Romeine 5:1-5

16 Junie 2019

Drie-eenheid Sondag
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Drie-eenheid Sondag gee vir ons ’n geleentheid om ’n bietjie na te dink oor die betekenis en relevansie van die Christelike belydenis in ’n drie-enige God.

Anders as ander fees-dienste wat dramatiese gebeurtenisse onthou en vier (soos Jesus se geboorte, of sy opstanding, of die uitstorting van die Gees met tonge van vuur) klink dit ietwat minder opwindend om ’n gedagte, ’n abstrakte teologiese idee te vier.

Dit is inderdaad so dat ’n mens die Drie-eenheid van God op so ’n abstrakte, teoretiese manier kan benader dat dit jou baie deurmekaar gaan maak, of nog erger, dat dit jou aan die slaap sal maak. Dit is wat geneig is om te gebeur as ons ’n teologiese idee, as ’n teoretiese probleem benader wat opgelos moet word eerder as ’n geheimenis waaraan ons moet deelneem.

Die Drie-eenheid is ’n geheimenis en soos dit altyd is wanneer ons iets oor God probeer sê, kan ons alleenlik deur middel van beeldspraak oor God praat. Ons taal skiet altyd te kort en ons kan nooit vir God vasvang in ons begrippe en beelde nie. Ons spreke oor God is altyd metafories, altyd vergelykend.

Die filosoof Gabriel Marcel het baie sinvol onderskei tussen ’n probleem en ’n misterie of ’n geheimenis. ’n Probleem probeer ’n mens oplos en as jy byvoorbeeld die Drie-eenheid as ’n wiskundige probleem gaan benader gaan jy jou brein breek deur te probeer om te verduidelik hoe 1+1+1 = 1 i.p.v. 3.

Nee, ’n misterie is nie ’n probleem wat ’n mens moet probeer oplos nie – die doel van ’n misterie is eerder om ons in te nooi en soos jy aan die misterie deelneem, en iets daarvan begin verstaan, kom jy agter dat dit nie jy is wat sin maak van die misterie nie, maar die misterie wat sin maak van jou. Jy interpreteer nie die misterie nie, die misterie interpreteer vir jou.

Dit is waarom dit sin maak om vandag oor God se Drie-eenheid na te dink en om dit te vier; want ten diepste gaan dit oor wie ons is. Soos ’n mens God se aard en karakter beter verstaan so verstaan ons ook onsself beter.

So, wat verstaan Christene dan as hulle van God praat as Drie-enig, as Vader, Seun en Gees?

Wel, een stukkie raad wat my nogal gehelp het om hierdie geheimenis van die drie-in-die-een te verstaan is om nie by die Een te begin en te probeer om dit Drie te maak nie, maar eerder by die Drie te begin en te ontdek dat dit in die verhouding van die Drie is dat ons die diepste aard en karakter van die Een leer ken.

Met ander woorde, begin by die manier waarop God kies om ons te ontmoet – as Skeppende ouer, en as liefdevolle Broer en as Lewegewende Gees – en vra dan wat dit vir ons van die aard en karakter van God leer. Dit is inderdaad ook hoe die vroeë Christene by die idee van die Drie-eenheid uitgekom het.

Toe die Nuwe Testament geskryf was, het die kerk nog nie konsensus bereik oor die Drie-eenheid as sodanig nie – dit sou eeue duur voordat die kerk finaal konsensus oor die Drie-eenheid bereik het, en selfs toe het almal nie saamgestem nie. En tog, as ’n mens Paulus se briewe lees, soos die stukkie wat ons vanoggend gelees het uit sy brief aan die gelowiges in Rome, dan hoor ’n mens hoe Paulus, in sy poging om iets oor God te sê, praat van die Vader, en dan van Jesus Christus en dan van die Heilige Gees – hy praat van drie persone, maar altyd in verhouding met mekaar, en deurentyd kry mens die gevoel hy is besig om van Een werklikheid te praat.

