Genesis 2:4-3:24

23 Februarie 2020

Sondag van die Verheerliking
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

’n Woord vooraf

Vir die drie laaste Sondae was ons besig met die Genesis 1 skeppingsverhaal: ’n preek of ’n loflied wat mense in ballingskap wil kry om weer die lied van die Here te sing.

Vandag beweeg ons aan na die 2de skeppingsverhaal. in Genesis 2 en 3. Mense is onseker oor wie dit geskryf het en in watter konteks: sommige meen dit was geskryf tydens die koningskap van Salamo; ander beweer dat dit ook tydens die ballingskap in saamgestel is.

Ek wil voorstel dat ons hierdie verhaal sal lees as ’n gelykenis. Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar dis waar. Dit is ’n storie wat diep waarhede oor God en die mens aan ons wil vertolk – en in daardie sin is dit waar; maar ek weet nie of dit rerig so gebeur het nie.

Voorbeeld van die fliek, Big Fish: “a Southern Tale that is filled with lies and fabrications, but truer for their inclusion.”

Die storie gaan oor Edward Bloom en sy seun – Edward goeie storieverteller wat sy lewe lank die wonderlikste stories vertel het, aanskynlik oor sy eie lewe. Verbeeldingryk en vol fantasie – soos hoe hy ’n reus bevriend het en in WW2 geveg het en deel was van die sirkus ens. ens.

Toe sy seun nog klein was, het hy gevra: Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Wel, jy ken mos daai dam waar almal altyd kom visvang. Almal het altyd gepraat van daai reuse karp wat niemand al ooit gevang het nie. Wel, op die dag wat jy gebore is, het ek my lyn ingegooi en na ’n dag se wag, het ek uiteindelik ’n reuse kap aan my lyn gevoel. Nadat ek vir omtrent twee en ’n half ure met daai vis gestoei het, het ek uiteindelik, op die dag wat jy gebore is, die groot vis gevang wat niemand al ooit gevang het nie.

In die fliek is hy besig om dood te gaan. Sy volwasse seun, ’n joernalis, sit langs sy bed. Hy is moeg vir al sy wolhaarstories. Hy wil die waarheid oor sy pa uitvind voordat hy doodgaan. Hy wil hê sy pa moet vir hom die waarheid vertel.

Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Weer vertel Edward vir hom die storie van die vis. Op pad uit loop hy die familiedokter raak en die vertel vir hom die feitelike storie.

Aan die einde van die fliek moet jy ’n keuse maak: wie se storie verkies jy? Die een wat die dokter vertel het, of die een wat die pa vertel het?

Die dokter s’n is op feite gebaseer. Die pa se storie is op die waarheid gebaseer: waarheid, want wanneer jou eerste kind gebore is, is daar nie feite wat die wonderwerk van daai belewenis kan vasvang nie.

Jy moet uitreik na ’n storie, na ’n metafoor: dis soos om die grootste vis in die wereld te vang. En waarmee het hy die vis gevang? Met sy trouring. Want dis deur sy huwelik, deur my liefde vir jou ma, wat jy in ons lewe gekom het, my seun.

Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar ek weet dit is waar.

Die waarheid is soms groter as die feite. Ons het soms verbeeldingryke stories vol fantasie nodig om die dieper waarhede van ons lewens vas te hou: soos liefde, of soos die doolhof van ‘n menslike hart, soos die geboorte van ‘n kindjie.

Die probleem is natuurlik, dat wanneer ons ’n metafoor letterlik probeer opneem, dit absurd word. Daarom vra ons nooit feitelike vrae oor Jesus se gelykenisse nie. Dit maak die saak of die verlore seun rerig tussen die varke beland het, of nie – die gelykenis van die Pa en die twee seuns bly waar – ongeag of dit so gebeur het.

Skriflesing: Gen. 2:4; 2:7-9; 2:15-3:24

Boodskap

Manna & Mercy, Genoeg en genade, is lense wat ons help om die Bybel op ’n lewegewende manier te lees, as God se voortgaande belofte om die ganse skepping te herstel.

1. Genoeg

God is vrygewig: van al die bome in die tuin kan julle na hartelus eet, insluitend die boom van die lewe, die boom wat God se lewegewende teenwoordigheid simboliseer, behalwe net die een, die boom van die kennis van Goed en Kwaad – dis die enigste beperking, waarksuwing want daar sal dodelike gevolge wees as julle daarvan eet.

En tog is God is nie ’n control freak nie. Deel van wat God gee is menslike vryheid. Die mens het ’n groot aandeel in God se skeppingswerk, deurdat die mens vir die diere name te gee. En soos die mens die diere noem, so bly hulle name.

Maar iets is nie reg nie: nadat God in Gen. 1 helemal tevrede na elke dag sê dit is goed, sê God vir die eerste keer iets is nie goed nie: dit is nie goed dat die mens alleen is nie.

Die mens het ‘n maat nodig. Weereens, het die mens ‘n merkwaardige groot sê oor wie sy maat moet wees. Ook hierin voorsien God: ‘n lewensmaat wat pas: vlees van my vlees!

Hier is ’n God wat ons behoeftes en begeertes ken – of eerder, wat dit leer ken: ’n God wat luister en leer en aanpas soos wat die skeppingsprojek aangaan. ‘n God wat vir die mens groot waardigheid gee, maar ook ‘n verantwoordelikheid om soos tuiniers vir die goeie skepping te sorg.

***

En dan kom die slang. Mens sou kon sê dis die mens se eerste ontmoeting met slegte teologie en met die rampspoedige gevolge daarvan.

Het dit so gebeur? Ek weet nie, maar dis waar. Kan slange praat? Nee. Maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie.

Kom ek gee vir jou ‘n voorbeeld. vb. Groot 4×4; ‘n mooi paar skoene.

Slange kan nie praat nie, maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie. Die slang is ‘n simbool van alles wat ons laat twyfel in die liefdevolle, genadige voorsiening van God.

Dit is die stemmetjie wat jou laat voel dat jy net nie genoeg kan kry nie, dat jy net nie genoeg is nie. Die stemmetjie wat ons moderne mense verlei om buite die perke van ‘n volhoubare toekoms vir die aarde te leef.

