Markus 10:35-45

24 Februarie 2019

Sewende Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Lenois Stander

So bietjie meer as ‘n maand terug het Kerkbode, die kerkkoerant van die NG Kerk, berig oor die resultate van die onlangste koppetelling in die NG Kerk.

Die jongste data sê die aantal belydende lidmate het die afgelope jaar afgeneem met amper 21 000. Dit bring die totale aantal lidmate op 691 000, en die aantal dooplidmate op amper 190 000.

Hierdie nuuste syfers was nie voorheen vir die publiek beskikbaar nie, so kort nadat Kerkbode dit bekendgemaak het, het ander nuuskanale dit opgetel. Die opskrif in die Burger was:

“NG Kerk se lidmate val in 19 jaar met bykans 25%”

Ek is nie heeltemal seker waarom hulle nou juis gekies het om na die afgelope 19 jaar se daling te kyk nie. Seker omdat dit ‘n heelwat beter opskrif maak as:

“NG Kerk se lidmate val in 2018 met 2,5%”

So die opskrif was ‘n bietjie sensasioneel, maar die beriggewing was basies korrek: Die NG Kerk verloor lidmate en mense stem nie heeltemal saam oor die redes nie. Op sosiale media het baie mense saam gespekuleer elkeen met sy eie teorie oor die wérklike rede waarom die NG Kerk aan die krimp is.

Is dit emigrasie of ‘n dalende geboortesyfer, soos sommiges aanvoer?

Of is dit eerder ‘n gevolg van die feit dat die tradisionele begrip van lidmaatskap nie meer sin maak nie, omdat mense tussen gemeentes beweeg?

Ander mense sê die Kerk het eenvoudig irrelevant geword vir moderne gelowiges. Mense stel nie meer belang in wat die dominee sê as jy sommer self kan Google nie.

Sommige mense dink die NG Kerk se hantering van die gay-debat die afgelope aantal jare het groot skade aangerig. Ek vermoed mense aan beide kante van die saak, dink soms so.

Ander sê die NG Kerk het sy teologiese legitimiteit, sy integriteit, verloor toe hy ‘n teologiese begronding vir apartheid verskaf het.

En nog ander mense dink die Kerk se tyd is eenvoudig verby: dat dit te verwagte is dat die NG Kerk – en alle kerke – sal krimp in ‘n sekulêre samelewing waar dit nie vir almal duidelik is waarom hulle vir God nodig het nie.

Maar wat vir my meer interessant was as die spekulasie oor die REDES vir die krimping van die kerk, was die styl, die toon, waarin mense aan die gesprek deelgeneem het.

Uit baie se kommentaar het dit helder geblyk dat hulle bly is dat die kerk krimp.
En alhoewel hierdie “kry-vir jou” houding in sommige gevalle ongenuanseerd of onbillik mag wees, dink ek dit kom in baie gevalle van goeie getroue lidmate wat iewers lang die pad ernstig seergekry het.

Seergemaak deur ‘n onsensitiewe dominee, ‘n moeilike kerkraadvoorsitter, ‘n rassistiese medegelowige, ‘n eng sinodebesluit, ‘n kwaai kerkkantoortannie, of sommer net die ontnugtering om te ontdek dat ook die kerk nie perfek is nie.

Baie lidmate, of voormalige lidmate, loop rond met letsels – die stil getuienis van die feit dat die kerk daartoe in staat is om wonde te maak.

Wat kan die kerk, wat kan ONS doen om seker te maak dat ons nie mense verwond en vervreem nie? Wat is die gemene deler in gevalle waar gelowiges seer-maak, eerder as heel-maak? Hoe kan ons wat deel is van hierdie kerk, leer uit ons foute?

My beste raaiskoot is dat TE VEEL MAG feitlik altyd ten minste ‘n groot deel van die probleem is.

Dit laat my dink aan ‘n aanhaling uit die 2002 Spiderman-fliek wat byna die status van ‘n cliché bereik het. Peter Parker, oftewel Spiderman se Oom sê vir hom:

“With great power comes great responsibility”.

Soos dit met die meeste clichés is, steek daar dalk heelwat waarheid hierin. Want hoe meer mag jy het, hoe minder mense is daar wat oor jou skouer loer om jou reg te help wanneer jy voor die versoeking staan om jou mag onbehoorlik te laat geld.

Dink maar aan die regeerders van ons eie land, die politici wat soms spreekwoordelik met moord wegkom. Dit is moeilik om versoekings te weerstaan as jy soveel mag het dat jy weet jy kan met misbruik wegkom.

Is dit moontlik vir ‘n kerk om té veel mag en invloed te hê? Is dit moontlik vir ‘n kerk om té groot te word?

Jaco Strydom, ‘n dominee van Pretoria, skryf ‘n rukkie terug in die koerant. Hy vra:

“Waarom is die impak van die groot kerk van vandag kleiner as die impak van die klein kerk van destyds?”

“Waarom gaan dit nie beter in ’n gemeenskap met letterlik ’n kerk op elke hoek nie?”

“Moet daar nie groter vrede wees in ’n land met soveel vredemakers nie? Daar is dorpe met meer kerkgeboue as straatkinders en steeds is die kinders op straat.”

Moeilike vrae, né?

*****

Die onderliggende aanname by amper almal wat kommentaar gelewer het op die nuus dat die NG Kerk krimp – of hulle dit nou vier of betreur – is dat ‘n groot, sterk, magtige kerk, iets is om na te streef, ‘n positiewe mikpunt om te behaal. Want so werk die logika van ons samelewing:

hoe meer invloed, mag of geld jy het, hoe meer suksesvol is jy. In besigheid, in die sosiale arena, in politiek – feitlik orals werk dit so. Wanneer gelowiges hierdie logika op die kerk van toepassing maak, word dit nodig vir die NG Kerk om in die markplek van kerke te kompeteer.

En dan raak ons bekommerd oor die feit dat ons eie denominasie krimp terwyl sommige Charismatiese kerke groei. Plaaslike gemeentes begin om hul sukses te meet aan erediensbywoning, aan die omvang van die gemeente se inkomste, aan hoe dinamies die dominee is, en aan watter welvarende lidmate na die gemeente oorstap.

Wanneer ‘n gemeente of denominasie se sukses só gemeet word, maak dit sin om die krimping van die kerk te vier of te betreur, afhangende van hoe goedgesind jy die kerk is.

Maar dit is nie hoe Jesus gedink het oor die maatstaf van gemeentelike sukses nie. Dit is nie hoe Jesus gedink het oor die kerk se verhouding met mag nie.

Ons sien dit wanneer ons ‘n gedeelte soos Markus 10:35-45 lees, waar Jakobus en Johannes vir Jesus vra om vir hulle die ere-sitplekke, links en regs van Hom, te gee wanneer hy as koning heers.

Kan jy jou dit voorstel, dat jy vir Jesus vra vir ‘n eresitplek?

Selfs Jesus se dissipels, wat soveel ure in sy teenwoordigheid deurgebring het, wat soveel blootstelling aan sy leringe en voorbeelde gehad het, het die aantrekkingskrag van invloed en mag gevoel.