In die gedeelte wat ons gelees het, sê hy dat dit deur Jesus Christus se getrouheid aan die Vader is wat ons vrede het met God en daarom met hoop uitsien na God se heerlikheid. En selfs in die hede, terwyl ons nog verdrukking beleef, is daardie hoop wat in ons leef nie tevergeefs nie, want ons sien nou reeds iets van God se heerlikheid. Deurdat die Heilige Gees wat deur God aan ons gegee is liefde in ons harte uitstort, het ons ’n bewys dat ons hoop waar en betroubaar is.

So, hoewel die Drie-eenheid tegnies nog nie as ’n teologiese begrip bestaan het nie, is daar ’n ‘trinitariese patroon’ in die manier waarop Paulus oor God praat. Ons kry toegang tot die Skepper se heerlikheid deur Jesus Christus en dit is vir ons geloofwaardig omdat die Heilige Gees God se liefde in ons harte uitstort. Die drie persone verwys heeltyd na mekaar, en die een kan nie sonder die ander een sin maak nie.

Een manier waarop die kerkvaders probeer het om hierdie gemeenskap tussen die Vader, Seun en Gees te verbeeld was deur die metafoor van ’n goddelike dans. Nes jou fokus op die een val, word jou blik herlei na die ander, en nes jou oë daar begin te rus, betree die derde persoon die dans – en so gaan dit eindeloos voort.

Hierdie metafoor aktiveer as’t ware ons verbeelding en help ons om God as dinamies eerder as staties te verstaan. God is aan die beweeg – van ewigheid tot ewigheid. Ons kan nie vir God vasvang nie; die beste waarvoor ons kan hoop is om – vir die tyd wat dit vir ons gegun word – saam te beweeg, saam te dans.

Een van die bekendste Christelike kunswerke, is hierdie ikoon van Andrey Rublev. Dit dateer uit die 15de eeu. Twee titels word daaraan gekoppel: “Die Drie-eenheid,” en “die Gasvryheid van Abraham.” Ons sien drie figure, elkeen met engel-vlerke, wat om ’n tafel sit.

Aan die een hand verbeeld dit die verhaal van Sara en Abraham wat gasvryheid betoon aan drie vreemde mans wat in die woestyn by hulle aankom. Natuurlik weet Abraham nie aanvanklik of hierdie mans vriendelik of vyandig teenoor hulle sal wees nie. Hulle neem egter die risiko en besluit om die drie mans met oorvloedige gasvryheid te ontvang, en so, sonder dat hulle dit besef, ontvang hulle drie engele as gaste – en daarmee saam, ook die goeie nuus dat Sara swanger is.

Rublev gebruik daardie verhaal as die beeldryke materiaal waarmee hy dan in hierdie ikoon, die diepe geheimenis van God as Drie-enig, probeer uitbeeld. Hy nooi ons as’t ware uit om die drie-enige God se teenwoordigheid in die alledaagse te probeer raaksien, soos in die koms van ’n vreemdeling wat vra vir iets om te eet of ’n beker water om te drink.

Die gesigte van die drie besoekers is amper identies, maar die kleur van hulle gewaad verskil. Die Vader, aan die linkerkant, dra goud – dit verteenwoordig God se heerlike glans, prag en lig. Die Seun dra blou – dit is verteenwoordig die mens, omdat die mens sy bestaan voer tussen die blou van die hemelruim en die blou van die see. Die Gees dra groen – wat verwys na die verkwikkende krag van die Heilige Gees as die asem van God wat deur die ganse skepping werksaam is om nuwe lewe te bring.

Ons sien hier vir God as ’n gemeenskap van persone. God is ten diepste ’n verhouding van eenheid en vrede waarin elkeen van die ‘persone’ se eiesoortigheid of uniekheid nogtans behoue bly.

