Rut 1:1-18: Dankfees

4 November 2018
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Skriflesing: Rut 1:1-18

In die jare toe die rigters nog die leiding geneem het, was daar hongersnood in die land.

Die verhaal speel dus af in die tydperk voordat Israel ’n koning gehad het. Ons weet uit die boek Rigters dat dit sosiaal-polities ’n onrustige, onsekere tyd was, met baie bedreigings, konflik en verskriklike geweld. Hongersnood het’n krisis veroorsaak waarin baie mense geforseer is om te migreer.

’n Man van Bethlehem in Juda het tydelik in die gebied van Moab gaan bly, hy en sy vrou en sy twee seuns. Die man se naam was Elimeleg, sy vrou se naam was Naomi en sy twee seuns se name was Maglon en Kiljon. Hulle was van die Efrat-familie uit Bethlehem in Juda. Hulle het in die hoogland van Moab aangekom.

Die Moabiete het in die Hebreeuse Bybel ’n baie slegte naam. Die Bybel is vol lelike aantygings en beledigings teen die Moabiete. Toe Israel nog swerwers in die woestyn was, het die Moabiete geweier om aan hulle gasvryheid te betoon. In Deuteronomium 23, byvoorbeeld word hierdie geskiedenis herroep en dan word daar voorgeskryf dat ’n Moabiet nooit, nie eers tot in die tiende geslag, deel mag word van die gemeenskap nie. “Jy mag nooit in vrede leef met die Moabiete nie … jy mag nooit iets goeds doen vir hulle nie,” so word daar gesê.

’n Moabiet was meer as ’n heiden en ’n vreemdeling – hulle was die vyand. In Numeri 24 word daar vertel hoe die toorn van God opgevlam het teen ’n paar Israelitiese mans wat met Moabitiese vrouens omgang gehad het en hulle heidense gode aanbid het. As straf moes die mans summier in die openbaar gehang geword het.

Dus, as ons hier hoor hoe Elimeleg en sy gesin weens ’n hongersnood na Moab toe moes vlug, wonder ek wat die eerste hoorders sou gedink en gesê het.

Terwyl hulle daar was, is Elimeleg, Naomi se man dood en is sy en haar twee seuns agtergelaat. Hulle is met Moabitiese vroue getroud. Die een se naam was Orpa en die ander een se naam was Rut. Hulle het sowat tien jaar daar gebly toe is ook die twee seuns, Maglon en Kiljon, dood. Die vrou het alleen agtergebly, sonder haar twee kinders en sonder haar man.

In die Ou Nabye-Ooste, soos ook in baie moderne kontekste, was weduwees besonders kwesbaar en hulle omstandighede besonders bedreigend. Die situasie was so veel erger indien ’n weduwee geen seuns het nie – dan het sy geen manier gehad om familie-eiendom te erf nie. Met die dood, eers van haar Man, en nou haar twee seuns, was Naomi as weduwee en boonop as bywoner in a vreemde land, in ’n baie gevaarlike situasie.

Sy het toe gereedgemaak om met haar skoondogters terug te keer uit die hoogland van Moab want sy het daar in die hoogland van Moab gehoor dat die HERE na sy volk omgesien het deur vir hulle brood te gee. Sy is toe weg uit die plek waar sy gewoon het en haar twee skoondogters saam met haar.

Op pad terug na die land Juda sê Naomi vir haar skoondogters: “Julle moet liewer teruggaan, elkeen na haar eie ma se huis. Mag die HERE aan julle goeddoen soos wat julle aan die oorledenes en aan my gedoen het [mag die HERE aan julle die troue liefde bewys wat julle aan die oorledenes en aan my bewys het]. Mag die HERE gee dat julle elkeen ’n tuiste vind in die huis van ’n man.” Toe het sy hulle gesoen, maar hulle het hardop begin huil en vir haar gesê: “Nee, ons wil saam met jou teruggaan na jou mense!”

Maar Naomi sê: “Draai om, my dogters! Om watter rede sal julle saam met my gaan? Is daar nog seuns in my liggaam wat vir julle mans kan word? Draai om my dogters! Gaan terug want ek is te oud om weer te trou. Al sou ek dink daar is nog hoop vir my, en selfs al sou ek reeds vannag ’n man hê, selfs aan seuns geboorte gee, sal julle vir hulle kan wag totdat hulle groot is? Sal julle om daardie rede julleself daarvan weerhou om te trou? Nee, my dogters, dit is vir my baie swaarder as vir julle. Die hand van die HERE was immers teen my.”

Hulle het toe weer hardop gehuil. Orpa het haar skoonma gesoen, maar Rut het aan haar vasgeklou. Naomi sê vir haar: “Kyk, jou skoonsuster het omgedraai na haar mense en na haar gode toe. Gaan terug, agter jou skoonsuster aan.”

Maar Rut het geantwoord:

“Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

“Die HERE kan my maar swaar straf as ek nie woord hou nie: Net die dood sal ons skei.”

Toe Naomi sien dat sy vasbeslote is om saam met haar te gaan, het sy opgehou om haar te probeer ompraat. So het die twee van hulle toe aangestap tot hulle by Betlehem aangekom het.

Boodskap

Tot so vêr vanoggend se voorgeskrewe teks. Dis natuurlik net die eerste hoofstuk van wat Goethe gemeen het die mooiste kortverhaal van alle tye is. Hoe loop die storie verder?

Naomi en Ruth kom tydens die garsoes in Bethlehem aan en Rut gaan in die lande in van ’n man met die naam Boas, om op sy plaas are op te tel wat na die graansnyers hulle werk gedoen het agtergebly het. Boas is vêr-langs familie van Naomi se oorlede man, Elimeleg. Hy sien vir Rut raak en bewonder die getrouheid wat sy aan haar skoonmoeder betoon. Hy bewys goedheid aan haar deur haar toe te laat om meer as haar deel van die koringare op te tel.