So as ons eerlik is met onsself sal ons antwoord: “Ja, ek kán dit vir myself voorstel. Ek sou waarskynlik ook vir ‘n eresitplek gevra het.” Want ons wéét hoe die aantrekkignskrag van invloed en mag voel.

Maar dan antwoord Jesus met hierdie woorde:

“Julle weet dat dit by die nasies so is dat hulle sogenaamde regeerders oor hulle baasspeel en dat hulle groot manne die mag oor hulle misbruik.
Maar by julle moet dit nie so wees nie. Elkeen wat in julle kring groot wil word, moet julle dienaar wees; en elkeen onder julle wat die eerste wil wees, moet julle almal se dienaar wees. Die Seun van die mens het ook nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as losprys vir baie mense.”

Ek dink nie Jesus kon dit sterker gestel het nie, nie in woord óf daad nie. Met hierdie woorde keer hy die dissipels se onderliggende logika wat sê dat mag en invloed die hoogste waarde is, op sy kop.

Nee, sê Jesus, die hoogste waarde is nie mag nie, maar om te dien. “Elkeen wat eerste wil wees, moet almal se dienaar wees.”

Hieroor skryf Neels Jackson, voormalige redakteur van Kerkbode, onlangs in die koerant:

“’n Kerk wat met mag besmet word, verloor hierdie fokus.”

Jaco Strydom maak dieselfde punt op ‘n ander manier wanneer hy opmerk:

“’n Kerk wat probeer floreer is met ander vrae besig as ’n kerk wat, soos Jesus, sy lewe probeer gee vir ’n stukkende wêreld. Dalk het die kerk te veilig en te groot geword om in die donker krake van ’n stukkende samelewing in te pas.”

Dit is alles verskillende maniere om te sê:

Hoe meer magtig ‘n kerk word, hoe minder is hy daartoe in staat om Jesus se voorbeeld te volg, en te dien. Want die kerk bestaan maar uit mense soos ek en jy, mense wat soms swig voor die versoeking van mag, en dit dan verkeerd aanwend.

*****

Kan ons met mekaar eerlik wees oor hierdie tekortkoming van ons? – Dat ons nie immuun is teen die versoeking om ons mag te misbruik nie? Dat die geskiedenis dit reeds vir ons geleer het?

Indien dit so is, is ‘n kleiner, minder magtige NG Kerk nie dalk beter in staat om Jesus se opdrag – om te dien – uit te voer nie?

Dalk is die krimping van die NG Kerk ‘n geleentheid, ‘n uitnodiging vir hierdie kerk om weer tot bekering te kom.

As mens Jesus se argument volg, is ‘n kerk wat weer tot bekering kom een wat leer om vanuit ‘n posisie van weerloosheid die evangelie verkondig. ‘n Kerk wat dít doen, is ‘n kerk met integriteit, is ‘n geloofwaardige kerk.

Jaco Strydom stel dit só:

“Liefde word geloofwaardig wanneer jy so naby kom dat die een vir wie jy sê “ek het jou lief,” jou kan seermaak – in Jesus se geval kon doodmaak.”

Dit is om te sê: Die kerk, en by implikasie elkeen van sy lidmate, sal risiko’s moet loop, net soos Jesus ook die risiko geloop het om seer te kry. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, is die boodskap wat hy verkondig, geloofwaardig. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, ontwapen dit diegene wat op die kantlyn staan en lag. Wanneer ‘n kerk só ver gaan, beliggaam dit die evangelie.

In praktyk is dit moeilik om te doen, want jy doen dit ten koste van jouself.

Laasjaar het die gemeentes van die Paarl, waarvan my tuisgemeente een is, gehoor dat ‘n ander gemeente van die Noordelike voorstede beplan om ‘n nuwe bediening in die Paarl te begin.

Trouens, die nuwe bediening was reeds op klein skaal aan die gang, en die persone wat die roeping vir hierdie kerkplanting ontvang het, wou gaag hul visie met die gemeentes van die Paarl deel.

Dit was egter interessant om te sien hoe sommige plaaslike gemeenteleiers en predikante, instinktief beskermend gereageer het. Daar het verskeie vrae ontstaan:

Waarom ‘n nuwe kerk begin in ‘n dorp waar daar daar reeds so baie kerke is? Wat gaan die impak op die bestaande gemeentes wees? En natuurlik dink dominees: wat as my gemeente leegloop? Wat word van my bediening?

Hierdie vrae het deur my en sommige kollegas in die ring se koppe gegaan. Want ons het belange om te beskerm. Ons was bang ons mag en invloed en voorregte raak minder.

Maar gelukkig is dit dan ook moontlik om verby hierdie vrae te beweeg en die groter prentjie raak te sien. Dat ons geroep is om te dien. Ja, selfs ten koste van ons eie magsposisies, voordele, gemak, finansiële sekerheid en aansien. Dan is ons ‘n missionale kerk – ‘n kerk wat aansluit by dit waarmee God reeds besig is in die wêreld.

Waar moet ons begin?

Die beste plek om te begin is die nood op ons eie voorstoep. Ons weet goed hoe dit lyk. Kom ons volg Jesus se voorbeeld en was al die stowwerige voete wat hier by ons verbygaan.

Lukas 6:17-26

17 Februarie 2019

Sesde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ons is saam met die skrywer van Lukas op reis deur Jesus se lewe.

Die laaste keer wat ons vir Jesus gekry het, was hy byna doodgemaak deur sy eie mense, toe hy in sy tuisdorp Nasaret die goeie nuus aan armes verkondig het.

Daarna volg ’n hele reeks vertellings oor genesings, waarin Jesus een na die ander persoon in hulle nood sien en met barmhartigheid reageer om heling en verlossing te bring.

In die proses begin ’n groot groep dissipels om vir Jesus te volg; mense wat hom wil nadoen, wat by hom wil leer. Nou, in die teenwoordigheid van ’n groot skare mense wat om hom en sy dissipels saamdrom om na Jesus te luister en deur hom genees te word, begin Jesus vir hulle leer wat hulle dissipelskap gaan behels.

Anders as in Matteus se evangelie, waar hierdie gedeelte bekendstaan as die bergrede, sê Lukas vir ons dat Jesus se lesings onder in die vlaktes, op ’n gelyke voet met die skares desperate mense plaasgevind het.

Daar rig hy sy oë op sy dissipels; sy gesig skyn op hulle, en hy sê:

Geseënd is julle wat arm, honger, hartseer en vervolg is.

Ellende wag vir julle wat ryk, versadig, gelukkig en gewild is.

***

Toe ek en die Bybelstudiegroep die afgelope week na vanoggend se skrifgedeelte geluister het, was ons vir die meeste van die tyd in die duister oor hoe ons hierdie woorde van seën en ellende in ons harte en in ons lewens kan ontvang.

Vir my was een van die struikelblokke dat ek myself in die kolom van ellende bevind het. Ek is ryk. Ek is versadig. Ek kan sonder sorg lag. Ek geniet aansien en aanvaarding.

My eerste reaksie was: oraait, hoe kan ek myself uit hierdie kolom van ellendiges wikkel, sodat ek ook in die geselskap van die geseëndes kan wees?