Wanneer ons vertroue in God verloor, plaas ons ons vertroue elders, dikwels in materiele dinge of in toksiese verhoudings – afgode wat ons help om veilig te voel, om in beheer te bly, aanvaar te word.

Die gevolg is vervreemding:

  • Vervreemding tussen mens en self (skielik raak die man en die vrou selfbewus, skaam vir hulle naaktheid);
  • Vervreemding tussen mens en God (kruip weg);
  • Verveemding tussen mens en mens (blameer mekaar).
  • Vervreemding tussen mens en die aarde (ook die aarde dra die vloek, soos ons vandag al te goed weet, die gevolge van menslike sonde het kosmiese gevolge, dit besoedel die aarde, die waters, die lug);
  • Vervreemding tussen mens en dier (’n nuwe vyandskap ontstaan tussen mens en slang);

***

Die storie skets ‘n prentjie van ‘n God wat in ‘n intieme, liefdevolle verhouding van sorg staan teenoor die skepping en teenoor die mens. Dit stel ‘n wereld voor wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is.

Dit is ons potensiaal. Dit waarvoor ons hier is. Dit is wat vir ons moontlik is.

God gee vir ons genoeg, maar dit vra genoegsaamheid, want al bied die speelveld van God se liefde vir ons merkwaardige ruimte is daar perke, daar is ‘n grenslyn. En dit bly vir ons ’n probleem: hoekom, weet niemand nie, maar ons is suckers vir daai stemmetjie wat twyfel saai:

Het God werklik gese…? gevolg deur ‘n verdraaing van God se woorde… So begin mens wonder: is dit genoeg? het ek genoeg? is ek genoeg?

En dit bring ons by genade.

2. Genade

Selfs as ons val, kom soek God ons. Die eerste spel van wegkruipertjie: “waar is jy?”

Hier ontmoet ons ‘n God wat uitroep. ‘n God wat verlang. ‘n God wat in verhouding wil wees. Waar is jy?

***

Rabbynse storie van ‘n Rabbi wat in Krakow, Poland gevangene was. Hy was as staatsgevaarlik beskou en buite sy tronksel het ‘n offisier oor hom waggehou.

Die offisier was ‘n tipiese rasionalis: “As julle God dan alwetend is,” vra hy vir die Rabbi, “hoekom vra hy dan: ‘Adam, waar is jy?'”

“God bedoel dit anders as wat mens dink,” antwoord die Rabbi, “Adam was toe net 42 jaar oud. God vra hom dus eintlik: ‘Jy is nou twee-en-veertig jaar oud, maar waar is jy in jou lewe?”

Toe skrik die wag, want hy was 42 jaar oud.

Waar is jy in jou lewe?

***

Waar is jy? Ons hoor in daai vraag die dieptepunt van wat dit beteken om menslik te wees, om ‘n morele wese te wees: om ‘n mens te wees is om te antwoord as iemand roep.

Dis om te kan se: ‘hier is ek!’ Dis om verantwoordelik te wees. Dis om aanspreeklik te wees.

Waar is jy? Ek verlang na jou. Help my! Ek het jou nodig. Ek is bekommerd oor jou. Ek het jou lief. Dit is alles opgesluit in die vraag: “Waar is jy?”

‘n God wat so uitroep, in verlange, in nood, in liefde, is ‘n God wat ook ons noodkrete kan hoor, ook ons verlangens na aan die hart dra, dis ‘n God wat smag na ons liefde.

Die woord wat in hierdie verhaal vir God gebruik word is YHWH, want daar is ‘n sterk verband tussen die God wat uitroep: “waar is jy?” en die God wat in Egipte die noodkrete van die Israeliete hoor en dan antwoord: “Hier is ek. Ek is met julle. Ek sal met julle wees.”

Immanuel, God is met ons: ten spyte van ons ongehoorsaamheid, ten spyte van ons sonde, kom soek God na ons om die verhouding te herstel.

So eindig die verhaal dan ook met ‘n pragtige beeld van God as ’n kleremaker. Dink hier aan die liefde waarmee ‘n ma vir ‘n kind of kleinkind iets brei.

Noudat hulle so skaam geraak het, maak God vir hulle klere. Onmiddelik begin God om die verhouding met die mens te herstel, sodat God deur hulle, ook die res van die skepping, wat skade gely het, kan herstel.

***

Vraag aan een van die tieners: “Hoekom vertel mense skeppingsverhale? Hoekom is hulle in die Bybel? A: Dit gee vir ons ’n plek om te begin. Gen. 1-3 gee vir ons ’n plek waar ons weer en weer kan begin.

Die kombinasie van die twee skeppingsverhale in die Bybel wil vir ons sê dat ons lewe in ’n wereld wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is. En tog het ons die vryheid om nie lief te hê nie. Want vryheid is die suurstof waarvan liefde lewe.

Dalk klink dit bietjie abstrak, maar kom ek sluit af met ’n hedendaagse voorbeeld van die Bybelse skeppingsteorie:

‘No one is born hating another person
because of the colour of their skin,
or their background, or their religion.
People must learn to hate,
and if they can learn to hate,
they can be taught to love,
for love comes more naturally
to the human heart than its opposite.’

Nelson Mandela

Waar jy ook al is in jou lewe, jy kan by liefde begin.

By die liefde kan jy weer en weer begin.

Lukas 9:28-43

3 Maart 2019

Sondag van die Verheerliking
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Op hierdie Sondag vier ons wat bekend staan as die Sondag van die verheerliking. In Engels, the feast of transfiguration.

Desmond Tutu vertel graag die verhaal van ’n lewensveranderende belewenis wat hy eenmaal gehad het gedurende hierdie einste fees.

Dit was in die vroeë 1970’s – amper 50 jaar gelede. Dit was donker tye in ons land, sê Tutu. Hy sê dit was tye waarin jy in God sê oor wou fluister: “God, we know You are in charge, but can’t You make it a little more obvious?”

Op dié dag, so veel jare gelede, was hy en ander kerkleiers besig om voor te berei vir ’n moeilike gesprek met die eerste minister. Hulle het ontmoet by ’n teologiese skool wat weens apartheids beleide moes toemaak. Gedurende een van die besprekings het Tutu weggeglip na die tuintjie om daar vir ’n rukkie stil te raak.