Op hierdie punt neem Naomi inisiatief: sy moedig vir Rut aan om een aand by die dorsvloer, nadat Boas goed geëet en lekker gedrink het, by hom te gaan inkruip waar hy lê. Rut het dit gedoen; en die saak beweeg na ’n klimaks (by wyse van spreke) en Boas stem in om “in die môre” met haar te trou. Daarvoor moes hy egter eers ’n paar administratiewe sake afhandel (waarvan ek julle volgende week meer sal vertel), maar die verhaal kom uiteindelik tot ’n happy ending: Boas en Rut trou, Rut gee geboorte aan ’n seuntjie en Naomi se lot en eer word herstel.

Soos Jesus se gelykenisse is die boek Rut – die enigste Bybelse boek wat die naam van ’n heiden as sy titel het – ’n verhaal wat poog om ’n mens se veronderstellings uit te daag en ’n mens met nuwe oë na ’n situasie laat kyk.

Den diepste gaan die storie van Rut oor hesed oor troue liefde en toewyding. Dit is ’n sentrale saak in die Hebreeuse Bybel – ook die Nuwe Testament. Dit is die hart van die Wet en die Profete, wat ons vroeër opgesom het as liefde aan God en liefde aan ons naaste.

Verbeel jou dat by ’n Joodse pasga-maaltyd vra iemand aan tafel: Maar wat is die betekenis van hierdie woord hesed, wat beteken troue liefde? … met jou hele hele hart en met jou hele siel en en met jou hele verstand en met al jou krag.

Een van die vrouens aan tafel staan op en vertel ’n storie. Dis nie ’n storie van ’n bekende geloofsheld nie. Dis nie ’n storie van ’n profeet, of ’n priester, of ’n koning nie. Dis die storie van wat vandag net as ’n ontelbare syfer op ons rekenaarskerm sou flits: 1 van 5 miljoen Siriese vlugtelinge wat geen heenkome in hulle eie land kan vind nie.

Dis die storie van een van die duisende – in ons dag miljoene mense – wat geforseer word om, weens omstandighede buite hulle beheer, uit hulle geboorteland te vlug. Dis die storie van die weduwee en vlugteling, Naomi, vir wie die hand van die Here teen haar was.

Toe Naomi en Rut, haar Moabitiese skoondogter, uiteindelik in haar tuisdorp, Betlehem aankom, was haar woorde aan haar ou vriende: “Moet my asseblief nie meer Naomi noem nie, noem my Mara, want die Almagtige het die lewe vir my baie bitter gemaak. My lewe was vol toe ek hier weg is, maar die Here het my leeg laat terugkom… Waarom noem julle my nog Naomi? Die Here het dan teen my gedraai, die Almagtige het ’n ramp oor my gebring.”

Wanneer Naomi beleef dat selfs God se hesed, God se troue liefde en sorg,opgedroog het, is dit uit die mees onverwagse oord wat sy oorweldig word deur ’n trou en ’n toewyding wat niks minder as goddelik is nie. Onder hierdie omstandighede, waarin selfs die Here sy rug op Naomi gedraai het, is dit haar Moabitiese skoondogter wat ’n voorbeeld word van God se hesed. Teen haar eie hand in, sê Rut vir die ma van haar oorlede man:

 “Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

Toe Jesus op ’n keer op ’n berg die groot skare mense wat hom begin volg het onderrig, bespreek hy ook die saak van liefde. Nie net jou eie mense nie, sê Jesus, maar ook die ander, die vreemdeling, ja die vyand… hê jou vyand lief en jy verstaan die ware betekenis van naasteliefde.

As ons ons eie liefhet, vra Jesus, doen die heidene dit nie ook nie? Sou Jesus later vra.

Die heidene. Bedoel Jesus dalk die Moabiete? Impliseer Jesus dat Israel weet hoe om werklik lief te hê, maar dat die heidene ’n afgewaterde vorm van liefde het? Dat Israel weet dat liefde vyandskap en apartheid oorstyg, maar die heidene nie?

Hoe ironies… dat Rut, die heiden met haar afgode, die vyand van wie ’n mens geen goeie ding kan verwag nie – soos die Samaritaan in Jesus se gelykenis – vir óns, die kinders van God, moet leer hoe ware hesed lyk.

Dit sou nie die laaste keer wees wat dit gebeur het nie.

I am all in, sê Rut vir Naomi. Ek is by jou in jou hartseer en jou verlies, in jou vrees en jou angs, in die donker nag van jou bitterheid en verdriet, sal ek by jou bly. Tot in die graf is ek joune. Net die dood sal ons skei.

Ek kan jou nie help nie. Vir jou kondisie het ek geen medisyne nie, geen oplossing nie. Ek kan vir jou geen hulp aanbied nie. Eintlik moet ek erken, ek is hulpeloos – ek is ook ’n weduwee, sonder kinders, ek is so hulpeloos soos jy om hierdie tragedie te verstaan of om daarop te reageer…

Maar ek is bereid om selfs my hulpeloosheid te omarm, as dit beteken dat ek vir jou kan omhels en jou deur die nag van jou nood kan vergesel. My getrouheid aan jou strek vêrder as my vermoëns en gawes. My getrouheid aan jou ryk dieper as enige iets wat ek vir jou kan doen of gee.

En dan word ons (en hulle) verras deur die onmoontlike. Ons sien hoe ’n doodloopstraat uiteindelik ’n nuwe begin word. Ons sien hoe die hesed van Rut, die heiden, soos suurdeeg, die lewe van Naomi oopsluit.

In die donker nag van Naomi se verdriet en moedeloosheid is dit Rut se onwankelbare trou wat ’n skrefie hoop laat in-skemer.

In Betlehem waar net die minste gedoen is op ’n wetlike manier vir weduwees en vlugtelinge te sorg, is dit Rut se oorweldigende trou wat vir Boas leer dat dit nie net oor wetlikheid gaan nie, maar oor regverdigheid en werklike sorg. Dat liefde, liefde uitlok.

In ’n konteks van vyandskap en apartheid, waarin haar hele bestaan een groot skande is, is dit in Rut se eenvoudige, brose, menslike liefde en toewyding – en nie in die priesters se verregaande wette en hoogdrawende teologiese konsepte nie – wat ware toewyding aan God gestalte vind.

