Romeine 5:1-5

16 Junie 2019

Drie-eenheid Sondag
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Drie-eenheid Sondag gee vir ons ’n geleentheid om ’n bietjie na te dink oor die betekenis en relevansie van die Christelike belydenis in ’n drie-enige God.

Anders as ander fees-dienste wat dramatiese gebeurtenisse onthou en vier (soos Jesus se geboorte, of sy opstanding, of die uitstorting van die Gees met tonge van vuur) klink dit ietwat minder opwindend om ’n gedagte, ’n abstrakte teologiese idee te vier.

Dit is inderdaad so dat ’n mens die Drie-eenheid van God op so ’n abstrakte, teoretiese manier kan benader dat dit jou baie deurmekaar gaan maak, of nog erger, dat dit jou aan die slaap sal maak. Dit is wat geneig is om te gebeur as ons ’n teologiese idee, as ’n teoretiese probleem benader wat opgelos moet word eerder as ’n geheimenis waaraan ons moet deelneem.

Die Drie-eenheid is ’n geheimenis en soos dit altyd is wanneer ons iets oor God probeer sê, kan ons alleenlik deur middel van beeldspraak oor God praat. Ons taal skiet altyd te kort en ons kan nooit vir God vasvang in ons begrippe en beelde nie. Ons spreke oor God is altyd metafories, altyd vergelykend.

Die filosoof Gabriel Marcel het baie sinvol onderskei tussen ’n probleem en ’n misterie of ’n geheimenis. ’n Probleem probeer ’n mens oplos en as jy byvoorbeeld die Drie-eenheid as ’n wiskundige probleem gaan benader gaan jy jou brein breek deur te probeer om te verduidelik hoe 1+1+1 = 1 i.p.v. 3.

Nee, ’n misterie is nie ’n probleem wat ’n mens moet probeer oplos nie – die doel van ’n misterie is eerder om ons in te nooi en soos jy aan die misterie deelneem, en iets daarvan begin verstaan, kom jy agter dat dit nie jy is wat sin maak van die misterie nie, maar die misterie wat sin maak van jou. Jy interpreteer nie die misterie nie, die misterie interpreteer vir jou.

Dit is waarom dit sin maak om vandag oor God se Drie-eenheid na te dink en om dit te vier; want ten diepste gaan dit oor wie ons is. Soos ’n mens God se aard en karakter beter verstaan so verstaan ons ook onsself beter.

So, wat verstaan Christene dan as hulle van God praat as Drie-enig, as Vader, Seun en Gees?

Wel, een stukkie raad wat my nogal gehelp het om hierdie geheimenis van die drie-in-die-een te verstaan is om nie by die Een te begin en te probeer om dit Drie te maak nie, maar eerder by die Drie te begin en te ontdek dat dit in die verhouding van die Drie is dat ons die diepste aard en karakter van die Een leer ken.

Met ander woorde, begin by die manier waarop God kies om ons te ontmoet – as Skeppende ouer, en as liefdevolle Broer en as Lewegewende Gees – en vra dan wat dit vir ons van die aard en karakter van God leer. Dit is inderdaad ook hoe die vroeë Christene by die idee van die Drie-eenheid uitgekom het.

Toe die Nuwe Testament geskryf was, het die kerk nog nie konsensus bereik oor die Drie-eenheid as sodanig nie – dit sou eeue duur voordat die kerk finaal konsensus oor die Drie-eenheid bereik het, en selfs toe het almal nie saamgestem nie. En tog, as ’n mens Paulus se briewe lees, soos die stukkie wat ons vanoggend gelees het uit sy brief aan die gelowiges in Rome, dan hoor ’n mens hoe Paulus, in sy poging om iets oor God te sê, praat van die Vader, en dan van Jesus Christus en dan van die Heilige Gees – hy praat van drie persone, maar altyd in verhouding met mekaar, en deurentyd kry mens die gevoel hy is besig om van Een werklikheid te praat.