Die Vader kyk na die Seun, maar met sy hand verwys Hy na Gees. Die Seun Kyk na die Vader en wys ook heen na die Gees. Die Gees kyk na die Vader, en wys met die een hand na die Seun. Met die ander hand, maak die Gees egter die sirkel oop deur na ’n oop plek op die tafel te wys.

Die drie-persone bewonder en respekteer mekaar – maar hulle sirkel is nie geslote nie. Soos iemand dit stel, hierdie is nie ’n hoërskool clique nie. Die een wat voor die ikoon staan word ingenooi om ook sy of haar plek aan die tafel in te neem. Daar is ook plek vir my. Daar is ook plek vir ons. Kom sit hier by ons, sê God. Kom en neem deel aan ons geselskap, sluit aan by ons liefdevolle dans, kom en word deel van ons lewe.

Ons praat altyd oor God in beeldspraak, deur metafore. Ons word vanoggend uitgenooi om vir God te verbeeld, nie as ’n enkeling wat afgesonder agter ’n wolk weggesteek sit soos ’n kritiese toeskouer wat ’n vertoning beoordeel nie, maar as ’n betroubare, self-opofferende, verhouding van liefde.

Anders as die verhoudings waaraan ons al te gewoond is, waarin die een die ander domineer, of op subtiele maniere manipuleer, sien ons hier ’n verhouding van wedersydse respek en waardering. In plaas van jaloesie en hebsug wat my eie probeer beskerm sien ons hier ’n verhouding waarin oorvloedige gasvryheid die grondslag van gemeenskap is. In plaas van of ’n begeerte om die ander in my eie beeld te probeer skep, sien ons hier hoe verskeidenheid gevier en gekoester word.

As ons nou terugkeer na ons teksgedeelte dan hoor ons hoe Pauls vir gemeente in Romeine wil bemoedig. Dit is ’n gemeenskap wat van buite af verdrukking beleef, en terselfdertyd, van binne af, as gevolg van verdeeldheid, jaloesie en trots dreig om uitmekaar te skeur. Paulus bemoedig hulle deur hulle daaraan te herinner dat die drie-enige God op ’n geheimsinnige manier besig is om vir hulle deel te maak van ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek, waarin hulle mekaar verdra en ondersteun en versorg.

Paulus herinner hulle dat geeneen van hulle op grond van hulle eie goedheid ingesluit is nie, maar alleen deur genade, deur die oorvloedige gasvryheid van God die Vader wat in ons vyandigheid vir ons sê, hier is vir jou ’n plekkie.

Paulus herinner vir hulle dat God in Christus nie op ’n afstand staan en oordeel nie, maar saam met ons ly aan die verdrukking en die verdeeldheid; en dat ons daarom die lyding met hoop en volharding kan verduur.

Laastens, herinner Paulus hulle dat die waarborg van God se teenwoordigheid, die liefde is wat die Gees in hulle harte uitstort.

Uiteindelik, kom dit vir Paulus neer op liefde en gasvryheid. En as die beeld van God wat self bestaan as ’n gemeenskap van wedersydse liefde en respek en openheid, ons help om onsself vir so ’n gemeenskap te beywer – in die lewe van die kerk, van die politiek, van die werkwêreld, en in ons gesinslewe, dan dien dit sy doel.

Wat ek uiteindelik by Paulus hoor is nie veel anders as die beroemde Boeddhistiese leermeester, John Crook, wat vertel van ’n afspraak wat hy met sy eie leermeester gehad het nie. Nadat hy vir ’n halfuur of wat aangegaan het met allerhande spekulasies en ingewikkelde teorieë oor enlightenment ensovoorts, het sy leermeester vir ’n tyd lank in stilte gesit en toe uiteindelik gevra: “John, when were you last kind?” Mag ons as individue en as ’n gemeenskap groei in kindness, in liefdevolle gemeenskap, en so verras word om te ontdek dat die drie-enige God by ons tuisgekom het. Die tafel is gedek, ons plekkie is reg vir ons. Gaan ons die uitnodiging aanvaar?