Daar, in die tuin, het hy ’n massiewe hout kruis gesien met spykers wat daaruit uitsteek; bo-op was ’n doringkroon.

Hy beskryf die toneel soos volg: “Dit was die einde van ’n lang, droë somer.  Die gras was vaal en droog en niemand sou geglo het dat dieselfde tuintjie binne ’n paar weke welig en groen en mooi sou wees nie. It would be transfigured. Dit sou verheerlik word.”

Hy gaan vêrder:

“As I sat quietly in the garden I realized the power of transfiguration, of God’s transformation in our world. The principle of transfiguration is at work when something so unlikely as the brown grass that covers our veld in winter becomes bright green again. Or when the tree with gnarled leafless branches bursts forth with the sap flowing so that the birds sit chirping in the leafy branches. When winter gives way to spring and nature seems to experience its own resurrection. The whole of creation, nature, waits expectantly for its transfiguration, when it will not be just dry inert matter but will be translucent with divine glory.”

Volgens Tutu, was daardie epifanie in die tuintjie ’n tiepe ommekeer in sy lewe – ’n bekeringsoomblik. Dit was ’n bekering wat dit vir hom moontlik gemaak het om die gruwels van die politieke situasie waarin hy homself keer na keer bevind het met nuwe oë te aanskou.

“Since then,” sê hy, “I have witnessed time an again the improbable redemptions that are possible in our world.”

Die epifanie, die visioen was maar vir ’n oomblik; maar sy visie dra nou nog vrug. Daardie oomblik was iets waarheen hy deur al die jare se diens en protes en baklei keer op keer na toe kon terugkeer as ’n bron van krag en bemoediging.

***

Hoe nodig het ons nie ook vandag so ’n visie, so ’n epifanie, so ’n ommekeer nodig nie?

Want – sonder om onsself uit te sonder, of om dramaties te wees: ons lewe ook in donker tye – tye waarin dit nie aldag duidelik of vanselfsprekend is dat God in beheer is nie.

Ek gaan oor die lang klaaglied wat ek nou kon voordra skip. Julle ken elkeen die laste wat julle dra. Wat julle naastes dra. Wat die armes die swaarste dra. Julle lees almal die koerante.

Die vraag is: waar bevind ons onsself in verhouding tot die skadu’s van die wêreld waarin ons leef?

Wat doen ek met die angs en die vrees? Hoeveel ruimte gee ek vir my frustrasie en woede om te bepaal hoe ek op persoonlike en politiese teleurstellings reageer? Wat doen ek as moedeloosheid begin om ’n lewenshouding of ingesteldheid te word? Wat maak ek met die versoeking om sinies te word?

Ons het ook daardie profetiese oë van Tutu nodig – oë wat die gruwels en die doodloopstrate van ons wêreld reguit in die oë kan kyk, sonder om dit te versag of verdoesel – en terselfdertyd, oë wat sien wat kan wees, wat behoort te wees, wat eendag in God se toekoms sal wees.

Ons het ook die visie nodig wat die “improbable redemptions” – die onwaarskynlike verheerliking van God se nuwe skepping in die dooie gras en die gruwelike kruis kan sien. Hoe bekom ons hierdie visie?

***

Kom ons keer met hierdie vraag in gedagte na vanoggend se teks toe oor Jesus se verheerliking.

Een manier om hierdie gedeelte te lees, is as riglyne vir die vroeë Christene – vir wie Lukas die evangelie om en by 70 jaar na Christus geskryf het – oor die rol wat hulle aanbidding en gebedslewe in hulle publieke lewens behoort te speel.

Onder andere gaan hierdie gedeelte oor die verhouding tussen ons oomblikke van afsondering op die berg, en ons daaglikse, publieke lewens onder in die vallei.

Ons sou kon sê dit gaan oor die verhouding tussen kontemplasie en aksie, tussen afsondering en solidariteit, gebed en diensbaarheid.

Dit is ’n verhouding waaraan iemand soos Tutu baie aandag geskenk het. Hy het nooit opgehou om mense daaraan te herinner dat ’n mens se geestelike lewe en ’n mens se publieke lewe nie teenstrydig hoef te wees nie, maar dat hulle mekaar moontlik maak; amper soos wat ’n mens nie kan asemhaal sonder om in én uit te asem nie.

***

Iets hiervan sien ons ook in hierdie teksgedeelte.

Ek is seker dit sou jou opgeval het, dat ons twee keer in hierdie gedeelte die stem van ’n vader hoor. Eenkeer bo-op die berg; die ander keer onder in die vallei. In albei gevalle is dit die stem van ’n vader wat ons aandag wil rig op sy seun.

Die eerste, bo-op die berg, kom uit ’n donker wolk. Dit is die stem van God; vir wie Jesus die vrymoedigheid gehad het om Abba of pappa te noem: “Dit is my Seun, die Uitverkorene. Luister na Hom.”

Die tweede stem, onder in die vallei, kom uit ’n groot skare mense wat om Jesus en sy dissipels saamgedrom het. Dit is die desperate stem van ’n vader, gevul met angs en frustrasie, wat skreeu, wat smeek: “Kyk asseblief na my seun, want hy is my enigste kind.”

“Kyk na hom! Sien hom raak!” smeek hy.

Daar is dus twee geliefde seuns in hierdie verhaal; en ek dink Lukas wil ons hier uitnooi om die verband tussen hierdie twee seuns en die twee vaders raak te sien.

Wat as, om na Jesus, God se uitverkorene, te luister beteken dat ’n mens ook die vernielde seun onder in die vallei raaksien?

Wat as ons net die stem van die Hemelse Vader kan gehoorsaam, as ons ook in die desperate ouer se noodkreet, iets van God se besorgdheid en medelye en teenwoordigheid in sy angs, kan hoor.

Nogtans, bly dit nie maklik om die twee dele van die verhaal – die heerlike glans op die bergpiek en die desperate noodkrete onder in die vallei – met mekaar te versoen nie.

Wat maak ’n mens byvoorbeeld met die skynbare afwesigheid van God onder in die vallei – waar die nege dissipels wat agtergebly het sonder sukses probeer om die kind te genees – terwyl die drie ander dissipels bo-op die berg ’n ontmoeting met die lewende God het?

