Eksodus 32

15 September 2019

Veertiende Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Na bevryding uit Egipte, Hebreërs word nou Israeliete, veertig jaar lange reis na die beloofde land,

Gou kom die Israeliete agter, die reis van Egipte na die beloofde land is ook ’n reis na binne, ’n reis waarin hulle harte herskep moes word. Hulle moes die Egiptiese bestaanswyses afleer en ’n leer wat dit beteken om vry-mense te wees, om aan die regverdige en getroue en genadige Here te behoort en nie aan die Farao en die Farao se ryk van onderdrukking en misbruik van mense nie. Hulle moet leer wat dit sal beteken om ’n seën vir alle volke en nasies te wees

So word die Woestyn ’n skool waarin die Here vir hulle ’n nuwe hart gee:

  • Die manna uit die hemel (dankbare afhanklikheid en mededeelsaamheid),
  • die Sabbat (neem ’n dag om te rus, sodat julle kan onthou dat julle slawe was en dat die Here julle gered het, en sodat julle julle opnuut sal beywer vir die dag dat daar nie meer slawerny sal wees nie)
  • die Torah (’n grondwet wat die nuwe verbond tussen God en sy mense verteenwoordig; leefreëls waarvolgens hulle ’n voorbeeld en ’n seën vir die nasies sal wees).

Maar, hierdie 40 jaar is nie sonder groeipyne nie. Dis nie ’n liniêre opwaartse kurwe na die beloofde land toe nie; dis eerder ’n comrades maraton met opdraandes en beserings en allerhande onvoorsiene terugslae.

Vanoggend se teksgedeelte vertel van een so ’n terugslag. Moses het die volk verseker dat hy na veertig dae op die berg na hulle toe sal terugkeer. Maar toe hy op die oggend van die veertigste dag nog nie verskyn het nie, het die volk begin voel hy sloer nou te lank.

Hulle het ongeduldig begin raak, hulle het vergeetagtig geraak, hulle het angstig en paniekbevange geraak.

Waar is die man Moses dan nou? Ons soek ’n god wat by ons is, wat ons kan sien. Aaron voel hoe die volk roer. Aaron sien hoe die volk beweeg en hy beweeg saam. Sy optrede herinner baie sterk aan een van die talle populistiese leiers wat wêreldwyd al hoe meer mag kry en aandag geniet: onkritiese aanvaarding van wat ook al die volk wil hê. Drie dinge wat populistiese leiers doen:

  • Hulle maak misbruik van mense se ongeduld en angs.
  • Maak ’n goue kalf uit die ringe wat hulle uit Egipte gebring het. Hy gebruik die dinge van Egipte, die gereedskap van slawerny en onderdrukking om ’n god te maak. Einstein: logika wat gister se probleme geskep het, kan nie môre se oplossings bied nie. Dink aan mense wat die doodstraf wil terugbring om misdaad in te perk, weermag in die townships, polisie wat by Marikana ’n optog in ’n slagveld omskep het, ’n nuwe regering wat die ou elite eenvoudig vervang het met ’n nuwe elite en wat geld wat bestem is vir armes gebruik om hulleself ryk te maak.
  • Wanneer die volk sê: dit is die god wat ons bevry het, dan korrigeer Aaron hulle nie. So raak Aaron selfs bereid om die geskiedenis te herskryf.

Aaron is baie slings: Môre vier ons fees oor YHWH? Hy verbloem die afgodsdiens in die naam van YHWH. Dit is die gevaarlikste vorm van afgodsdiens: wanneer ons afgode aanbid in die naam van die Here. Wanneer ons ons afgodsdiens selfs van onsself af wegsteek. ’n Subtiele vorm van afgodsdiens wat stadig maar seker vir God herdefinieer. Eintlik aanbid is geld, mag, blydskap, gemak, sekuriteit, godsdiens – maar as ons dit in die naam van God doen, is dit okay. En dan bid ons tot God om vir ons te gee wat ons van ons afgode verwag.

Augustinus: Afgodsdiens is om te aanbid wat gebruik moet word en om te gebruik wat aanbid moet word.

Wat is die gode waaraan ons harte kleef? Individualisme, materialisme, nasionalisme, geld, sekuriteit, geweld . . .

Wat ons moet raaksien is dat daar sekere kondisies is waarin ons veral vatbaar is om na afgode te gryp: wanneer ons ongeduldig raak, wanneer ons vergeetagtig raak, wanneer ons angstig raak of bedreig voel of nie die herkenning kry wat ons voel ons verdien nie.

Toe God sien dat die Israeliete hulle rug draai op hulle ooreenkoms en van die gegote kalf sê: “dit is die God wat ons uit Egipte bevry het,” het God woedend geraak.

Eers lyk dit of God sy volk wil onterf. “Gaan af,” sê God vir Moses, “want jou volk wat jy uit Egipte laat optrek het, het hulle wangedra.”

En dan die volgende verskriklike woorde: “Laat my dan nou met rus,” sê God vir Moses, “sodat my toorn teen hulle ontbrand en Ek hulle kan vernietig. Ek sal dan van jou ’n groot nasie maak.”

Hoe moet ons God se woede, wat selfs dreig om die Israeliete te verwoes, verstaan?

