Lukas 19:29-44

14 April 2019

Palmsondag & Doop
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Andre Bartlett beskryf iewers Jesus se intog in Jerusalem op Palmsondag as sy “intog in vyandsgebied.”

Dit is ’n baie akkurate beskrywing, want met sy intog in Jerusalem begin die beslissende konfrontasie tussen Jesus en die leiersfigure wat in beheer was van die Joodse volk.

Jerusalem was vyandsgebied, se hy, omdat dit “die sentrum was van hulle wat Hom van die begin af gewantrou het, toenemend weerstand gebied het teen sy optrede en begin soek het na ’n manier om van Hom ontslae te raak.”

“Met sy intog daag Hy die mag van die vyand uit, omdat Jerusalem nie bedoel was om die sentrum van menslike uitbuiting en magsuitoefening te wees nie, maar om die stad van God te wees; d.w.s. die sentrum van God se shalom, God se orde van reg en geregtigheid, omgee en ontferming; ’n orde wat totaal anders lyk as die wanorde van menslike uitbuiting, verdrukking en die instandhouding van onregverdige sisteme.”

***

Daarom was dit ook gepas dat Jesus se aankoms in Jerusalem oorvleuel het met die Pasga-fees van die Jode – die groot feesdag waarop God se oorwinning oor slawerny en onderdrukking gevier word.

Op daardie stadium was Jerusalem beset deur die Romeinse ryk. Pontius Pilatus, Goewerneur van Judea verteenwoordiger van die Romeinse ryk en van die Pax Romana (27 v.C. tot 180 n.C.), die Romeinse Vrede.

Rome het geheers deur middel van plaaslike heersers (in Jerusalem was dit die ryk familiehoofde, die priesters, die skrifgeleerdes). In ruil vir allerhande belastings, wat die priesters en familiehoofde gehelp het om in te vorder en na Rome te stuur, het Rome weer vir die plaaslike leiers militêre en politiese beskerming gebied.

Gedurende die Pasga-fees het die stad oorgevloei van mense. Die populasie groei gedurende daai week van 50 000 na 200 000 – dit is ’n drukpot van emosies, van pynlike herinneringe, van verkalkte woede en frustrasie.

Oral roep mense “Hosanna!” wat letterlik beteken “red nou!” Die vraag na redding, na verlossing, na God se oorwinning oor die bose was dringend en opdringend. Dit was nie ’n abstrakte vraag vir teoloë om te bepeins nie, maar ’n diep sug wat tasbaar regdeur die stad gehoor en gevoel kon word.

[Met die verkiesings wat al hoe nader kom, is daar ’n soortgelyke energie in ons land se stede.]

***

In ’n baie interessante boek, wat vir ons ’n geskiedkundige perspektief bied oor die laaste week van Jesus se lewe, skryf die twee Bybelwetenskaplikes, Dominic Crossan en Marcus Borg, dat daar heel waarskynlik twee intogte op daardie ‘Palmsondag’ in Jerusalem plaasgevind het.

Die een, uit die Ooste, dié van Jesus, het ons so pas van gehoor. Maar daar was ’n tweede intog, uit die Weste, waarvan Lukas se eerste hoorders al te bewus sou gewees het, toe hulle die storie van Jesus op die geleende donkie gehoor het.

Met die aanbreek van die Pasgafees sou Pilatus vanaf sy somerpaleis op die Weskus van Israel opgetrek het na Jerusalem. Dit sou ’n massiewe intog gewees het: vlae, tromme, trompette, gewapende soldate, vuurwaens en ruiters op perde.

Verbeel dit vir ’n oomblik: sien die glans van die son op die metaal van die wapens; hoor die lawaai van die hoewe en die tromme, die blaas van trompette en die gejuig van die skare; ruik die sweet van die perde, die stof wat oral opgeskop word; voel die geskud van die aarde, die spanning en vrees in die lug.

Midde van die intog sou die Goewerneur, in militêre drag geklee, op ’n perd die stad binnekom. Volgens wet mag niemand behalwe hy op daardie perd gery het nie. ’n Sirkus van mag en krag om die plaaslike bevolking sonder enige twyfel bewus te maak van wie in beheer is. Dis hoe die vrede van Rome werk.

En die koste om hierdie propaganda-masjien aan die gang te hou? Wie betaal die rekening?

Die armes, natuurlik, wat met hulle offergawes Jerusalem to stroom. Die tempelterrein bedrywighede het verseker dat belastings betaal word. En soos die Romeinse ryk uitbrei, word al hoe land en besittings en welvaart van mense afgeneem en teruggelei Rome toe.

Ons moet probeer om ’n gevoel te kry vir hoe alomvattend en oorweldigend van aard sulke groot oorheersings-sisteme is. Wat so ’n sisteem so effektief maak is dat naderhand so normaal word. Dit beperk ’n mens se verbeelding sodat dit mettertyd na die enigste werklikheid lyk, die enigste moontlike oplossing, ons enigste redding en verlossing.

So word ’n mens ingesuig in die logika van probleme oplos met mag en geweld en vrees; ’n logika van hebsug en gierigheid. Neem die Joodse leiers as ’n voorbeeld. Meeste van hulle was op ’n persoonlike vlak nie slegte, bose individue nie.

Dis die aard van die bose: dis nie iets daar buite nie. Dit sluk ons in. Soos iets met groot swaartekrag betrek dit alles rondom dit in ’n bose kringloop. Op die oog af belowe dit redding en vrede, maar dit bly ’n sisteem van oorheersing. Selfs al wil ons dit teenstaan, is ons geneig die bose na te boots, probeer ons om die bose met die bose te bestry, volgens sy eie logika van mag en kompetisie.