Liefde oorstyg en deurbreek die grense wat ons lewens bepaal. Soms is dit onder hulle wat ons as heidene, vreemdelinge of vyande beskou wat liefde die helderste gestalte vind.

Die vraag is, is ons bereid om by hulle, wie ook al hulle vir ons mag wees, te leer hoe om lief te hê?

Dit is maklik om te weet hoe om die bose te haat. Hoe om teen dit of dat te wees. Teen geweld, teen diefstal, teen moord, teen losbandigheid.

Die vraag wat ons egter altyd bybly is: hoe kan ek liefhê?

Wat beteken liefde, in die konteks van my lewe? Wat beteken trou en toewyding in die konteks van ons lewe saam met ander, wat insluit vreemdelinge en vyande?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan verdeeldheid en wantrou tussen groepe?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek deurdie ander bedreig voel?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n lewens- of familiekrisis?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n humanitêre krisis?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek hulpeloos is om te help? Wanneer ek niks het om te gee nie, geen oplossing het om te bied nie?

Mag die Here vir elkeen van ons ’n Rut gee by wie ons kan leer hoe om lief te hê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Matteus 23:1-12 – 2017

5 November  2017Pinelands Dankfees, Kerkraadsbevestiging en Nagmaal
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Matteus skryf na die val van die tempel in Jerusalem in 70 n.C. Hy skryf vir ‘n christelike gehoor – leer hulle deur hulle te vertel van 40 jaar + gelede se gebeure.

Vs 1: die skare en sy dissipels. Dieselfde gehoor as met die bergrede (5:1 en 7:28). Die “skare” verwys na potensiële dissipels wat op hierdie stadium nog positief is oor Jesus. Ook hier in Matteus 23 is dit hulle wat aangespreek word.

In die bergrede seën Jesus, hier spreek Hy oordeelsuitsprake uit. In beide gevalle spreek Hy die belang van mens se innerlike ingesteltheid teenoor uiterlike gedrag aan. Dit wil voorkom asof Matteus kies om nie die Joodse godsdienstige leiers (sy eie gehoor) direk aan te vat en te kritiseer nie, maar om eerder Jesus se woorde as ‘n waarskuwing vir die skare en die dissipels te gebruik en indirek ook so die waarskuwing aan die leiers in sy eie gemeenskap oor te dra.

Lees teks

Ons sou Jesus se woorde soos volg kon verstaan: Deur te sê dat die skrifkenners en Fariseërs op die stoel van Moses sit, gee Jesus aan hulle die gesag om die geskrifte vir God se mense te interpreteer.

  • Hulle het die gesag om swaar vragte op mense te lê of om hulle vry te maak, die gesag om vas te stel wat die wil van God is vir elke nuwe situasie.
  • Deur vir sy dissipels aan te moedig om te doen soos wat die Fariseërs sê, prys Hy eintlik die Fariseërs se leringe. Jesus se volgelige moet die gesag van hierdie onderwysers respekteer en hul lewens rig volgens hulle interpretasie van die geskrifte.
  • Deur te waarsku dat die dissipels egter nie moet doen soos die Fariseërs doen nie, wys Jesus die swakpunt van die Fariseërs uit – hulle doen nie wat hulle sê nie, hulle lewens is nie in oorstemming met hul leringe nie. Jesus verwag van sy dissipels om die wil van God na te streef in ‘n beter mate as wat die Fariseërs dit gedoen het (wat dit gepreek het, maar nie in die praktyk onder die knie kon kry nie).

Dit is egter nie die prentjie wat ons in die res van Matteus se evangelie aantref nie – dat hulle nie doen wat hulle sê nie. Hulle het bv gepreek dat mens jou hande goed moet was voordat jy eet, en hulle het dit wel ook gedoen. Hulle het almal wat dit nie gedoen het nie, gekritiseer. Wanneer Paulus in Filippense 3 oor sy eie lewe as Fariseër skryf, getuig hy daarvan dat hy onberispelik was in die toepassing van die Wet. They practiced what they preached.

Ek dink die sleutel tot die verstaan van Jesus se waarskuwing lê by die woordjie in vs 3 wat met “praat” vertaal word – legousin –  “hulle praat net en doen nie”. Hierdie woord verwys nie na sommer enige vorm van praatjies maak nie, dis ‘n meer “formele” manier van praat, dis om iets belangriks oor te lewer, van ‘n ander bron af “oor te vertel”, te resiteer. DUS: Wanneer Jesus sê dat die skrifkenners en Fariseërs op die stoel van Moses sit, bedoel Hy daarmee dat hulle die sosiale en godsdienstige magsposisies beklee het. Hulle is diegene wat toegang het tot die Tora (they are the keepers of the Torah – Tong in die kies: Laat mens dink aan die nuwe boek wat die week op die rakke verskyn het: The President’s Keepers, Jacques Pauw – deel inligting en weerhou inligiting om die prentjie van die president voor te hou wat hulle pas). In ‘n tyd waar baie min mense kon lees en die man op die straat geensins toegang gehad het tot die OT Tora en Geskrifte, die Wet en die Profete nie, het die verantwoordelikheid by die geleerde skrifkenners en Fariseërs gelê om die woorde van Moses te spreek – of deur dit aan die mense voor te lees of deur dit vanuit geheue te resiteer. Dit het egter nie beteken dat hulle die insig en gesag gehad het om hierdie Tora reg te interpreteer nie, soos Jesus keer-op-keer kom wys het.

Jesus se eie dissipels het ook nie kopieë van die Tora gehad nie. Jesus leer hulle dat hulle afhanklik is van die skrifkenners en die Fariseërs om te weet wat Moses (en God deur Moses) gesê het. Daarom adviseur Hy sy volgelinge om op hierdie woorde (voorlesings en resitasies) van die Fariseërs ag te slaan, om dit ter harte te neem. Maar nie hulle leringe en hul interpretasies van die Wet nie. Wanneer hulle begin om die geskrifte te interpreteer met hul eie woorde en lewens, dan moet die volgelinge nie meer hulle voorbeeld volg nie. Want hulle woorde en dade dui daarop dat hulle die geskrifte verkeerd interpreteer.