Oor hierdie teenstrydighede het ek ook meer vrae as antwoorde; en die versoeking is groot om ’n teologiese verklaring daarvoor uit te dink.

Maar dan besef ’n mens: dit is die wêreld waarin ons elke dag leef; dit is die spannings waarbinne ons geroep word om na Jesus te luister en om hom te volg.

Ware godsdiens probeer om altyd binne hierdie ongemaklike spanning te leef. Dit weier om die vallei in te ruil vir die bergpiek, of die bergpiek vir die vallei.

Aan die een hand, is die versoeking altyd daar om, soos Petrus te sê: “maar dit is goed vir ons om hier te wees,” en dan tente te wil oprig sodat ’n mens jou positiewe geestelike ervarings kan uitrek of versamel.

Maar die teenoorgestelde gevaar is ook daar: dat ons onder in die vallei spartel om oplossings te bied vir al die wêreld se probleme, maar dan, sonder Jesus, sonder om uit die bron van God se oorvloedige liefde gevoed te word nie.

***

Sonder ’n spiritualiteit waarin ons die glans van God se liefdevolle blik op ons gesigte kan beleef nie, waarin ons gereeld na Jesus kan luister nie, waarin ons in gesprek kan gaan met die Wet en die Profete nie, waarin ons die heerlikheid van Jesus kan besing en vier nie, sal ons publieke lewens uitgedun raak en sal dit nie vir ons moontlik wees om in die vallei te volhard nie.

Terselfdertyd, sonder ’n aktiewe publieke lewe, waarin ons onsself blootstel aan die belange van ander, waarin ons onsself inlig en toerus oor praktiese wee wat God se heerlikheid ’n bietjie meer sigbaar maak, word ons godsdiens sentimenteel en selfs afgodsdiens.

Ons word vanoggend herinner dat geestelike ervarings en gewaarwordings nie ’n doel in sigself is nie, maar gawes waardeur God vir ons die hoop en die moed gee om in die goeie werk waarmee ons daagliks besig is te volhard, ook al lyk dit asof dit maar ’n druppel in die emmer is, of al lyk dit onwaarskynlik dat God se heerlikheid ooit alles en almal sal vul.

Soos Jesus se verheerliking op die berg, is sulke belewenisse gewoonlik beperk tot oomblikke. Tog is dit kosbare oomblikke wat nie geringgeskat moet word nie. Want dis in sulke oomblikke waarop God in ons oor terug fluister, soos wat jy in die 70’s in Tutu sê oor gefluister het: “Ek is nog in beheer, ek is by jou, kyk ek maak alles nuut, ek wil alles met my liefde en genade verheerlik, en ek wil jou gebruik om aan daardie verheerliking deel te neem.”

Hoewel ons baie meer van ons tyd onder in die vallei spandeer, is sulke oomblikke van onskatbare waarde. Dit kan die wêreld verander.

Ek sluit af met nog ’n moderne voorbeeld van hoe so ’n epifanie dit moontlik gemaak het vir iemand om in skynbare doodloopstrate, iets van God se verheerlikende glas raak te sien en met groot volharding daaraan getrou te bly.

***

In November 1962 ontvang Mandela ’n vyf-jaar tronk vonnis. 12 Julie 1964 word dit ’n lewenslange tronkstraf op Robben Eiland.

Op die nag van 8 Februarie 1965, toe hy maar 240 dae van se lewenslange tronkstraf uitgedien het, verskyn ’n engel aan hom. Die engel sê vir hom: vra vir my enige vraag wat jy wil.” Mandela vra toe vir hom: “wat het Jesus bedoel met die woorde: om die beker te drink wat ek moet drink?”

Die engel antwoord: “Dit is die beker van eensaamheid, van dors, van moedeloosheid, van walging, van nie meer verstaan nie – dis ’n beker so vol soos die oseaan.”

“En,” vra Mandela verder, “nou dat jy aan my verskyn het, sê vir my, sal ek hierdie beker kan drink?”

Toe lig die engel sy hande op in gebed en Mandela sie, vir tien sekondes lank, ’n stormagtige see, en agter die see ’n berg wat tot in die hemel toe opreik. En hy het geweet, soos hy na hierdie beeld kyk, dat dit sy lewe is wat hy sien.

“Dankie,” sê Mandela toe vir die engel, “ek verstaan nie, maar nou weet ek; dankie dat jy gekom het.”

10 sekondes se mistieke belewenis, gevolg deur 25 jaar van nie-weet nie – tien sekondes op die bergpiek, gevolg deur 25 jaar in die diepste vallei. 25 maal 365 dae later, op 8 Februarie 1990, het hy die oseaan tot op die bodem leeggedrink en kon hy sy voet neerlê op die vasteland van Afrika. Toe begin hy die berg uitklim.

As Christene, maar ook as burgers in hierdie demokratiese land, is ons elkeen geroep, om op ons eie manier deel te neem aan God se verheerliking van die wêreld.

Mag ons elkeen, iewers in die lydenstyd wat ons hierdie week ingaan, al is dit net vir tien sekondes, aangegryp word deur ’n visie van God se genesende passie vir die wêreld.

Mag ons iewers 10 sekondes se versekering ontvang dat God inderdaad in beheer is – hoe onwaarskynlik dit ook mag lyk – en dat dinge daarom anders kan wees en sal wees. En mag ons dan die geloof en die hoop en die moed hê om van die bergpiek af te gaan, ons kruis op te tel en die lam van God te volg.

2 Petrus 1:16-21 – 2017

26 Feb 2017 Sondag van Verheerliking Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 Verlede Sondag preek Murray oor gelowiges wat die idee laat vaar het van ‘n spoedige wederkoms. Wat as gevolg daarvan magsdronk word en hulle nie meer onderwerp aan selfondersoek en selfkritiek nie. Gelowiges wat nie meer dienend wag op die Here nie, nie meer uitvoering gee aan die liefdesgebod nie.

Vandag lees ons uit die tweede brief van Petrus. Alhoewel Petrus waarskynlik nie self die brief geskryf het nie, maar iemand anders op ‘n manier namens hom geskryf het (‘n algemene praktyk in daardie tyd), gaan ek die brief hanteer asof Petrus self die outeur was – dit was immers die skrywer se bedoeling.