In die gedeelte wat ons gelees het, sê hy dat dit deur Jesus Christus se getrouheid aan die Vader is wat ons vrede het met God en daarom met hoop uitsien na God se heerlikheid. En selfs in die hede, terwyl ons nog verdrukking beleef, is daardie hoop wat in ons leef nie tevergeefs nie, want ons sien nou reeds iets van God se heerlikheid. Deurdat die Heilige Gees wat deur God aan ons gegee is liefde in ons harte uitstort, het ons ’n bewys dat ons hoop waar en betroubaar is.

So, hoewel die Drie-eenheid tegnies nog nie as ’n teologiese begrip bestaan het nie, is daar ’n ‘trinitariese patroon’ in die manier waarop Paulus oor God praat. Ons kry toegang tot die Skepper se heerlikheid deur Jesus Christus en dit is vir ons geloofwaardig omdat die Heilige Gees God se liefde in ons harte uitstort. Die drie persone verwys heeltyd na mekaar, en die een kan nie sonder die ander een sin maak nie.

Een manier waarop die kerkvaders probeer het om hierdie gemeenskap tussen die Vader, Seun en Gees te verbeeld was deur die metafoor van ’n goddelike dans. Nes jou fokus op die een val, word jou blik herlei na die ander, en nes jou oë daar begin te rus, betree die derde persoon die dans – en so gaan dit eindeloos voort.

Hierdie metafoor aktiveer as’t ware ons verbeelding en help ons om God as dinamies eerder as staties te verstaan. God is aan die beweeg – van ewigheid tot ewigheid. Ons kan nie vir God vasvang nie; die beste waarvoor ons kan hoop is om – vir die tyd wat dit vir ons gegun word – saam te beweeg, saam te dans.

Een van die bekendste Christelike kunswerke, is hierdie ikoon van Andrey Rublev. Dit dateer uit die 15de eeu. Twee titels word daaraan gekoppel: “Die Drie-eenheid,” en “die Gasvryheid van Abraham.” Ons sien drie figure, elkeen met engel-vlerke, wat om ’n tafel sit.

Aan die een hand verbeeld dit die verhaal van Sara en Abraham wat gasvryheid betoon aan drie vreemde mans wat in die woestyn by hulle aankom. Natuurlik weet Abraham nie aanvanklik of hierdie mans vriendelik of vyandig teenoor hulle sal wees nie. Hulle neem egter die risiko en besluit om die drie mans met oorvloedige gasvryheid te ontvang, en so, sonder dat hulle dit besef, ontvang hulle drie engele as gaste – en daarmee saam, ook die goeie nuus dat Sara swanger is.

Rublev gebruik daardie verhaal as die beeldryke materiaal waarmee hy dan in hierdie ikoon, die diepe geheimenis van God as Drie-enig, probeer uitbeeld. Hy nooi ons as’t ware uit om die drie-enige God se teenwoordigheid in die alledaagse te probeer raaksien, soos in die koms van ’n vreemdeling wat vra vir iets om te eet of ’n beker water om te drink.

Die gesigte van die drie besoekers is amper identies, maar die kleur van hulle gewaad verskil. Die Vader, aan die linkerkant, dra goud – dit verteenwoordig God se heerlike glans, prag en lig. Die Seun dra blou – dit is verteenwoordig die mens, omdat die mens sy bestaan voer tussen die blou van die hemelruim en die blou van die see. Die Gees dra groen – wat verwys na die verkwikkende krag van die Heilige Gees as die asem van God wat deur die ganse skepping werksaam is om nuwe lewe te bring.

Ons sien hier vir God as ’n gemeenskap van persone. God is ten diepste ’n verhouding van eenheid en vrede waarin elkeen van die ‘persone’ se eiesoortigheid of uniekheid nogtans behoue bly.

Die Vader kyk na die Seun, maar met sy hand verwys Hy na Gees. Die Seun Kyk na die Vader en wys ook heen na die Gees. Die Gees kyk na die Vader, en wys met die een hand na die Seun. Met die ander hand, maak die Gees egter die sirkel oop deur na ’n oop plek op die tafel te wys.