Maar dan, vanaf die Ooste, via die klein dorpies van Betfage en Betanië, wys Jesus vir ons ’n ander weg. Hy bring verlossing. Hy bring God se vrede en geregtigheid.

Vir daardie vrede om grond te vat moet hy egter eers die mense van Jerusalem – en vir ons – verlos van hulle gehegtheid aan die vrede wat Rome vir ons belowe. Ons moet eers verlos word van ons betowering deur menslike vertonings van krag, van ons vaskleef aan mammon; van ons verslawing aan geweld en sekuriteit.

Jesus wil ons verbeeldings vrymaak van die beklemmende atmosfeer van Rome sê, mag, sodat ons weer God se alternatiewe koninkryk kan sien.

Daarvoor het Jesus sy eie prosessie, baie strategies beplan. Sy prosessie is ’n vorm van protes-kuns. Jesus skep ’n parodie van wat in die Weste van die stad aangaan:

Rome se rykdom is bekom deur besittings af te vat, deur die invordering van ondraaglike belastings. Jesus moet ’n donkie by iemand leen.

Keisers kom stede binne op perde wat vir hulle gereserveer is. Vir Jesus het die God ’n donkie voorberei, en hoewel niemand al ooit op hierdie donkievul gery het nie (dit sou dus geskik wees vir ’n koning) sal hierdie donkie weer aan sy eienaar terugbesorg word, baie mense sal in die toekoms nog op hom ry.

Pilatus kom vanaf sy somerpaleis; Jesus is afhanklik van die gasvryheid van melaatses in die klein dorpie Betanië op die uithoeke van die groot stad. Ons het verlede week gehoor oor die vreeslose gasvryheid wat Jesus in Betanië ontvang het.

Pilatus beset die stad met groot lawaai en bohaai, ’n multi-miljoen dollar propaganda masjien, betaal deur dieselfde mense wat dit manipuleer, Jesus word gevolg deur al die mense wat hy op sy weg na Jerusalem gehelp het, wie hy genees en gevoed het. Hulle het nie baie nie, maar wat hulle het, dit gee hulle: hulle gee hulle klere vir Jesus se saal. Hulle gooi hulle bo-klede voor Jesus uit om vir hom ’n pad te maak. In plaas van vlae, pluk hulle maar takke van die bome af.

Op hierdie kreatiewe manier, gebruik Jesus parodie en satire om die absolute oormatigheid van die Romeinse weermag-masjien bloot te lê. Hy terg vir Rome, hy spot met die keiser, hy is soos die seuntjie wat uitwys dat die Keiser eintlik kaal is. Hy sien deur die oorbodige magsvertoning en wys dit uit vir die sirkus wat dit eintlik is.

So daag hy nie net Romeinse ryk uit nie – maar ook die Joodse drukgroepe wat vir Rome op sy eie speelveld wou aanvat, naamlik deur politieke mag of militêre geweld. Daarom is Jesus se eerste publieke optrede nadat hy in Jerusalem aangekom het om die tempel te reinig.

Anders as Rome, wat vrede handhaaf deur die swaard, vergestalt Jesus self die vrede wat hy verkondig in die nederige, diensbare manier waarop hy die stad ‘beset’. Van sy doop in die Jordaanrivier, tot sy intog in Jerusalem, is dit een lang spoor goeie werke waardeer hy mense wat op verskillende maniere gevange was vrygemaak het en verwerptes ingesluit het.

Hy stort trane oor Jerusalem, al is dit vyandsgebied. Hy bring bevryding vir so wel die onderdrukte as die onderdrukker.

***

So leer Jesus vir ons dat die weg so belangrik is soos die einddoel. ’n Mens kan nie vrede as jou doel bereik as geweld en onderdrukking jou voertuig is nie. Die weg van vrede is egter ook die lang en nederige weg van broosheid.

Waar ons uitkom, hang af van waar ons begin, hoe ons daarheen ry.

Op hierdie Palmsondag waarop ons ook die doop vier, moet ons dalk ook terugdink aan die begin van die lydenstyd, waar ons herinner is aan Jesus se doop. Dalk sien ons eers die volle uitwerking van Jesus se doop op Palmsondag, by sy intog in vyandsgebied. Want op daardie dag, was dit krities dat hy geweet het wie hy is, aan wie hy behoort, en waarvoor hy staan.

Dalk is dit ook die betekenis van ons doop: dat ons daardeur gesalf word vir ons eie intog in vyandsgebied, ons eie intog in ’n wêreld wat kies vir die vrede van Rome eerder as die lewegewende sjaloom van God.

Soos die tempelterrein wat gewemel het in diens van Rome se vrede, eerder as God se lewegewende sjaloom, kan ons tempels en ons lewens ook vir God se sjaloom geslote wees. Al is dit nie ons bedoeling nie, kan ons deur die brute swaartekrag van ’n magsisteem ingesuig word en begin sig verloor van enige alternatief.

Dan het ons dae soos vandag nodig om weer herinner te word wie ons ten diepste is, aan wie ons behoort, waar ons vandaan kom en waarheen ons op pad is.

Vandag begin ons intog in die Groot Lydensweek in. Ons word opgeroep om vir Jesus te volg, deur Goeie Vrydag na Paassondag, deur Jesus kruisdood na sy opstanding.

By hierdie drempel los ek ons met net ’n paar vrae – geen antwoorde nie. Vrae wat ons as pelgrims op Jesus se weg, as dissipels van Jesus hierdie week saam met ons kan dra. Pelgrims moet lig reis – hulle het alleen plek vir vrae, antwoorde is te swaar.