Na sy groeteboodskap aan die begin van hfst 1, spoor Petrus die Christene wat tussen heidene leef aan om geestelik te groei. Omdat die gelowiges reeds deel het aan die goddelike natuur (1:4) kan hulle alle ywer aan die dag lê om by hulle geloof uitnemendheid te voeg – kennis – selfbeheersing – volharding – toegewyde lewe – broederliefde (philadelphia) – en liefde vir alle mense (agape) (5-7). Die algemene lewensdeugde wat ook deur die heidene ingeoefen word tussen wie hulle leef, word omarm deur geloof in die eerste plek en agape in die laaste instansie. Dít is wat hulle anders maak, dít is wat hulle goddelike natuur verklap.

In vss 12-15 verwys Petrus dan na sy dood wat binnekort op hom wag, soos die Here Jesus dit ook langs die see van Tiberias aan hom bekend gemaak het (Joh 21). 3 keer in hierdie 4 verse gebruik hy dan die woord “herinner” om die gelowiges te laat verstaan wat die doel van sy brief is – voor sy dood wil hy vir oulaas ‘n skrywe rig, amper soos ‘n testament wat hy nalaat, om hulle te herinner wat die dinge is wat hulle nooit moet vergeet nie. Hiermee gryp hy dan terug na die andersoortigheid van hul lewens, hulle goddelike natuur wat by uitstek na vore kom in hul geloof asook hul agape (liefde vir alle mense). Dit is die kenteken wat hulle nooit moet verloor nie.

Dan lê Petrus sy argument aan die gelowiges voor. Binne ‘n konteks waar hulle daarvan beskuldig word dat hulle die gelowiges met leuens vertroos en met stories wat hulle uit hul duim suig, bemoedig (veral met die oog op die verkondiging van die wederkoms wat nie blyk waar te wees nie, want die Here kom dan nie!), lê hy sy feite op die tafel:

  1. 16-18: Want ons het ons nie op vindingryke fabels (fairytales) verlaat nie… Inteendeel, ons was ooggetuies!…

Petrus herinner hulle aan Jesus se verheerliking op die berg (Matt 17 ea). “Ons was daar! Ons het in-sig gekry in die goddelike natuur van Jesus Christus!”

  1. En as dit (ons ooggetuieverslag) nie genoeg is nie: 19: Ons beskik oor die profetiese woord (opsomming vir die hele OT) wat nog vaster staan! Fokus op hierdie woord soos op ‘n lamp wat in ‘n donker plek skyn… (Ps 119: 105: U woord is ‘n lamp vir my voet en ‘n lig vir my lewenspad.”)
  2. Dan die verdere opbou tot ‘n klimaks: 20-21: “Belangriker as dit alles moet julle met die volgende rekening hou: Geen profesie in die Skrif berus op eie uitleg nie… Meegevoer deur die HG het mense die woorde uitgespreek wat van God afkomstig is.”

Direk na die gedeelte waarsku Petrus in 2: 1 dat daar “ook vals profete [was] onder die volk, soos daar ook onder julle vals leraars sal wees wat vernietigende ketterye sal insmokkel en selfs die Heer wat hulle vrygekoop het, verloën.”

Die vraag ontstaan hoe kan ons onderskei tussen die ware en die valse profete? Wanneer berus ‘n lering op God se uitleg via leiding van die HG en wanneer is dit eie uitleg wat nie van God afkomstig is nie?

The proof is in the pudding. As die poeding flop, was daar fout met die bestandele of die manier hoe dit bymekaargevoeg is. Net so: As ‘n gelowige se etiese lewe nie gestalte gee aan die opsomming van die Wet en die Profete nie, dan verloën ons hierdie Here. As ons goddelike natuur ons nie uitbring by die heilige gebod van agape liefde nie, dan is wat ons doen nie van God afkomstig nie.

Petrus verwys in ons teksgedeelte (1:19) na die OT geskrifte en dat ons daarop moet fokus soos ‘n lamp wat in ‘n donker plek skyn. Hy was by die dag toe Jesus sy bergrede aan die eenvoudige mense (waaronder ook hy) verduidelik het (Matt 5-7). Hy het gehoor toe Jesus gepraat het van sout vir die aarde en lig vir die wêreld. Hy was daar toe Jesus aan die einde alles wat Hy daardie dag gesê het, opsom met: “Alles wat julle wil hê dat die mense aan julle moet doen, doen ook so aan hulle. Want dit is die kern van die Wet en die Profete” (7:12). Hier na die einde van sy tweede brief kom hy weer by die herinner uit wat hy herhaaldelik in hfst 1 as die doel vir sy brief stel: 3: 1-2: “In my twee briewe, geliefdes, probeer ek deur middel van herinnering julle helder denke aan te wakker, sodat julle die woorde kan onthou wat voorheen deur die heilige profete uitgespreek is, en ook die opdrag van ons Here en Verlosser wat julle apostels deurgegee het.”

Vandag is die Sondag van Verheerliking, die Sondag van Transfigurasie of Transformasie (Gr: metamorfose). As gelowiges herdenk ons die dag waarop Jesus bo-op die berg voor die oë van Petrus, Johannes en Jakobus van gestalte verander het – alles het lig geword, blink, Jesus se gesig het geskyn. In Sheila Cussons se gedig Verheerliking is die dissipels gegun om te “gesien het hoe hierdie Jesus lyk vir God”, “’n man gemaak van son”. En vanuit die hemel het ‘n stem gekom: “Hy is my Seun, my geliefde Seun, in wie Ek My verbly.” Op die laaste Sondag van Epifanie herdenk ons die toppunt van die ver-skyn-ing van Jesus toe sy goddelike natuur deur God self bevestig word. Van hier af stap Hy die lydenspad na Golgota toe.

Wanneer Petrus die dag van verheerliking in herinnering roep in sy brief, dan doen hy dit omdat hy die valse aantuigings dat hy en die ander apostels onwaarhede verkondig, wil weerlê. Maar agter dit is sy motivering dieper – hy wil die gelowiges aanspoor om nie moed op te gee nie, om hulle te beywer om so te leef dat hul goddelike natuur ook sigbaar sal word, dat hulle die Skrif sal gebruik as ‘n lamp vir hul voete, dat hulle sal skyn as kinders van God in ‘n wêreld waar dit baie donker is, dat alles wat hulle doen, sal spreek van hul geloof aan die een kant en hul liefde vir alle mense aan die ander kant (1:5-7).

