Jesaja 9:1-6

25 Desember 2018 – Kersfees
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Hierdie Kersfeesmeditasie is geinspireer deur en haal ruim aan uit ‘n reeks nadenkings uit Dirkie Smit se bundel koerantrubrieke, Dieper as wat mens dink.]

Voordat ek na hierdie gemeente toe geroep is, het ek die voorreg gehad om by Stellenbosch filosofie te doseer aan eerste-jaar teologiestudente.

Een van die denkers wat ek met hulle behandel het – iemand wat ’n groot indruk op my én die studente gelaat het – was die sosiale denker Hannah Arendt.

Sy was ’n Joodse vrou wat in 1906 in Duitsland gebore is. Met die aanvang van die Tweede Wêreldoorlog het sy gehelp om Joodse kinders uit die land uit te smokkel, maar moes later ook self na Amerika vlug, waar sy uiteindelik groot aansien as ’n verslaggewer en politiese filosoof verwerf het.

Een van die dinge wat my die meeste van Hannah Arendt se storie fassineer, is haar verhouding met een van haar dosente; die omstrede en invloedryke filosoof, Martin Heidegger.

Heidegger sou uiteindelik ’n ondersteuner van die Nazi’s geword het – en Arendt, die Jood, moes vlug om haar lewe te red. Maar, van vroeg af het sy groot bewondering vir hom gehad en selfs ’n vurige romantiese verhouding met hom aangeknoop.

Arendt se liefde vir Heidegger het egter nie beteken dat hulle dieselfde sienings gedeel het nie. Een van Heidegger se kern sienings was dat die diepste wese van ’n mens daarop neerkom dat ons sterf. Om ’n mens te wees is om sterflik te wees. Ons finale horison is altyd die dood. Daarom beskryf Heidegger menswees as altyd-op-pad-om-te-sterf.

’n Mens is ook dié wese wat te wete kan kom dat hy of sy sterf. En omdat ons dit kan weet probeer ons lewenslank om hierdie wete te vermy. Ons probeer op allerlei maniere om ons eie sterflikheid te ontvlug; om te ontken of te vergeet dat ons verganklik is.

Hoewel hierdie siening van Heidegger geweldig invloedryk is – en tot ’n groot mate ook waar is – het sy jong student, Hannah Arendt, presies die omgekeerde gedink.

In haar boek, The Human Condition, beskryf sy menswees – nie as altyd-op-pad-om-te-sterf nie – maar as ’n ewige-gebore-word. Die merkwaardigste ding van menswees, sê sy, is nie dat ons sterf nie, maar dat ons gebore word.

Meer nog: om ’n mens te wees is om ewig wéér gebore te word; om elke keer wéér, elke dag núút gebore te kan word. Hiervoor munt sy selfs haar eie term: ‘nataliteit’, geboortelikheid. Ons is gebore-worders, geboorte-mense, skryf sy.

Dis éérder hoe ons oor onsself moet dink. Om ’n mens te wees is om pas-nuut-gebore te wees, nie op-pad-na-die-dood nie. Dís die ingesteldheid wat ons moet koester. Elke dag is nuut! Elke oomblik, elke geleentheid, elke ontmoeting, elke verhouding is soos ’n nuwe geboorte.

Al lê daar groot wysheid daarin om ons eie sterflikheid te kan verwelkom en al maak die Christelike tradisie daarom ook groot erns met die dood, val die klem van die evangelie óók op die lewe eerder as die dood. Dink aan die Bybelse motiewe van opstanding en wedergeboorte, van gebore word en weer gebore word, van die ou dinge wat verbygaan en ’n nuwe ding wat gebeur.

Arendt, die Jood, moes vir baie Christene hieraan herinner toe sy skryf: “die grootste simbool van dié wonder wat die wêreld verlos van ruïne en dood, die heerlikste uitdrukking daarvan, is die Christelike Evangelies se aankondiging van die goeie tyding: ’n Kind is vir ons gebore, ’n Seun is vir ons gegee.”

So haal sy die einste teks uit Jesaja 9:6 aan wat ons vanoggend voorgelees het.

Die wonder by elke nuwe kindjie – sê Arendt – is dat dit die geboorte is van ’n nuwe bewussyn, ’n nuwe self, ’n nuwe wil…

(Iemand het my nou die dag meegedeel, dat daardie wil op die ouderdom van drie nie onderskat moet word nie).

Elke nuwe kindjie is die aanvang van ’n nuwe manier van kyk – eintlik die begin van ’n hele nuwe wêreld. Want daai klein ogies gaan ’n nuwe wêreld ontdek en ’n hele nuwe werklikheid bewoon as wat die ouers selfs van kan droom.

Baie van julle wat al kinders of kleinkinders – of selfs agterkleinkinders! – se geboortes meegemaak sal dit beter verstaan as ek… So ’n kindjie verander álles. Alles is anders, omdat dié kleinding nou óók hier is.

Dink aan ’n baba Mandela, ’n Ghandi, ’n Moeder Theresa, ’n Wilberforce… noem maar op… Wie sou by hulle geboorte, dikwels in donker tye, kon sê dat hulle die wêreld so anders sou laat? En dink aan hoeveel keer hulle in hulle lewens nie wéér gebore moes word om uiteindelik so ’n verskil te kan maak nie…

Is dit nie die wonder van wonders nie?

En elke nuwe geboorte verkondig opnuut, dat hierdie wonder van nuutheid, vryheid en verbeelding van ons almal waar is. Dat dít is waarop ons menswees ten diepste neerkom.

En soos Arendt sê, is die heerlikste uitdrukking van hierdie waarheid die goeie tyding dié kind wat aan ons gegee is en genoem word, Wonderbare Raadgewer, Sterke God, Ewige Vader, Vredevors.

Soos die teks ons herinner, kan dit met ons gebeur dat die dood vir ons die enigste en laaste horison word, dat ons soos Jesaja sê, mense word wat “in die duisternis ronddwaal” …mense word wat altyd net “’n stikdonker land” om ons sien.

Die slawejuk op ’n mens se skouers kan so swaar raak, dat slawerny vir ons die enigste en finale horison word. Die gedruis van stewels op pad na nóg ’n slagveld, of die beelde van nóg bebloede hemde kan ons moedeloos, uitsigloos laat.

Dit kan met ons gebeur dat ons nie meer met verwagting lewe nie; nie meer glo dat dinge anders kan wees nie. Ons kan verleer hoe om met die verbeelding en afwagting van ’n kind na die wêreld kyk. Ons kan so op-pad-na-die-dood-toe lewe dat ons eintlik reeds dood is.

Maar vir ons is ’n kindjie gebore. En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Wonderbare raadgewer: van nou af en vir altyd sal hy reg en geregtigheid vestig. En elkeen wat hom volg sal as lig vir die wêreld en sout van die aarde gebore word, as regmakers sal hulle nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met hoop, gooi af daai swaar juk op julle skouers, verpletter die slawedrywer se stok. Die ou dinge is aan die verbygaan…

En kyk, die kindjie wat gebore is, is die Vredevors: sonder einde sal hy vredemaak. En elkeen wat hom volg sal as vredemakers gebore word, as vredemakers nuut gebore word, elke dag wéér, elke dag núút.