In Matteus se dag en tyd was daar twee bronne van Skrifinterpretasie – die interpretasie van die sogenaamde skrifkenners en die Fariseërs, en die interpretasie van die ontluikende christelike gemeenskap. So was dit ook tydens die Reformasie (waarvan ons juis nou die 500 jaar vieringe het): Die Rooms-Katolieke aan die een kant en die Hervormers aan die ander kant. Dat Luther toe so ver gegaan het om die ontoeganklike Bybel wat net deur die pous, kardinale, biskoppe en priesters gelees kon word, te vertaal sodat almal dit kon lees en interpreteer, het gemaak dat hy voëlvry verklaar is.

Vandag is die toegang tot en interpretasie van die Bybelse geskrifte nie minder kontensieus as deur die eeue nie. Gelowiges val mekaar daaroor aan, beswadder mekaar, lê swaar laste op mekaar, bind vragte aan ander vas wat hulself nie bereid is om met hulle saam te sleep nie. Party sê ander as ketters aan… Alles as gevolg van die een gemeenskaplike teks (alhoewel omvattend en divers in sigself!) wat deur verskillende groepe mense verskillend geïnterpreteer word.

Wat is die kritiek wat Jesus teen die skrifkenners en Fariseërs uitspreek?

  • Vs 4: Hulle bind swaar vragte saam, ja, moeilik om te dra, en lê dit op die mense se skouers, maar self is hulle nie bereid om met ‘n vinger aan die vrag te raak nie.

Hulle stel met hul eise en verwagtinge aan mense wat, sou hulle in dieselfde situasie wees, hulle nie sou kon nakom nie. (Laat my tog dink aan heteroseksuele mense vandag wat geensins wil toelaat -! – dat homoseksuele mense in verhoudinge mag wees of mag trou nie, maar die hetereoseksuele mense is self nie bereid om ‘n lewe van eensaamheid en onthouding op hulself te neem nie. Dis maar die las wat iemand wat gay is moet dra…, dank vader gelukkig nie mý las nie!)

Hierteenoor stel Jesus die voorbeeld van ‘n ligte las: 11: 28-30: “Kom na my toe, almal wat vermoeid en swaar belas is, en ek sal julle rus gee. Neem my juk op julle en leer van my, omdat ek sagmoedig en nederig van hart is, en julle sal rus vind vir julle gemoed. Want my juk is draaglik en my las is lig.

  • Vs 5-7: Al hulle dade is bedoel om deur mense gesien te word. Hulle maak immers hulle gebedsrieme breër en die tossels (aan hul some) langer. Hulle hou van die ereplek by feesmaaltye en die voorste sitplekke in die sinagoges. Om op die markpleine begroet en deur die mense as “rabbi” aangespreek te word.

Die Fariseërs se dade is nie daarop gerig om ‘n positiewe verskil te maak in ánder mense se lewens nie, dit gaan geensins oor NAASTEliefde nie, maar oor liefde vir die self, om jouself te laat geld en om raakgesien te word. Ja, almal dra nie ‘n groot kruis op hul nek of ‘n band om hul skouer as hulle preek om raakgesien te word nie, maar die gevaar bestaan wel, en daarom is dit so belangrik dat die leiers in geloofsgemeenskappe altyd hulleself sal ondersoek – wat is die motivering vir hul keuses van kleredrag, of ekstra bande, of aanspreeksvorme… As dit jou help om bewus te bly van jou roeping as dienaar soos Jesus (Fil 2 – doulos), dan is dit goed. Maar indien dit is om jouself uit te sonder as anders as die groep, of as dit is om raakgesien te word – dan moet jy dit liefs nie dra nie.

Nog ‘n voorbeeld uit die lewe van Christene word weerspieël in die bumper sticker (buffer plakker) “My God Is Alive, Sorry About Yours” – die vraag is: Getuig hierdie plakker van jou geloof of sien jy eerder neer op ander? Word God deur hierdie plakker geprys of word ander mense (en hul geloof) ondermyn? Wat is die regte rede agter so sticker op jou motor?

Dieselfde met titels. Daar is mense wat die titel “rabbi” of “Vader” of “dominee” in nederigheid dra, ‘n titel wat juis hul diensbaarheid na vore bring. Maar dan is daar diegene wat dit dra en daarop aandring as jy vergeet om dit te gebruik, omdat hulle wil hê dat mense hulle “met die nodige respek” moet aanspreek. So anders as Jesus se manier…

Ek preek vandag uit hierdie leesroosterteks, nie om die gemeente tereg te wys nie, maar eerder om julle te bemoedig. ‘n Klein gemeente waar CVs en titels en name nie belangrik is nie. ‘n Gemeente waar almal welkom is, waar die meerderes nie vir die minderes plek maak en verwelkom nie, maar waar almal as minderes elke week opnuut weer weet dat hulle welkom is, ongeag of jy al jare aan die gemeente behoort of of dit jou eerste keer hier is.

Ons bevestig vandag vir Anli as diaken. Anli, jy is nie deur die kerkraad genomineer omdat jy Iemand is nie. Ons het nie jou CV bestudeer of jou verlede geweeg nie. Niemand behalwe ek weet hoe baie jy al gedoen het en wat jy alles bereik het nie, maar ek het juis gekies om dit nie te deel nie. Al sou ons jou CV hê, gee ons nie daarvoor om nie. Ons bevestig jou ook nie oor jou goeie voorbeeld en jou groot geloof nie. Ek gaan nie vanoggend die kerkraad se formulier voorlees en die amptelike vrae vra nie. Ek gaan eerder Fil 3 aampas (8 Okt se teks en boodskap) en vra dat jy op die vlg vrae antwoord:

  • Glo jy dat niks wat jy tot hiertoe kon doen (jou CV), gemaak het dat jy geskik is om as diaken te dien nie?
  • Glo jy dat jy aan Christus gehoort, nie omdat jy Hom aangeneem het nie, maar omdat Hy jou syne gemaak het.
  • Glo jy dat jou diens as diaken geensins sal bydra tot jou regverdiging voor God nie?
  • Onderneem jy om die Bybel so te lees dat dit nie van mense gevangenes maak nie, maar hulle bevry; dat dit nie mense oordeel nie, maar vryspreek; dat dit nie mense uitsluit nie, maar verwelkom.
  • Is jy bereid om die minste wees, ‘n dienaar, ‘n doulos in die voorbeeld van Jesus?