Binne die RK tradisie is daar ‘n dag in die jaar waarop gelowiges hulself kan ondersoek om te toets in hoe ‘n mate die transfigurasie van Jesus op die berg ook in hul lewens sigbaar was die afgelope jaar. Ek dink nie dis ‘n slegte idee om ons aan te sluit by die Katolieke gelowiges en onsself ook te ondersoek en te toets nie. Murray het juis verlede week hiervan gepraat – die noodsaak van selfondersoek en selfkritiek in ‘n gelowige se lewe.

Die dag van toetsing vir die Katolieke (Is jy en God nog één? Het die transformasie van Christus ‘n werklikheid geword in jou lewe, is dit sigbaar? / Gal 2:20) is 6 Augustus, opgedra aan “die transfigurasie van ons Heiland”. Sheila Cussons, self ‘n Katoliek, het, naas haar gedig oor Jesus se Verheerliking, ook ‘n gedig geskryf oor die impak daarvan op gelowiges:

6 Augustus: Transfigurasie

Midsomer nou en alles gloed. Lig oorstelp.
Vlees is swaar, gees onwillig, stom, of soek.
Niks, nie ’n vonk in staat tot hulle “Here,
dis goed dat ons hier is, laat ons hutte bou!”
Ek maak my oë toe, en sien al sien ek nie
die fyn strepie sweet in die plooi van elke
ooglid. Lomerig dink ek: geen hutte nie …
en skerper meteens: en natuurlik nie!
Wie bou as ons bou is God, sy dit hut of
woord – Klein nattigheid van my vel, jy
weet nie hoe besonder jy is nie: hier, en nou,
in die Onverwoordelike: God verlore in God.

Kort verduideliking:      

Cussons ervaar dat sy die toets faal.

Midsomer in Europa, son skyn, alles helder (amper soos op die berg met Jesus), perfekte geleentheid om te toets.

Die omstandighede is dus so dat Sheila God se transformerende glans in haar lewe moet kan raaksien, maar in plaas daarvan ontdek sy eerder dat haar vlees swaar is, haar gees onwillig, stom, soek… Sy het haar geloof verloor, kan nie die Lig raaksien nie.

Al wat sy regkry is om haar oë toe te maak. Met die sluit sy die wêreld met sy beperkinge uit, en bring dit haar, verrassend, by ‘n hemelse perspektief. Nou sien sy al sien sy nie. Sy kyk na binne en daar vind sy vir God, in so ‘n mate dat sy identifiseer met Hom, so ver gaan as om te praat van “God verlore in God” – sy het gedink sy het vir God verloor, maar toe was Hy al die tyd binne haar. Nie omdat sy deur die loop van die jaar so oulik was nie, maar omdat – wanneer ookal sy dit kon regkry om wel te bou aan die koninkryk, dit juis nie sy was nie, maar God wat deur haar bou (Wie bou as ons bou is God, sy dit hut of woord – dws dade of woorde).

God verwoord Homself, deur háár, alhoewel sy nie die oorspronklike bron is nie, maar eerder “meegevoer deur die HG” (vgl 2 Pet 1:21).

Sy ontdek dus dat sy besonders is, spesiaal, dat sy tog geleidelik transformeer om meer soos Jesus te word. Aan die einde die wonderlike ontdekking: sy het die toets geslaag!

In die erkenning van ons gebrokenheid, ons tekortkominge, ontdek ons juis ons afhanklikheid van God. Dat ons in eie krag nie kan nie, maar dat God uit genade sy goddelike natuur ook in ons ingegee het. Dat ons daarom, wanneer ons stil word voor die transformasie van Christus en die ontdekking van sy goddelike natuur, juis ook strewe daarna om aan hierdie natuur van Hom gestalte te gee in die wêreld waar ons leef. Natuurlik gaan ons misluk, soos Sheila, en wanneer ons onsself ondersoek is die mislukkings dalk aanvanklik al wat uitstaan. Maar wanneer ons ons oë toemaak, ontdek ons dat ons tog nie net misluk nie, dat ons, juis omdat ons sensitief is daarvoor en ons lewens instel daarop, deur die innerlike krag van God getransformeer word om meer en meer soos Jesus te leef. Al sê die hele wêreld vir ons dat ons ons siele oorgee aan vindingryke fabels. Ons weet van beter. Ons het die vertellings van ooggetuies. Ons het die OT sowel as die NT. En ons het, bo alles, woorde as lampe in die duisternis wat van God afkomstig is.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 9:28-36 – 2016

7 Februarie 2016 Pinelands – Sondag van Verheerliking
Prediker: Dr Tiana Bosman

Teks notas:

31 – uittog > eksodus

33 – hoe weet Petrus dit was Moses en Elia? Hy het hulle tog nog nooit voorheen gesien nie. Of was dit eenvoudig die mees natuurlike afleiding om te maak binne die tradisie wat hulle geleef het?

35 – “Dit is my Seun, die Uitverkorene. Luister na Hom.” Herinner aan Jesus se doop in die Jordaan. Hier vind ons dus die herbevestiging van die goddelike identiteit van Jesus.

Markus 9 en Matt 17 //

Markus (eerste evangelis) was student van Petrus

Matteus (Levi) was een van die 12

Lukas was ‘n mediese dokter en, nes Markus, nie ‘n ooggetuie nie.

Markus en Matt se weergawe baie nader aan mekaar as Lukas:
Vs 28 – 8 dae (vs 6 dae. Die 8e dag het later verwys na die opstandingsdag – Lukas gee dus simboliese betekenis deur Jesus se verheerliking te verbind aan sy opstanding)
Vs 28-29 – Om te bid – In Lukas lees ons dikwels dat Jesus gaan bid het.
Vs 31 – hulle het met Hom gepraat oor sy uittog (eksodus), verwysend na sy kruisiging (en daaropvolgende verheerliking?)
Vs 32 – deur slaap oorval
Vs 36 – hulle het (uit hulle eie) stilgebly en vir niemand daarvan vertel nie

Wat is dit wat Lukas vir ons wil sê deur sy vertelling? Hy was moontlik nog nie bewus van Matteus se manuskrip nie, maar hy het tog vir Markus as bronteks gebruik. Waarom die “afwykings”? (Dalk die feit dat hy weet Markus was ook nie ‘n ooggetuie nie, maar ‘n student van Petrus. Dalk het Lukas gehoor dat Johannes en/of Jakobus die gebeurtenis bietjie anders onthou? Weet nie, blote spekulasie. Maar tog goed om die moontlikhede op die tafel te sit.)