Vir ons is ’n kindjie gebore.

Leef daarom met vreugde, want die marsjerende stewels en bebloede mantels is vir die vlamme bestem, sê Jesaja.

Dit is die goeie tyding van Kersfees.

Die diepste werklikheid oor jou, die grootste geheimenis van die wêreld, as dat daar ’n kindjie vir ons gebore is.

Daarom is niks ooit so finaal vasgeloop soos dit mag voorkom nie. Daarom is geen situasie ooit so uitsigloos, dat sake nie nuut kan word nie. Die lewe is nooit so verby soos dit mag lyk nie. Iets onverwags en nuut kan altyd gebeur wat alles verander.

Soos ’n kindjie mag dit klein en onbeduidend wees; dit mag in ’n vergete stal plaasvind waar skaapwagters die enigste getuies is, maar dit kan meebring dat alles nuut word.

Mag jy op hierdie Christusfees, dit opnuut ontdek.

Mag jy dit met die verbeelding en opgewondenheid van ’n kindjie ontdek. Dat jy ’n gebore-worder, ’n geboorte-mens is. Altyd pas-nuut-gebore.

Jou lewe is vol belofte, gevul met lewensmoontlikhede, swanger aan nuwe geleenthede, want vir jou is ’n kindjie gebore.

Koester daarom altyd die hoop wat in jou leef. Maak vrede. Doen vreugde. En verwelkom elke kind van God met liefde.

Rut 3:1-5; 4:13-22

18 November 2018
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

So kom die tyd wat ons met Rut en Naomi en Boas spandeer het tot ’n einde. Maar dis natuurlik nie die einde nie – dis ’n nuwe begin.

Wat in ’n stadium na ’n onoorkombare krisis vir Naomi gelyk het word deur Rut se getrouheid en Boas se goedgunstigheid ’n nuwe begin.

Dis ’n nuwe begin vir Rut wat deur haar huwelik met Boas haarself in Israel kan vestig. Dis ’n nuwe begin vir Naomi wie deur die geboorte van haar kleinseun Obed óók’n losser ontvang – iemand wat haar familiegrond kan erf en in haar oudag vir haar kan sorg.

Die manier waarop die verhaal tot ’n einde kom, wil egter vir ons sê dat die geboorte van hierdie kindjie, Obed, nie net vir Naomi en Ruten Boas ’n nuwe begin is nie – dit is ook ’n nuwe begin vir Israel.

“Obed was die voorvader van Dawid.” So eindig die verhaal. En dan, net om seker te maak dat mens dit nie gemis het nie, asof die verteller wil seker maak dat ons snap wat hy of sy vir ons wil sê, word hierdie einde opgevolg deur die geslagsregister van Peres tot by Dawid. “…Boas was die vader van Obed, Obed van Isai, en Isai was die vader van Dawid.”

Hoekom hierdie dubbele verwysing, aan die einde van die verhaal na koning Dawid?

***

Die rede het waarskynlik te make met die volgende. Kenners glo dat die boek Rut, hoewel die storie self in die tyd van die Rigters afspeel, heelwat later geskryf is: in die tydperk kort nadat die Israeliete vanuit ballingskap in Babilonië na Israel kon terugkeer.

In 587 v.C. is Jerusalem deur die Babiloniërs verwoes en die Israeliete se elite na Babilon weggevoer. Omtrent 50 jaar later, nadat die die Perse weer vir die Babiloniërs verslaan het, is ’n edik uitgereik (Sires) wat die Israeliete toegelaat het om terug te keer na die beloofde land; om weer te begin om Jerusalem se stadsmure te bou. Hulle is ’n mandaat gegee om die tempel weer op te rig en, bowenal, om die wet van God weer in die land in te stel.

Hierdie tyd van herbou was die tyd van Esra en Nehemia, priesters wat die volk se geloofslewe weer op die regte spoor wou stel, politiese leiers wat weer die wet van God sentraal wou stel.

Hoe kan ons suiwer wees voor God? Hoe kan ons getrou bly aan die HERE en aan God se wil? Met die terugkeer uit Ballingskap was dit ’n knellende vraag. Israel moet suiwer bly om te oorleef; maar hoe?

Een van die sake wat vir Esra en Nehemia baie gryshare gegee het, was die feit dat daar in die tyd wat hulle in ballingskap was, ondertrouery plaasgevind het tussen die Israeliete wat in die land agtergebly het en, onder andere, die Moabiete.

Esra het gevoel dat troue liefde aan God bo alle ander verbintenisse gestel moes word – dit was immers Israel se ontrou wat hulle in ballingskap laat beland het. In Esra 10:2-3 lees ons dus:

“Ons het ons gelofte aan God gebreek deur met heidense vroue te trou, maar ten spyte hiervan is daar hoopvir Israel: Laat ons dus ’n verbond met ons God sluit om al hierdie vrouens en hulle kinders te verwerp.”

So is daar besluit – nie net dat alle ondertrouery met heidense vroue verbied word nie – maar óók dat alle bestaande gemengde huwelike summier beëindig moet word.

As ons die verhaal van Rut in die lig van hierdie konteks van die skei en verwaarlosing van vroue en kinders lees, word dit protes-literatuur wat ernstige kritiek lewer teen ’n verskriklike onreg wat teen mense van Moabitiese afkoms – en hulle families, hulle kinders – gepleeg was.

Deur te beklemtoon dat koning Dawid die nasaat van ’n gemengde huwelik tussen ’n Israeliet en ’n Moabiet is, word ’n ernstige waarskuwing gerig aan almal wat durf om sulke huwelike op te breek en te verban: Is ons nie só dalk juis besig om onsself uit God se reddingsplan uit te sluit nie? As God eenkeer deur die getrouheid van Rut, die Moabiet, sy reddende wil vir Israel tot vervulling kon bring, wat sê dat God dit nie dalk weer wil doen nie?

Op hierdie punt is dit vir ons wat onsself Christene noem dalk belangrik om te onthou dat Matteus sy evangelie nie eindig nie, maar begin met ’n geslagsregister en dat hy moeite doen om aan te toon dat Jesus ook ’n nasaat is van Rut, die Moabiet.

Wat as heiligheid niks te doen het met etnisiteit en ras nie, maar met God se verbondstrou aan mense – alle mense? Wat as die heiligheid van ’n mens nie afhang van hulle bloedlyn nie, maar van hulle beskikbaarheid om God se troue liefde na te boots?

Wat as die hoogste vorm van daardie troue liefde juis liefde is vir die vreemdeling – hulle wat nie die vermoë het om ons liefde aan ons terug te besorg nie? En wat as die uitstaande voorbeeld en die instrument van God se verbondstrou juis só ’n vreemdeling is – ’n vlugteling? of ’n politiese krimineel wat buite die stadsmure gelos word om aan ’n kruis te hang?

In ons tyd, wanneer daar wêreldwyd, maar ook in ons eie land, al hoe meer ’n wending is tot die beskerming van my eie – mý mense, mý taal, mý volk – ten koste van ‘die ander’, is dít ’n belangrike boodskap om te hoor en sonder ophou te verkondig.

***

In die korte is dit die eenvoudige boodskap van Rut.