In watter prosessie is ons/ek? Met watter logika voer ek die stryd teen die bose?

Waar is my Betanië? Waar word ek geestelik en liggaamlik versorg en gevoed sodat ek met moed en doelgerigtheid op die beslissende oomblik oor die drempel kan tree? Hoe kan ek – in my eie lewe – God se vrede nie net ’n eindbestemming maak nie, maar ’n lewenswyse – nie net ’n doel nie, maar ook die weg wat daarheen lei?

Lukas 19:28-40 – 2016

20 Maart 2016 Pinelands – Palmsondag
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Dis Palmsondag vandag. Ons dink terug aan die Sondag waarop Jesus op ‘n donkie Jerusalem binnegegaan het, omring deur sy dissipels en volgelinge, almal in ‘n feestelike luim. Johannes vertel hoedat mense vir Jesus met palmtakke tegemoet gaan. Matteus en Markus vertel van die takke wat hulle van bome afgekap het, maar noem dit nie spesifiek palmtakke nie. Lukas maak geen melding van takke en blare nie, maar net die klere wat hulle op die donkie se rug gesit en voor Hom oopgegooi het. Almal trek op na Jerusalem om die gebruiklike jaarlikse fees van hul voorvaders te gaan vier – die Paasfees.

Dit is baie belangrik dat ons die geskiedenis van die fees sal verstaan, sodat ons kan besef: Paasfees was waarskynlik die mees plofbare en politieke fees van die Jode gewees in daardie tyd. Die volk wat hul land Kanaan verloor het en tans weer gebuk gaan, die keer onder die Romeinse imperialisme, dink terug aan die tyd toe hulle slawe was in Egipte en hoedat die reddened hand van God hulle bevry het… Vandag staan die fees onder die Jode bekend as Pesach.

Die Israeliete was nog ‘n onderdrukte volk in Egipte toe God die Paasfees ingestel het. Dit het saamgeval met die tiende plaag. In Eksodus 11-12 kondig die Here aan Moses aan dat Hy teen middernag deur Egipte sal gaan en dat elke eersgeborene in Egipte sal sterf, selfs die eerstelinge van die diere. Die Here sê verder vir Moses en Aäron dat daardie maand hul heel belangrikste maand moet word, want dit is die maand waarbinne Hy hulle uit Egipte sal bevry. Die tiende plaag val dus saam met die uiteindelike bevryding van die Israeliete. Elke Israelitiese huisgesin moes ‘n gesonde jaaroud lam slag en die bloed van die lam aan hul huise se deurkosyne smeer. Hulle moes die lamsvleis braai en dit eet. Hierdie lammers sou paaslammers genoem word, en hulle is as paasoffers aan die Here geoffer omdat Hy die mense in die huise van die Israeliete gespaar het. Daardie selfde nag het die Here toe deur Egipte beweeg en al die eerstelinge van die Egiptenaars getref, maar by die huise waarvan die deurkosyne met die bloed van die paaslammers geverf is, het Hy verbygehou.

In herinnering aan die Here se genade teenoor en bevryding van die Israeliete baie lank terug, het die volk nou weer in die belangrikste maand op hulle kalender opgetrek na Jerusalem om fees te vier en om hul verpligtinge van die paaslammers wat geoffer moes word, na te kom. Soos al sy ander volksgenote is Jesus ook oppad daarheen. Maar anders as hulle weet Hy dat die Paasfees hierdie jaar anders gaan wees, dat Hy nie soos die ander gaan om ‘n lam te offer nie, maar om as Lam geoffer te word. (Hier vind ons dan die wortels van ons Christelike Paasfees – Jesus wat as Lam van God geoffer word om ons te bevry uit die mag van sonde en lyding.) Hierdie omwenteling in die gebeure van daai week en die Vrydag wat voorlê – die dag waarop die Paaslammers geoffer moes word – was nog nie vir die ander mense duidelik nie.

Maar Paasfees was tog ook vir die volgelinge van Jesus anders as ander jare. Hulle het geglo dat die Paasfees die keer sou saamval met hulle Koning, Jesus, se inname van die Romeinse Ryk, dat Hy die keiser gaan onttroon en self die troon sal bestyg. En so die volk in ere sal herstel. Inderdaad groot rede tot feesvieringe – die volk dink terug aan hul bevryding vanuit die Egiptiese mag eeue terug, en hulle staan op die vooraand van hul bevryding vanuit die Romeinse mag nou. Die geskiedenis word herhaal, en dinge lyk belowend. Heeltyd tydens sy openbare optredes het Jesus vir die mense gesê dat Hy oppad is na Jerusalem, oppad om die koninkryk van God op te rig, en hier is hulle nou uiteindelik. Daar voor lê Jerusalem.

Ons kry dus die gedagte van ‘n rewolusie wat op hande is. Presies hiervoor was die Romeine ook elke jaar bang. Daarom, terwyl Jesus en sy volgelinge vanaf die kant van die Olyfberg af Jerusalem nader, het Pontius Pilatus en sy soldate die gerieflike omgewing van sy paleis in Sesarea Maritima ook verruil vir die bedrywige stad Jerusalem. Want die Romeine het nie die vrede in Jerusalem vertrou tydens die Joodse Paasfees nie. Hulle het geweet dat ‘n groep, ‘n skare wat deur ‘n gemene faktor aan mekaar gebind word – veral as daardie band historiese sentimente het (soos bv ras, geloof of taal) – dat so ‘n groep mekaar kan beïnvloed en opsweep om in opstand te kom teen die status quo, om mense te begin aanval, geboue af te breek, die “vyand” of “onderdrukker” se besittings brand te steek, die opposisie se leier te probeer onttroon en ‘n nuwe leier vanuit eie geledere vorentoe te stoot.