Lukas 15:1-3; 11b-32

31 Maart 2019

Vierde Sondag van Lydenstyd
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

(Hierdie preek is grootliks gebasseer op ‘n hoofstuk uit Robert Vosloo se pragtige boek oor gasvryheid in die Christelike tradisie, Engele as Gaste)

Ons vind hierdie gelykenis in ’n langer gedeelte van die Lukas-evangelie wat veral oor gasvryheid gaan – oor die vreemde welkom van God.

In Lukas 14 merk Jesus eers op hoe genooides die ereplekke aan die tafel uitsoek, en vertel dan die gelykenis van die persoon wat eerder die vêrste plek by ’n bruilof ingeneem het. Daarop antwoord iemand: “Geseënd is die een wat aan die maaltyd in die koninkryk van God sal deelneem!” En Jesus vertel die verhaal van die groot feesmaal waarvoor al die genooides nie opgedaag het nie, maar die kreupeles en blindes en verlamdes, uiteindelik wel.

Nou, in Lukas 15, is dit weer die Fariseërs en die skrifkenners wat onder mekaar mor, omdat Jesus sondaars en tollenaars ontvang en saam met hulle eet. Daarop vertel Jesus drie gelykenisse, en een van hulle is hierdie gelykenis wat gewoonlik bekendstaan as die ‘gelykenis van die verlore seun.’

In die lig van hierdie oploop tot die gelykenis, sou dit ook kon bekendstaan as ‘die gelykenis van die ongasvrye en vreugdelose broer’ …
of ‘die gelykenis van die verlangende of verwelkomende vader’

Dit is die krag van hierdie verhaal – eintlik die krag van alle verhale – dat ons die storielyn van meerdere perspektiewe kan volg, deur eenvoudig op elkeen van die karakters te fokus. Meer nog, ons kan onsself, en ons eie verhale ook in die storie inlees, en so iets oor onsself leer.

***

Kom ons fokus eers op die jongste seun:

Hoewel ons met ’n moderne perspektief dalk die jongste broer as ’n held of rolmodel sou beskou, deurdat hy opsoek gaan na sy ware self, is dit belangrik dat ons raaksien hoe die seun, deur sy erfporsie te vra, en weg te breuk uit sy vaderhuis, in werklikheid, homself afsny van die verhoudings wat sy identiteit aandui.

Die karakters word regdeur die verhaal, in verhoudings terme soos ‘vader’, ‘seun’ en ‘broer’ genoem. Dit suggereer dat die identiteit van die karakters is ondenkbaar is sonder die verhouding met die ander persone in die gelykenis.

Die jongste seun se breuk met die familie is daarom radikaal. Hy het “al sy goed in geld omgesit en na ’n vêr land gereis,” sê die teks. Iemand skryf hieroor en sê: “His project was toe ‘un-son’; there was no place in him for the place called home.”

Dit is dan tussen die varke, so lees ons, dat die seun besef dat hy in die proses van sy eie identiteit vervreem geraak het. Daar in die vêr land, waar hy slegter behandel word as sy vader se dagloners, onthou hy sy vaderhuis en daardeur ook sy eie mislukking. Nou beskou hy homself as “’n-seun-wat-nie-waardig-is-om-’n-seun-genoem-te-word-nie.

En dit is met hierdie siening van homself as ’n sie-seun, dat hy die besluit neem om terug te heer na die vaderhuis.

***

Dit is wanneer ons op die vader in die verhaal fokus, dat ons die meeste verras word:

Die eerste ding wat ons opval is dat die vader, toe die seun vir sy erfporsie vra, geen weerstand bied teen sy seun se besluit om die huis te verlaat nie. Die vader laat die seun gaan. Die verwagting is dat die vader, volgens gesonder verstand en tradisie, ten sterkste daarteen gekant sal wees.