Die drie-persone bewonder en respekteer mekaar – maar hulle sirkel is nie geslote nie. Soos iemand dit stel, hierdie is nie ’n hoërskool clique nie. Die een wat voor die ikoon staan word ingenooi om ook sy of haar plek aan die tafel in te neem. Daar is ook plek vir my. Daar is ook plek vir ons. Kom sit hier by ons, sê God. Kom en neem deel aan ons geselskap, sluit aan by ons liefdevolle dans, kom en word deel van ons lewe.

Ons praat altyd oor God in beeldspraak, deur metafore. Ons word vanoggend uitgenooi om vir God te verbeeld, nie as ’n enkeling wat afgesonder agter ’n wolk weggesteek sit soos ’n kritiese toeskouer wat ’n vertoning beoordeel nie, maar as ’n betroubare, self-opofferende, verhouding van liefde.

Anders as die verhoudings waaraan ons al te gewoond is, waarin die een die ander domineer, of op subtiele maniere manipuleer, sien ons hier ’n verhouding van wedersydse respek en waardering. In plaas van jaloesie en hebsug wat my eie probeer beskerm sien ons hier ’n verhouding waarin oorvloedige gasvryheid die grondslag van gemeenskap is. In plaas van of ’n begeerte om die ander in my eie beeld te probeer skep, sien ons hier hoe verskeidenheid gevier en gekoester word.

As ons nou terugkeer na ons teksgedeelte dan hoor ons hoe Pauls vir gemeente in Romeine wil bemoedig. Dit is ’n gemeenskap wat van buite af verdrukking beleef, en terselfdertyd, van binne af, as gevolg van verdeeldheid, jaloesie en trots dreig om uitmekaar te skeur. Paulus bemoedig hulle deur hulle daaraan te herinner dat die drie-enige God op ’n geheimsinnige manier besig is om vir hulle deel te maak van ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek, waarin hulle mekaar verdra en ondersteun en versorg.

Paulus herinner hulle dat geeneen van hulle op grond van hulle eie goedheid ingesluit is nie, maar alleen deur genade, deur die oorvloedige gasvryheid van God die Vader wat in ons vyandigheid vir ons sê, hier is vir jou ’n plekkie.

Paulus herinner vir hulle dat God in Christus nie op ’n afstand staan en oordeel nie, maar saam met ons ly aan die verdrukking en die verdeeldheid; en dat ons daarom die lyding met hoop en volharding kan verduur.

Laastens, herinner Paulus hulle dat die waarborg van God se teenwoordigheid, die liefde is wat die Gees in hulle harte uitstort.

Uiteindelik, kom dit vir Paulus neer op liefde en gasvryheid. En as die beeld van God wat self bestaan as ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek en openheid, ons help om onsself vir so ’n gemeenskap te beywer – in die lewe van die kerk, van die politiek, van die werkwêreld, en in ons gesinslewe, dan dien dit sy doel.

Wat ek uiteindelik by Paulus hoor is nie veel anders as die beroemde Boeddhistiese leermeester, John Crook, wat vertel van ’n afspraak wat hy met sy eie leermeester gehad het nie. Nadat hy vir ’n halfuur of wat aangegaan het met allerhande spekulasies en ingewikkelde teorieë oor enlightenment ensovoorts, het sy leermeester vir ’n tyd lank in stilte gesit en toe uiteindelik gevra: “John, when were you last kind?” Mag ons as individue en as ’n gemeenskap groei in kindness, in liefdevolle gemeenskap, en so verras word om te ontdek dat die drie-enige God by ons tuisgekom het. Die tafel is gedek, ons plekkie is reg vir ons. Gaan ons die uitnodiging aanvaar?