En tog… iets bly by my spook.

Hoe kan dit wees dat so veel van die mense wat vandag figuurlike en letterlike mure bou om vlugtelinge en ander ongewenstes te verstoot, beweer dat hulle in hierdie tradisie van Rut en Jesus staan?

Hoe kon Esra en Nehemia beweer dat hulle in ’n tradisiestaan wat sorg vir die weduwee, die weeskind en die vreemdeling – terwyl hulle toegelaat het dat talle vrouens en kinders uit hulle gesinne en ondersteuningsnetwerke verstoot was?

Vanwaar hierdie dubbelsinnigheid? Vanwaar hierdie haat vir die vreemdeling, vir hulle wat ‘anders’ is?

***

Iemand wat oor die jare diep hieroor nagedink het, is die Franse filosoof en sielkundige Julia Kristeva. Deur haar navorsing, maar ook jare se kliniese ervaring het sy ’n boek geskryf met die titel Strangers to Ourselves.

Kristeva maak die argument dat die hierdie dryf om die vreemde en die vreemdeling te vrees en te haat diep in ons psige gesetel is.

Xenofobie is volgens haar niks meer is as ’n onbewuste meganisme waardeer ons die vreemde binne-in onsself eksternaliseer, projekteer op ’n vreemdeling ‘daar buite’?

So probeer ons, sê Kristeva, ontken dat ons eintlik van onsself vervreemd voel. Deur die vreemdeling te verstoot dink ons dat ons ontslae geraak het van die ervaring van vervreemding binne ons – van die vrees en die angs en die verwarring en die wanhoop wat in ons binneste opstoot – maar eintlik bluf ons onsself.

Die vervreemding, die vrees en die angs, word nie verdryf nie – uiteindelik bly ons vreemdelinge vir onsself en die vreemdeling bly verstoot.

Ek was hierdie week bydie winkels. Terwyl ek op die roltrap gestaan het, draai ’n man (waarskynlik afgetree) skielik om na my toe en bars uit: “This world is nuts. It’s insane.You know, I am so glad that I am not your age. This world is becoming crazy.”

Ek glimlag en sê: “But I am glad to be my age.”

“This place is going to hell!” sê hy toe. “The world is going to hell! I am so glad that I am notyour age.”

Ons voel vervreemd van onsself, ons voel soos vreemdelingein ons eie land, ons is bang, oorweldig deur angs, gevul met wanhoop. En dan, inplaas daarvan dat ons ons vervreemding erken, projekteer ons dit op dieander.

Eintlik wou die man op die roltrap sê: “I feel like I’m going crazy. I am in hell. I am confused, afraid and in despair… I fear formyself, but most of all I fear for my grandchildren, they are about your age.”

Maar dit is te moeilik om te erken; veel makliker om dit te eksternaliseer: This place is going to hell; I am so glad that I am not you!”

Ons is self verwond, maar kan dit nie erken nie. So gebeur dit dat die ongeneesde wonde in onsself maak dat ons ander verwond. Ek het ’ndik vel, maar stel jou voor ek was ’n jongmens – soos vele in ons land – watself verward en angstig voel – wat self voor die afgrond van wanhoop staan enwonder of die lewe die moeite werd is – hoe kan daardie verwonde uitbarstingnie verwond het nie?

Dalk was dit ook Esra en Nehemia se belewenis nadat hulle getraumatiseer, na jare in ballingskap teruggekeer het Jerusalem toe… Dalk het hulle ook daar aangekom; soos vreemdelinge in hulle eie land gevoel. Dalk help dit om hulle wrede optrede teenoor die vrouens en kinders van Moabitieseherkoms te verklaar?

Na die ontmoeting op die roltrap het ek gedink dat ek die ouman en sy vrou eintlik moes uitnooi vir ’n koppie koffie – ’n geleentheid gee om werklik te sê wat hulle voel. Al wat ek in die oomblik kon doen, was om teglimlag en sê: “we have to live in hope.”

Maar hoe beweeg ’n mens van vrees en angs na hoop?

***

Hiervoor is daar nie ’n eenvoudige antwoord nie, maar ek dink die storie van Rut waarmee ons die afgelope paar weke gewandel het help ons deur vir ons een of twee rigtingwysers te gee. Ek noem drie sulke merkers wat ons by die koffie en tee verder kan bespreek.

  1. Uitruil van stories

Die skrywer van Rut se teengif teen xenofobie was om die storie van een Moabiet met empatie te vertel.

Dalk kan dit ook in ons land ’n teengif wees teen die al hoe gevaarliker polarisasie wat ons sien – om eenvoudig na mekaar se stories oor die skeidslyne heen te luister en die vrymoedigheid te neem om ons stories met ander te deel.

Dit is moeilik om van iemand anders ’n sondebok vir ons eie vrees te maak as ons hulle storie gehoor het, wanneer hulle nie net ’n draer van ons vrees is nie, maar mense met ’n verhaal.

2. Daarvoor moet ons egter eers tot verhaal kan kom oor die vreemde in onsself. Leer om die vreemde in onsself te omhels.

Hier is Naomi, met haar klaaglied in hoofstuk een vir ons ’n voorbeeld.

Vertel jou storie so onbevange en eerlik as moontlik. Erken jou vrees, jou angs, jou wanhoop, jou onsekerheid, jou hulpeloosheid. Nie altyd maklik nie. Maar as ons ruimtes kan vind en virmekaar die ruimtes kan gun waarin ons wel tot verhaal kan kom oor ons eie vervreemding, kan dit die begin van genesing beteken.

3. Wanneer ons bereid is om ons vrees eerlik teenoor ander te erken, bied dit vir hulle die geleentheid om met ’n belofte teantwoord.

Dalk lê ons nuwe begin, soos die van Boas en Naomi en Israel, in die hande van hulle wat vir ons na die grootste bedreiging lyk.  

Daarvoor het ons egter ’n ander taal, ’n ander tiepe gesprek nodig – nie die sterk, polariserende taal wat ons publieke diskoers oorheers nie, maar die kwesbare taal van belofte.

Hier dink ek weer aan Rut se belofte aan Naomi in reaksie op haar klag. Luister na Stef Bos se lied van Ruth.


Ek is ’n vreemde hier
Ek het my land gelos
Ek het jou pad gekruis
Ek het jou spoor gevolg

Jy het gesê gaan terug
Moe nie op my vertrou
Maar jy’s ’n deel van my
Wat doen ek sonder jou

En ek weet die toekoms is onseker
En die donker is digby
En ek weet ons wag ’n lang reis
Reg deur die woestyn

Maar jou land is my land
Jou volk is my volk
Jou taal is my taal
Jouw God is my God

Jou droom is my droom
Jou pad is my pad
Jou toekoms my toekoms
Jou hart in my hart

Ek weet jou volk is bang
Voor ons wat anders is
Maar ek sal brugge bou
Daar waar die afgrond is

En ek sal terugverlang
Wanneer die wind sal waai
Wat uit die Suide kom
Van my geboorte grond

Maar ek sal sterk wees
En ek sal oorleef
Want ek wil naas jou staan
Al sal dit moeilyk wees

Maar jou land is my land
Jou volk is my volk
Jou taal is my taal
Jouw God is my God

Jou droom is my droom
Jou pad is my pad
Jou toekoms my toekoms
Jou hart is my hart

My deel is jou deel
My brood is jou brood
Jou lewe is my lewe
Jou dood is my dood

En wanneer die donker kom
En jou mense my ontwyk
Sal ek my liefde gee
Totdat die haat verdwyn

Want jou huis is my huis
Jou angs is my angs
Jou stilte my stilte
Jou land is my land
Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Rut 2:1-23

11 November 2018
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Inleiding

Ons het verlede week die eerste hoofstuk van die boek Rutgelees. Die verhaal begin met Naomi en haar man Elimeleg wat met hulle tweeseuns na Moab moes vlug as gevolg van hongersnood in hulle land. Nadat hullehulself in Moab gevestig het kom hulle egter ’n terugslag tee toe Elimeleg,Naomi se man, sterf.