Die energie wat in die omgewing opbou in aanloop tot die fees, is elektries.

Jesus kom met ‘n plan. Toe hulle naby Betfage en Betanië teen die Olyfberg kom, stuur Hy twee van sy dissipels na die nabye dorpie (Betfage?) om ‘n donkievul te gaan haal. Die vul sal vasgemaak wees by die ingang van die dorpie en dit moet een wees waarop niemand nog ooit gesit het nie. Ons sou kon wonder of Jesus bonatuurlike kennis gehad het oor hierdie donkievul, soos die profeet Samuel wat as siener destyds al geweet het waar Saul se pa se donkies heen verdwaal het. Of dit was dalk gebruiklik om pakdiere vir die reisigers beskikbaar te stel by die ingang van die dorpies rondom Jerusalem, en donkies sou baie meer geredelik verkrygbaar wees as perde. (Die ryk mense het met perde gery, so jy sou nie maklik ‘n perd te huur of te leen vind nie.) [Die antieke gebruik van angaria – ‘n belanrike persoon het die “reg”  om iets van iemand anders te gebruik as die situasie daarna vra – FBI en motors] Jesus het dus nie omgegee vir ‘n donkie nie, maar wat wel belangrik was, was dat hierdie donkie ‘n vul moes wees wat nog nie gebruik was nie en dat daar geen saal op sy rug moes wees nie – tekenend daarvan dat hy nog nie vir arbeid “ingebreek” is nie.

Ons sou nou die vraag kon vra: Waarom het Jesus so ver gestap net om ongeveer  1,5 km voor Jerusalem vir ‘n donkievul te vra? Ja, dit was gebruiklik vir die rabbi’s om te ry waar hulle wou wees terwyl hulle dissipels te voet agter hulle aangestap het. Maar Jesus het tot nou toe nooit gery nie. Laas wat ons lees dat Hy op ‘n donkie was was in sy ma se maag toe sy en Josef na Betlehem gegaan het vir die volkstelling. En voeg hierby toe dat dit met die Paasfees juis gebruiklik was vir alle Jode om te voet Jerusalem in te gaan en nie op ‘n rydier nie, dan staan Jesus se optrede nog meer uit.

Een ding moet ons weet. Jesus het geweet waarheen Hy oppad is. Hy het geweet daar kom moeilikheid. Hy het geweet dat Hy tydens die fees gekruisig sou word. Maar nietemin het hy nie weggekruip nie. Hy het nie ter wille van die vrede maar soos die ander Jode gestap nie. Hy het juis standpunt ingeneem voordat Hy Jerusalem binnegaan: Hy het ‘n nuwe donkievul laat haal en daarop die stad binnegery (soos voorspel in Sag 9:9).

Alhoewel hulle sy koningskap op die stadium nog verkeerd verstaan het, het die dissipels en die groter skare volgelinge by hulle geweet Hy gaan die stad binne as die nuwe koning. So toe hulle teen die afdraand van die Olyfberg kom en die stad voor hulle sien lê, het hulle Psalm 118:26 begin sing. Dit is die laaste lied wat gesing is voordat die pelgrims die stad binnegegaan het. “Geseënd is hy wat kom in die Naam van die Here!” Net – die dissipels pas die lied aan na: “Geseënd is die Koning, Hy wat kom in die Naam van die Here!” En hierby voeg hulle ‘n gedeelte toe van die engelelied met Jesus se geboorte, maar hulle pas dit ook bietjie aan: “Vrede in die hemel en heerlikheid in die hoogste!”  Die engele kondig aan die begin aan dat Jesus se geboorte vrede op aarde gebring het, en die skare dissipels kondig aan die einde aan dat Jesus se intog in Jerusalem vrede in die hemel sal bring. In woord en daad erken die skare rondom Jesus Hom as Koning.

Die Fariseërs onder die skare was ontevrede oor die aandag wat Jesus en die skare trek en hulle spreek Hom aan, letterlik: “Meneer, waarsku jou volgelinge!”

Ons moet onthou die Fariseërs was ook Jode, hulle het ook opgetrek na Jerusalem vir die fees. Hulle het reeds vir Jesus as moeilikheidmaker leer ken, maar hulle was waarskynlik nie nou lus vir moeilikheid nie. Wat as daar Romeinse soldate is wat die oproer raaksien en wonder wat aangaan? Dalk word hulle wat Fariseërs is saam gegroepeer met die opstokers en dan is hulle ook in die moeilikheid. Dit wil hulle nie hê nie.

“Meneer, maak stil jou volgelinge! Hou hulle in toom!” Maar Jesus antwoord: “Ek sê vir julle: As hulle stilbly, sal die klippe uitroep.”

Die tyd vir stilbly is verby, antwoord Jesus die Fariseërs.

Hulle het toe veilig die stad binnegegaan. Sonder onderonsies. Daar was seker soveel mense wat oppad was en alles was elk geval so rumoerig dat die oproer rondom Jesus op die donkie nie te veel ongewenste aandag getrek het nie.

