervormingsfees. Die hervorming van die 16e eeu is gebou op die vier hoekstene van ons geloof:
Sola gratia – die genade alleen.
Sola fidei – die geloof alleen (dan nie ons geloof of die grootte of sterkte daarvan nie, maar die inhoud van ons geloof, nl Jesus Christus)
Sola Scriptura – die Skrif alleen, nie ditjies en datjies wat in die erediens die sentrale plek inneem nie, maar alleen maar die Woord van God.
Sola Deo gloria – aan God alleen die eer!

Ons vier ook as gemeente vandag ons 70e verjaarsdagfees. Ook vir ons geld die vier sola’s van die hervorming. Die van julle wat iets van die geskiedenis van die gemeente ken sal weet: Sola gratia: ons bestaan vandag nog weens die genade van God alleen.
Sola fidei: Ons hou vas nie aan ons geloof nie, want God weet dit is te wankelrig, maar ons hou vas aan die Een in wie ons glo, want, sê ons hoeksteen, Jesus Christus is die fondament van ons gemeente.
Sola Scriptura: Ons fokus as gemeente in Pinelands op die Woord van God alleen.
En dan die laaste: Sola Deo gloria: aan God alleen die eer! Vir ons bestaan, vir die verjaarsdag wat ons kan vier, vir die getuienis wat ons kan lewer, vir die hoop wat ons kan leef, vir die ruimte wat ons kan bied – nie vir mense wat op hul eie voete kan staan en op hul dade en prestasies kan roem nie, nie vir mense wat met hulle CV’s by ons kom aanklop nie, maar vir mense wat weet dat ons vir alles wat ons het, is en kan gee van God alleen afhanklik is.

Martin Luther was een van die groot geeste van die Hervorming gewees. Twee dae voor sy dood het hy geskryf: “Dit is waar, ons is bedelaars.” Pinelands NGK is ‘n gemeente vir bedelaars. Flashy mense wat in selfvoldaanheid op ‘n Sondag met hulle hande en hul gesigte na bo wil kom dankie sê vir alles wat hulle is, en wat dankbaar is dat daar ‘n voorportaal is wat die sondaars van die vromes skei, hulle sal nie hier welkom voel nie. Mense wat nie kwalifiseer om by ander deure in te gaan nie, of dit nou is omdat hulle te arm is of te eenvoudig, te sondig, te lig of te donker, of te jonk of te oud, of te gay of te skaam, hoe ookal hulle is of nie is nie – hier is hulle welkom. Julle, ons, almal. Ons oordeel nie. Ons weeg mekaar nie op nie. Niemand word hier te lig gevind nie. Hier is plek vir almal.

Ek wil afsluit met ‘n gebed van Thomas Ken (17e eeu) vir ons gemeente wat ek vry vertaal en aangepas het:

O Here, maak die deur van hierdie huis wyd genoeg om almal te ontvang wat na liefde en samesyn smag; maak die deur smal genoeg om alle jaloesie, trots en twis uit te keer. Maak die drumpel glad genoeg sodat dit nie ‘n struikelblok sal wees vir ons kindertjies en oumense nie, en ook nie vir voete wat afgedwaal het nie; en maak die drumpel grof en sterk genoeg om die krag van die versoeker weg te keer. Here, maak van die deur van hierdie huis die ingang tot u ewige koninkryk. Amen.

 

 

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.