Anli antwoord: JA.

Hertoewyding van die res van die kerkraad en wyksleiers/leidsters.

Nagmaalsviering: Die brood wat ons breek is die liggaam van Jesus Christus die slaaf…

Die wyn wat ons drink is die bloed van Jesus Christus die slaaf… Hy wat in die gestalte van God was, het hom van sy goddelikheid ontledig deur die gestalte van ‘n slaaf (doulos) aan te neem en die laagste vorm van dood te sterf – die dood aan die kruis. Dis sy lewe, sy lyding, sy liggaam wat ons voed en versterk en voorberei om met dieselfde gesindheid uit te gaan en ander te dien.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

 Haggai 2:1-9 – 2016

6 November 2016 Dankfees, Kerkraadsbevestiging, Nagmaal
Prediker: Dr Tiana Bosman

“Anything worth doing is worth doing badly.” So het die Christen filosoof Chesterton. Most of what must be done to make the world go ’round is done by the average Joe who does not do it perfectly–or sometimes even well” (www.psychologytoday.com)

1. Deur die profeet Haggai praat God met mense wat bou. Hulle is besig om God se tempel te bou en boonop in God se opdrag. Bou is mos goed, en tempelbou seker nog beter. Maar hierdie mense werk nie entoesiasties nie, en daarom sê God vir hulle wat hulle klaar dink:

Lees Haggai 2: 1-3.

Die bouwerk lyk vir hulle nietig, want sommige van hulle onthou nog die majestieuse tempel van Salomo. Maar hulle het nie nou, dekades later, Salomo se rykdom en vakkundiges tot hulle beskikking nie. Esra vertel wat gebeur het toe die bouers die fondamente vir hierdie nuwe tempel gele het. Die hele volk het gejubel, maar baie van die oueres onder die priesters, die Leviete en die familiehoofde wat nog die eerste tempel geken het, het hardop aan die huil (ween) gegaan toe hulle sien hoe die fondamente van hierdie tempel gelê word (Esra 3:12) Is hierdie afskeeptempel die moeite werd?

Wie is hierdie mense? Dit is die Israeliete wat uit ballingskap teruggekeer het. Dis die Israeliete wat die trauma van die verwoesting van Jerusalem en die tempel in 586/7 vC beleef het. Die leiers, rykes en vernames is in ballingskap weggevoer. In 539 vC het daar vir hulle hoop gekom toe die Persiese koning Kores, nadat hy Babilon ingeneem het, die Joodse ballinge toegelaat het om terug te keer en om hulle tempel te herbou volgens die Persiese beleid van godsdiensvryheid.

Van die teruggekeerdes se aanvanklike poging om die tempel te herbou, het daar niks gekom nie. Dis nou amper 20 jaar later en hulle het steeds niks om te wys nie. Hul drome van glorieryke herstel het veel te wense oorgelaat. Alles is net eenvoudig minder goed as soos hulle dit in die vervloeë jare onthou het. Wat het van hulle groot God geword? Waar is Hy?

2. Hy is presies waar mense vervelige sleurwerk doen in moeilike omstandighede! Daar waar mense gehoorsaam opbou:

Lees Haggai 2: 4-5.

Julle sien, eers wou die mense nie bou nie. Hulle was ontnugter en teleurgestel na hul terugkeer uit ballingskap. Dis nie dat hulle krepeer het nie, maar hulle het geen dryfkrag gehad nie. Hulle ploeter maar net elke dag voort en fokus meestal op hul eie lewens en hul eie belange (bou vir hulself pragtige huise om in te woon terwyl die Here se huis in puin lê, 1:4). Tempelbou was nie ‘n prioriteit op hul lysie nie. “Dis nie nou die tyd nie,” hoor ons in 1:2 hulle sê. Hulle stel uit, maar ons almal weet van kom van uitstel… Hulle dink verskonings uit (ons het nie goud en die silwer om mee te bou nie – maar wat van die bome in die berg?, vra die Here, 1:8). Hulle sien swarigheid en hulle verwag mislukking.

Maar God is by klein mense in hulle takies wat gehoorsaam uitgevoer word. Die eerste wat God sê wanneer die volk kla oor hoe hierdie tempel by die eerste een gaan afsteek, is: “Skep moed/wees sterk en bou voort! My gees sal altyd by julle bly. Moenie bang wees nie!” God wil met sy gees deur ons werk, al is dit dalk nie op die manier wat ons sou verkies nie. Al is dit dan nou net om die een balk bo-op die ander een te sit. Al is dit om op ander “ondankbare” maniere te bou binne die gemeente en die gemeenskap. In sy preekuitleg oor hierdie teks vertel Douglas Lawrie so skerp: “As Moeder Theresa geweier het om vir die Here ‘n kersie aan te steek omdat sy liewer ‘n kragstasie sou wou bou, was daar vandag minder lig in die wêreld… Ons werke steek nie altyd die wêreld aan die brand nie en laat nie almal regop sit nie… Nogtans moet ons luister en gehoorsaam wees.”

Hierdie ontnugterde volk is natuurlik ook ons. Ons leef in ‘n Haggaityd. Apartheid het geval, soos dit moes, maar die reënboog het vervaag en die son van geregtigheid het nie deurgebreek nie, alhoewel dit die week soms lyk asof hy so wil-wil kopuitsteek. Baie gewone Suid-Afrikaners voel moedeloos en magteloos. Daar is tog niks wat ons aan die stand van sake kan doen nie, wie is óns immers? Dan doen ons maar wat vir ons dinge so bietjie beter maak – ons bou of verbou ons eie huise met hoë veiligheidsmure, ons bou ‘n afdak omdat die motorhuis te klein is, ons bou ons eie lugkastele. Maar dis nie plekke waar God se teenwoordigheid kan verskyn nie. Ons raak apaties en daarmee saam so bietjie selfsugtig. Omdat ek nie groot bouwerke vir die Here kan aanpak nie, bou ek maar my eie huis (loopbaan, bankbalans, vriendekring, stokperdjie). Omdat my drupel tog nie ‘n verskil in die emmer sal maak nie, bied ek dit nie aan nie.