Haar seuns het elkeen met ’n Moabitiese vrou getrou – die een se naam was Orpa en die ander een, Rut – en hulle het omtrent tien jaar daar in Moab gewoon. Toe word hierdie vlugteling-familie deur nog ’n ramp getref – albei Naomi se seuns sterf. Skielik is Naomi ’n weduwee in ’n vreemde land, sonder seuns, sonder besittings, sonder regte.

Met nuus dat die hongersnood in Bethlehem tot ’n einde gekom het, besluit die verslae Naomi om maar terug te keer na die land van haar afkoms. Aanvanklik wil haar skoondogters, wie ook nou as weduwees in ’n weerlose situasie beland het, saam met haar gaan. Naomi probeer hulle oortuig om eerder terug te keer na hulle ouerhuise waar hulle darem versorg kan word. Uiteindelik volg Orpa haar raad, maar Rut weier om haar skoonma te verlaat.

Op hierdie moment maak Rut aan haar skoonmoeder ’n beloftewat haar tereg bekend gemaak as ’n uitstaande voorbeeld van wat troue liefdebehels:

“Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie

of om van jou af weg te gaan nie,

want waar jy gaan, sal ek gaan

en waar jy bly, sal ek bly.

Jou mense is my mense,

jou God is my God.

Waar jy sterf, sal ek sterf

en daar sal ek begrawe word.”

Na hierdie hartroerende belofte het Naomi opgehou om teprobeer om vir Rut om te praat. Hoofstuk 1 eindig soos volg:

“So het Naomi teruggekeer. Haar skoondogter, Rut die Moabiet, het saam met haar teruggekom uit die hoogland van Moab. Hulle het in Bethlehem aangekom aan die begin van die garsoes.”

Dit is hier wat ons vanoggend die storie weer optel. Ek lees vir ons die hele 2de hoofstuk van die verhaal voor. Soos dit nodig raak, sal ek weer hier en daar die verhaal onderbreek om die konteks te belig of om julle aandag op iets te vestig.

Om mee te begin kan jy eenvoudig daarop let dat daar nog telkens na Rut verwys word as ‘die Moabiet. Soos ek verlede Sondag genoem het, was daar ’n verskriklike stigma wat aan Moabiete gekoppel was. Hulle is as heidene en vyande beskou en huwelike tussen Israelitiese mans en Moabitiese vrouens is in die sterkste terme moontlik afgewys as onwettig en onaanvaarbaar in die oë van God.

Rut se Moabitiese afkoms beteken dus dat sy diskriminasiekan verwag – en die kanse is groot dat Naomi wat met ’n Moabitiese skoondogterna haar tuisdorp terugkeer ook onder die stigma gaan ly.

Skriflesing: Rut 2:1-23

Naomi het aan haar man se kant ’n familielid gehad, ’n vermoënde man uit die geslag van Elimeleg met die naam Boas.

Dis ‘n belangrike brokkie inligting. As ’n weduwee is Naomi afhanklikvan een van haar man se familielede om as ’n losser op te tree, sodat sy diegrond waarop sy, deur haar huwelik aan Elimeleg, geregtig is, kan erf. Hoeweldaar bepaalde wette was wat op hierdie manier vir haar as ’n weduweevoorsiening sou maak, kan sy nie seker wees dat sy na so veel jare in Moab ’n lossersal vind wat bereid is (en vir wie dit finansieel haalbaar sou wees) om hierdieverantwoordelik op te neem nie. Die verwysing na Boas as ’n familielid van haargewese man – en boonop nog ’n vermoënde man – is dus ’n teken van hoop, maardis nog nie ’n versekerde uitkoms nie. Ek lees verder.

Rut, die Moabiet, het vir Naomi gesê: “Kan ek maar na die lande toe gaan en by die gerwe, agter iemand wat my goedgesind sal wees, gaan are optel?” “Gaan maar, my dogter,” het Naomi haar geantwoord.

Rut maak hier staat op wette wat ingestel is juis om sekerte maak dat mense wat weerloos en sonder heenkome is altyd in Israel ’n plek van beskerming kan vind

Sien Lev. 23:9-22 : “Wanneer julle die graanoes op julle landeinsamel, mag jy nie die kant van jou land skoon af oes nie, en jou oesreste magjy nie optel nie. Vir die weerloses en vreemdelinge moet jy dit agterlaat. Ekis die HERE jou God.” en Deut. 16:9-11: “Jy moet bly wees vir die HERE jou God – jy,jou seuns en dogters, jou slawe en slavinne, die Leviete in jou dorpe, dievreemdelinge en die vaderloses en weduwees by jou – op die plek wat die HEREjou God sal kies om sy Naam daar te vestig. Jy moet onthou dat jy ’n slaaf wasin Egipte. Kom dan hierdie vaste voorskrifte nougeset na.”

Sy het toe geloop en gaan are optel in die lande agter die snyers. En soos die toeval dit wou hê, het dié deel van die land aan Boas, uit die geslag van Elimeleg, behoort.

Boas het self van Betlehem af daar aangekom. “Die HERE is met julle!” groet hy die snyers. “Die HERE seën u,” antwoord hulle hom. Boas vra toe vir sy werker wat toesig hou oor die snyers: “Aan wie behoort hierdie jong vrou?” Die werker wat toesig hou oor die snyers antwoord hom: “Sy is ’n jong vrou uit Moab wat saam met Naomi uit die gebied van Moab teruggekom het. Sy het gevra, ‘Kan ek maar are optel en bymekaarmaak by die hopies agter die snyers?’ Sy het gekom en is van môre af tot nou toe op haar voete; hier het sy nog maar min gerus!”

Boas sê toe vir Rut: “Luister, my dogter, jy hoef nie in ’n ander land te gaan are optel nie. Moet selfs nie eers hiervandaan weggaan nie. Bly by my vrouewerkers, kyk in watter lande hulle oes en volg hulle. Ek het my werkers uitdruklik beveel om jou glad nie lastig te val nie. As jy dors is, moet jy na die kruike gaan en drink van wat die werkers daar skep.”

Rut kniel toe, buig vooroor met haar gesig teen die grond en vra vir hom: “Waarom is u so goed vir my? U gee vir my om en dit terwyl ek ’n buitelander is?”