Jesaja 6:1-8

3 Junie 2012 – Triniteitsondag
Prediker: Dr Tiana Bosman

Liturgie-03-06-12 | Bulletin-03-06-12

Kliek hier om Jesaja 6:1-8 te lees

Agtergrond
Dit is ongeveer 740 vC en koning Ussia is dood. Dit merk die begin van ‘n baie moeilike tyd in die volk se lewe. Ussia was ‘n goeie koning gewees. Toe hy siek geword het, het sy seun Jotam by Ussia oorgeneem om sy heerskappy voort te sit, maar Jotam is kort daarna oorlede. Met Ussia se dood sou Agas, Jotam se seun en Ussia se kleinseun, die nuwe troonbestryger wees. Anders as sy oupa het Agas nie sy volk se belange op die hart gedra nie en alliansies met verkeerde volke gesmee. Toe Agas koning geword het van Juda het dit die begin van die val van die suidelike ryk beteken. In hierdie tyd van politieke onstabiliteit het Jesaja weer eendag na die tempel in Jerusalem gegaan, en daar het hy ‘n visioen gesien. Hy berig soos volg daaroor…

Skriflesing: Jesaja 6: 1-8

Boodskap
Die Here het op ‘n baie hoë troon gesit en die soom van sy kleed het die tempel gevul. By Hom was daar serafs om Hom te dien. Die serafs was hemelse wesens wat vir Jesaja onder die indruk gebring het van die vurige, magtige, ontsagwekkende teenwoordigheid van God. Elkeen het ses vlerke gehad. Met twee het hulle hulle oë bedek sodat hulle nie direk na God hoef te kyk nie. Met twee het hulle hulle voete bedek – voete wat dikwels in die OT ‘n eufemisme was vir liggame – sodat hulle nie naak in die teenwoordigheid van God hoef te wees nie. En met die ander twee vlerke het hulle gevlieg. Intens bewus van die Een in wie se teenwoordigheid hulle verkeer, het hulle mekaar telkens toegeroep: “Heilig, heilig, heilig is die Here die Almagtige! Die hele aarde is vol van sy magtige teenwoordigheid.” Hy is so groot, so anders dat nie eens die hemelse wesens na Hom kan kyk nie. Hulle bedek hulle gesigte en hulle verberg hulle naaktheid. Sy teenwoordigheid is só oorweldigend. Die serafs roep so hard dat die deurkosyne begin skud en die tempel vol rook geword het.
Deur drie maal die heiligheid van God te herhaal, het gewys hoe ernstig die serafs in hulle uitspraak was. As mens ‘n saak in Hebreeus baie sterk wil beklemtoon, sê jy dit drie maal oor. Hulle sê hiermee dat God radikaal anders is as enigiemand of enigiets wat ons nog ooit gesien het. God is onvergelykbaar groot. Hy is nie deel van hierdie wêreld nie. En tóg openbaar Hy Homself in die wêreld aan ons. Dit is opvallend dat die serafs nog die een oomblik die 3-maal heiligheid van God besing, en met die volgende asemteug al getuig dat die hele aarde gevul is met die teenwoordigheid van hierdie God. Die heilige God, die Gans Andere, gooi sy hele gewig in die aarde. Dit is eintlik wat die Hebreeus hier probeer sê. Die woord wat ons vertaal met God se “magtige teenwoordigheid” is afgelei van die woord wat “lewer” beteken – en jou lewer was jou swaar orgaan. As jy “met jou lewer in iets was” het jy jou hele gewig daarin gesit, jou alles daarvoor gegee.