Maar Jesus se subversiewe, amper uitdagende gedrag het nie daar buite die stad op die donkie opgehou nie. Soos ons vroeër gehoor het – Hy het nie Jerusalem toe gekom om weg te kruip nie. Die eerste ding wat Hy gedoen het toe Hy in Jerusalem aankom, was om die tempelterrein te reinig nadat die handelaars daarvan ‘n rowerspelonk gemaak het. Toe die leierpriesters en skrifkenners Hom uitvra na sy gesag, het Hy hulle die mond gesnoer en boonop geweier om hul vraag te beantwoord. Toe vertel Hy die gelykenis van die huurders en die wingerd en die eienaar van die wingerd (God) wie se seun aan die einde van die dag onskuldig doodgemaak word. Daarna leer Hy hulle oor belasting aan die keiser en nog baie ander moeilike, uitdagende temas: die weduwee wat meer gee as hulle almal saam, die tempel waaraan hulle so lank gebou het wat weer afgebreek sal word, misleiding en oorloë en die groot verdrukking wat sal kom, onverstaanbare profetiese uitsprake oor die eindtyd.

Jesus kom om vrede te bring, maar die weg daartoe is nie deur die vrede te probeer bewaar nie. Dit sou goedkoop, onegte vrede wees. Dit is eerder deur die onvrede aan die kaak te stel. Ware vrede gaan juis deur die moeilike pad van onvrede. In die geval van Jesus het die onvrede van die samelewing so septies geword dat Hy daaronder moes sterf, en eers na sy kruisiging het mense werklik begin verstaan dat Hy die prys vir ware vrede kom betaal het.

Ons kan nie doen wat Jesus gedoen het nie. Hierdie verhaal gaan oor die pad wat Jesus kom stap het en ons moet onsself nie te vinnig daar probeer inlees nie. Dit is die tyd in die kerklike jaar waar ons Hóm eer vir die prys wat Hy vir die wêreld betaal het. Tog kan ons nie anders as om die vraag te vra na waarom daar dan vandag steeds soveel onvrede heers nie? Die Vredevors het alles gegee, en steeds woed die oorloë. Nie net in die Midde-Ooste nie. In ons eie land se politieke situasie dreig daar ‘n oorlog. Ons studente voer kampus-oorloë. Die een Afrikaner forum baklei met die ander Afrikaner party. En onvrede op soveel ander vlakke – groot en klein.

En waar is die Christene in dit alles? Die navolgers van Jesus… Hoekom sien en lees ek so min van kerklike standpunte oor die onvrede wat heers. Kruip ons almal dan weg? Bang dat ons aandag sal trek? Bang dat daar van ons ‘n voorbeeld gemaak sal word? Ek dink dit is hierdie week tyd dat ons as Christene nie onsself tussen die Fariseërs al skaar en alles in ons vermoë sal bly doen om eerder stil en onder die radar te bly en die vrede te bewaar nie. Kom ons volg ons Koning op die donkie, kom ons maak ‘n slag ‘n bohaai oor alles wat verkeerd is, en ons bly nie stil totdat dit reg is nie. Selfs al kos dit ons dan ook. Ons sê dan ons behoort aan die Man op die donkie…

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 12:1-8 (11:55 – 12:11) – 2016

13 Maart 2016 Pinelands – Sondag voor Palmsondag en Doopdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman

It is almost time for the Jewish Passover Feast. Jesus’s life is in danger – because of everything that He has taught and done, recently also calling a dead Lazarus from the grave to life again. The chief priests and Pharisees ordered his arrest and people where not so sure whether Jesus would indeed attend the feast since the chances of being arrested and killed was so high. However, this does not stop Him from going.

Bethany was a town located 2 miles outside of Jerusalem. Many of the Jewish pilgrims found lodgings there since Jerusalem could not cater for all the people. Jesus and his disciples also went to Bethany where they were acquainted with Lazarus (whom Jesus called back to life) and his two sisters Martha and Mary.

We’ve met these siblings in Luke 10:38-42, where Jesus was a guest in their house. There Martha was working hard at preparing a meal and serving Jesus, but she was unhappy since, instead of helping her, Mary went and sat at Jesus’ feet to listen to and learn from Him. When Martha complained about this Jesus answered her: “Martha, Martha… Mary has chosen the best part; it will not be taken away from her”. It is noteworthy that, having positioned herself at Jesus’ feet to learn from Him, Mary identified with the disciples. In history there have been and still are many theologians who believe that Jesus had a very special place in his heart for Mary, loving her as much as He did the disciple Simon Peter.

Now, a week before the commencement of the Passover Feast, Jesus goes to the house of Lazarus and his sisters yet again. And everyone is in his or her expected roles. Jesus was amongst the men who reclined at the table with Lazarus, ready to be served and enjoy a meal together. (People did not sit at a table on chairs during that time and in their culture.) Martha was where she was supposed to be according to society’s customs – in the kitchen cooking and around the table serving the men. Then Mary appeared, and as previously she was completely out of tune as to where she should be (in the kitchen) and what she should do (helping Martha). But Martha has probably learned her lesson and this time around she does not complain about Mary’s lack of help. However, Judas has got some complaining to do. And if we read the same story in the other gospels, the rest of the disciples where also very upset by Mary’s behaviour.

She entered the room, took 1 litra (between 350 and 500 ml) of very expensive nard ointment (only available in the Himalayas north of India, so it has travelled a significant way to the vicinity of Jerusalem), she opens the flask (breaks it open according to Mark) and anoints the feet of Jesus with the most lovely aromatic oil, not leaving a drop to spare. All-in-all strange and unexpected behaviour. Not only did Mary disrupt the men’s meal and conversation, she also made them very uncomfortable by doing something completely out of the ordinary. People did not go around anointing each other every day. This custom was usually kept for the inauguration of a king, and then it would have been a man anointing – not the feet, but the head of the upcoming king! (Eg Samuel anointing first Saul and then David).

As if that was not enough, Mary untied her long hair and dried Jesus’ anointed feet with it. Now the men are really shifting around uncomfortably. In the Jewish custom a woman was never allowed to untie her hair in public. Only in the presence of her husband, behind closed doors, she could let her hair loose, since this gesture signified a very deep intimacy – not to be put on display in the presence of others. But Jesus does not object. On the contrary.