Boas antwoord haar: “Ek is goed ingelig oor alles wat jy vir jou skoonma gedoen het ná die dood van jou man: dat jy jou pa, jou ma en jou geboorteland verlaat het en dat jy na ’n volk gekom het wat jy nie voorheen geken het nie. Mag jy vir alles wat jy gedoen het, ruim vergoed word deur die HERE, die God van Israel onder wie se vleuels jy kom skuil het.”

U is baie goed vir my, Meneer,” antwoord sy, “u het my immers jammer gekry; ja, u het mooi gepraat met my, u diensmeisie, en dit terwyl ek nie eers een van u slavinne is nie!”

Teen etenstyd sê Boas vir haar: “Kom hier, kom eet van die brood. Doop jou stukkie in die asyn.” Sy het langs die snyers gaan sit en hy het vir haar gebraaide koring aangebied. Sy het geëet totdat sy versadig was en selfs nog daarvan oorgehou.

Toe sy opstaan om weer te gaan are optel, het Boas sy werkers opdrag gegee en gesê: “Sy mag ook tussen die hopies optel. Julle verneder haar nie. Julle moet selfs vir haar are uit die bondels uittrek en dit laat lê sodat sy dit kan optel. Julle skel haar nie uit nie.”

Rut het tot die aand are opgetel in die land. Sy het uitgeslaan wat sy opgetel het: Dit was omtrent ’n efa [22 liter / 13.2 kilogram] gars. Sy het dit gedra, en toe sy in die dorp kom, sien haar skoonma wat sy opgetel het. Daarop haal Rut ook van die kos uit wat sy oorgehou het nadat sy genoeg geëet het en gee dit vir haar.

Haar skoonma vra haar toe: “Waar het jy vandag are opgetel en by wie het jy gewerk? Mag die een wat jou bevoordeel het, geseënd wees!” Sy vertel toe vir haar skoonma by wie sy gewerk het: “Die man by wie ek vandag gewerk het, se naam is Boas.” Naomi het vir haar skoondogter gesê: “Mag hy geseën word deur die HERE wat nie nagelaat het om sy verbondstrou aan die lewendes en die dooies te bewys nie.” Naomi het ook vir haar gesê: “Die man is verwant aan ons: Hy is een van ons lossers.” Rut, die Moabiet, sê toe: “Hy het ook vir my gesê, ‘Jy moet by mý werkers bly totdat hulle met my hele oes klaar is.’” Daarop sê Naomi vir Rut, haar skoondogter: “My dogter, dis goed dat jy saam met sy vrouewerkers uitgaan sodat mans jou nie op ’n ander land molesteer nie.”

Rut het Boas se vrouewerkers gevolg en are opgetel totdat die garsoes en die koringoes verby was. Sy het in dié tyd by haar skoonma gebly.

Boodskap

Verlede week, toe ons die eerste hoofstuk van die verhaal gelees het, het ek beklemtoon hoedat troue liefde en verbondstrou tussen mense ook ’n gawe is in situasies waarin ons hulpeloos is; Hoewel Rut vir haar skoonmoeder geen hulp kon aanbied nie, geen uitkoms kon gee nie, het dit haar nie verhoed om aan haar getrou te bly en om haar in haar verdriet by te staan nie.

Vanoggend val die klem weer anders. Soms is daar wel iets wat ons kan doen om te help, soms beteken hesed, dis nou God se troue liefde, dat ons ’n verantwoordelikheid het om te doen wat ons kan om mense in hulle lyding en nood by te staan; om te getuig en te stry teen vorme van onreg.

Ons word in hierdie tweede hoofstuk in Rut se leefwêreld ingenooi. Die eerste hoofstuk dek gebeure wat oor die loop van meer as ’n dekade afspeel; die hele tweede hoofstuk laat ons kennis maak met ’n enkele dag in die lewe van Rut, die Moabiet, ’n weerlose weduwee in ’n vreemde land.

Elke keer wat haar naam genoem word, word ons daaraan herinner dat sy ’n Moabiet is. Sy is absoluut oorgelewer aan die goedgesindheid van ander. Vind sy ’n plek om are op te tel, is ons daarvan bewus dat sy net so maklik afgewys kon word. Word sy vriendelik behandel, word ons herinner dat sy net so maklik verneder en uitgeskel kon word. Word sy beskerm, word ons herinner dat sy net so maklik verkrag kon word.

Ek kon nie help, soos ek in een dag van Rut se lewe ingenooi is, om ook aan die duisende, selfs miljoene, vrouens in ons land te dink vir wie ’n enkele werksdag dieselfde bedreigings inhou nie. Daar is duisende vlugtelinge in ons land wat daagliks dieselfde uitdagings moet verduur, net om die minste te verdien, net wat nodig is om te oorleef.

Maar weens ons geskiedenis van trekarbeid en tuislande, van lokasies en bantu-opvoeding, van grootskaalse korrupsie en ’n sukkelende ekonomie, hoef ’n mens nie eers ’n vlugteling te wees om soortgelyke bedreigings van dag tot dag in die gesig te staar nie.

Staan byvoorbeeld voor dagbreek in Khayalitsha op om met publieke vervoer na ’n char-job in een van Kaapstad se voorstede te reis en jy weet nie of jy op pad daarheen of op pad terug in die donker deur gewelddadige mans lastig geval sal word nie, of die treine en busse jou in die steek sal laat nie, of jy deur jou werkgewer verneder gaan word nie, of jou werkgewer skielik gaan verhuis en jy alle werksekerheid gaan verloor nie.

So veel hang af van die goedgesindheid van hulle wat mag eninvloed het – om byvoorbeeld mense in diens te neem.

***

Soos ek vroeër genoem het was daar in Rut se tyd wettewat voorsiening gemaak het vir die weerloses, vir die weeskinders en weduwees,vir die vlugtelinge en buitelanders. Maar hierdie gedeelte wys vir ons hoe diewet nog altyd vervul moet word en dat dit afhang van die goedgesindheid vanhulle wat mag en invloed het.

Ook in ons eie konteks is dit die realiteit miljoene mense wat op die broodlyn leef. Ons het een van die mees progressiewe grondwette in die wêreld, met al hoe strenger arbeidswette, soos bv. die minimum loon wet wat in Junie hierdie jaar ingestem is. En tog hang die vervulling van hierdie wette af van goedgesinde mense wat nie net die letter nie, maar ook die Gees van die wet nakom.

Wat is dan nie verskil tussen wat wettig is en wat regverdig is? Ek dink die boek Rut se antwoord hierop is dat die verskil hesed is. Wanneer Rut vir Boas vra hoekom hy aan haar, ‘die Moabiet’ goedgesind is, is sy antwoord dat hy weet hoedat sy trou aan haar skoonmoeder betoon het. Haar troue liefde aan ’n weerlose vreemdeling het hom inspireer om aan haar troue liefde en goedheid te betoon deur sy verantwoordelikheid na te kom.

Hierdie gedeelte gaan met ander woorde oor die verhouding tussen God se wet en God se troue liefde.

  • Aan die een hand wys die gedeelte vir ons hoe die wet eersvervul word wanneer dit in die lig van God se hesed, God se verbondstrou aan die slawevolk, Israel gesien word.