Markus en Matteus vertel die verhaal as ‘n “bergtop-ervaring”. Positief, bemoedigend, versterkend, gee jou krag om weer terug te gaan na die lewe toe en met nuwe inspirasie en energie te leef.

Jesus en drie van sy dissipels gaan teen ‘n hoë berg uit waar hulle heeltemal alleen is. Sy voorkoms verander daar voor hulle oë. Sy klere het blink geword, spierwit, so wit soos niemand op aarde iets kan bleik nie. Skielik verskyn Moses en Elia aan hulle en hierdie twee manne wat lank terug geleef het raak aan die gesels met Jesus.

Waarom juis Moses en Elia? Ons kry nie ‘n verduideliking daarvoor in die teks nie. Maar wat ons wel weet is dat Jesus in die bergrede vir die mense kom leer het dat Hy gekom het om aan die geskrifte van die wet en die profete hul ware en volle betekenis te gee. Nou in die Bybelse tyd het Moses die wet verteenwoordig en Elia het die profete verteenwoordig. Dit maak dus heeltemal sin dat dit hierdie twee manne is wat aan Jesus verskyn.

Om dit nog verder te vat: Aan die einde van sy lewe het Moses die Moabvlakte opgeklim. Daar het die Here vir hom die beloofte land gewys en met hom gepraat en toe het hy gesterf. Die storie loop dat die Here hom self daar iewers begrawe het, maar niemand kon ooit Moses se graf vind nie (Deut 34:6)! Geen mens het dus vir Moses sien sterf of daarna bewyse gevind dat hy dood is nie.

Elia, weer, het nie gesterf nie. Sy leerling Elisa het gesien hoedat ‘n wa van vuur met perde van vuur aan die einde van sy lewe vir Elia in ‘n stormwind in die hemel opneem (2 Kon 2).

Die man van die wet en die verteenwoordiger van die profete, van wie niemand gesien het dat hulle sterf soos ander mense nie, verskyn nou tydens Jesus se lewe aan Hom op die berg. Die hele OT getuienis tree hier in gesprek met Jesus, die Een om wie die hele NT getuienis draai.

Daar is ook baie ooreenkomste met God se verskyning aan Moses in Eksodus 34. Drie manne klim saam met Moses op teen die berg, ‘n wolk oordek hulle, Moses se gesig straal, en God oorhandig die wet aan Moses. Dit is waarskynlik hierom dat Petrus drie hutte wil bou – een vir Jesus, een vir Moses en een vir Elia. In ‘n gebaar van eerbied wil hy monumente vir die drie “groot geeste” in hul geskiedenis bou, een van wie hy nogals die voorreg het om persoonlik te ken. Wat nog nie so lekker tot Petrus deurdring nie, is dat Jesus op geen manier aan Moses en Elia, hoe groot figure hulle ookal was, gelykgestel kan word nie. Moses en Elia kan nie in dieselfde asem as Jesus genoem word nie. Hy is heel anders en veel groter as hulle.

Dit is waarskynlik hierom dat Petrus drie hutte wil bou – een vir Jesus, een vir Moses en een vir Elia. In ‘n gebaar van eerbied wil hy monumente vir die drie “groot geeste” in hul geskiedenis bou, een van wie hy nogals die voorreg het om persoonlik te ken. Maar Petrus het nie geweet waarvan hy praat nie. Hy en die ander twee was totaal verskrik – vandaar Petrus se onvanpaste reaksie. Wat beslis nog nie tot Petrus deurdring nie, is dat Jesus op geen manier aan Moses en Elia, hoe groot figure hulle ookal was, gelykgestel kan word nie. Moses en Elia kan nie in dieselfde asem as Jesus genoem word nie. Hy is heel anders en veel groter as hulle.

Terwyl Petrus nog so praat, het ‘n wolk sy skaduwee oor hulle gegooi en ‘n stem het uit die wolk met hulle gepraat…

Skielik het hulle, toe hulle rondkyk, niemand anders behalwe net Jesus by hulle gesien nie. Toe hulle afgaan terug na die mense toe het Jesus vir hulle beveel om niks te sê van wat gebeur het nie. Die dissipels het dit dus (vir eers) vir hulself gehou, maar hulle het met nuwe geloof verder gestap met Jesus. Geloof wat hulle op die ou-end met die gebeure rondom die kruisiging tog weer versaak het… Maar hierdie was ‘n bergtog-ervaring, ‘n bevestigende gebeurtenis, iets om aan vas te hou en later aan terug te dink.

Lukas skets ‘n ander prentjie in sy vertelling. Hy neem ons nie heeltemal weg van die positiewe bergtop-ervaring nie, maar daar is tog by hom ‘n veel meer somber atmosfeer rondom die gebeurtenis.

  • Lukas se ag dae na Jesus se eerste aankondiging van sy dood dui simbolies op wat voorlê – want vir Jesus om by die agste dag van die opstanding uit te kom, moet Hy eers sterf.
  • Jesus gaan by die berg op om te gaan bid. Ons kry geen indruk dat Hy sy drie dissipels daar opneem sodat hulle sy glans en glorie kan raaksien nie. Eerder die gevoel van die tuin van Getsemane – Jesus wil nie alleen wees nadat Hy sy dood aangekondig het en nou tot die Vader gaan bid vir die pad wat voorlê nie. Vir Jesus is hierdie tyd bo-op die berg dalk eerder ‘n tyd van ontwrigting en ontsteltenis as wat dit ‘n oomblik van verheerliking is.

En tog – terwyl Jesus bid het die voorkoms van sy gesig verander en sy klere het helderwit geskitter.