Why would Mary do such a thing? The text does not provide us with many answers. Mary, for one, does not speak at all. (At least there she seems to know her place.) We can only speculate. A few good guesses as to the practicality of her deed (anointing Jesus’ feet instead of his head) could be that perhaps Mary did recognize the Messiah, the king in Jesus since she would be familiar with his teachings. Maybe she understood it better than the rest of the disciples? But being a mere humble woman and not a man of stature in the community (like Samuel), she does not see it fit to anoint Jesus’ head, she rather kneels down by his feet – there where she belongs (if anywhere at all). Or – perhaps she knelt down by his feet because that was the part of his body furthest away from the table.

Judas complains that this flask of oil is way too expensive to go to waste in this way. It cost 300 denarii, equal to a day laborer’s annual income! Being the bearer of the purse he reasons that the oil could have been sold and the money used to feed the poor. True, off course, but John informs us as readers that Judas was a thieve using his very good and proper reasoning (taking care of the poor) as a lie to get his hands on the money and take some for himself. He did not care for the needs of the poor at all, only for his own greed.

Jesus, however, sees the gratitude in Mary and defends her. Even if one should consider that Judas reasoning was all above board with no hidden motives, his argument does not hold, since, says Jesus, “you will always have the poor with you, but you will not always have me!” Prior to saying this, Jesus gives meaning to what Mary did. Whether she knew it or not, whether she acted on impulse or within her own reasoning, the meaning that Jesus attaches to the anointment of his feet is significant: “Leave her alone,” He says, “she has kept it for the day of my burial.”

In the understanding of Jesus Mary did not anoint Him as king, she prepared Him for his death. She honored Him before He died. She started to care for his corpse, while He was still alive. For – and this both she and He knew – she was grateful to Him and she loved Him very much, fighting against the laws of society to be his disciple instead of one of the woman who cooked Him a meal every once in a while. Every time we read of Mary in the presence of Jesus, we find her at his feet. He truly saw her and treated her with dignity, defended her when it came to it, consoled her when she was grieving – being moved so much by her tears that He called her brother back to life.

And on her part, Mary did not stand back in giving Jesus the honor that He deserved. She was prepared to put her reputation as a “good woman” on the line in her act of endless kindness towards Him. She gave all that she had – the ointment probably being her most expensive possession, and her hair being a part of her body that should be kept for the person closest to her. No one was closer to her than Jesus.

The intimacy is too much to bear for the disciples who immediately do the math in their minds. The calculations do not make sense. It does not add up – a moment on the feet and the smell of it an hour in the nose does not equal all the hungry mouths to be fed. True all-encompassing love often does not make sense, it might often seem like a waste to onlookers who do not understand, but didn’t Jesus display the same radical love, even more of it, a week or two later when He died on the cross? Not only for Mary or the Mary’s in the world, but also for the rest? Even for the Judas’s… What a waste, we might often say. Never a waste, Jesus would reply. Never a waste, rather a choice of selfless love and giving.

That is also what happens in the christening – God so loves Nathan Peter Rosenstein, that He selflessly gave his son, and Jesus so loves Nathan that He selflessly gave his life for him… and for each and every one of us. What would we give if we had/have the chance?

Mother Teresa walked through the streets of Calcutta. She saw a man – dirty and diseased on the side of the road. She walked toward him, knelt down beside him, touched his body, touched his feet, starting to clean him (we could also say anoint – perhaps for live but probably at that stage for death – I do not know since I don’t know the outcome of the story), and a proper, strong, well-kept man looked on from the other side of the road and called to her: “I would not do that for a million dollars!”

“Neither would I,” she replied…

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 19: 28-44

23 Maart 2013 – Lydenstyd – Palmsondag
Prediker: Dr Tiana Bosman

Dis Palmsondag vandag. Ons is al verlede week daaraan herinner toe die kinders met hulle palmtakke hier ingestap het en die Here geloof het met hul liedjies. Ons dink terug aan die Sondag waarop Jesus op ‘n donkie Jerusalem ingegaan het, omring deur sy dissipels en volgelinge, almal in ‘n feestelike luim. Johannes vertel hoedat mense vir Jesus met palmtakke tegemoet gaan. Hulle trek almal op na Jerusalem om die gebruiklike jaarlikse fees van hul voorvaders te gaan vier – die Paasfees.

Die Israeliete was nog ‘n onderdrukte volk in Egipte toe God die Paasfees ingestel het. Dit het saamgeval met die tiende plaag. In Eksodus 11-12 kondig die Here aan Moses aan dat Hy teen middernag deur Egipte sal gaan en dat elke eersgeborene in Egipte sal sterf, selfs die eerstelinge van die diere. Die Here sê verder vir Moses en Aäron dat daardie maand hul heel belangrikste maand moet word, want dit is die maand waarbinne Hy hulle uit Egipte sal bevry. Die tiende plaag val dus saam met die uiteindelike bevryding van die Israeliete. Elke Israelitiese huisgesin moes ‘n gesonde jaaroud lam slag en die bloed van die lam aan hul huise se deurkosyne smeer. Hulle moes die lamsvleis braai en dit eet. Hierdie lammers sou paaslammers genoem word, en hulle is as paasoffers aan die Here geoffer omdat Hy die mense in die huise van die Israeliete gespaar het. Daardie selfde nag het die Here toe deur Egipte beweeg en al die eerstelinge van die Egiptenaars getref, maar by die huise waarvan die deurkosyne met die bloed van die paaslammers geverf is, het Hy verbygehou.