3. Maar dan kom God se nuwe belofte:

Lees Haggai 2: 6-9.

God se groot werk is net met my of met ons nie; hemel en aarde, al die nasies word daarby ingesluit! God se magtige teenwoordigheid vervolmaak ons geringe takies en maak daarvan iets groots. Dalk nie nóú nie, maar binnekort. Sy grootste werk kom later in Jesus, nie die Gekroonde nie, maar die Gekruisigde.

Die werk wat ons vir die Here doen, die werk wat soms voel na ‘n gevoortploeter op ‘n plek waar ons éíntlik nie wil wees nie, dit is nie maar blote onbaatsugtige selfopoffering nie. Dit is waar God sy vrede bewerkstellig! Wat veel meer “werd is” as tempels van goud en silwer. Hierdie shalom van God is ‘n gawe wat uiteindelik vir almal bedoel is – dis nie die resultaat van ons werk nie, ook nie die beloning daarvoor nie. Dis eerder die fondament daarvan. Omdat God in sy belofte (my Gees is bý julle) en in Jesus Christus (Immanuel) aan ons skenk, kan ons moedig werk, al bereik ons op die oog af min.

Soos ons gemeente teksvers op die hoeksteen hier buite sê: “Julle (nie hierdie gebou nie) is die gebou van God… Niemand kan ‘n ander fondament lê as wat reeds gelê is nie. Die fondament is Jesus Christus.” (1 Kor 3:9, 11). Solank ons mekaar daaraan herinner dat die fondament Christus is, mag ons maar weet dat die bietjies wat ons elke dag verder bou, maar bietjies kan wees. Ek sluit af met Eliot: “Perhaps neither gain nor loss. For us, there is only the trying. The rest is not our business.”

Magda, Herman, Johlene en Pieter, dankie dat julle bereid is om saam met die res van die kerkraad en die wyksleiers te bou,  al dink julle dat jul bydraes maar net ‘n druppel in die emmer gaan wees en al weet julle dat dit dikwels maar sleurwerk gaan wees. Julle is alleen nie. Julle fondament is Christus en julle krag is die Gees van God. Hy is by julle in hierdie taak.

En liewe gemeente, dankie vir elkeen van julle se druppels in die emmer van ons gemeente. ‘n Klompie jare terug was daar sprake dat Pinelands NG gemeente nie meer as ‘n gemeente sou kon voortbestaan nie. Dis julle wat hier sit se getroue druppels wat val op die fondament van Christus waardeur God ons staande hou en waarom on sook vanoggend kan getuig dat dit goed gaan met ons. Die hemel en die aarde, die see en die land het nou wel nie vir ons gebewe nie, maar die kinderkamer bars uit sy nate. Ons het ons eie tekens van God se magtige teenwoordigheid en vrede.

(Bron: Laurie, D; Woord en Fees 2016)

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 18:28 –19:22 – 2016

24 Maart 2016 Pinelands – Goeie Vrydag
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Dat die kerk vandag nie vol is nie, is nie ‘n verrassing nie. 2000 jaar na die werklike gebeure is ons vandag hier om ‘n gedenkdiens te hou vir Jesus. Die dag van sy begrafnis was somber en verlate. Net twee mense het dit bygewoon – die geheime dissipels Josef van Arimatea en Nikodemus wat destyds stilletjies in die nag vir Jesus opgesoek het. Die wegkruipers, die wat skaam was om met Jesus (en/of sy volgelinge?) geassosieer te word – dit is hierdie twee wat vir Pilatus gaan toestemming vra of hulle maar sy liggaam mag wegneem. Dit is hierdie twee manne wat met 100 litra mirre en aalwyn sy liggaam gebalsem het, dit met geurige speserye in linnedoeke toegedraai het en in ‘n nuwe graf neergelê het.

Dit doen hulle terwyl die res van die volk besig is om hulle voor te berei vir die Sabbatsviering wat Vrydagaand teen sononder begin. Hierdie jaar se Sabbatsviering val saam met die Pasgafees. Josef en Nikodemus sou nie hierdie Sabbat of fees saam met die res van die volk kon vier nie, aangesien hulle aan ‘n lyk gevat het en daarom onrein was.

Dis nie dat Jesus geen ander vriende of volgelinge gehad het wat sy begrafnis sou kon bywoon nie. Maar meeste van hierdie volgelinge het amper te laat besef dat Jesus hulle ‘n rat voor die oë gedraai het, dat Hy nie is wie Hy voorgegee het om te wees nie. Tot op die laaste was hulle getrou aan Hom, het hulle selfs agter Hom bly aanstap toe Hy dae tevore ‘n openbare statement maak en op ‘n donkie Jerusalem binnery. Selfs hulle klere in eerbetoon voor Hom oopgegooi omdat hulle gedink het dat Hy hul nuwe koning is. Maar toe word Hy deur die godsdiensleiers en die land se regering ontbloot vir wat Hy regtig was – ‘n boosdoener en ‘n Godslasteraar. Toe die wagte kom om Hom weg te neem, toe praat Hy nie teë nie, maar loop vrywilliglik in die boeie in. En hulle het so gehoop dat Hy die een is waarvan die geskrifte gepraat het…

Daar was nog mense wat vir Jesus lief was – vriende, familie, volgelinge – ons sou hulle op een hand kon tel – wat braaf genoeg was om naby te bly totdat Hy sy laaste asem uitgeblaas het. Interessant genoeg vertel Johannes vir ons dat dit meestal vroue was: sy moeder en sy tannie en Maria die vrou van Klopas en Maria Magdalena. Saam met hulle die dissipel vir wie Jesus baie lief was.