  1. As profeet word Moses in God se teleurstelling en verontwaardiging ingenooi. Ook as lesers word ons uitgenooi om deel te neem aan wat dit vir God beteken wanneer ons ons rug draai op God, en op onsself, wanneer ons minder is as wat ons kan wees. Die Hebreeuse woord wat in Afrikaans as ‘toorn’ vertaal word, is nie ’n irrasionele woedeuitbarsting nie. Die woord beteken veel eerder iets soos ‘regverdige verontwaardiging’ – dit is ’n uitdrukking van diepe verontwaardiging oor onreg en ontrou.
  2. Daarom sê iemand soos Abraham Heschel dat die uitdrukkings van God se toorn in die Bybel, nie geïgnoreer moet word nie, soos wat ons maar gewoonlik doen omdat dit ons ongemaklik laat. Wanneer God se toorn ontvlam gee vir ons ’n blik op God se patos en liefde. Dit is ’n uitdrukking van God se pathos – van God se medelye en verbondenheid met God se skepsels. God se woede is altyd maar ’n oomblik, maar sy troue liefde is vir ’n leeftyd.
  3. God is besig om vir Moses te toets: deur vir Moses te sê: moenie nou inmeng nie, ek gaan die volk vernietig, is God eintlik besig om vir Moses aan te dui tot watter mate hy kan inmeng. Niks maak jou meer bewus van jou vermoë om in te meng, as wanneer daar vir jou gesê word dat nie moet inmeng nie. God sê vir Moses om nie in te meng nie; in die hoop dat Moses dit wel sal doen.

Gaan Moses opstaan vir die volk, en namens hulle intree? Gaan Moses opstaan vir barmhartigheid, en vir genade pleit?

En om seker te maak dat Moses eg is stel God selfs vir hom ’n lokval: as jy my toelaat om die mense te verwoes, sal ek van vooraf begin met jou. Gaan Moses toelaat dat God hom omkoop, of gaan hy God se beloftes aan sy volk onthou en die volk se belange vooropstel, selfs teen sy eie hand?

Moses slaag die toets, deur vir God te korrigeer. Dit is nie ek wat die Israeliete uit Egipte laat optrek het nie, dit was U. Here, dit is U mense wat U uit Egipte bevry het. Hoekom wil U hulle verslind deur u toorn? As ons vergeet wie ons is, is ons in die moeilikheid, maar as U vergeet wie U is, dan is dit verby met ons. Aaron het die geskiedenis skeef gebuig, Moses buig dit weer reg.

Moses bied twee oorwegings/argumente: 1) Wat sal die bure dink? (die Egiptenare). 2) Het U dan vergeet van U belofte aan die voorouers? (Abraham, Isak, Jakob). God se goeie naam is op die spel, so wel as die belegging wat God gemaak het ter wille van die wêreld se redding. Die regter en koning van die wêreld, moet nie net regverdig en barmhartig wees in sy optrede nie, die nasies moet dit ook raaksien, sodat hulle sal weet dat God regeer en dat hulle ook tot bekering sal kom. Meer nog, hoe sal toekomstige generasies in die Here vertroue as God op hierdie kritiese oomblik ontrou is aan sy eie beloftes?

Uiteindelik bring Moses se worstel met God die deurslag. Die HERE onthou van sy beloftes, en besluit om op te tree soos die eer van sy Naam vereis, eerder as volgens die Israeliete se oortredings.

Moses is ’n voorbeeld van ’n ware profeet. God is nie ’n robot nie. Dit is ’n verhouding, waarin albei partye mekaar kan beïnvloed. Profete is bemiddelaars tussen God en mense.

Moses is ’n voorbeeld van wat gebed werklik is: om God se goeie dade en beloftes in herinnering te roep, om in elke omstandigheid te soek na God se troue liefde. Om te onthou wie God is en wie ons is. Om geduldig te wag op God. Om angstigheid te omskep in vertroue en hoop.

Bybel as venster en Bybel as spieël.

Moses smeek vir God se vergifnis, maar Aaron weier om skuld te erken, om verantwoordelikheid te aanvaar, tot inkeer te kom. Moses vra vir God se genade en gaan dan af om presies die teenoorgestelde te doen.

Moses en Aaron: Dit was nie ek nie. Wil nie verantwoordelikheid neem nie.

Moses: wie is aan God se kant? Leviete. Gaan en moor. En hulle vermoor 3000 mense.

Hoe maak ons as dit voel of Jesus sloer?

Hoe maak ons onder in die vallei? Raak ons ongeduldig, vergeetagtig, angstig?

Lukas 19:1-10; Handelinge 9:1-31

1 September 2019

Twaalfde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Boodskap: Drie fasette van versoening (met erkenning aan Prof. Klippies Kritzinger)

1.   Inleiding

As ’n mens dink aan wonderwerke in die Nuwe Testament, dan dink jy gewoonlik aan die genesing van blindes en dowes, of die opwekking van Lasarus. Maar in die twee gedeeltes wat ons gelees het, is daar vier gebeurtenisse wat van die grootste wonderwerke in die Nuwe Testament uitmaak. En elkeen van hierdie wonderwerke verteenwoordig vier fasette van versoening:

1. Saggeüs wat restitusie doen teenoor die mense wat hy uitgebuit het; 2. Saulus, die Fariseër en vervolger, wat oorweldig word deur Christus en ingetrek word in God se sending op aarde; 3. Ananias, die vervolgde persoon, wat gaan bid vir Saulus, sy voormalige vervolger; 4. Barnabas, die bemiddelaar, wat brûe bou en vrede maak tussen Saulus en die kerk in Jerusalem.

Vier fasette van versoening. Dit is die soort wonderwerke wat ons vandag in ons Suid-Afrikaanse gemeenskappe nodig het. Ons kyk vanoggend na slegs drie van hierdie fasette, drie versoeningsrolle wat ons in ons gemeenskappe kan (en moet) speel:
Dis die Saggeüs-rol (restitusie teenoor dié wat ek benadeel het),
die Ananias-rol (vergifnis vir dié wat my benadeel het),
en die Barnabas-rol (bemiddeling tussen dié wat nie bymekaar kan uitkom nie).

Afhangende van wie ek is en wat ek al in die lewe deurgemaak het, word ek vandag geroep en uitgedaag om een of meer van hierdie rolle te speel.

2.     Die Saggeüs-rol (Lukas 19 – restitusie)

‘n Mens bly nooit dieselfde as jy saam met Jesus eet nie. Saggeus het dit agtergekom toe Jesus hom uit die boom gehaal het en saam met hom huis toe gestap het. Terwyl die hele dorp staan en skinder oor die slegte geselskap waarin Jesus verkeer, verander Jesus Saggeus se hele lewe.