Maar dit is wat hierdie woorde so merkwaardig maak, wat dit so ontstellend maak: Ek kon dit nie regkry nie.

Want geen persoon kies armoede bo rykdom nie; niemand kies hongersnood nie. Niemand wil treur nie. Daar sal iets fout wees indien ek graag vervolging en verwerping gaan opsoek.

Tensy Jesus nie met hierdie woorde letterlike armoede en hongerte en verdriet en vervolging bedoel het nie…

Onmiddellik blaai ek om na Matteus se evangelie, want daar is mos ook saligsprekinge. Matteus se weergawe is langer as Lukas s’n en boonop voeg hy nie die reeks ellendes by wat so konfronterend en verontrustend is vir iemand soos ek wat in die boonste 10% van die wêreld se rykste mense is nie.

By Matteus word Jesus se seëninge vergeestelik: Geseënd is julle wat arm van gees is. Geseënd is julle wat honger en dors na geregtigheid. Dit klink meer haalbaar; want kyk, as God se seën afhang van ’n sekere ingesteldheid, soos om te verlang na geregtigheid, of om sagmoedig te wees, of om rein van hart te wees, dan kan ek dalk iets doen om van die ellendiges te beweeg na die geseëndes.

So was my eerste poging tot verstaan om Jesus se saligsprekinge te vergeestelik of te moraliseer; om dit as voorskrifte te verstaan vir hoe ek moet lewe. Want as ek dit kan regkry is daar dalk iets wat ek kan doen om my saligheid te verseker.

Maar dit is nie moontlik met Lukas se weergawe nie.

Jesus is nie hier besig om voorskriftelik te praat nie. Daar is nie ’n enkele gebod of verbod in sy saligsprekinge nie; geen moets of moenies nie.

Dit gaan ook nie oor ’n sekere ingesteldheid wat jy in jou binneste kan koester nie. In teenstelling met Matteus het Lukas baie uitdruklik gekies om so ’n interpretasie te vermy. Jesus sê eenvoudig: “julle wat honger is. Julle wat arm is. Julle nou-nou treur.”

Dit pas ook by Lukas se evangelie in sy geheel; telkens rig hy ons aandag op sake van brood en botter, en dalk is dit hoekom Lukas sê dat Jesus sy lesings onder in die plein aanbied – op gelyke voet met die armes en die hongeres, met die moedelose en treurende massas.

So, as dit nie gaan oor ’n geestelike ingesteldheid waardeur ek God se seën kan verseker nie, as Jesus nie hier besig is met ’n les in moraliteit nie, wat is hy dan besig om te doen wanneer hy daar onder in die plein vir arm, honger, hartseer en vervolgde mense sê dat hulle geseënd is; en vir die paar rykes wat daar is, wat genoeg het om te eet en sorgvry kan lag, dat ellende op hulle wag? Wat gaan hier aan?

***

Om hieroor meer duidelikheid te kry, is dit belangrik dat ons Jesus se woorde van seën en ellende binne die breër konteks van Lukas se evangelie plaas.

Maar voordat ons dit doen… Ek hoop julle het iets agtergekom oor hoe ek aanvanklik probeer het om die teks te interpreteer.

Hierdie eerste pogings om die teks te verstaan was deur en deur in my ego gesetel.

My ego wat smag na sekuriteit en beheer. My ego wat honger en dors na invloed en mag. My ego wat hartstogtelik verlang na aanvaarding en bevestiging.

Die grootste struikelblok tussen my en God se goeie nuus, is my ego.

Daarom is dit so moeilik vir my om te aanvaar dat ek dalk onder die ellendes getel kan word. Daarom is dit so moeilik vir my om te aanvaar dat ek dalk niks kan doen om God se seën te wen nie, dat ek dalk geen beheer het oor God se seën nie.

Dat Jesus die arm, honger, moedelose en vervolgde mense wat voor hom staan geseënd noem – mense wat hulleself net as ellendig ken, en dalk lankal opgehou het om te glo dat hulle dalk ooit God se seën sal ken, mense wat nooit gekies het om arm te wees nie en nog minder in staat is om hulle eie welvaart te kies – dat Jesus vir húlle seën en vir hulle ’n nuwe toekoms belowe het my minder opgeval as die waarskuwing dat ek dalk meer ellendig is as wat ek dink.

***

Die skuif om Jesus se saligsprekinge binne die breër storielyn van Lukas se evangelie te plaas, is dus ook ’n poging om myself in God se storie te plaas, eerder as my egosentriese poging om vir God in my storie te probeer inpas.

Die hart van die saak vir Lukas is hoe God se koninkryk van liefde en barmhartigheid in die wêreld inbreek om dit heel te maak.

Van die begin af, sien ons hoe God ander werk as ons, wanneer hy sy seën laat rus op Maria, ’n tiener meisie sonder aansien, sonder mag of welvaart. So gebeur dit iewers in ’n afgeleë dorpie, iewers aan die gatkant van die magtige Romeinse ryk, dat God in ons wêreld gebore word.

In ’n wêreld waarin daar ’n tekort aan alles is, waarin daar nooit genoeg is nie, waarin ons nooit genoeg kan kry nie, begin hierdie God-mens Jesus om ’n boodskap van oorvloed te verkondig

Jesus verkondig God se genadejaar aan die armes, hy genees mense van hulle siektes, omskep hulle trane en vreugde, hy voed hongeres. Op al hierdie maniere kom God se ryk.

Daarom sal dit die gruwelikste misverstand wees om te dink dat Jesus daar in die plein besig was om armoede, of hongerte, of verdriet, of vervolging te romantiseer.

Inteendeel! Van die begin van Jesus se openbare loopbaan sien ons hoe hy alles in sy vermoë doen om mense van hulle armoede en hongersnood te red; om mense se verdriet in vreugde en verligting te omskep.

Jesus sê nie hier vir ons iets oor armoede en hongerte ens. nie. Hy sê vir ons iets oor God. Hy wys vir ons God se hart. Jesus gee vir ons ’n blik gee op die karakter van God.

So word ons uitgenooi om met vars oë na die werklikheid te kyk, nie vanuit ons eie egosentriese perspektief te kyk, maar in die lig van die breër storielyn van God se ryk.

Vanuit my egosentriese perspektief, kyk ek om my rond en probeer om die wêreld te verklaar. Ek beskou suksesvolle mense as geseënde mense; mense met wie dit sleg gaan as ellendige mense.

In my pogings om sin te maak van die onreg en ongelykheid, van die skrynende armoede, van my eie oorvloed in die aangesig van ander se tekort, trek ek dan selfs vir God nader. Dalk is dit God se wil dat dinge is soos wat dit is. Dalk het God dit so bestem.

’n Mens sien dit die duidelikste in kerk wat ’n welvaartsteologie verkondig. Ons, met reg, krities en uitgesproke oor sulke kerke; maar dalk is vanoggend se skrifgedeelte ook ’n geleentheid vir self-refleksie: leef daar nie dalk ’n vorm van hierdie welvaartsteologie in ons eie harte nie?

Jesus se saligsprekinge laat dit nie vir ’n oomblik toe nie. Deur ons gewone skema van seën en ellende onderstebo te draai, hoor ek vir Jesus sê: “moet dit nie durf om armoede in God se naam te regverdig nie.