Tot so ver die gebeure rondom Jesus se dood en sy begrafnis.

Welkom vanoggend, familie en vriende en ook diegene wat van ver af gereis het by die begrafnis van Jesus van Nasaret, die man wat gesê het dat Hy die koning van die Jode is… Dit is dapper van julle om vanoggend hier te wees. Veral in ‘n al meer sekulêre wêreld waar godsdiens, en juis ook die Christelike godsdiens, nie baie positief bejeën word nie. Die getuienis wat ons na buite uitdra help ons ongelukkig dikwels ook nie in die verband nie. Julle mag julle dalk net ‘n bietjie spot op die lyf haal omdat julle hierheen gekom het.

Ons gaan vandag terug na die gebeure rondom Jesus se verhoor deur die Romeinse goewerneur Pontius Pilatus.

Teks (Joh 18:28 – 19:22)

28: Hier word die Romeinse regering vir die eerste keer betrek.

Die ampswoning – die permanente ampswoning of paleis van die Romeinse goewerneur was in Sesarea gewees, maar hy het ook ‘n woning in Jerusalem gehad waar hy slegs gebly het wanneer daar groot feeste (nou Paasfees) in Jerusalem gevier is of ten tye van politieke onrus. Jerusalem is tans ‘n oproerige area weens die gevaar van ‘n dreigende opstand.

Die ironie is skryend – die Jode kan nie in die Romeinse goewerneur se woning ingaan nie, want dan sal hulle onrein wees en nie meer aan die Paasfees kan deelneem nie. So hulle bly buite staan. Maar Jesus word in die woning van die goewerneur ingestuur. Wat sy mense aanbetref mag Hy maar voor die Paasfees besmet word. Hy verdien elk geval nie om deel te hê aan die fees nie. Hy’s tog net ‘n verleentheid vir hulle.

29: Nou ontvou ‘n hofsaak wat, as dit nie so tragies was nie, vir die buitestaaner eintlik baie snaaks moet lyk. Pilatus, die magtige goewerneur, word ‘n komieklike figuur wat heen en weer hardloop, buitentoe en binnetoe. Die een oomblik is hy binne by Jesus om sy kant van die storie te hoor, en dan is hy weer buite om met die samedromming van skrifgeleerdes en Fariseërs en die res van die volk te gaan praat. Sewe keer hardloop hy so op en af.

30: boosdoener, goddelose

Uitlewer > verraai

35: Wat weet ék nou van die Joodse gebruike en geloof?!

36: Hierin hoor Pilatus dalk dat Jesus se koninkryk nie vir hom ‘n bedreiging inhou nie, want Jesus praat van ‘n andersoortige koninkryk.

37: Jy sê dat ek ‘n koning is.

39: Maar selfs al sóú hy skuldig wees, dit is mos julle gebruik…

40: Barabbas: Aramees “seun van abba”

Ironie: vra vir die vrylating van Barabbas, “seun van die vader,” terwyl Jesus, die ware “Seun van die Vader” ter dood veroordeel word.

Barabbas was dalk iets soos ‘n “guerilla warrior, revolutionary leader” (NET)

9:2 Pers – die kleur wat konings dra

9:6 Pilatus se frustrasie: “Kruisig júlle Hom dan!”

9:12 Van nou af het Pilatus aanhoudend probeer om Hom vry te laat

Wanneer die Joodse hoëpriester Kajafas vir Jesus na die Romeinse goewerneur Pilatus toe bring, dan bevind Pilatus homself in ‘n groot verknorsing. Hy is tans in Jerusalem, nie omdat hy daar wil wees nie, maar omdat hy die vrede moet handhaaf in ‘n tyd en oor ‘n naweek van groot oproerigheid. Sy grootste begeerte is waarskynlik dat die Joodse verrigtinge oor die naweek vlot sal verloop, dat hy nie te veel betrek sal word by ‘n ander volk se godsdiens of politiek nie, en dat die gebruiklike vrylating van ‘n gevangene wat die Jode self mag kies, sonder enige hick-ups sal geskied.

Maar nog voordat die naweek begin is daar reeds ‘n klop aan Pilatus se ampswoning se deur. En word Jesus aan hom uitgelewer. Pilatus gaan buitentoe om te hoor wat aangaan. Hy hoor by die Jode dat Jesus ‘n boosdoener is, ‘n goddelose. Dis die rede waarom hulle Hom na Pilatus toe bring. Om veroordeel te word. Maar Pilatus is nie lus om hierby betrek te word nie: “Vat julle Hom en veroordeel Hom vlgs julle wet. (Maar hou my hier uit.)”

“Ons mag dit nie doen nie. Ons mag nie iemand teregstel nie. (Daarom dat ons Hom na u toe bring.)”

En dan die heen en weer gelopery, eers weer na binne om met Jesus te praat en te probeer uitvind wie die man nou eintlik is, en dan weer na buite om rede in die Joodse godsdiensleiers en volk se koppe in te probeer praat. En saam met dit alles nog Pilatus se eie onkunde oor die Joodse gebruike en geloof: “Ek is mos nie ‘n Jood nie! (Hoe moet ék nou weet?)”

Pilatus is verbouereerd. Hy wil nie ‘n vonnis vel nie. Hy wil dit in die Jode se eie hande oorlaat. Maar die Jode weet dat hulle dit nie mag doen nie. Pilatus, as Romeinse goewerneur en in diens van die keiser, is die enigste een in Jerusalem wat vir Jesus mag vonnis. Dit is duidelik dat Pilatus niks met Jesus se dood te doen sou gehad het as dit nie vir die Joodse godsdienstige leiers was  wat druk op hom geplaas het nie. Hulle is diegene wat primêr verantwoordelik gehou moet word vir wat hierna gebeur. Want Pilatus probeer alles om uit die situasie te kom en Jesus se lewe te spaar.

Eers vra Pilatus of hy nie maar, binne die gebruik, vir Jesus kan loslaat as die gevangene wat gelukkig genoeg is om tydens die Paasfees vrygelaat te word nie. “Nee, nie vir Hom nie, maar vir Barabbas!”