Saggeus was so verbaas dat iemand hom as mens raaksien en ernstig neem, dat hy sy lewe oopgestel het vir die boodskap van God se Ryk. In Jesus se oë is Saggeüs nie in die eerste plek “die hooftollenaar nie” maar ‘n kind van Abraham, ’n geliefde kind van God. En dit is hierdie erkenning van sy menslikheid wat maak dat Saggeüs, terwyl hulle aan tafel sit, oorval word deur die werklikheid van sy lewe en wat hy besef watter onreg hy sy naaste aangedoen het.

Maar wat Saggeus so ’n goeie voorbeeld van versoening maak is dat hy nie net jammer voel oor wat hy ander mense aangedoen het nie; hy besluit om iets daaraan te doen; om sy lewe om te keer. Toe hy homself uit die sentrum van sy lewe uithaal en besluit om dit te bou rondom Jesus se goeie nuus, het hy besef dat hy sal moet regmaak wat hy verbrou het, dat hy die verhoudings wat hy deur sy onreg afgebreek het moet probeer herstel.

Dit sou hom lank geneem het om by almal uit te kom, maar die belangrike punt om te verstaan is dat dit nie net gaan oor die geld wat hy moes teruggee nie. Deur geld terug te gee probeer Saggeus die verhouding herstel met die mense wat hy benadeel het. Versoening gaan ten diepste oor die herstel van ‘n versteurde of verbreekte verhouding en die saam-werk aan ’n nuwe gedeelde toekoms.

Ek dink dit is veelseggend dat Jesus kies om van Saggeüs te sê dat hy ’n kind van Abraham is. Kinders van Abraham weet dat God ons altyd seën om ander tot seën te wees – en op ’n besondere manier vir die vreemdeling, die weduwee en die weeskind. Ons menswaardigheid is gewortel in ons gedeelde menswees. Ek kan nie vry wees as jy nie vry is nie. Ek kan nie mens wees as jy nie mens is nie.

Die ander eienskap van kinders van Abraham is dat hulle reisigers is. Nes hulle oervader, is hulle op soek na hulle naaste, op soek na versoening, op soek na die herstel van gebreekte verhoudings.

Die versoeningspad wat Saggeus vir ons wys is een van die langste reise in die wêreld – die pad van die seun na die bure se voordeur nadat sy krieketbal hulle venster gebreek het; of die pad van ‘n man na sy vrou om vergifnis te vra vir al die maniere waarop hy haar verwaarloos en verneder het; of die pad van ‘n polisie-generaal uit die ou Suid-Afrika na die WVK om te bely wat hy ander mense aangedoen het.

Om die Saggeüs-rol te speel is om onderweg te wees. Dit is ’n pad na buite, na my mede-mens, maar dit is ook ’n reis na binne, na die dieptes van my eie hart. As ek nie by die eerste opdraande al gaan moed opgee nie, sal ek moet erken dat die heling wat moet plaasvind nie net daar buite lê nie, maar ook hier binne. Saggeüs het nie restitusie gedoen omdat dit polities korrek was of om sy skuldgevoelens te stil nie, maar omdat hy in Jesus sy eie diepste menswees ontdek het en toegelaat het dat die vrede van Christus deur hom vloei.

3.   Die Ananias-rol (Handelinge 9 – vergifnis)

Toe die Here aan Ananias in ’n visioen verskyn was hy aanvanklik onwillig om vir Saulus te gaan bid. Hy het goeie rede gehad om te weier: “Saulus is die vyand, hy is hier om ons gevange te neem en voor die hof te sleep; ons kan hom nie vertrou nie.” Dit het heelwat mooipraat en oortuiging van die Here gekos voordat Ananias bereid was om die Reguitstraat af te stap na die huis van Judas om by Saulus uit te kom.

Dit is seker dié langste reis in die wêreld – die pad van die slagoffer na die huis van die vervolger, die pad van die benadeelde en vernederde na die een wat haar of hom uitgebuit het. Om wat te doen? Om jou hande op hom of haar te lê en te sê: “Broer Saulus, broer Helgard, my broer, my suster….”

En die heel moeilikste deel van daardie lang reis is die laaste 50 sentimeter: om naby genoeg aan jou voormalige vyand te kom sodat jy aan hom of haar kan raak. Om deur jou aanraking die vyandskap, die vrees, die weersin of die haat te erken, maar dit dan ook af te lê – in die naam van Jesus.

Het jy opgelet hoedat Ananias teengestribbel het, hoe hy teruggepraat het toe die Here hom aangesê het om vir Saulus te gaan bid? Versoening is nie ‘n oppervlakkige “kiss and make up” ter wille van die vrede nie. As versoening eg en eerlik is, dan gaan dit altyd gepaard met pyn, soms selfs met konfrontasie, omdat dit in versoening gaan oor die genesing van wonde, die heelmaak van gebroke verhoudings; ook die stryd teen my eie onversoenlikheid waarin ek wegkruip van God en my naaste.

Ek dink dit is belangrik om raak te sien dat Ananias nie na Saulus toe gegaan het as die Here nie vir hom kon sê dat Saulus reeds verander het nie. Dit maak dit veel makliker as ons weet dat die een wat ons benadeel het of onderdruk het al klaar op die pad van bekering en vernuwing is. Vir my wat hoofsaaklik ’n Saggeüs-rol moet speel, is dit belangrik om te hoor. As ek as iemand wat deur apartheid bevoorreg is nie my eie werk begin doen het nie, hoe kan ek verwag dat die slagoffers van daardie sisteem hulle werk sal doen. Maar as dit duidelik is dat ek op reis is, en my mede-mens kan sien waar my hart is, kan my medemens met groter vertroue die rol opneem wat van hom of haar gevra word.