  • Skielik is Moses en Elia ook daar, en hulle voer gesprek met Jesus. Maar Lukas gee vir ons die inhoud van die gesprek. Hulle praat nie oor die Wet en die Profete wat hulle verteenwoordig nie. Hulle praat met Jesus baie spesifiek oor sy uittog, sy eksodus wat Hy in Jerusalem tot vervulling sou bring. Hulle praat oor sy lydensweg wat Hom gaan bring tot aan die kruis. Dit lyk dus vir ons asof Moses en Elia daar is om vir Jesus moed in te praat vir die pad wat voorlê.
  • Petrus en die ander twee het nie die gesprek gevolg nie. Soos ook later in Getsemane sou gebeur het hulle hier aan die slaap geraak terwyl Jesus bid. Hulle was nie “daar” vir Hom nie. Gelukkig het Moses en Elia “ontslaap” en by Jesus kom wees.
  • Teen die einde se kant word die dissipels wakker, betyds om te sien hoedat Moses en Elia van Jesus afskeid neem, hulle weet nie wat om daarvan te maak nie en Petrus wil drie hutte bou. Hy wil hierdie bergtop-ervaring (want dis wat dit toe vir hom was) vasgryp en in die geskiedenis in sement. Maar hy was nog besig om te praat, toe kom daar ‘n wolk wat ‘n donker skaduwee oor hulle gooi. Dis onheilspellend want die dissipels word bang toe hulle in die wolk verdwyn.
  • Daar kom egter ‘n stem uit die wolk: “Dit is my geliefde Seun, die Uitverkorene. Luister na Hom.” Binne die tradisie van die wolk was ‘n wolk of ‘n wolkkolom dikwels ‘n teken van die teenwoordigheid van God. En nou, hier: Midde Jesus se vrese oor sy eksodus wat voorlê en die dissipels se angs oor wat aan die gebeur is, kom die bevestigende stem van God. Jesus ís sy Seun. En ten spyte van sy aankodiging dat Hy nie Jerusalem toe gaan om die troon oor te neem nie maar om aan die kruis te hang moet hulle steeds na Hom luister, moet hulle Hom steeds volg.
  • Nadat die stem gepraat het, het die dissipels vir Jesus alleen aangetref. In Lukas se vertelling hoef Jesus hulle nie te vermaan om niks te sê oor wat hulle hier gesien en beleef het nie. Hulle is vanself stomgeslaan, sprakeloos, nie in ‘n toestand om enigstens (vir nou) daaroor te praat nie.

Ek wil amper sê waar die gebeure in Markus en Matteus se vertelling vir die dissipels ‘n out-of-this-world bergtop-ervaring gee (‘n geestelike “high”), bring Lukas se vertelling hulle terug aarde toe. Wat hulle gesien het ontstel hulle. Hulle kan nie daaroor praat nie.

Ek dink ons het ook soms sulke geloofservarings nodig. Ervaringe van die Here wat ons nie noodwendig elke keer aanvuur om die wêreld aan die brand te steek met ons getuienisse nie, maar wat ons eerder die hand op die mond laat sit en laat swyg. Aanvanklik wou Petrus in sy haas 3 monumente bou om die oomblik in tyd vas te vang, maar nadat hulle deur die donker wolk omring is en die stem van God gehoor het, het hy besef dit is nie ‘n tyd vir feesvieringe nie. Dis ‘n oomblik vir stilte. Hulle gaan nie hier by die berg af om liedere te sing en bergtop-ervarings te deel nie. Hulle gaan af om aan Jesus se sy te (probeer) stap oppad na sy kruis toe.

Woensdag is die begin van lydenstyd. Die aand hou ons ons Aswoensdag diens. Dalk moet ons in hierdie dae eerder minder sê as meer. Want hoe op aarde kan ons in elk geval die lyding van Jesus Christus verklaar?

Die glans van God se verskyning en die donker wolk van sy teenwoordigheid val ook in hierdie tyd oor ons. Ons het gisteraand die fliek Spotlight gaan kyk. Oor die onlangse skandaal (begin 2001) oor die “cover-up” van die stories van honderde RK priesters wat duisende kinders gemolesteer het. Aan die einde van die fliek, nadat alles aan die lig gekom het en ook die joernaliste van hierdie span besef dat hulle in die verlede oor informasie beskik het waarmee hulle nie genoeg erns gemaak het nie, sê die nuwe redakteur van The Boston Globe aan sy span: “Sometimes it’s easy to forget that we spend most of our time stumbling around in the dark. Suddenly a light gets turned on, and there’s a fair share of blame to go around.” Maar dan troos hy hulle deur te sê dat dit nie nou help om in die (selfopgelegde) onkunde van die verlede vas te val nie. Nou is dit die tyd om vorentoe te stap, selfs is dit oppad na ‘n kruis. Dalk juis daarom.

Die berg van verheerliking was waarskynlik of Berg Tabor of Berg Hermon. Meeste aanvaar dis Berg Tabor. Tipies aan ons ras het die mense nie erns gemaak met Jesus se woorde aan Petrus om nie 3 monumente te bou nie. Toe Petrus dit nie kon bou nie, het die Fransiskane jare later vir hom ingestaan en ‘n groot kerk op die einste berg gaan bou. The Franciscan Church of the Transfiguration op berg Tabor in Israel. ‘n Toeriste attraksie. Heel gerieflik ook gemaak – mens hoef nie meer te voet op te klim nie, daar is ‘n bus wat jou ry. Vandat die bus onder vertrek totdat jy bo is en weer terug onder neem 30 minute. Want die toergroep moet aanbeweeg na ‘n volgende besienswaardigheid.

Mag die Here ons in hierdie lydenstyd dan eerder van die bergtop afhou as ons nie gereed of bereid is om raak te sien wat Hy daar aan ons wil openbaar nie. Dit is ‘n tyd vir stomgeslaan wees en vir luister. Toe die lig vir die joernaliste van die Boston Globe eers aangegaan het, kon hulle nie meer maak asof hulle nie geweet het nie. Soos Lukas weet ons nou wat die doel was van Jesus se “Verheerliking” op die berg. Ons hoef nie meer soos die dissipels rond te tas in die donker nie. Kom ons behou ons fokus in die volgende paar weke. In stille bewuswording hou ons die kruis voor oë.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.