Onthou ons het ‘n paar maande terug ook oor heiligheid gepraat. Dat dit nie afgelei is van die woord wat “afgesonder/eenkant” beteken nie, maar eerder van die woord wat “blink/skitter” beteken. Dat God heilig is sê dus juis nie dat Hy Hom eenkant, ver, daar bo hou nie, maar dat Hy, wel op ‘n gans anderse manier, teenwóórdig is, dat Hy ‘n verblindende lig uitstraal. God het juis nie afgesonder gebly nie, maar deur sy pad met die Israeliete en uiteindelik in sy Seun het Hy binne-in die sondige wêreld ingetree en die Lig in die duisternis geword. Jesaja beleef hierdie andersoortige teenwoordigheid van God in die visioen in die tempel.
Wat as ons vanoggend so ‘n visioen sou beleef? Sê nou maar hemelse wesens verskyn en besing so hard die heiligheid en die teenwoordigheid van God dat die deurkosyne begin rammel en die kerk vol rook word? Sou ons onsself ook probeer bedek? Ons gesig probeer beskerm? Van ons nietigheid en ons sondigheid bewus raak? ‘n Mens kan tog nie onaangeraak bly wanneer jy die Here God so beleef nie! Ek kan my nogals indink dat ons reaksie dieselfde as Jesaja s’n sou wees: “Dit is klaar met my! Ek is verlore! (lett: Ek gaan uitgedelg/destroy word). Elke woord oor my lippe is onrein, en ek woon onder ‘n volk van wie elke woord onrein is. En nou het ek die Koning gesien, die Here die Almgtige.” Jesaja raak bewus van sy eie sondigheid, hy raak bewus van die sonde van sy volk en die haglike omstandighede waarin hulle verkeer, en hy besef dat sy (en hulle) vrese misplaas is. Hulle vrees die nuwe slegte koning Agas terwyl die Here die éíntlike Koning is, die Een wat nie net oor die volk heers nie maar oor die wêreld. (Is ons nie ook net so nie – ons is bang vir aardse leiers wat ons en ons kinders se toekoms bepaal, terwyl ons fokus eintlik moet wees op die ewige Koning wat die toekoms van die ganse wêreld, en daarom ook ons en ons kinders se toekoms, in sy hande het.)

Toe Jesaja, eintlik heel gepas, met vrees reageer in die teenwoordigheid van God (Moses en Jakob en Elia was ook bang toe die Here aan hulle verskyn), toe het die Here die vrees besweer. Onrein mense mag nie in die tempel van die Here verskyn het nie. Jesaja het eers besef dat hy onrein is en hóé onrein hy is toe hy die Here sien. En een van die serafs voer ‘n reinigingsritueel uit. Hy neem ‘n gloeiende kool met ‘n tang van die altaar af, vlieg na Jesaja, raak sy mond aan met die kool en sê: “Noudat die gloeiende kool jou lippe aangeraak het, is jou oortredinge vergewe, jou sonde versoen.” Ons sou nou kon weghardloop met die gedagte dat Jesaja fisiese pyn ervaar het en letterlik met ‘n kool skoon gebrand is deur God. Dit is egter nie geval nie. Ons het hier te make met ‘n visioen en met ‘n ritueel en met ‘n ervaring wat vir Jesaja so werklik was dat dit sy lewe van hier af vorentoe verander en bepaal het. Die fokus van die ritueel is nie op pyn nie, maar of die feit dat God ons reinig en heilig wanneer Hy ons roep. Die doel van die gloeiende kool is om vir Jesaja, figuurlik, aan die brand te steek, om hom heilig te maak, anders as die wêreld, glinsterend soos God, sodat hy sy boodskapper kan wees.

En nadat hy gereinig en geheilig is, hoor Jesaja die Here vra: “Wie kan Ek stuur? Wie sal ons boodskapper wees?” En hy het geantwoord: “Hineni! Hier is ek! Stuur my!” Hineni! Een van die sterkste woorde in Hebreeus wat nooit sonder ‘n uitroepteken vertaal mag word nie – Hier is ek! Stuur my, Here! Interessant, Jesaja is een van die min profete wat met sy roeping onmiddellik gewillig reageer. Meeste van die ander het geprotesteer. Moses kla hy hakkel, Jeremia soebat dat hy te jonk is, Jona vlug. Jesaja antwoord dadelik: Hineni!