Die wet bied vir Rut en Naomi geen sekuriteit of verligting totdat iemand nie getrou bly aan hulle as geliefdes van God nie; voordat iemand hulle nie herken as mense wat onder die vleuels van die HERE kom skuil het nie, die God wat vir Israel uit slawerny bevry het. Eers as iemand goedgesind is teenoor hulle en hulle verantwoordelikheid teenoor hulle nakom, word die wet God se gawe.

Vanuit ’n ander hoek gesien, word ons ook hier herinner dat hesed, troue liefde of verbondstrou, niegelyk is aan ’n warm gloed in ’n mens se hart is nie. Liefde is meer as ’ngevoel. Hesed het ook goeie wetgewingen regverdige instellings nodig om konkreet gestalte te vind in die wêreld. Liefdevir die weerlose is net eg as dit beteken dat hulle wat weerloos is, versorgword, as hulle wat honger het, gevoed word, as hulle wat uitgesluit is, deelword van ’n gemeenskap. Meer nog – vir geregtigheid om soos golwe aan te rol isdit noodsaaklik om ook ’n regering, ’n ekonomie en ’n regstelsel te he watmense uit hulle weerloosheid uitlig en vir hulle sekuriteit bied.

***

Baie van ons is mense wat die voorreg en verantwoordelikheid geniet om mense te kan aanstel – hetsy in ons beroepsleweof in ons persoonlike lewens by die huis. Ek sluit myself hierby in.

Daarom was ek hierdie week aangespreek deur die optrede vanBoas teenoor Rut, die Moabiet. Geïnspireer deur Rut se trou, word hy vir ons ’nvoorbeeld van ’n vermoënde persoon wat dit regkry om die wet in die lig van Godse oorvloedige liefde en trou te interpreteer. Andersom, hy vertaal God setroue liefde deur aan die wet gehoorsaam te bly en dit tot vervulling te bring.As ’n mens kyk na Boas se optrede teenoor Rut, merkons op dat hy nie net die minimum vereistes van die wet nakom nie. Hy sien niedie wet en vra vir homself hoe hy met die minste moontlik darem binne diebepalings van die wet kan bly nie.

Nee, by hom is dit andersom: Hy sien vir Rut, nie die Moabiet nie, maar ’n medemens geskape in die beeld van God, en vra homself dan af hoe hy die wet kan gebruik om vir haar die beste sorg moontlik te gee. Daarom, as hy haar vir die eerste keer aanspreek, is dit om haar waardigheid, en daarom ook sy verantwoordelikheid teenoor haar, te herken: “My dogter,” sê hy vir haar.

Dit is die eerste les wat ek vir myself uit Boas se optrede wil toeëien. Hy sien vir Rut raak. Daarom doen hy ook die moeite om haar storie te leer ken.

“Ek is goed ingelig oor alles wat jy vir jou skoonma gedoen het ná die dood van jou man” sê Boas vir haar, “…dat jy jou pa, jou ma en jou geboorteland verlaat het en dat jy na ’n volk gekom het wat jy nie voorheen geken het nie.”

Hy doen moeite om te verstaan wat haar behoeftes is. Hy is sensitief vir die weerlose situasie waarin sy haar bevind.

En dan begin hy om haar behoeftes een vir een aan te spreek: Indien Rut die volgende dag weer are wou optel, sou sy dalk op ’n ander stuk land geëindig het, sy sou weer deur die angswekkende proses moes gaan om te vra: ‘mag ek op hierdie stuk grond are optel?’ Weer sou sy afhanklik wees van die goedgesindheid van die voorman; weer sou sy die risiko van verwerping geloop het, of erger van mishandeling of molestering.

Boas weet dit en daarom bied hy aan dat sy vir die hele duur van die garsoes op sy lande, saam met sy werkers, kan werskaf.

Sy gaan dors word – kom drink uit ons waterkruike.

Sy gaan honger word – kom eet saam met ons.

Sy gaan dalk verneder word – ek het my werkers beveel om jou nie lastig te val nie

Sy gaan eensaam voel – kom sit hier by ons, kom eet saam met ons brood. Kom! …druk jou stukkie brood hier in die asyn.

Sy het ’n skoonmoeder vir wie sy by die huis moet sorg – hiér neem van die kos wat oorgebly het huis toe, sodat jou skoonma ook daarvan kan eet.

So maak Boas seker dat daar aan al Rut se basiese behoeftesvoorsien word. Dink aan Maslow se piramiede: Eers die fisiese (voedsel en water); dan sekuriteit enveiligheid; dan liefde en aanvaarding (vriendskap).

Maar Boas gaan vêrder as om net vir haar oorlewing te sorg: ook die vierde vlak van Maslow se hiërargie: hy betoon respek aan haar. Sy is angstig – hy praat mooi, sag met haar, verseker haar dat sy veilig is. Hy prys haar vir die manier waarop sy haar skoonma ondersteun.

Boas gaan nog vêrder: Maslow se vyfde vlak: Sy het ookbeweegruimte nodig, speelruimte – sy het agentskap nodig, sy moet vir haarskoonma kan sorg en met oorgawe kan lewe in Bethlehem. Hy laat haar toe om veel meer van die are op te tel as wat die wet voorvoorsiening maak. Nie net die minimum nie, maar genoeg om van te lewe. 13.2 kilogram gars in ’n dag is meer as wat sy en Naomi nodig het om te oorleef. Hulle sal dit by die mark kan verkoop, hulle sal ’n wins kan maak, hulle salkan spaar en voorsiening maak vir die winter. Skielik het sy beweegruimte.

Slot

Soms moet ons liefhê wanneer ons hulpeloos is.

Soms word ons geroep om lief te hê waar ons wel ’n verskil kan maak.

Ek wil vanoggend my boodskap afsluit met iets baie prakties en konkreet. Dit is nie die enigste toepassing van hierdie teksgedeelte nie, maar ek deel met julle hoe die gedeelte my aangespreek en gekonfronteer het.

Baie van ons het die voorreg en verantwoordelikheid om huishulpe en tuiniers aan te stel. Ek ook. Wat het ons as ruglyn om te besluit hoeveel om iemand vir hulle dienste te betaal? Die minimum look wet… wat vriende of bure vir iemand betaal… wat beskou word as markverwant… wat ons dink ons kan bekostig…

In die lig van Boas se optrede teenoor Rut, lyk dit vir my onvoldoende. Hy begin nie met wat wettig is nie, hy begin nie met wat op aangrensende plase gebeur nie… Hy begin deur vir Rut raak te sien, in haar weerloosheid, maar net so belangrik as iemand wat in die vleuels van die God van Israel skuiling kom soek het.

Dan begin hy met haar behoeftes – nie net om te oorleef nie, maar wat sy nodig het om te leef.

Hier word dit konkreet: inplaas van ’n minimum wage, of ’n market wage, moet ek in gesprek tree met my werknemer en saam met hom of haar bepaal wat is ’n living wage.

Wat sal vir my werknemer van al sy of haar fisiese, sekuriteit,sosiale behoeftes voorsien. Meer nog, wat sou kon bydrae tot sy of haarwaardigheid. Meer nog, wat sal vir hom/haar beweegruimte gee sodat hulle asgesin inisiatiewe kan neem om te verseker dat hulle kinders ’n beter kans hetom te floreer?