Die belangrike punt van die verhaal is egter dat dat die vader, hoewel hy die jongste seun laat gaan, nie die verhouding met hom laat vaar nie. Deurdat sy soekende oë reeds die seun op die horison gewaar, word ons daaraan herinner dat sy hart heeltyd by die seun in die vêr land was. Die seun is dus weg uit die huis, maar nie weg uit die vader se hart nie.

Soos alle ouers wie se kind die huis verlaat, moes die vader dus ook opnuut oor sy eie identiteit nadink. So veel te meer as ons in gedagte hou dat die seun se breuk met die familie doelbewus en radikaal was.

Hoewel die seun probeer om homself te ont-seun, word die vader nooit ’n nie-vader nie. Daarom, toe die seun uiteindelik sy weg terugvind na sy vaderhuis toe, word hy onmiddellik omhels. Geen belydenis is nodig nie, want die vader dink aan verhoudings en nie aan morele prestasie nie.

Wanneer die belydenis wel volg – ‘Pa, ek het gesondig teen die hemel en in u oë. Ek is nie meer werd om u seun genoem te word nie.’ – onderbreek die vader dit. In die seun se selfbeskouing is hy ‘nie-waardig-om-’n-seun-genoem-te-word-nie’. In die oë van sy vader is hy eenvoudig ‘my seun’.

Identiteit sou ons kon sê, word deur ’n omhelsing gerekonstrueer. Daarop volg dan die klere, die ring, en die opdrag vir ’n feesmaal.

***

Maar die oudste broer vind nie dieselfde vreugde as die vader in die terugkeer van sy broer nie. Hy hou nie van die feestelikheid nie. Mens moet fyn oplet op die taal: Die jongste broer is nie meer ‘sy broer’ nie, maar hy noem hom: “hierdie seun van pa.” Anders as die pa, het die oudste broer nie die jongste broer in sy hart bly dra nie. Hy kon nie sy identiteit aanpas om plek te maak vir die jongste seun se terugkeer nie.

Dit is interessant dat die, wanneer hy die vader nou aanspreek, dit vir die eerste keer in die verhaal nie as ‘vader’ is nie. Dus, soos sy broer vir hom ’n ‘nie-broer’ geword het, het die vader vir hom ’n ‘nie-vader’ geword. Die vader tree volgens hom immoreel op.

En die oudste broer is in ’n sekere sin reg. In Deuteronomium 21:18-21 lees ons immers die volgende woorde:

“Wanneer ’n man ’n opstandige en ongehoorsame seun het wat nie na sy pa en ma wil luister nie, selfs al straf hulle hom, moet hulle hom na die leiers van die stad toe vat by die stadspoort. Hulle moet die vir die leiers van die stad sê: “Hierdie sen van ons is opstandig en ongehoorsaam. Hy luister nie na ons nie. Hy is ’n vraat en ’n suiplap.” Dan moet al die mans van die stad hom met klippe doodgooi.”

Met die wet skynbaar aan sy kant voel die oudste broer dat die vader immoreel optree. Hierdie optrede kan mos nie geduld word nie; dit is nie regverdig nie, en die huishouding sal weens hierdie benadering ineenstort. Die logika is tog onweerlegbaar. Die jongste broer kan dalk terugkeer as huurling, maar beslis nie as seun nie.

Ironies genoeg is die logika van die twee broers, ten midde van al hulle skynbare verskille, dieselfde: terugkeer is wel moontlik, maar nie as seun nie.

***

As ons ons fokus egter weer rig op die vader, sien ons dat hy nie sy seuns se logika deel nie, en veral nie die ouer seun se obsessie oor reëls nie. Soos hy sy seun wat weg was van vêr af ingewag het, gaan hy uit na die ouer broer wat nou nie die huis wil inkom nie. Hy praat mooi met hom:

“My kind,” sê hy, “jy is altyd by my, en alles wat myne is, is joune. Ons moet feesvier en bly wees, want jou broer was dood en hy het lewendig geword. Hy was verlore en is weer gevind.”