‘n Aangrypende teks. Baie geleerdes noem hierdie deel die belangrikste hoofstuk in die hele Jesajaboek. Ten spyte van die vrees wat so ‘n ervaring kan veroorsaak hunker baie van ons ook na ‘n teofanie – na ‘n ervaring van God se teenwoordigheid deur ‘n visioen of ‘n fisiese verskyning waarin Hy tog maar net sy wil hard en duidelik aan ons bekend kan maak. Ons wil Hom graag in die oë kyk as Hy ons roep. Ons vergeet soms hóé groot en anders, hóé heilig Hy is. Selfs nie eens die profete van ouds kon Hom in die oë kyk nie. Selfs nie eens die hemelse wesens kon Hom in die oë kyk nie. En Hy roep mense op verskillende maniere. Aan sommige verskyn Hy in ‘n brandende bos (Moses), of in ‘n droom met ‘n leer (Jakob), of in ‘n visioen (bv Jesaja), of Hy roep in die middel van die nag (Samuel), of Hy stuur heel menslik iemand anders om jou roeping aan jou oor te dra (Saul en Dawid). Aan Elia wat uitgebrand en depressief selfmoordgedagtes gekoester het in ‘n grot in die middel van die woestyn – die een wat nou eintlik sou kon doen met ‘n bo-natuurlike visioen – aan hom verskyn die Here in … die stilte. Nie in wind, of in ‘n aardbewing, of in vuur nie, maar in die wildstilte hoor Elia die Here met hom praat en word sy roeping hernu. Word hy weer gestuur.

Ook ons word geroep. Dit was nou Pinkster. Johannes het ook ‘n visioen gesien. Van die verheerlikte Here in die tempel wat tussen die sewe staanlampe rondbeweeg met die sewe sterre in sy regterhand. Die gemeentes is die lampe, die leraars is die sterre en verteenwoordig die gemeentelede. Dit is nie sonder rede dat daar na ons verwys word as lampe en sterre wat moet skyn nie. Die gloeiende kool in Jesaja 6 was nie die laaste keer dat God vuur gebruik het om sy geroepenes te reinig en te heilig nie. In Handelinge 1: 8 sê die Here: “Julle sal krag ontvang wanneer die Heilige Gees oor julle kom, en julle sal my getuies wees…” En in Handelinge 2, kort na sy hemelvaart, was daar skielik ‘n geluid uit die hemel soos van ‘n geweldige stormwind, en dit het die hele vertrek gevul waar die gelowiges gesit het. En hulle het iets soos vuur gesien wat in tonge verdeel en op elkeen van hulle gekom het. Almal is met die Heilige Gees vervul.

Elkeen van ons, gelowiges vandag, is ook met die vuur van die Heilige Gees vervul – of ons nou daarvan gedroom het of net gehoor het, of ons deur die Gees oorrompel is of net in die stilte deur hom oortuig is. Ons leef in Pinkstertyd – die tyd waarin die heerskappy van God nog nie finaal is nie, maar tog seker is. Dit lyk asof slegte aardse regeerders of maghebbers die hef in die hand het en ons toekoms bepaal. Ons land se toekoms mag dalk onseker lyk, soos in Jesaja se tyd. En baie slegte dinge kan ons dalk oorkom, soos in Jesaja se tyd. Maar ons weet dat die Here reeds oorwin het, opgevaar het, en dat Hý regeer. Ons leef in die tyd van sy Gees, die Opstandingsgees, wat ons reinig en heilig en roep en lei en leer. Ons leef in ‘n tyd waar die wêreld moet hoor wie die eintlike Koning, die Regeerder is. ‘n Wêreld wat heel moontlik nie van die boodskap sal hou nie, maar wat in elk geval nie sonder dit kan leef nie. Op sy eie manier vra die Here aan elkeen van ons geesvervuldes en geheiligdes: “Wie kan ek stuur? Wie sal my boodskapper wees?” Wat is jou antwoord? Hoe kán dit anders wees as: “Hineni!”

Creative Commons Licence
Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.