Weereens, moet ons nie die illusie het dat versoening ‘n eenmalige gebeurtenis is nie. Dis in werklikheid ‘n lang reis waarin elke dag nie ewe maklik is nie, en waarin ek geduld met myself moet hê. Bo alles is dit belangrik om eerlik te wees met myself oor my gevoelens en gedagtes; en ook eerlik in my ontmoeting met iemand wat my benadeel het. As ons saam ’n pad gaan stap is daar dalk dinge wat hy of sy moet hoor of beter moet verstaan. Oppervlakkige versoening bring ons nêrens nie.

Maar, aan die ander hand, as ek botweg weier om te vergewe en my pyn as ‘n stok gebruik om my kwaaddoener vir ewig mee te slaan, dan verstaan ek ook nie God se genade-evangelie nie. Êrens vandaan sal ons die genade en geloofskrag moet kry om saam met Ananias in Reguitstraat af te stap om seënende hande te gaan lê op die Saulusse wat ons benadeel en seergemaak het. En dan sal ons saam moet gaan werk aan die strukture en samelewingspatrone wat nog steeds soveel mense benadeel en verarm.

4.   Die Barnabas-rol (Handelinge 9 – bemiddelaar en vredemaker)

As dit vir Ananias en die ander volgelinge van Jesus in Damaskus moeilik was om Saulus te aanvaar en te vergewe, stel jou voor hoe moeilik dit vir die Christengemeenskap in Jerusalem moes wees om hom in hulle midde op te neem. Dis immers waar hy vele volgelinge van die Weg laat arresteer het en voor die Joodse Raad laat bring het om in die tronk gegooi te word (Handelinge 8:8). Dit is waar hy goedkeurend by Stéfanus se steniging gestaan en kyk het sodat die gemeente van Christus uit Jerusalem verstrooi is. Hoe sou die gemeente wat in Jerusalem oorgebly het hom kon vergewe en aanvaar?

Daar is baie sulke vasgevalde verhoudings in die wêreld. En sulke verhoudings kom dikwels nooit reg tensy iemand van buite as ‘n bemiddelaar bykom nie. Barnabas was so ‘n bemiddelaar, ’n vredemaker wat op eie inisiatief, sonder dat iemand hom gevra het, die twee partye bymekaargebring het. Barnabas het Saulus se potensiaal as ‘n getuie vir Christus besef; hy het ook besef dat Saulus nêrens sou kom as hy nie op een of ander manier deur die leiers in Jerusalem aanvaar word nie.

Die eenheid van die kerk van Christus was, soos dikwels in die geskiedenis, op ‘n heel besondere manier op die spel. So het Barnabas vir Saulus na die apostels toe gevat en vir hulle vertel dat hy op die pad na Damaskus die Here gesien het, dat die opgestane Heer met hom gepraat het, en dat Saulus na sy bekering in Damaskus openlik in die Naam van Jesus gepreek het.

Deur sy getuienis oor Saulus, het Barnabas die deur oopgemaak vir Saulus om opgeneem te word in die hart van die Jesus-beweging van daardie tyd. Dit was ‘n ongelooflik belangrike gebeure vir die geskiedenis van die kerk. Hoe sou die Nuwe Testament gelyk het sonder die 13 briewe van Paulus? Hoe sou die Jesus-beweging ontwikkel het sonder Paulus se reuse-bydrae om die een versoende, veelkleurige liggaam van Christus uit Jode en nie-Jode te versamel?

Barnabas sien die probleem, hy vat Saulus se hand en stap saam met hom na die kerkmense in Jerusalem. En hy help hulle om bymekaar uit te kom. Vandag het ons duisende Barnabasse in ons land en in die NGKerk-familie nodig wat vasgevalde en onversoende verhoudings sal raaksien en iets daaraan sal doen. Mense met genoeg geloofwaardigheid aan beide kante van die konflik, mense van integriteit wat nie magspeletjies speel nie maar dienaars en bedienaars, van God se versoening wil wees.

Dit is waar ek dink ons In Gesprek voor God ­eredienste ’n belangrike bydrae lewer – in ons eie geloofsvorming – maar ook as ons gemeente se publieke getuienis in ons stad en in ons land. Wilhelm Verwoerd is vir ons almal ’n voorbeeld van iemand wat met groot egtheid en vanuit sy geloof as ’n Christen die rol van n brugbouer en ’n vredemaker speel. By ons volgende gesprek-eredienste gaan ons nog sulke voorbeelde van vredemakers nooi by wie ons kan leer.

4. Ten slotte

Nie een van ons is eenvoudig ‘n Saggeus of ‘n Ananias of ‘n Barnabas nie. Op ‘n manier is elkeen van ons tegelyk ‘n kwaaddoener, ‘n verontregte en ‘n (potensiële) vredemaker.

Eerstens, is dit belangrik om duidelikheid te kry oor die spesifieke rolle wat ek in verskillende kontekste behoort te speel. As ’n individu, op ’n interpersoonlike vlak, is my rol dalk anders as die rol wat as deel van ’n groep moet speel. As ’n algemene riglyn, kan ons die storie van die Fariseër en die Tollenaar onthou: om nederig te fokus op my eie rol en my te beywer vir die werk wat ek moet doen – eerder as om vanuit ’n plek van hoogmoed of arrogansie kommentaar te lewer oor wat die ander behoort te doen of nie goed genoeg doen nie. Kom ons wees sensitief daaroor dat ons verskillende rolle het om te speel; dat my reis anders gaan lyk as joune, maar dat ons mekaar nodig het en by mekaar kan leer.

Elkeen van hierdie rolle het sy unieke uitdagings. En as ek eers duidelikheid gekry het oor wat ek op moet fokus, is dit my verantwoordelikheid om myself vir daardie rol te bemagtig.

is hier waar ons mekaar as ’n gemeente kan ondersteun. ’n Mens kan nie hierdie werk op jou eie doen nie. Daarom rig ek vanoggend ’n uitnodiging om deel te raak van ’n versoenings-fokusgroep waarby ons mekaar gaan help om in ons unieke versoeningsrolle te groei.