Ons sien hier dat die Vader nie die orde van die huishouding wegneem nie. Die oudste seun het nou die volle erfporsie en die jonger seun gaan skynbaar nie ’n tweede keer erf nie.

Maar hoewel die Vader nie die orde van die huishouding wegneem nie, her-orden hy die orde – maar volgens ’n ander logika. Die logika is dat daar iets is wat wette en streng identiteite voorafgaan. Hierin lê die verskil tussen die vader en die oudste broer. Die oudste broer gebruik morele kategorieë (hierdie seun van pa het sy geld op prostitute uitgemors!), terwyl die vader verhoudingkategorieë gebruik (die seun was verlore is, is weer tuis; was dood en lewe weer).

Die vader se verbintenis is nie primêr aan reëls nie, maar aan mense, aan sy kinders, wie se lewe te kompleks is om volledig deur vaste reëls en berekende identiteite bepaal te kan word.

Dit beteken nie dat reëls en identiteite opgehef word nie. Dit beteken wel dat ons identiteit getransformeer word, opnuut beskou word, in die lig van die liefde. Soos iemand skryf: “the Father keeps re-configuring the order without destroying it so as to maintain it as an order of embrace rather than exclusion.”

Die vader hervorm die orde van die huis sonder om dit te verwoes, sodat dit ’n orde van omhelsing kan wees, eerder as ’n orde wat uitsluit.

Die God wat ons dus in hierdie verhaal ontmoet is ’n God wat omhels, eerder as uitsluit; wat in verhouding-terme dink eerder as in streng wetsterme; wat altyd aan die werk is om ons identiteit te hervorm, sodat daar plek is vir die ander.

***

Min uitbeeldings van hierdie gelykenis is so treffend soos Rembrandt se skildery van die verlore seun. Henri Nouwen het aan die hand van hierdie skildery ’n pragtige boek geskryf: The Return of the Prodigal Son.

In die skildery beeld Rembrandt die vader as byna blind uit. Tydens die omhelsing druk die vader die seun teen sy bors, teen sy hart. Die lig, wat so belangrik is in Rembrandt se skilderye, val op die hande van die vader.

Sommige ontleders meen selfs dat een van die hande ’n vroulike hand is. So word iets uitgebeeld van die omvattende liefde van die vaderlike moeder of die moederlike vader. [Dink ook aan ons teks twee weke gelede waarin Jesus homself beskryf as ’n moeder hen] Die aantrekkingskrag van die skildery is onder meer geleë in die suggestie dat die vader nie oë nodig het om te sien nie. Die vader kyk met sy hart… en in die vader se hart, was die seun nooit weg nie.

Lukas 13:31-35

17 Maart 2019

Tweede Sondag van Lydenstyd
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Iemand in die gemeente bring af en toe vir my uitknipsels uit die Saterdag-koerant, omdat ek te suinig is om die R99 per maand te betaal vir Netwerk 24 se intekenaarskap.

Hierdie week bring sy vir my ’n uitknipsel van Dana Snyman se Saterdag-rubriek wat in verlede week se Burger verskyn het. Die titel van sy stuk was: Om te probeer maak asof daar niks fout is nie.

Die rubriek begin met die volgende woorde:

“Op ’n plaas naby Pretoria het aanvallers ’n jong man se hond voor sy oë aan ’n tou voor ’n venster opgehang en toe die hond doodgeskiet. Die hond, ’n Bostonterriër se naam was Jimmy.”