In herinnering aan die Here se genade teenoor en bevryding van die Israeliete baie lank terug, het die volk nou weer in die belangrikste maand op hulle kalender opgetrek na Jerusalem om fees te vier en om hul verpligtinge van die paaslammers wat geoffer moet word, na te kom. Soos al sy ander volksgenote is Jesus ook oppad daarheen. Maar anders as hulle weet Hy dat die Paasfees hierdie jaar anders gaan wees, dat Hy nie soos die ander gaan om ‘n lam te offer nie, maar om as Lam geoffer te word. Hierdie omwenteling in die gebeure van daai week en die Vrydag wat voorlê – die dag waarop die Paaslammers geoffer moes word – was nog nie vir die ander mense duidelik nie. Daarom kan hulle nog so luidkeels liedere sing.

Iets wat wel hierdie jaar vir al Jesus se dissipels en ander volgelinge anders was, is dat hulle geglo het dat die Paasfees die keer sou saamval met hulle Koning, Jesus, se inname van die Romeinse Ryk, dat Hy die keiser gaan onttroon en self die troon sal bestyg. En so die volk in ere sal herstel. Inderdaad groot rede tot feesvieringe – die volk dink terug aan hul bevryding vanuit die Egiptiese mag eeue terug, en hulle staan op die vooraand van hul bevryding vanuit die Romeinse mag nou. Die geskiedenis word herhaal, en dinge lyk belowend. Heeltyd tydens sy openbare optredes het Jesus vir die mense gesê dat Hy oppad is na Jerusalem, oppad om die koninkryk van God op te rig, en hier is hulle nou uiteindelik. Daar voor lê Jerusalem.
Daarom sing die mense nie net hulle pelgrimspsalms tot God terwyl hulle optrek nie. Hulle besing ook vir Jesus op die donkie, hulle eer Hom deur ‘n tapyt van klere voor Hom in die pad te gooi en deur palmtakke in die lug te waai. Hierdie spesifieke lied wat die skare sing (uit Psalm 118:26) was tradisioneel die laaste Hallel/pryspsalm wat deur die pelgrims gesing is wanneer hulle na die tempel in Jerusalem gegaan het. Maar dit is ook ‘n koningspsalm. In woord en daad erken die skare rondom Jesus Hom as Koning. Die Koning wat na verwagting eintlik op ‘n wit hings moes ry, maar wat in sy andersoortigheid self eerder ‘n donkie verkies.

Die Fariseërs onder die skare was ontevrede daarmee dat Jesus se volgelinge lofliedere tot sy eer sing en hulle spreek Hom aan, letterlik: “Meneer, waarsku jou volgelinge!” Die Fariseërs se beswaar lê daarin dat die volgelinge se aansprake omtrent Jesus darem te dik vir ‘n daler is. Hulle skryf Hom té hoog aan. As Koning nogals, as die Een wat in die Naam van die Here kom. Wat wou! Dis darem te erg! Daarom: “Meneer, maak stil jou volgelinge! Hou hulle in toom!” Maar Jesus antwoord: “Ek sê vir julle: As hulle stilbly, sal die klippe uitroep.”

En toe hulle nog nader kom en Jesus die stad Jerusalem voor Hom sien, het Hy oor die stad en sy mense gehuil. Die skare is nog besig om Hom toe te juig en palmtakke rond te swaai, maar die trane drup van sy wange af. En, soos ons in die daaropvolgende verse lees, raak Jesus nie bewoë omdat die mense se lofprysinge sy hart roer nie. Hy stort nie trane van blydskap oor die naderende oorwinning wat uiteindelik voor die deur lê nie. Nee, Hy huil omdat Hy hartseer is, omdat die mense wat nou so sy lof besing nie weet waarvan hulle praat nie, na drie jaar se leringe steeds niks verstaan van wat Hy by hulle probeer tuisbring het nie, omdat hulle in hul smagting na die herstel van hulle volk se eer steeds vashou aan hul verwagting dat Jesus die nuwe regeerder van die land sal wees, dat Jesus, húlle man, eersdaags op die troon sal sit. Terwyl Hy nie kom om as koning gekroon te word nie, maar om, tydens die Paasfees, op die dag waarop die paaslammers geoffer gaan word, die grootste, feestelikste dag in die volk se jaar, self ook saam met die lammers geoffer te word.

Jesus kom nie om Israel se aardse ryk te herstel nie. Daarom sê Hy: “As jy vandag tog wou insien wat vir jou vrede nodig is! Maar nou is jy blind daarvoor. Daar sal dae oor jou kom dat jou vyande vestings teen jou oprig en jou omsingel en jou van alle kante beleër. Hulle sal jou met die grond gelyk maak en jou inwoners uitwis. Hulle sal in jou nie een klip op die ander laat bly nie, omdat jy die betekenis van die tyd toe God gekom het om jou te red, nie besef het nie.”

Die Deense kunstenaar, Peter Madsen, beeld in sy boek Menneske Sonnen (Seun van die Mens) Jesus se intog in Jerusalem aangrypend uit. In die eerste toneel sien ons die palmtakke, die opgewonde skare wat juigkrete skree, die Hosannas op hulle lippe, die Here Jesus in hulle midde. Hy ry op die jong donkie terwyl hulle hul klere voor Hom neerwerp en Hom met takke toejuig. Maar let op die kraaie in die takke van die boom. ‘n Teken van onheil. Let ook op die onweerswolke wat in die onderste skets in die verte saampak. En let op die skaduwee van die boom wat in die vorm van ‘n kruis op Jesus se rug val. Vooruitwysings na wat gaan kom, verduidelikings vir die trane op sy wange.