As julle God se wil soek, kyk na my. Ek sal vir julle God se karakter wys. Ek is besig om God se koninkryk onder julle te laat deurbreek en ek nooi julle uit om hieraan deel te neem.”

God gee sy koninkryk vir die armes, sodat hongeres gevoed kan word. God se belofte is om elke traan van iemand wat treur se wange af te vee.

As daar armoede en hongersnood en moedeloosheid en vervolging is, dan is dit nie omdat dit God se wil is nie. Jesus stel dit duidelik: God belowe die genesing van ’n gebroke wêreld wat deur sonde geskend is.

***

Wat dan van Jesus se voorspelling dat ellende wag op ons wat ryk en versadig is? Weereens is dit belangrik om dit in die breër storielyn van Lukas se evangelie te plaas.

Maar van die begin van God se verhaal is daar mense wat nie hierdie boodskap van oorvloedige barmhartigheid as goeie nuus kan hoor nie.

Hulle is te ingebed in die stelsel wat hulle van armoede en hongerte en tragedie en vervolging beskerm. Hulle word bedreig deur hierdie boodskap van ’n onderstebo wêreld waarin armes die toon aangee en hongeres versadig sal word met alles wat hulle het.

Hulle trek voordeel uit die huidige stand van sake en voel dalk steeds nie tevrede met hoe dit gaan nie. Hulle het steeds iets om te wen binne die huidige spelreëls; en te veel om te verloor indien die wêreld dalk sou verander.

Daarom slaan hulle terug: van Herodes, wat die kindjies vermoor wanneer hy die wyse manne se voorspelling hoor, tot Jesus se mense in Nazareth wat hom wou vermoor toe dit blyk dat God nie ’n pion in hulle storie wou wees nie.

Die evangelie, die goeie nuus, is realisties oor die houvas wat sonde op ons het, oor hoe dit ons blind maak, en selfs vyandig kan maak teen God barmhartigheid. Die koninkryk van God mag dalk ander-wêrelds wees; dit mag dalk ’n aktiewe verbeelding verg; maar moenie dink dit is naïef nie.

Daarom dat Maria se loflied, waarmee sy vir God loof nadat sy deur die engel Gabriel besoek is, nie net vir God loof omdat hy nederiges soos haarself oplig en met aansien beklee nie, maar ook omdat God die trotses van hulle trone afruk.

Daarom dat Jesus ook die reeks ellendes uitspreek aan die rykes, nadat hy die armes geseën het.

Ek het vroeër gesê dat die saligsprekinge nie armoede en hongerte en hartseer romantiseer nie; maar dit is ook belangrik om in te sien dat dit ook nie die teenoorgestelde doen nie. Jesus is nie hier besig om rykdom en goeie kos en blydskap nie te demoniseer nie.

Ek hoor vir Jesus sê: daar is ’n waarheid oor God en oor dissipelskap wat ek nie uit my lewensomstandighede sal kan aflei nie. Daar is grense aan my egosentriese bestaan en perspektief wat ek ernstig moet neem. Daar is perke aan wat my nimmer eindige soeke na sekuriteit en invloed en aanvaarding kan hoop om vir my en ander te bied.

My welvaart, my mag, my aansien in die gemeenskap – dinge wat die wêreld as tekens van God se seën beskou, mag dalk juis die dinge wees wat my doof maak om God se seëninge as goeie nuus te hoor; wat my verhoed om deel te neem aan God se seën vir en heling van ’n gebroke wêreld.

***

Mag God jou seën met ongemak oor eenvoudige antwoorde, halwe waarhede en oppervlakkige verhoudings, sodat jy vanuit die diepte van jou hart kan leef.

Mag God jou seën met woede oor onreg, en die uitbuiting en onderdrukking van mense, sodat jy met ywer sal werk vir geregtigheid, vryheid en vrede.

Mag God jou seën met trane om te stort vir hulle wat ly aan pyn, verwerping, hongersnood en geweld, sodat jy met troos sal uitreik om hulle pyn in vreugde te omskep.

Mag God jou seën met genoeg dwaasheid om te glo dat jy ’n verskil kan maak in hierdie wêreld, sodat God deur jou kan doen wat ander beweer onmoontlik is.

Lukas 4:14-30

03 Februarie 2019

Vierde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ek wonder of dit nie ’n belewenis is waarmee meeste van ons sal kan identifiseer nie. Ek verwys na die ervaring van ’n moeilike tuiskoms, ’n tuiskoms waarin ’n mens anders terugkom by die huis as wat jy van die huis af weggegaan het.

Dink ’n bietjie daaraan…

Dit kan mos moeilik wees om, nadat jy weggegaan het, terug te gaan na die plek toe waar jy grootgeword het, om terug te gaan na die mense toe wat jou grootgemaak het, wat jou gevoed en versorg het, wat jou stink-doeke vir jou omgeruil het.

Hulle ken jou storie. Hulle weet waar jy vandaan kom. Hulle ken jou in jou weerloosheid. Hulle het jou al op jou kaalste en swakste gesien. Hulle ken waarskynlik ’n hele paar vernederende stories oor jou.

En juis daarom, omdat hulle jou ken, kan dit so ontsettend moeilik wees om anders terug te gaan huis toe as wat jy daar weg is.

***

Daar kom ’n tyd waarop ’n mens die huis moet verlaat, juis sodat jy, in gesprek met die wêreld, kan verander. Die afstand tussen jou en die huis word die ruimte waarin jy opnuut kan verken wie jy is. Omdat niemand jou ken nie, kan jy met verskillende sienings van jouself eksperimenteer, verskillende ekke aanpas, en mettertyd jou eie stem ontdek, ontdek wat vir jou belangrik is, wat jou gawes is, waartoe jy geroep is.

Dikwels gaan hierdie weggaan gepaard met ’n hele klomp kleiner veranderings: ’n nuwe haarstyl, nuwe kleredrag, ’n nuwe dieet, nuwe vriende, nuwe perspektiewe, nuwe horisonne.

Soms is dit eers met jou tuiskoms dat jy agterkom hoe vinnig, hoe groot, en hoe diep die verandering was. Jy het natuurlik die veranderings in jou lewe en die verskuiwings in jou gedagtes as vanselfsprekend aanvaar. Jy het onderskat hoe groot jou eie gedaanteverwisseling werklik was. Maar vir die mense wat jou tuis ontvang, lyk jy anders, praat jy anders, eet jy anders, dink jy anders.

Jou politieke sienings het intussen verander – jy deel nie meer die perspektiewe wat so vanselfsprekend aanvaar was in die huis waarin jy grootgeword het nie. Wie God vir jou is, jou geloofsoortuigings en spiritualiteit, dit het ook verander. Deur persoonlike belewenisse en deur na ander mense se sienings te luister, het jy oortuig geraak van nuwe waarhede, het jy ontnugter geraak oor ’n paar ou bekende waarhede; jy het vars taal gevind vir wat altyd so moeilik was om uit te druk. Ook as ’n seksuele wese het jy verander of miskien net ontwaak. Wie jy liefhet, met wie jy intiem is – wie se hand jy vashou – is dalk anders as toe jy weg is.