Toe laat Pilatus vir Jesus gésel en hy verneder Hom deur van Hom ‘n bespotlike koning te maak – ‘n kroon, maar van dorings, ‘n pers mantel, “onderdane” wat kastig aan Hom eer betoon maar dan direk daarna klappe uitdeel. Weer kom Pilatus buitentoe, en dis amper asof hy wil sê: “Kyk, ek het Hom nou goed laat opfoeter. Vir een wat onskuldig is het Hy darem nou meer as genoeg deurgemaak. Kyk na Hom – daar is die mens! Kyk hoe lyk Hy al!”

Maar uit die mond van die priesterhoofde en die wagte is daar geen genade vir hierdie onskuldige man nie: “Kruisig hom! Kruisig hom!”

Die res van die teregstelling ken julle. Hoedat Pilatus elke keer vir oulaas en maar weer vir oulaas en maar wéér vir oulaas probeer om Jesus kwyt te skeld van die vonnis, maar wanneer die Jode dan vir Pilatus met sy eie posisie en lewe dreig, dan gooi hy handdoek in. Hy gaan sit op die regbank by Gabbata, moeg geredeneer. Hy weet hy doen die verkeerde ding. “Kyk, daar is julle koning.” Maar die Jode skreeu: “Vat Hom weg! Vat Hom weg! Kruisig Hom!”

“Moet ek julle koning kruisig?”

“Ons het nie ‘n koning nie; ons het net die keiser.”

Die verhoor van Jesus word voorafgegaan deur die verraad van Judas en die verloëning van Petrus. Dis is juis Judas se verraad wat die bal aan die rol sit. Verraad wat beteken om iemand oor te gee in iemand anders se hande, om iemand toe te vertrou aan iemand anders, maar met ‘n doelbewuste kwaadwilligheid wat daaragter steek. Die Griekse woord vir verraad, daai woord wat in verband met Judas gebruik word – presies dieselfde woord kom 5 keer in vandag se teks voor!

Julle sien, Judas was nie die enigste verraaier in die gebeure van Jesus se kruisverhaal nie. Die eerste, maar nie die enigste nie. Die res van die verhaal is deurtrek van verraaiers. Die Joodse volk. Die priesterhoofde by name. Die hoëpriester Kajafas. En ja, heel aan die einde ook Pilatus. Teen sy beterwete in, ter wille van sy eie veiligheid speel hy reg in die hande van die Joodse godsdiensleiers en verraai ook hy vir Jesus. Pilatus wat hier reg aan die einde van Jesus se lewe dalk die naaste aan ‘n vriend was wat hy gehad het. (Ons Nederlandse Geloofsbelydenis pleeg ‘n onreg teen Pilatus, deurdat dit ons leer om te bely dat Jesus “onder Pontius Pilatus gekruisig is”. Pontuis Pilatus is die énigste persoon betrokke in die verhoor wat tot die einde bly skop het teen die teregstelling van Jesus.)

En asof hierdie herhaaldelike verraad nie genoeg is nie: Toe Pilatus ‘n opskrif bo-aan Jesus se kruis laat vasheg: “Jesus van Nasaret, die Koning van die Jode”; toe sê die priesterhoofde vir hom hy moet dit verander: “Moenie skrywe: ‘Die Koning van die Jode’ nie, maar skrywe: Hy het gesê: Ek is die Koning van die Jode.” Op hierdie punt het die Romeinse goewerneur egter sy voet neergesit: “Wat ek geskrywe het, het ek geskrywe.” Dit is so dat die opskrif bo ‘n kruis gewoonlik spottenderwys bedoel is. Maar dis tog asof Pilatus met die opskrif wou sê: “Ek glo hierdie man. Hy is julle koning. Hy gaan onskuldig sterwe. Maar gun Hom dan ten minste die naam wat Hom toekom.” (19:19-22)

Toe Jesus se volgelinge terwyl Hy nog gelewe het (die wat Hom gevolg het terwyl Hy nog gelewe het) ná die kruisiging in hul gate in kruip en hulself agter slot en grendel gaan beveilig, het Josef van Arimatea en Nikodemus, toe Jesus dit nie meer sou weet nie, hulself verontreinig deur sy liggaam te gaan haal en te versorg. Ja, hulle het waarskynlik nie saam met die skares Hosanna gesing toe Hy op die donkie Jerusalem binnegery het nie. Maar hulle is die twee mense wat die laaste eer aan Hom betoon het. Húlle was getrou tot die einde toe. Toe identifikasie met Jesus en geloof in Hom nie meer voordelig was in die samelewing waarin hulle hul bevind het nie, toe eertydse volgelinge en volksgenote rond en bont begin het om Hom te verloën en te verraai, toe die vyande rede had om vinger te wys met die smalende woorde: “Ons het julle mos gesê hy was die enigste een wat geglo het dat hy die koning van die Jode is. Waar is julle koning nou?!”… toe is dit die onbekende Josef en Nikodemus wat sorg dat hierdie Koning ‘n begrafnis het.

Vandag sluit ons groepie aan by die twee manne. En ons sou Liedboek 389: 1 kon sing:

Is dit, is dít ons Koning

kyk daar, aanskou die Mens!

Is dit, is dít sy kroning –

wie het dit só gewens?

Is dit sy koningshulde,

díe riet, díe kleed, díe kroon?

Is dit dan sy begrafnis,

word só Gods Seun vertoon?

Hier is vanoggend niks. Geen versierings nie. Geen blomme nie. Geen kers nie. Geen begrafnisblaadjie nie. Geen Powerpoint met momente uit die lewe van Jesus nie. Niks om te vier nie. Net maar ‘n kruis.

Where you there when they laid Him the tomb? Nee, niemand was nie. (Die twee wat wel daar was se naam was ook Niemand.) Maar ons is nou hier om te onthou. Nevermind waar ons môre of oormôre of vlg maand of jaar gaan wees. Ons is nóú hier. En vir Hom is dit genoeg…

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.