En dan die tweede toneel. Die mense gooi steeds hulle hande in die lug, gaan voort om Hosannas te sing. Maar die onweerswolke in die verte pak al digter saam en skep ‘n oorheersend somber atmosfeer. Die onweerswolke wat in die verte broei en die skadukruis op Jesus se rug, is ‘n vooruitwysing na dit wat Vrydag vir Hom voorlê… Die skare is blind vir hierdie tekens. Al wat hulle sien is die groot Profeet, die verwagte Messias, die nuwe Koning. Hulle prys Hom nie oor wat Hy gaan kom doen nie. Hulle prys Hom oor wat hulle dink Hy gaan kom doen. Misplaaste verwagtinge. Daarom is die inhoud van hul liedere leeg.

Wat word op die ou-end van misplaaste verwagtinge? Wat gebeur toe Jesus nie in sy weerstandsbeweging ‘n rewolusionêre opstand lei om die volk uit die greep van die Romeinse oorheersing te bevry nie? In hulle ontnugtering word die lofprysinge op hulle lippe stil. Of nee, hulle word nie stil nie, maar hulle begin om ‘n ander deuntjie te sing. Petrus, Jesus se dissipel en nabye vriend, se “Hosanna!” word vervang met ‘n desperate herhaling van “Ek ken Hom nie!” En die skare se “Hosanna!” verander ‘n paar dae later na “Kruisig Hom!,” en dan nog harder: Kruisig Hom!”

Aanbidding en lofliedere verander hier baie vinnig in verloëning en moord. Jesus se volgelinge draai hulle mantel na die wind. Wanneer dinge voorspoedig lyk en hulle veilig voel in die teenwoordigheid van hul Leier en saamgebind as ‘n groep – dan kom hul lofbetuigings en uitsprake maklik. Maar toe die omgewing vyandig word en hulle Leier nie ‘n opstand lei nie, maar gevang word, toe is daar niks meer oor van hulle lojaliteit nie. Ek wonder soms hoe dit is met ons? Gelowiges wat in ons veilige groepe en omgewings, in die eredienste en in die wyksbyeenkomste en Bybelstudies maklik die lof en die getuienisse oor ons lippe laat rol. Hoe “sing” ons wanneer ons nie in hierdie “veilige, almal-is-christene” omgewing is nie, maar elders, daar buite, in die samelewing of by ons werk of in ons families waar die ander mense nie die Here aanbid nie. Daar waar ons geloof nie so gemaklik aan ons lyf sit nie, daar waar dit skaaf. Wat doen ons dan?
En wanneer ons soms met skok besef dat Jesus anders is as hoe ons Hom voorgestel het, anders dalk as wat ons Hom wil hê? Wanneer ons in groepe of omgewings beweeg waar Hy ons nie trots maak nie, maar skaam, en bang… Watter deuntjie sing ons dan? Of bly ons liewer maar net heeltemal stil? In die hoop om nie raakgesien te word nie? In die hoop om nie uitgewys te word as ‘n volgeling van die Here nie? In die hoop om eerder te verdwyn as om te getuig?

Jesus se profesie teenoor die Fariseërs dat die klippe sal uitroep as die mense stil word, het toe waar geword. Want na hulle verloënings en verraad, na hulle krete van “Kruisig Hom!” hét almal toe later stil geword. Die Vrydag toe die paaslammers geslag is en Jesus gekruisig is. Om twaalfuur die middag het ‘n doodse stilte oor die koppie gedaal. Die son het verdwyn en die donker wolke van Sondag het heeltemal oorgeskuif en duisternis gebring. Die voorhangsel van die tempel het geskeur. En dan onthou Matteus hoedat die klippe begin skree het. “Die aarde het geskud, en die rotse het uitmekaar gebars!” (Matt 27:51). Toe die mense hulle stemme verloor het, het die natuur in beroering gekom.

Wie weet? Dalk is élke aardbewing en storm en veldbrand wat in die wêreld gebeur nie ‘n natuurramp nie? Dalk is sommige van hulle natuurwonders? Natuurliedere. Dalk bewe die aarde en skree die klippe en kolk die golwe en donder die hemel soms omdat die volgelinge van Jesus te stil geword het?

Mag dit so wees dat, indien ons onsself volgelinge van die Here noem wanneer ons in geloofsbyeenkomste ontmoet, dat ons dit ook sal doen op enige ander plek. Dat ons nie net met Jesus sal saamstap wanneer die pad vir ons belowend lyk nie. Maar dat ons sal bly stap en sal bly getuig ook wanneer ons niks meer van die pad hou of van waarheen die pad ons neem nie. Dat ons fokus nooit in die eerste plek op die pad sal wees nie, maar op die Een saam met Wie ons loop, die Een op die donkie, met die skadu van die kruis op sy rug. Onthou ons loop nie voor Hom uit nie, ons loop agter Hom aan. Eendersyds beteken dit dat ons nêrens geneem sal word waar Hy nie ook was of saam met ons is nie. Andersyds beteken dit dat ons altyd, wanneer ons opkyk na Hom waar Hy voor ons op die donkie beweeg, die skadu van die kruis op sy rug sal raaksien. ‘n Skaduwee van die ware verwagtinge wat ons van hierdie andersoortige Koning moet hê. ‘n Herinnering dat die pad waarop ons Hom volg, nie maklik is nie. En mag dit so wees dat die ontnugteringe op die pad nie ons stemme stilmaak nie. En wanneer ons by tye stil raak, dat die klippe en die res van die natuur ons weereens met hulle stemme sal herinner aan die Koning wat Homself as Lam laat offer het.

 Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.