Hierdie mense na wie jy teruggaan mag dalk familie wees, dit mag dalk dieselfde huis wees… en tog kan so ’n tuiskoms ’n belewenis van diepe vervreemding wees – asof julle van verskillende planete af kom. Dit kan voel asof ’n onoorbrugbare kloof tussen julle oopgeskeur het. En dit kan seermaak. Dit kan ’n hartseer en ontnugterende ervaring wees. ’n Tiepe eensaamheid kan in jou hart groei, selfs al is jy by ‘jou mense’.

Jy kom by die huis en jy is veras dat hierdie mense nog presies dieselfde dinge doen, op die maniere waarop dit nog altyd gedoen is, dieselfde dink en dieselfde goed sê. En jy wonder, hoe kan dit wees? Soms voel dit asof hiérdie plek en die mense wat dit bewoon in ’n tiepe ‘time-warp’ vasgevang is, ’n vakuum waarin tyd stilgestaan het. Dan kan dit moeilik wees om nie met ‘n stille oordeel en verwyt na hulle te kyk nie.

Om tuis te kom – veral om anders tuis te kom – kan moeilik wees. Vra maar vir Jesus, wie se tuiskoms in Nasaret een van geweld en verwerping was – amper sy lewe gekos het.

***

Soos ons, moes Jesus ook eers die huis verlaat om te ontdek wie hy is.

Dit was ’n lewensveranderende ervaring toe ’n jong Jesus saam met armes en sondaars van elke skakering, insluitend heidene soos die Romeinse soldate, en volks-verraaiers soos die tollenaars, in die modderige waters van die Jordaan-rivier gedoop is.

Ons is ’n paar weke gelede weer aan daai gebeurtenis herinner – oor hoe die Heilige Gees op Jesus neergedaal het en ’n hemelse stem vir hom herinner het aan sy diepste identiteit as ’n geliefde kind van God. Dit was die begin van ’n nuwe avontuur en die kern-belewenis wat sy hele publieke loopbaan sou bepaal en oriënteer.

Die water het skaars op sy rug droog geraak of dieselfde Gees jaag vir Jesus in die woestyn in sodat die watermerk van sy doop, as ’n geliefde kind van God, goed in sy diepste wese uitgedroog kan raak. Vir veertig dae moet Jesus die versoeking weerstaan om iets anders te wees as wat hy voor God is; en na veertig dae in die woestyn kon hy steeds sê: “Ek is ’n geliefde kind van God, ek is iemand in wie God groot vreugde vind. Ek behoort nie aan enige iemand, behalwe aan God nie.”

Maar tussen hierdie twee groot gebeurtenisse wat so bepalend is vir Jesus se identiteit, tussen se doop en sy versoekings, onderbreek Lukas op ’n vreemde manier die vloei van sy eie vertelling deur vir ons Jesus se geslagsregister voor te lees.

Dis asof Lukas vir ons wil sê: daar is ’n verband tussen Jesus se doop, sy versoeking om iemand anders te wees as wat in sy doop bevestig is, en waar Jesus vandaan kom, waarheen Jesus sou gaan indien hy die dag huis te wil gaan. Lukas herinner ons dat daar ’n diepe verband is tussen wié ons is, en wáár huis vir ons is.

So, waarheen gaan Jesus as hy wil huis toe gaan? Waar kom hy vandaan? Wat staan in Jesus se geslagsregister?

(Wanneer die dominee ’n woord soos ‘geslagsregister’ sê, was dit altyd vir my ’n teken dat ek vir so 5 minute kan uit-zone)

So, ek sal julle nie met die hele geslagsregister verveel nie, maar net julle aandag vestig op een klein detail, en dit is tot hoe vêr terug dié geslagsregister strek:

Lukas se weergawe van Jesus se stamboom strek al die pad terug; verby sy vader Josef en sý voorouers wat nog ’n band kon gehad het met Nasaret; verby Koning Dawid en sý voorouers wat nog ’n band met Israel as ’n monargie kon gehad het; verby Abraham, die man van Ur en die voorouer van die hele Joodse volk… verby al hierdie beperkte beskouings van waar Jesus se huis is, kring sy stamboom weier en weier uit, totdat dit uiteindelik sê, “seun van Adam,” seun van die mens, ’n mens onder mense, ’n kind van die hele menslike familie. En dan eindig die register met die belangrikste merker oor waar Jesus sal gaan as hy werklik tuis wil wees: “seun van God.”

***

Kind van Adam, kind van God. Dit is nie hoe ons tipies ons stambome weergee nie. En dít beleef Jesus op ’n pynvolle manier wanneer hy teruggaan Nasaret toe, na die mense wat hóm gesien grootword het, die mense wat hom ken.

Aanvanklik gaan dit nie te sleg nie. Op die oppervlak lyk dit of dit heel goed gaan. By die plaaslike sinagoge, kry Jesus ’n geleentheid om uit die skrif te onderrig. Die mense van Nasaret is vol afwagting want hulle het gerigte gehoor oor hoe hulle hometown boy in die hele streek naam gemaak het as ’n prediker en as ’n geneser.

Dit is die eerste keer in die Lukas-evangelie wat ons vir Jesus hoor preek of onderrig. Ons kan dit beskou as ’n tiepe manifes – ’n eerste geleentheid waarop Jesus sy boodskap, sy droom, sy visie aan mense bekend maak en hulle uitnooi om hom daarin te volg.

“Die Gees van die Here is op My;
want Hy het My gesalf
om die goeie boodskap aan arm mense te verkondig.
Hy het my gestuur om vir
gevangenis aan te kondig dat hulle vrygelaat sal word
en vir blindes dat hulle weer sal sien;
om onderdruktes te bevry,
en om die genadejaar van die Here aan te kondig.”

Die genadejaar van die Here het aangebreek, sê Jesus. Op daardie stadium was die genadejaar beskou as ’n ou, uitgediende deel van die Joodse tradisie. Dit was so radikaal dat mens kan verstaan hoekom mense dit as ‘uitgedien’ wou beskou.

Dit was die idee dat daar elke 50 jaar ’n herverdeling van die volk se rykdom sou plaasvind. Op die vyftigste jaar sou almal wat aan iemand anders geld skuld vrygestel word van hulle skuld. Alle slawe sou hulle vryheid ontvang. Dit is inderdaad ’n goeie boodskap aan armes, aan onderdruktes, aan gevangenis, aan blindes wat in aanraking met Jesus sou kom.

En dan wanneer Jesus gaan sit, om hierdie gedeelte uit te lê, sê hy eenvoudig:

“Hierdie gedeelte uit die Skrif is vandag vervul terwyl julle daarna geluister het.”

Vandag is dit vervul, sê Jesus, terwyl julle na hierdie woorde geluister het. Dit is ’n moeilik om te verstaan wat presies Jesus deur hierdie woorde bedoel het. Want soos ons weet, het die genadejaar nie aangebreek nie in die sin dat die volk se skuld vrygestel is nie; daar was steeds blindes, daar was steeds gevangenis, daar was steeds onderdrukking.