Deur jou naam vanoggend by die ingangsportaal op die lys te plaas, verbind jy jou nog nie tot enige iets spesifiek nie, maar wel dat jy inligting wil ontvang oor verdere gespreksgeleenthede, werkswinkels en hulpbronne waardeer ons mekaar verder kan bemagtig en ondersteun.

Hebreërs 11:1-3; 8-16

11 Augustus 2019

Negende Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Anneliese Burgess het hierdie week ’n mooi berig geskryf vir die Vrye Weekblad, met die titel: “Suid-Afrika: 10 redes vir optimisme en hoop.” Hoewel sy, in haar eie woorde, ’n bok is vir optimisme, sê sy dat die afgelope week se nuusgebeure haar in ’n depressie gedompel het. Sy verwys na “Eskom se inploffing, die openbare beskermer se wanbegrip van haar rol, die doemprofesieë oor die ekonomie, die skrikwekkende statistieke oor werkloosheid, die onaanvaarbare geweldsmisdaad ens.”

En tog, meen sy, is daar steeds rede om te hoop. Na aanleiding van gesprekke met 10 Suid-Afrikaners – politici, sakemense, aktiviste en akademici –  gee sy 10 redes waarom ’n mens in Suid-Afrika kan aanhou om met hoop te lewe, sonder dat ’n mens die geweldige uitdagings ignoreer. Ek kan haar artikel aanbeveel. Ek dink ons kan almal doen met ’n bietjie hoop. Sonder hoop kan ons nie lewe nie.

***

Ek onthou ’n storie wat vertel word van ’n Joodse gesin in ’n konsentrasiekamp in Duitsland. Nadat die seun dit reggekry het om ’n stukkie botter uit die kombuis gesmokkel te kry, gebruik die pa dit om met ’n stukkie skoenveter ’n klein Sabbats-kersie te maak. Die seun was woedend: hoe kan pa die kos uit ons monde neem om ’n verdomde kers te maak?! Waarop die pa geantwoord het, my kind, sonder kos kan ons vir ’n paar dae lank oorleef, miskien ’n week, maar sonder hoop sal ons dit nie eers deur hierdie nag maak nie.”

Hoop is noodsaaklik; maar juis daarom moet ons oppas vir vals hoop. Ons moet oppas vir vorme van hoop wat nie die donker nag kan sien vir wat dit is nie. Ons moet oppas vir oppervlakkige vorme van optimisme wat net inspireer terwyl dinge vlot loop en nie ook deur moeilike tye kan volhard nie. Hiermee dink ek kan vanoggend se teksgedeelte ons help.

***

Ons weet nie baie van die gemeente aan wie die Hebreër-brief geskryf is nie, maar ons kan van die brief self aflei dat hulle Christene met ’n Joodse agtergrond was. Daarom is die brief so propvol Ou-Testamentiese verwysings; die skrywer kon aanneem dat sy gehoor vertroudheid was met die Hebreeuse geskrifte.

Maar sedert hierdie gemeente se bekering tot die Christelike geloof, het hulle “’n geweldige stryd van lyding deurstaan…” Ons lees dat die owerhede hulle “deur beledigings en deur verdrukking openlik bespotlik gemaak” het. Hulle “besittings is van hulle afgeneem” en omdat hulle medelye betoon het aan “mense wat sleg behandel is en as gevangenes aangehou is” is hulle eie lewens ook in gevaar gestel.

Onder die druk van vervolging is hulle geloof getoets: bly hulle getrou aan die evangelie, bewys hulle medelye met hulle wat vervolg word, loop hulle die risiko van verdere vervolging. Kies hulle om eerder met jou omgewing te assimileer, byt hulle op hulle tong wanneer hulle onreg sien, maak hulle hulself maar tuis in die status quo, dan verloën hulle die evangelie.

Dit is die situasie wat aanleiding gegee het tot hierdie Hebreër-brief, wat eintlik ’n preek was. Die skrywer noem dit ’n boodskap van aansporing. Hy wil die gelowiges aanspoor om in hulle geloof te volhard en getrou te bly aan die hoop wat in hulle leef, eerder as die hopeloosheid van hulle donker omstandighede.

***

Dit is die konteks waarin die prediker sy bekende definisie van geloof gee: “geloof is sekerheid van die dinge wat gehoop word; ’n bewys van die dinge wat nie gesien word nie.”

Geloof in hierdie konteks gaan nie oor of jy saamstem met sekere dogmas of leringe nie. Geloof is hier ’n antwoord op die vraag: kan ek getrou bly aan die bestemming wat God deur Jesus besig is om vir sy skepping voor te berei, al is dit nog nie duidelik hoe ek daardie bestemming gaan bereik nie?

Hier gaan geloof oor volharding en deursettingsvermoë langs die weg wat Jesus vir ons geleer het. In sulke donker tye is die teenoorgestelde van geloof nie twyfel nie, maar moedeloosheid, apatie en sinisme – dit is om tou op te gee, of om jou hande op te gooi, of om jou skouers op te trek.

Wat van Abraham en Sara geloofshelde gemaak het was nie dat hulle nooit getwyfel het nie, of dat hulle nooit gestruikel het nie. Die voorbeeld wat hulle vir ons gestel het was veel eerder dat hulle nooit ophou verlang het na die beloftes wat God in hulle harte geplant het nie.

Selfs toe hulle begin twyfel het omdat dit gelyk het of God van sy beloftes vergeet het, het hulle nie met heimwee terugverlang na die land waaruit hulle weggetrek het nie; maar hulle het bly hunker na ’n beter land wat God besig was om vir hulle voor te berei. Op grond van die hoop wat in hulle geleef het, het hulle met die rusteloosheid van vlugtelinge en pelgrims bly verlang na die bestemming wat God vir hulle wou gee.