***

In die lig van die bogenoemde deel ek graag ’n instrument wat ek dink ons kan help om ’n gesprek te inisieer oor hierdie sensitiewe, maar uiters belangrike saak.

www.living-wage.co.za

Dit is ’n webblad wat juis ’n gesprek wil help oopmaak oor die spesifieke omstandighede en behoeftes vanhuishulpe in die Suid-Afrikaanse konteks. Buiten stories van drie vrouens watas huishulpe in die Kaap-omgewing werk en woon, sluit die webblad ook ’n “wage-calculator”in waarmee ’n mens kan toets hoe naby ’n persoon se huidige loon aan diedoelwit van ’n “living wage” kom. Deel asseblief jou belewenis van die webbladmet Helgard ([email protected]).

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Rut 1:1-18: Dankfees

4 November 2018
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Skriflesing: Rut 1:1-18

In die jare toe die rigters nog die leiding geneem het, was daar hongersnood in die land.

Die verhaal speel dus af in die tydperk voordat Israel ’n koning gehad het. Ons weet uit die boek Rigters dat dit sosiaal-polities ’n onrustige, onsekere tyd was, met baie bedreigings, konflik en verskriklike geweld. Hongersnood het’n krisis veroorsaak waarin baie mense geforseer is om te migreer.

’n Man van Bethlehem in Juda het tydelik in die gebied van Moab gaan bly, hy en sy vrou en sy twee seuns. Die man se naam was Elimeleg, sy vrou se naam was Naomi en sy twee seuns se name was Maglon en Kiljon. Hulle was van die Efrat-familie uit Bethlehem in Juda. Hulle het in die hoogland van Moab aangekom.

Die Moabiete het in die Hebreeuse Bybel ’n baie slegte naam. Die Bybel is vol lelike aantygings en beledigings teen die Moabiete. Toe Israel nog swerwers in die woestyn was, het die Moabiete geweier om aan hulle gasvryheid te betoon. In Deuteronomium 23, byvoorbeeld word hierdie geskiedenis herroep en dan word daar voorgeskryf dat ’n Moabiet nooit, nie eers tot in die tiende geslag, deel mag word van die gemeenskap nie. “Jy mag nooit in vrede leef met die Moabiete nie … jy mag nooit iets goeds doen vir hulle nie,” so word daar gesê.

’n Moabiet was meer as ’n heiden en ’n vreemdeling – hulle was die vyand. In Numeri 24 word daar vertel hoe die toorn van God opgevlam het teen ’n paar Israelitiese mans wat met Moabitiese vrouens omgang gehad het en hulle heidense gode aanbid het. As straf moes die mans summier in die openbaar gehang geword het.

Dus, as ons hier hoor hoe Elimeleg en sy gesin weens ’n hongersnood na Moab toe moes vlug, wonder ek wat die eerste hoorders sou gedink en gesê het.

Terwyl hulle daar was, is Elimeleg, Naomi se man dood en is sy en haar twee seuns agtergelaat. Hulle is met Moabitiese vroue getroud. Die een se naam was Orpa en die ander een se naam was Rut. Hulle het sowat tien jaar daar gebly toe is ook die twee seuns, Maglon en Kiljon, dood. Die vrou het alleen agtergebly, sonder haar twee kinders en sonder haar man.

In die Ou Nabye-Ooste, soos ook in baie moderne kontekste, was weduwees besonders kwesbaar en hulle omstandighede besonders bedreigend. Die situasie was so veel erger indien ’n weduwee geen seuns het nie – dan het sy geen manier gehad om familie-eiendom te erf nie. Met die dood, eers van haar Man, en nou haar twee seuns, was Naomi as weduwee en boonop as bywoner in a vreemde land, in ’n baie gevaarlike situasie.

Sy het toe gereedgemaak om met haar skoondogters terug te keer uit die hoogland van Moab want sy het daar in die hoogland van Moab gehoor dat die HERE na sy volk omgesien het deur vir hulle brood te gee. Sy is toe weg uit die plek waar sy gewoon het en haar twee skoondogters saam met haar.

Op pad terug na die land Juda sê Naomi vir haar skoondogters: “Julle moet liewer teruggaan, elkeen na haar eie ma se huis. Mag die HERE aan julle goeddoen soos wat julle aan die oorledenes en aan my gedoen het [mag die HERE aan julle die troue liefde bewys wat julle aan die oorledenes en aan my bewys het]. Mag die HERE gee dat julle elkeen ’n tuiste vind in die huis van ’n man.” Toe het sy hulle gesoen, maar hulle het hardop begin huil en vir haar gesê: “Nee, ons wil saam met jou teruggaan na jou mense!”

Maar Naomi sê: “Draai om, my dogters! Om watter rede sal julle saam met my gaan? Is daar nog seuns in my liggaam wat vir julle mans kan word? Draai om my dogters! Gaan terug want ek is te oud om weer te trou. Al sou ek dink daar is nog hoop vir my, en selfs al sou ek reeds vannag ’n man hê, selfs aan seuns geboorte gee, sal julle vir hulle kan wag totdat hulle groot is? Sal julle om daardie rede julleself daarvan weerhou om te trou? Nee, my dogters, dit is vir my baie swaarder as vir julle. Die hand van die HERE was immers teen my.”

Hulle het toe weer hardop gehuil. Orpa het haar skoonma gesoen, maar Rut het aan haar vasgeklou. Naomi sê vir haar: “Kyk, jou skoonsuster het omgedraai na haar mense en na haar gode toe. Gaan terug, agter jou skoonsuster aan.”

Maar Rut het geantwoord:

“Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

“Die HERE kan my maar swaar straf as ek nie woord hou nie: Net die dood sal ons skei.”

Toe Naomi sien dat sy vasbeslote is om saam met haar te gaan, het sy opgehou om haar te probeer ompraat. So het die twee van hulle toe aangestap tot hulle by Betlehem aangekom het.

Boodskap

Tot so vêr vanoggend se voorgeskrewe teks. Dis natuurlik net die eerste hoofstuk van wat Goethe gemeen het die mooiste kortverhaal van alle tye is. Hoe loop die storie verder?

Naomi en Ruth kom tydens die garsoes in Bethlehem aan en Rut gaan in die lande in van ’n man met die naam Boas, om op sy plaas are op te tel wat na die graansnyers hulle werk gedoen het agtergebly het. Boas is vêr-langs familie van Naomi se oorlede man, Elimeleg. Hy sien vir Rut raak en bewonder die getrouheid wat sy aan haar skoonmoeder betoon. Hy bewys goedheid aan haar deur haar toe te laat om meer as haar deel van die koringare op te tel.

Op hierdie punt neem Naomi inisiatief: sy moedig vir Rut aan om een aand by die dorsvloer, nadat Boas goed geëet en lekker gedrink het, by hom te gaan inkruip waar hy lê. Rut het dit gedoen; en die saak beweeg na ’n klimaks (by wyse van spreke) en Boas stem in om “in die môre” met haar te trou. Daarvoor moes hy egter eers ’n paar administratiewe sake afhandel (waarvan ek julle volgende week meer sal vertel), maar die verhaal kom uiteindelik tot ’n happy ending: Boas en Rut trou, Rut gee geboorte aan ’n seuntjie en Naomi se lot en eer word herstel.