Een moontlike uitleg hiervan, is dat Jesus vir die gemeenskap sê: hierdie droom van God kan vandag ’n werklikheid wees – julle het alles tot julle beskikking om hierdie visie van God, van ’n gelyke, regverdige, vrye samelewing ’n werklikheid te maak. Moenie vasgevang bly in die patrone van die verlede nie; moenie dink dit gaan oor eendag of oor ’n hemelse werklikheid wat nooit sal aanbreek nie – vandag is hierdie gedeelte van die Skrif vervul. Alles wat julle nodig het, is byderhand – die vraag is: waar lê julle harte?

Hoe dit ook al sy, die mense van Nasaret was in hulle skik oor hierdie boodskap van genade en bevryding. Hulle het immers self gely onder die swaar juk van ’n onregverdige politiese bewind wat in stand gehou is deur die Romeinse ryk en die Joodse elites in Jerusalem.

Die mense was so trots op Jesus, so aangespreek deur sy boodskap, dat hulle ook weer sy geslagsregister oproep: “Hy is tog maar net die seun van Josef?”

Dit is mos Josef, die skrynwerker se seun? Hy is mos een van ons? Het julle gehoor wat hy alles in Kapernaum gedoen het? Dis goed dat hy huis toe gekom het, daar is baie om gedoen te word…

Hoe vergelyk dit met die geslagsregister wat Lukas vir ons van Jesus gegee het?

***

Maar dan weier Jesus om tuis te kom soos daar van hom verwag word om tuis te kom. Jesus weier dat hulle die lang stamboom, waaraan hy in sy doop herinner is, só te verkort. Hy is nie “maar net die seun van Josef nie.” Hy is ook die seun van Adam, die seun van God.

Dit kom tot ’n punt waar Jesus vir hulle moet sê: “Ek behoort nie aan julle nie. Ek is nie julle eiendom nie. Julle kan my nie vir julle eie agendas aanwend nie.”

Om die boodskap duidelik oor te dra, herroep Jesus twee stories uit Israel se verlede, oor hoe God se guns, deur die profete Elia en Elisa, nie beperk was tot Israel se eie mense nie, maar juis geval het op vreemdelinge, selfs vyande.

Tydens ’n hewige stryd met die profete van Baäl, het Elia kos voorsien aan ’n weduwee uit Sarfat – die omgewing waar Elia se grootste vyand, Isebel, vandaan gekom het. En, selfs tydens ’n tyd van konflik en oorlog tussen Israel en Sirië, het Elisa vir Naäman, die generaal van Sirië se weermag, van sy melaatsheid genees.

God se welkom, God se genadejaar, God se sorg en genesing, is vir alle mense, beginnend met Adam, beginnend met wie nie by jou sal tuis voel nie, beginnend met almal wat deur jou bedreig voel, beginnend met almal deur wie jy bedreig voel, beginnend met jou vyand.

Deur hierdie verhale te herroep weier om tuis te kom in die mense van Nasaret se noue verstaan van gasvryheid, waarin ons net hulle verwelkom wat ons weer kan terug verwelkom; net vir hulle sorg wat iets het om vir ons te bied.

Hy weier om tuis te kom in hulle pogings om laer te trek om hulle eie mense. Hy weier om net sy eie mense se belange te beskerm – al voel hulle dit hulle bedreig word en daarom geregtig is op God se beskerming.

Hy kritiseer hulle siening van ’n tuiste, waarmee hulle vir hom en vir God wil domestiseer deur hom ’n reeds uitgewerkte rol te laat speel.

En wanneer hy so weier om tuis te kom. Wanneer hy dit durf om anders terug te kom as wat hy daar weg is; wanneer hy dit durf om nie te hou by hulle verwagtings van hom nie, dan raak hulle skielik woedend, wil hulle hom met geweld stilmaak.

***

Ek wonder hoe jy vanoggend hierdie verhaal hoor?

Ek wonder watter deel van hierdie storie oor jou gaan?

Ek wonder met wie jy in hierdie vertelling assosieer?

Laat ek eindig deur met julle twee perspektiewe te deel wat hierdie verhaal by my opgeroep het.

Die eerste betref hoe ons op ’n interpersoonlike vlak kan beleef hoe moeilik dit is om anders tuis te kom as wat ons by die huis weg is.

Die vraag waarmee ek julle in die verband wil laat, is wat hierdie verhaal vir jou kan leer oor die manier waarop jy tuiskom? Is jou strategie gewoonlik om maar die veranderinge wat jy voor God en die wêreld ondergaan het weg te steek? Is dit om met oordeel en verwyt te kyk na die mense wat lyk asof niks by hulle verander het nie? Is dit om hulle met argumente te probeer oorreed van jou nuwe insigte?

Is daar dalk ’n beter manier om jou weg deur so ’n moeilike tuiskoms te vind?

Maar ook vanuit die hoek van hulle wat reeds tuis is: hoe kan hierdie storie jou help om mense só tuis te verwelkom dat hulle toegelaat word om anders terug te kom as wat hulle weggegaan het? Hoe maak ons ruimte vir die veranderings wat God besig is om in ander mense te maak, en wat God dalk deur hulle in jou wil maak?

Die tweede perspektief betref hoe ons as die kerk, as mense wat onsself Christene noem, vir Jesus in ons eredienste en huise en harte verwelkom.

Word Jesus in die proses maar ‘net een van ons’, soos wat hy in Nasaret ‘maar net die seun van Josef’ geword het? Identifiseer ons so maklik ons eie mense met Jesus dat dit vir ons moeilik raak om hom raak te sien in gesigte wat ons nie herken en nie by ons sal tuis voel nie?

Wat sou dit van ons vra om altyd die lang weergawe van Jesus se stamboom te onthou? Wat sou dit van ons vra om te onthou dat die lang weergawe van Jesus se stamboom, uiteindelik ook my stamboom is, uiteindelik ook die stamboom is van elke medemens?

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

1 Korintiërs 12:11-31a

27 Januarie 2019

Derde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons is almal waarskynlik goed vertroud met vanoggend se teksgedeelte.

Soos met baie ander dinge waarmee ons vertroud raak, kan dit gebeur dat die verrassende en vernuwende karakter van so ’n beeld vir ons verlore gaan.

Daarom wil ek vanoggend ’n bietjie tyd daaraan spandeer om hierdie baie bekende beeld weer in die konteks te plaas waarin Paulus dit vir die eerste keer in sy briewe aangewend het.

***

Die eerste ding waaraan ons oor Paulus en die eerste Christene se wêreld herinner kan word, is dat daar geensins sprake was van wat ons vandag ‘universele menseregte’ sal noem nie.

Dit was ’n wêreld waarin jou sosiale status, waar jy ingepas het – of nie ingepas het nie – alles oor jou bepaal het. Die idee dat álle mense, bloot omdat hulle mense is, daarom gelyke waardigheid en regte het, was nog nie eers op die horison nie. Dit was ’n hoogs gestratifiseerde, patriargale wêreld, ’n wêreld van insiders en outsiders.

Om beter te verstaan wat dit vir die vroeë Christene sou beteken het, kan ons eenvoudig kyk na wat Paulus se sosiale status was. Waar sou iemand soos Paulus ingepas het?