Geloof is ’n heilige hunkering, ’n goddelike rusteloosheid, ’n hemelse verlange. En ’n getroue geloofslewe, is hoe ’n mens daardie hunkering – soos ’n vlam in die wind, kragtig en kwesbaar – in jou hart bly beskerm en koester. Dit is om soos ’n vreemdeling en ’n bywoner nooit te tuis te voel in enige kultuur, of politiese bestel, of woonplek, of tydsgees, of ideologie, of selfs teologie nie.

***

Die groot gevaar is dat ons daardie rustelose hunkering na God se bestemming sal verloor. Vir sommige is die gevaar dat ons met heimwee sit en terugverlang na ’n tyd of ’n plek of ’n bestel toe dinge eenvoudiger was. Maar sulke nostalgiese herinneringe aan die goeie ou dae is altyd selektief. Ons vergeet die pyn en die hartseer en die teenstrydighede. Wat ons onthou is ’n nietjies versierde weergawe van die waarheid. Boonop is die verlede verby – jy kan nie daarheen terugkeer nie.

Die stem van heimwee is een gevaar, maar ’n ander gevaar is dat die stemme van die hede, van Twitter en Netwerk 24, so luid en oorweldigend raak dat jy lamgelê word deur jou onmiddellike omstandighede.

Dit kan ’n mens laat verval in ’n tiepe apatie of sinisme wat nie meer kan verlang nie, wat deur niks verras kan word nie, wat nooit meer in verwondering staan nie, wat nie meer verwag dat dinge kan verander nie, wat op die beste maar tevrede sal wees met die wêreld soos dit is.

Vir die van ons wat geneig is om in heimwee te verval, word ons herinner aan Abraham en Sara wat nie aanhou dink het aan daardie land waaruit hulle weggetrek het nie, maar eerder gehunker het na ’n beter een, ’n hemelse een. “Daarom,” sê die teks, “skaam God Hom nie vir hulle om hulle God genoem te word nie, want Hy het vir hulle ’n stad voorberei.” Nie heimwee nie, maar hoop bepaal die Christelike lewe; d.w.s. vertroue in die stad wat God vir ons voorberei, eerder as die een waarna ons terugverlang.

En vir die van ons wat geneig is om uit die wedloop te val as gevolg van die daaglikse werklikheid wat God se roepstem uitdoof, herinner die prediker ons dat “die wêreld deur die woord van God geskep is, met die gevolg dat dit wat gesien kan word, ontstaan het uit wat nie gesien kan word nie.”

Met ander woorde, ons hoop is nie geanker in die huidige stand van sake nie, maar in die skeppende Woord van God, in die verrassende kreatiwiteit van Jesus, wat selfs die donkerste hel – soos om aan ’n Romeinse kruis tot die dood gemartel te word – in iets lewegewend kan omskep.

Hier wil ek graag ’n aanhaling lees van die skrywer en voormalige president van die Tsjeggiese Republiek, Vaclav Havel, oor hoop:

 “Hope is a state of mind, not a state of the world. It is an orientation of the spirit and orientation of the heart; it transcends the world that is immediately experienced and is anchored somewhere beyond its horizons. Hope, in this deep and powerful sense, is not the same as happiness that things are going well, or willingness to invest in enterprises that are obviously heading for success, but rather an ability to work for something because it is good, not just because it stands a chance to succeed. The more propitious the situation in which we demonstrate hope, the deeper the hope is. Hope is definitely not the same thing as optimism. It is not the conviction that something will turn out well, but the certainty that something makes sense, regardless of how it turns out.”

Vaclav Havel

As geloof die sekerheid is van die dinge wat gehoop word, dan dink ek is dit in die sin wat Havel dit hier vir ons uitlê. Die sekerheid wat ons het, is nie dat dit waarvoor ons hoop sonder enige twyfel verwerklik sal word nie. Dan sou dit nie hoop wees nie, maar optimisme. Geloof is veel eerder die sekerheid dat dit waarvoor ons hoop sonder enige twyfel van God af is, dat dit die goeie is, “regardless of how it turns out.” Hoop, soos Havel sê, is die vermoë om vir iets te werk omdat dit goed is, nie net omdat dit ’n goeie kans om sukses het nie.

Dit is die geloof wat ons in die groot wolk van getuies herken, want, soos die prediker ons herinner met woorde wat die bloed in ons are laat koud stol, “Al hierdie mense het in geloof gesterf sonder om die beloftes te ontvang . . .”

Die helde van ons geloof het nie hulle lewens gegee vir sake wat sonder enige twyfel ’n sukses sou wees nie. Nee, hulle geloof en hulle hoop was geanker in God, diskant die horison van hulle eie vermoëns en ambisies en stoutste verwagtinge. En tog, word ons aangemoedig om hulle voorbeeld te volg. Want, hoewel hulle in geloof gesterf het sonder om ooit die beloftes te ontvang, het “hulle dit van vêraf gesien en verwelkom.”

***

Ek wil afsluit met ’n aanhaling van Olive Schreiner, die Suid-Afrikaanse skrywer van die 19de eeu, wat bekend is vir haar boek, “Story of an African Farm.” In ’n boek met die titel: “a track to the water’s edge” skryf sy van ’n vrou wat ook soos Abraham, na ’n vêr land toe wou trek. Daarvoor moes sy eers ’n rivier oorsteek:

And she stood far off on the bank of a river. And she said: “For what do I go to this far land which no one has ever reached? Oh, I am alone! I am utterly alone!”

And Reason, that old man, said to her, “Silence! what do you hear?”  And she listened intently, and she said, “I hear a sound of feet, a thousand times ten thousand and thousands of thousands, and they beat this way!”

He said, “They are the feet of those that shall follow you. Lead on! make a track to the water’s edge! Where you stand now, the ground will be beaten flat by ten thousand times ten thousand feet.” And he said, “Have you seen the locusts how they cross a stream? First one comes down to the water-edge, and is swept away, and then another comes and another, and then another, and at last with their bodies piled up a bridge is built and the rest pass over.”