Soos Jesus se gelykenisse is die boek Rut – die enigste Bybelse boek wat die naam van ’n heiden as sy titel het – ’n verhaal wat poog om ’n mens se veronderstellings uit te daag en ’n mens met nuwe oë na ’n situasie laat kyk.

Den diepste gaan die storie van Rut oor hesed oor troue liefde en toewyding. Dit is ’n sentrale saak in die Hebreeuse Bybel – ook die Nuwe Testament. Dit is die hart van die Wet en die Profete, wat ons vroeër opgesom het as liefde aan God en liefde aan ons naaste.

Verbeel jou dat by ’n Joodse pasga-maaltyd vra iemand aan tafel: Maar wat is die betekenis van hierdie woord hesed, wat beteken troue liefde? … met jou hele hele hart en met jou hele siel en en met jou hele verstand en met al jou krag.

Een van die vrouens aan tafel staan op en vertel ’n storie. Dis nie ’n storie van ’n bekende geloofsheld nie. Dis nie ’n storie van ’n profeet, of ’n priester, of ’n koning nie. Dis die storie van wat vandag net as ’n ontelbare syfer op ons rekenaarskerm sou flits: 1 van 5 miljoen Siriese vlugtelinge wat geen heenkome in hulle eie land kan vind nie.

Dis die storie van een van die duisende – in ons dag miljoene mense – wat geforseer word om, weens omstandighede buite hulle beheer, uit hulle geboorteland te vlug. Dis die storie van die weduwee en vlugteling, Naomi, vir wie die hand van die Here teen haar was.

Toe Naomi en Rut, haar Moabitiese skoondogter, uiteindelik in haar tuisdorp, Betlehem aankom, was haar woorde aan haar ou vriende: “Moet my asseblief nie meer Naomi noem nie, noem my Mara, want die Almagtige het die lewe vir my baie bitter gemaak. My lewe was vol toe ek hier weg is, maar die Here het my leeg laat terugkom… Waarom noem julle my nog Naomi? Die Here het dan teen my gedraai, die Almagtige het ’n ramp oor my gebring.”

Wanneer Naomi beleef dat selfs God se hesed, God se troue liefde en sorg,opgedroog het, is dit uit die mees onverwagse oord wat sy oorweldig word deur ’n trou en ’n toewyding wat niks minder as goddelik is nie. Onder hierdie omstandighede, waarin selfs die Here sy rug op Naomi gedraai het, is dit haar Moabitiese skoondogter wat ’n voorbeeld word van God se hesed. Teen haar eie hand in, sê Rut vir die ma van haar oorlede man:

 “Moenie my probeer dwing om jou te verlaat nie
of om van jou af weg te gaan nie,
want waar jy gaan, sal ek gaan
en waar jy bly, sal ek bly.
Jou mense is my mense,
jou God is my God.
Waar jy sterf, sal ek sterf
en daar sal ek begrawe word.

Toe Jesus op ’n keer op ’n berg die groot skare mense wat hom begin volg het onderrig, bespreek hy ook die saak van liefde. Nie net jou eie mense nie, sê Jesus, maar ook die ander, die vreemdeling, ja die vyand… hê jou vyand lief en jy verstaan die ware betekenis van naasteliefde.

As ons ons eie liefhet, vra Jesus, doen die heidene dit nie ook nie? Sou Jesus later vra.

Die heidene. Bedoel Jesus dalk die Moabiete? Impliseer Jesus dat Israel weet hoe om werklik lief te hê, maar dat die heidene ’n afgewaterde vorm van liefde het? Dat Israel weet dat liefde vyandskap en apartheid oorstyg, maar die heidene nie?

Hoe ironies… dat Rut, die heiden met haar afgode, die vyand van wie ’n mens geen goeie ding kan verwag nie – soos die Samaritaan in Jesus se gelykenis – vir óns, die kinders van God, moet leer hoe ware hesed lyk.

Dit sou nie die laaste keer wees wat dit gebeur het nie.

I am all in, sê Rut vir Naomi. Ek is by jou in jou hartseer en jou verlies, in jou vrees en jou angs, in die donker nag van jou bitterheid en verdriet, sal ek by jou bly. Tot in die graf is ek joune. Net die dood sal ons skei.

Ek kan jou nie help nie. Vir jou kondisie het ek geen medisyne nie, geen oplossing nie. Ek kan vir jou geen hulp aanbied nie. Eintlik moet ek erken, ek is hulpeloos – ek is ook ’n weduwee, sonder kinders, ek is so hulpeloos soos jy om hierdie tragedie te verstaan of om daarop te reageer…

Maar ek is bereid om selfs my hulpeloosheid te omarm, as dit beteken dat ek vir jou kan omhels en jou deur die nag van jou nood kan vergesel. My getrouheid aan jou strek vêrder as my vermoëns en gawes. My getrouheid aan jou ryk dieper as enige iets wat ek vir jou kan doen of gee.

En dan word ons (en hulle) verras deur die onmoontlike. Ons sien hoe ’n doodloopstraat uiteindelik ’n nuwe begin word. Ons sien hoe die hesed van Rut, die heiden, soos suurdeeg, die lewe van Naomi oopsluit.

In die donker nag van Naomi se verdriet en moedeloosheid is dit Rut se onwankelbare trou wat ’n skrefie hoop laat in-skemer.

In Betlehem waar net die minste gedoen is op ’n wetlike manier vir weduwees en vlugtelinge te sorg, is dit Rut se oorweldigende trou wat vir Boas leer dat dit nie net oor wetlikheid gaan nie, maar oor regverdigheid en werklike sorg. Dat liefde, liefde uitlok.

In ’n konteks van vyandskap en apartheid, waarin haar hele bestaan een groot skande is, is dit in Rut se eenvoudige, brose, menslike liefde en toewyding – en nie in die priesters se verregaande wette en hoogdrawende teologiese konsepte nie – wat ware toewyding aan God gestalte vind.

Liefde oorstyg en deurbreek die grense wat ons lewens bepaal. Soms is dit onder hulle wat ons as heidene, vreemdelinge of vyande beskou wat liefde die helderste gestalte vind.

Die vraag is, is ons bereid om by hulle, wie ook al hulle vir ons mag wees, te leer hoe om lief te hê?

Dit is maklik om te weet hoe om die bose te haat. Hoe om teen dit of dat te wees. Teen geweld, teen diefstal, teen moord, teen losbandigheid.

Die vraag wat ons egter altyd bybly is: hoe kan ek liefhê?

Wat beteken liefde, in die konteks van my lewe? Wat beteken trou en toewyding in die konteks van ons lewe saam met ander, wat insluit vreemdelinge en vyande?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan verdeeldheid en wantrou tussen groepe?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek deurdie ander bedreig voel?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n lewens- of familiekrisis?

Hoe kan ek liefhê in die konteksvan ’n humanitêre krisis?

Hoe kan ek liefhê wanneer ek hulpeloos is om te help? Wanneer ek niks het om te gee nie, geen oplossing het om te bied nie?

Mag die Here vir elkeen van ons ’n Rut gee by wie ons kan leer hoe om lief te hê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.