Een ding waaroor Paulus baie trots was, was dat hy ’n Romeinse burger was. As ons byvoorbeeld in die boek handelinge oor Paulus se vele sendingreise lees, is daar ten minste drie geleenthede waarop Paulus vir mense daaraan herinner: “Ek is ’n Romeinse burger.”

Hoekom was dit vir Paulus so belangrik om dit te sê?

Wel, as ’n Romeinse burger het jy sekere voorregte geniet. Jy was as ’n regspersoon beskou; iemand met stemreg. Jy kon vrylik rondbeweeg en dieselfde regte in verskillende stede geniet. Jy kon ’n testament opstel. Jy kon iemand voor die hof daag, of self gedagvaar word. Maar jy mag nie sonder ’n verhoor gestraf of gemartel word nie.

Daarom dat Paulus, toe hy byvoorbeeld in Filippis in hegtenis geneem is en wreed gemartel is, sê hy in ’n stadium vir die tronkbewaarder: voordat jy my nog verder rondstoot, moet jy dalk net kennis neem, ek is ’n Romeinse burger. Skielik is hulle anders behandel. Dit was soos om ’n Europese paspoort te hê, jy kon vrylik deur die wêreld beweeg met die sekerheid dat jy oral goeie behandeling sou ontvang.

Hierdie voorreg was egter nie vir almal beskore nie. Die grootste hoeveelheid mense wat in die Romeinse ryk se dorpe en stede gewoon het, was nie Romeinse burgers nie. Hierdie groepering mense het bekend gestaan as peregrini (waar ons woord ‘pelgrim’ vandaan kom); hulle was immigrante, trekarbeiders en is as vreemdelinge beskou.

Soos baie vlugtelinge en staatlose persone in ons wêreld vandag, het hierdie groepering mense baie min voorregte en sekuriteit geniet: Jy het geen stemreg gehad nie. As jy doodgegaan het, het al jou besittings die eiendom van die stad geword. Jy kon reis, maar jy was nie daarvan verseker dat jy oral dieselfde behandeling sou ontvang het nie. Jy kon enige tyd, sonder ’n verhoor in hegtenis geneem word, gemartel word, en die doodstraf ontvang. Vir laasgenoemde was ’n hout kruis natuurlik ’n gewilde instrument, omdat dit ’n baie duidelike boodskap oorgedra het aan almal wat dit sien: ken jou plek!

As jy nie ’n Romeinse burger was nie, was jy dus ’n buitestander sonder veel waardigheid of regte. Maar daar was nog ’n derde kategorie waarin jy kon beland het; jy kon ook ’n slaaf gewees het. Slawe was letterlik die besitting van iemand anders. Sonder die toestemming van jou eienaar mag jy nêrens heen gereis het nie, mag jy nie besittings gehad het nie, mag jy nie getrou het nie. ’n Slaaf mag sonder regsgevolge deur hulle eienaar gestraf of selfs doodgemaak word.

Soos ek vroeër genoem het, so te sê alles oor jou bestaan is bepaal deur waar jy volgens hierdie kategorieë ingepas het – en daar was nie veel wat jy daaraan kon verander nie.

***

Buiten sy status as ’n Romeinse burger, was daar nog iets waaroor Paulus baie trots was: Hy was ’n Jood. Meer nog, hy was ’n geleerde Jood, ’n dissipel van Gamaliel, een van die mees verligte Rabbi’s van die dag.

’n Mens hoef nie ’n groot kenner van Palestina in die eerste eeu te wees om te besef dat die Joodse wêreld waaraan Paulus behoort het, net so veel sosiale lae en klas-skeidings as die Romeinse wêreld gehad het. Lees net vlugtig deur die Nuwe Testament en jy kom agter dat die wêreld waarin Jesus en die eerste Christene geleef het, ’n konstante stryd was om te bepaal wie is in en wie is uit.

Is jy ’n man of ’n vrou? Is jy ’n Jood of Samaritaan of ’n Heiden? En wie is werklik God se uitverkore mense? Wie bepaal waaroor Jood-wees rêrig gaan? Die Sadduseërs? Die Fariseërs? Die Rabbi’s?

En jy het gedink die identiteitspolitiek van vandag is kompleks?

***

Wanneer Pauls dus vir ’n jong Christelike gemeente in die hawestad Korinte skryf dan is dit van die komplekse sosiale werklikhede wat ons in ons agterkoppe mag hou. ’n Wêreld van sosiale lae, met streng-gedefinieerde skeidings tussen kulturele groeperings wat nie maklik oortree kon word nie; ’n wêreld waarin dit ’n saak van lewe of dood was om presies te weet wie jy is, waar jy inpas, en veral, waar jy nie inpas nie.

***

As ’n mens met hierdie komplekse sosiale werklikheid in gedagte deur Paulus se briewe aan die gemeente in Korinte lees, kom ’n mens gou agter dat daar iets baie buitengewoon aan die gebeur was. Korinte was ’n hawestad – baie kosmopolitaans, met groot diversiteit, ’n plek wat gewemel het van die handeldryf, ’n lewendige kulturele en intellektuele sentrum.

Wat hierdie Christelike gemeenskap in Korinte besonders gemaak het, was dat dit ’n groot verskeidenheid mense van elke agtergrond en sosiale status ingesluit het.

Vroeër in die brief se Paulus, met sy tipiese taktloosheid, dat meeste van hulle – menslik gesproke – nie eintlik oor hulle agtergrond kan spog nie (hulle is nie wys nie, nie invloedryk nie, nie van adele afkoms nie). Mens kan dus aflei dat baie van hulle peregrini was, trekarbeiders, swerwers, vlugtelinge, vreemdelinge.

Later, in 1 Kor. 6, vermaan Paulus weer vir sommige van die Korintiërs omdat hulle lede van hulle gemeente in die hof gedagvaar het. Net Romeinse burgers kon hof toe gaan. Hiervan kan ons dus aflei dat daar ook Romeinse burgers in die gemeente was.

Uit vanoggend se teks weet ons ook daar was Jode en slawe in die gemeenskap.

Die prentjie wat ’n mens van hierdie gemeenskap in Korinte begin vorm is van iets baie vreemd en onwaarskynlik: ’n plek waarin hierdie diverse groeperings mense – Romeinse burgers en trekarbeiders, slawe en handelaars, Jode en Grieke – met mekaar saamgeleef en gemeng het.

***

Dit is hiérdie mense wie Paulus die liggaam van Christus noem.

Maar wat hy sien is nie ’n eksotiese, dog idilliese werklikheid waarin mense vreedsaam en sonder konflik, soos in die paradys, met mekaar saamleef nie. Inteendeel, dit is duidelik dat daar diepe verdeeldheid geheers het.

Sy hoë agting vir hulle is gegrond in ’n diepe oortuiging dat hulle die produk is van God se handewerk is en nie die van mense nie. Soos die opstanding van Jesus alle redelike verwagtings en goeie verstand oortref, so is hierdie weird gemeenskap se bestaan ’n radikaal nuwe ding, iets wat niemand kon verwag nie. Paulus leef met die oortuiging dat God in Jesus ’n radikaal nuwe werklikheid tot stand gebring het, en hierdie mense in Korinte is een van die gestaltes wat hierdie nuwe werklikheid in die wêreld neem.