She said, “And of these that come first, some are swept away, and are heard of no more; their bodies do not even build the bridge?” “And are swept away, and are heard of no more – and what of that?” he said. “And what of that – “ she said.

“They make a track to the water’s edge.” “They make a track to the water’s edge –.” And she said, “Over that bridge which shall be built with our bodies, who will pass?” He said, “The entire human race.”

And the woman grasped her staff. And I saw her turn down that dark path to the river.

Olive Schreiner – A track to the water’s edge

Die merkwaardige ding van die groot geloofshelde, Abraham en Sara, Moses en Miriam, die groot wolk van getuies wat ons aanpor om ons wedloop te voltooi, deur te sing ‘hou bene hou, hou bene hou’ is dat hulle nooit die belofte ontvang het wat hulle van vêraf gesien het en verwelkom het nie.

Hulle het nooit die rivier oorgesteek nie. Sommige van hulle het nie eers deel uitgemaak van die brug nie. Vir meeste van hulle was dit genoeg om ’n voetpaadjie aan te wys wat na die rivier toe gelei het; ‘a track to the water’s edge’.

Ons kan almal doen met ’n bietjie hoop. Maar as daar hoop is vir Suid-Afrika, werklike, diep hoop, dan gaan dit sigbaar word in mense wat bereid is om die goeie te doen, ter wille van die evangelie, nie omdat daar ’n goeie kans is dat hulle die rivier gaan oorsteek nie, maar omdat dit van God is; omdat dit goed en mooi is. Mag ons elkeen, in hierdie stad en in hierdie land, in Kaapstad, Suid-Afrika, met die unieke uitdagings en beloftes wat ons hier het, altyd die stad wat Jesus vir ons voorberei voor oë hou, mag ons dit van vêraf sien en dit verwelkom, al is ons taak niks meer as om ’n voetpaadjie te maak wat na die rivier se oewer toe lei nie.

Lukas 12:13-21

4 Augustus 2019

Agste Sondag na Pinkster | Nagmaal
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[As gevolg van ‘ n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ek hou vanoggend se preek kort; want eintlik wil ek nie veel meer sê as wat ek reeds vroeër vir die kinders gesê het nie.

Ons het die afgelope paar weke in die erediens saam nagedink oor die gebed en oor die geestelike lewe. Deur die verhaal van Maria en Marta, het ons ontdek dat gebed die hart van die Christelike lewe is, dit is die een noodsaaklike ding, dit is om by Jesus se voete te sit en na hom te luister.

En verlede week het ons stilgestaan by die gebed wat Jesus vir ons leer: die Onse Vader. En ons het ontdek dat gebed minder iets is wat ek doen, as wat dit God se werk in my is. Gebed is ten diepste, om toe te laat dat Jesus se gebed, in my gebeur.

Vanoggend wil ek jou uitnooi om nog ’n tree op hierdie weg saam met my te neem en vir te vra na die verhouding tussen ons gebed en ons geldsake. In die verband maak ek enkele opmerkings oor ons teksgedeelte.

***

Ek wil begin by die man wat vanuit die skare vir Jesus sê: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Dit is een manier om te bid. Vanuit die skare waar ek incognito, anoniem kan bly. Veral wanneer dit oor geldsake of besittings kom, bly ek eerder op ’n afstand van Jesus want ons almal weet hoe radikaal hy kan wees as dit by sulke sake kom.

Dit laat my ook dink aan die 5999 mense wat in die skare gesit het en toe almal begin honger raak het, nie soos die seuntjie gemaak het wat sy 5 brode en 2 vissies vir die Here gegee het nie. In die skare, op ’n afstand is ek veilig. Ek kan na Jesus se mooi boodskap luister, terwyl ek ook veilig kan vashou aan my kosblik, aan my besittings.

Vir die man in die skare – terloops, ek sien myself in die man raak – is gebed om, wanneer jy nie kry wat jy wil hê nie, of nie kry waarop jy voel jy geregtig is nie, skielik ’n beroep te maak op Jesus: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Hy sit in die teenwoordigheid van God, maar al wat hy sien is wat hy nie het nie, wat hy dink hy kortkom. En die probleem lê natuurlik nie by homself nie, maar by sy broer. So wil hy dan van die Seun van God ’n boedelberedderaar maak.

Jesus wil niks daarvan weet nie: ‘mens, wie het My as regter of bemiddelaar oor julle aangestel?’ vra Jesus vir hom. Eers lyk dit na ’n retoriese vraag – met ander woorde, ‘Ek is mos nie hier om uitspraak te lewer oor julle geskille nie’.

Maar ek wonder of Jesus dit nie as ’n regte vraag bedoel het nie; en die antwoord is dan natuurlik: die Vader – die Vader het vir Jesus as ons regter en bemiddelaar aangestel; die Vader wat sorg vir die voëls en die veldblomme en ook weet wat julle nodig het; die Vader wat weet om goeie geskenke vir sy kinders te gee; die Vader wat dit goedgevind het om die koninkryk en die Heilige Gees aan julle te gee.

Met ander woorde, Jesus is ons regter en bemiddelaar. Maar hy is nie deur my of deur jou aangestel nie – en Hy sal Hom ook nie deur ons laat aanstel nie! God stel vir Jesus aan en die logika waarvolgens Jesus dan oordeel nie ons angs oor die toekoms, dat daar nie genoeg gaan wees nie, maar die oorvloed van die Vader, dat daar reeds meer as genoeg is vir almal.

Hiermee dan die eerste les oor geld en gebed. Ek moet nie aanneem dat Jesus my perspektief op die wêreld gaan deel, of dat ek vir Jesus kan volg sonder dat my sienings oor geld uitgedaag en verander gaan word nie. Gebed is nie om vir Jesus van ’n afstand nader te trek en hom in te span by ons projekte nie.