Hulle is die liggaam van Christus.

***

Met hierdie beeld van ’n menslike liggaam, probeer Paulus vir die gemeenskap self taal gee om van hierdie nuwe werklikheid wat hulle is, sin te maak.

Sy hoop was waarskynlik dat, as hulle hulself ’n bietjie beter kan verstaan, kan hulle dalk ook lewe op ’n manier wat ooreenstem met wie en wat hulle ten diepste as ’n nuwe skepping van God se Gees is.

So wat is dit wat Paulus deur hierdie beeld van ’n liggaam vir hulle sê?

Wel, kom ons begin met die mees verrassende opmerking:

En ons is tog álmal deur die een Gees gedoop in een liggaam – Jode of Grieke, slawe of vrymense – en ons is almal met een Gees deurdrenk.”

In een sin, bevraagteken Paulus die diepste veronderstellings van ’n samelewing waarin alles oor jou bestaan bepaal is deur jou status as Jood of Griek, as Romeinse burger of slaaf.

In sy brief aan die Galasiërs, stel Paulus dit nog sterker:

“Daar is nou nie meer Jood of Griek, nie meer slaaf of vrymens, nie meer man of vrou nie, want julle almal is één in Christus Jesus!”

Daar is iets waaraan jy kan behoort waarin al hierdie vorme van status irrelevant is. Daar is ’n plek waar julle op ’n gelyke vlak kan ontmoet, oog in oog mekaar kan sien.

Wat Paulus hier sê was dus nie ’n common-sense sosiale teorie nie. Dit was ’n gevaarlike idee wat gegrond is in wat Paulus beskou het as die groot geheimenis van God wat ons in Jesus Christus leer ken het: naamlik, dat lidmaatskap tot God se mense nooit kan afhang van enige voorwaardes nie. Inteendeel, in Jesus ontmoet ons God se universele welkom aan alle mense.

Julle roem julle in die gees van die Grieke of die gees van die Jode, maar “ons is almal deur een Gees deurdrenk,” die Gees van Jesus.

As daar ’n Gees is wat hierdie liggaam bymekaarhou en laat lewe dan is dit God se universele welkom aan alle mense. Dit is die patroon, die wet, die ritme van hierdie gemeenskap: welkom!

***

Die motivering en energie en entoesiasme vir hierdie nuwe vorm van behoort, vir hierdie plek waar mense mekaar op ’n gelyke vlak kan ontmoet, kom dus nie van mense af nie, maar van God. Dit is God se inisiatief. God se welkom aan alle mense.

Soos ’n refrein hoor ons hoe Paulus, alles toeskryf aan God se inisiatief:

  • “Maar nou het God die ledemate, elke enkele een van hulle, in die liggaam geplaas volgens God se besluit.”
  • “Maar God het die liggaam so saamgestel dat God meer respek toegewys het aan die deel wat dit die meeste nodig het, sodat daar nie verdeeldheid in die liggaam sal wees nie, maar die ledemate in gelyke mate vir mekaar sal sorg.”
  • “God het aangewys priesters, profete, leraars ens.”

God plaas elke ledemaat presies waar God vir hom of haar wil he. Of en waar jy behoort in hierdie liggaam, hang dus nie af van mense se bepalings of veronderstellings nie, maar van God se besluit om alle mense te verwelkom.

Hierdie teologiese oortuiging het verrykende praktiese gevolge.

Want as daar een ding is wat jy verseker van jou vreemde, onaantreklike, ongehoorsame, moeisame mede-Christene weet, dan is dit dat God hulle hier verwelkom het, dat God hulle baie graag hier wil hê.

***

Maar die liggaam metafoor neem dit nog verder. Die welstand van hierdie organisme wat ons is, die gesondheid van die geheel is afhanklik van die welstand en betrokkenheid van elkeen van die ledemate.

Ons houding teenoor mekaar reik dus dieper as verdraagsaamheid en diensbaarheid. As ledemate van ’n liggaam word ons houding teenoor mekaar bewondering en ’n dankbare afhanklikheid.

Die siekte van een ledemaat is die siekte van die hele liggaam, net soos die vreugde van een ledemaat die vreugde is van die geheel. As een seerkry kry almal seer; as een floreer, floreer almal.

En dit is waar Paulus se gebruik van die liggaam metafoor so uniek is. Daar was natuurlik ook ander stemme wat die liggaam as ’n metafoor vir die samelewing gebruik het.

Daar was byvoorbeeld ’n Antieke Romeinse geskiedkundige van voor Paulus se tyd, wat vertel het van ’n dag toe die oproerige werkers van Rome in protes in die stadsplein betoog het. Hulle is uiteindelik bedaar toe iemand opgestaan het en vir hulle ’n preek afgesteek het oor hoe hulle, net soos almal wat in die stad woon, noodsaaklik is tot die welstand van Rome. Daarom moet hulle skouer aan die wiel sit en hulle deel doen vir Rome.

’n Mens kan onmiddellik sien hoe dit ’n ander gebruik is van die beeld as wat ons by Paulus teëkom. Laat ek afsluit deur hierdie voorbeeld langs ’n meer hedendaagse voorbeeld te plaas.

Dit is nie moeilik om jou voor te stel hoe die besturende direkteur van ’n groot maatskappy vir ’n skoonmaker van die geboue sê: “weet jy wat, ons sou nie ons werk kon doen sonder jou bydrae nie.”

Dit sou egter iets anders wees as die besturende direkteur vir die skoonmaker vra vir hulp deur te sê: “Ek het jou meer nodig as net waarvoor jy aangestel is. Ek het jou persoonlike ondersteuning nodig.”

Net soos dit iets anders sou wees as die BD vir die skoonmaker sê: “Jou seun se motorfietsongeluk is ’n saak wat ons almal raak; wat kan ons doen om jou te ondersteun?”

Net soos dit iets anders sou gewees het as die skoonmaker vir die BD sê: “Ek weet dat jou egskeiding vir jou en jou familie ’n helse slag en ’n groot verlies was. Ons dink aan jou.”

Of verbeel jou die BD sê vir die skoonmaker: “Ons moet van jou af weet wat jy dink billik of onregverdig is aan die manier waarop hierdie maatskappy bedryf word. Ons belowe om dieselfde agting aan jou stem te verleen as enige ander stem. Ons belowe om nie net te luister nie, maar daarvolgens op te tree.”

***

Julle is die liggaam van Christus.

Dit is meer dinamies en wederkerig as om te sê: “elkeen het hulle deel om by te dra, selfs die minste.”

Dit is eerder ’n geval van: Elkeen het ’n gawe om te gee. Elke persoon het elke ander persoon se gawes nodig. Elkeen se probleem of pyn is elke ander persoon se uitdaging en seer. Elkeen verdien eer, elkeen verdien beskerming en sorg. Dit is wat dit beteken om deur een Gees deurdrenk te wees.

Mag ons al hoe meer ontdek dat dit is wie en wat ons ten diepste is. En mag ons al hoe meer word wat ons ten diepste is.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.