Nee, as ons dit enigsins waag om met Jesus in gesprek te gaan oor ons besittings, kan ons maar verwag dat hy ons veronderstellings oor die wêreld – soos ons onkritiese geloof in skaarsheid, of dat ’n mens se lewe bepaal word deur die oorvloed van hulle besittings – op sy kop gaan draai.

Jesus gaan ons nie los soos wat ons is nie. Dit is die les wat die man uit die skare tot sy groot skok en teleurstelling geleer het. Hy dog nog hy vra iets redelik, hy wou immers net gehad het wat volgens die wet aan hom behoort, maar Jesus sien dieper as die oppervlakte: Jesus sien sy hart en stel die gierigheid wat hy in die skare probeer wegsteek bloot vir wat dit is.

Jesus sien hoe die man se obsessie oor sy deel van die erfenis, besig is om sy hart bitter te maak. In die warm gloed van sy stryd met sy broer, het hy blind geraak vir die feit dat sy siel besig is om skade te lei. Sy eie broer sien hy as niks meer as ’n probleem en ’n mededinger nie. Hy is so oorweldig deur sy vrees dat hy nie genoeg sal hê nie, dat hy die oorvloed van God se koninkryk wat voor hom besig is om aan te breek helemaal miskyk.

Dit is een manier om te bid, om van ’n afstand, vanuit die skare mense wat elkeen probeer om sy eie kosblik weg te steek, te pleit dat God vir my met ’n skaars hulpbron sal voorsien voordat iemand anders dit kry.

Maar gebed kan ook wees, om soos die seuntjie uit die veiligheid van die skare uit te tree met alles wat jy het – al is dit twee broodjies en vyf vissies – en te sê: hier is ek Here, hier is ek in my naakte kwesbaarheid, deurgrond my hart, vernuwe my denke, maak oop my oë vir u koninkryk, en gee vir ons elke dag ons brood vir daardie dag.

***

Kom ons kyk ook kortliks na die gelykenis wat Jesus vertel, van die ryk man wat geseën is met ’n besondere groot oes.

Hier is iemand wat dit reggekry het om uit die skare honger en behoeftige mense uit te styg. Maar anders as die seuntjie, wat sy rykdom na die Here toe neem om met Jesus in gesprek te gaan oor hoe hy dit sal belê, is die ryk man totaal en al ingekeer op homself.

Hy voer nie ’n dialoog met die Here nie, maar ’n monoloog met homself. Hy het homself toe afgevra, ‘Wat moet ek doen? . . . ‘Dit is wat ek sal doen. Ek sal my skure afbreek en groter skure bou. Daarin sal ek al my graan en my goedere opgaar. Dan sal ek vir myself sê: myself, jy het baie goed opgegaar vir baie jare. Ontspan, eet, drink en wees vrolik.’

Dit is nog ’n manier om te bid. Om myself van God en van ander mense te isoleer, sodat ek die hoofrol begin speel in my eie fliek, waarvan ek ook die draaiboek geskryf het en selfs in die regisseur se stoel gesit het. Dalk gee ek vir God ’n ondersteunende rol wat hy kan speel, maar in die proses, raak ek helemaal verwyderd van die realiteite van die lewe: soos dat ’n mens se lewe nie bepaal word deur die oorvloed van sy besittings nie,” dat ek afhanklik is van ander en ander ook afhanklik is van my, soos dat ek ’n sterweling is.

Ons almal weet dat ons meer eenvoudig kan en moet lewe. Soos Koos Du Plessis sing: Eenvoud is die vreugde van die lewe, dit is gee en neem net wat daar is, dis die dankbare eet van elke skewe snytjie brood wat liefde is.

En tog vind ons dit moeilik. Met al die versoekings van ’n verbruikerskultuur, voel dit soms of ons nooit tevrede wees met ’n lewe van eenvoud nie. Daarom is gebed so noodsaaklik.

Gebed as die verlange om ryk te word in God. Om die rykdom van God te ontdek in ’n lewe saam met ander, ’n lewe van barmhartigheid en vrygewigheid, om te besef dat liefde en aandag en geduld en meelewing in groot oorvloed beskikbaar is vir elkeen wat daarvoor vra.

Dit is om saam met Jesus waaksaam te wees vir elke vorm van gierigheid – want dit kom in baie verskillende vorme en dikwels is dit goed vermom. Gebed is om uit die skare uit te tree, nie om myself van my medemens te isoleer nie, maar om naak en kwesbaar met Jesus in gesprek te tree en bereid te wees dat hy moeilike vrae gaan vra oor die geld waarvoor ek so hard gewerk het, of waaraan ek so mooi gespaar het.

Gebed is om my eie sterflikheid na aan my hart te hou. Want die waarheid is dat God elke nag ons lewe van ons opeis. Die wekroep van God om ons kruis op te tel en aan onsself te sterf is ’n daaglikse uitnodiging om vanuit God se evangelie van oorvloed te lewe, eerder as ons vrees vir skaarsheid.

As ons vertrekpunt is dat daar te min is, gaan mense wat werklik daagliks in ’n stryd is om kos op die tafel te sit, vir ons ’n bedreiging wees. Maar as ons vanuit God se oorvloed beweeg, kan ons sonder vrees, werklik in solidariteit te leef met mense vir wie skaarsheid ’n daaglikse werklikheid is.

Gebed is om toe te laat dat Jesus se gebed in my gebeur. Dit is om toe te laat dat Jesus se visie van ’n wêreld waarin daar oor genoeg is vir almal, begin om my diepgewortelde veronderstellings oor die wêreld te bevraagteken en stelselmatig te skuif.

Jesus het ’n ongelooflike vermoë gehad om situasies waar daar skynbare skaarste is te omskep in geleenthede van vreugde en feesviering en gemeenskap.  ’n Lewe van gebed is om toe te laat dat Jesus hierdie wonderwerk met ons doen, met ons werklike situasies van skaarsheid, waarin ons werklik iets kort kom, maar ook met ons illusies van skaarsheid, wanneer ons ten spyte van oorvloed, nie genoeg kan kry nie.