Na hierdie skokkende vertelling volg ’n lang litanie van gruwelike stories, stories van geweld en ellende en hartseer en korrupsie. Een na die ander… droog weergegee. Ná die lang litanie, skryf Dana uiteindelik:

“Dit alles het ek vanoggend in die koerant gelees. Geweld op soveel maniere. Dag ná dag ná dag. Die hele tyd kom dit na jou toe. By die storie van die jong man wat naby Pretoria aangeval is, is ’n foto van Jimmy die Bostonterriër wat deur die aanvallers doodgeskiet is. Ek het lank na die foto gekyk. Iets in my wou huil, wou tjank, wou skreeu. Maar ek kon nie. Ek is besig om afgestomp en emosioneel verward te raak oor al die geweld rondom my. Ek het ontbyt geëet, gestort, aangetrek en probeer maak asof niks in die land en die wêreld fout is nie. Soos byna elke ander dag.”

“Ek is besig om afgestomp en emosioneel verward te raak oor al die geweld rondom my,” sê Dana. ’n Mens kan verstaan hoekom. ’n Mens kan ook verstaan hoekom ‘om te maak asof niks in die wêreld verkeerd is nie’ mag lyk na die enigste moontlike strategie teen die versoeking om maar eerder net in die bed te bly, lamgelê deur die apatie en moedeloosheid.

Dikwels is dit die strategie wat ek gebruik om aan die gang te bly: “maak asof niks in die wêreld verkeerd is nie.”

Die gevaar is egter dat ’n mens se hopeloosheid so groot raak dat dit uiteindelik verhoed dat ’n mens doen wat nog gedoen kan word.

Hoe hou ek aan om – al die geweld ten spyte – steeds die slegte met die goeie te bestry, en getrou te bly aan my roeping as vredemaker? Hoe volhard ek daarin om
die sout van die aarde te wees wa vir die lewe sy smaak gee?

Ek hoop om vanoggend iets te sê oor Christelike hoop; die vreemde karakter daarvan; die onverwagse plekke waar ons hoop kan vind; en die onwaarskynlike bronne waaruit ons ons hoop kan voed.

***

In vanoggend se skrifgedeelte kom Jesus voor ’n soortgelyke situasie te staan; een waarin die versoeking groot moes gewees het om vanweë sinnelose geweld, vrees en teenstand, afgestomp en emosioneel verward te raak.

Jesus is onderweg na Jerusalem, maar soos hy reis is hy hard besig om, in elke dorpie wat hy kom, demone uit te dryf en mense te genees.

In een so ’n dorpie, genees Jesus ’n vrou op die Sabbatdag – en dit veroorsaak hewige ontsteltenis onder die Fariseërs in daardie streek.

[Interessant genoeg, vat hulle nie dadelik vir Jesus aan nie – hulle vermaan eerder die vrou omdat sy op die Sabbat sinagoge toe gekom het om genees te raak! Dit het my nogal laat dink aan maniere hoe gelowiges vandag nog hulle toorn rig op ellendige mense, wanneer die Here kies om aan hulle genade te betoon. Hoekom?]

’n Reeks debatte ontstaan tussen Jesus en die Fariseërs en dit is te midde van hierdie konflik, wat die Fariseërs vir Jesus ’n berig bring dat Herodes vir hom wil doodmaak.

Dit is natuurlik nie die eerste berig wat Jesus oor Herodes ontvang het nie. Dit was Herodes wat Jesus se familielid en geestelike mentor, Johannes die Doper, op ’n gruwelike manier vermoor het deur hom te onthoof.

So was dit waarskynlik ’n taktiek om vir Jesus stil te maak. Dit is immers wat terroriste doen: hulle gebruik vrees as ’n wapen om jou stil te maak; om jou te laat dink dat daar niks is wat jy kan doen nie; om jou te laat hoop verloor.

Rebecca Solnit, geskiedkundige en aktivis, het ’n pragtige boek geskryf oor hoop, Hope in the Dark, wat ek rêrig kan aanbeveel. Sy begin die boek so:

“Your opponents would love you to believe that it’s hopeless, that you have no power, that there’s no reason to act, that you can’t win.

Die Fariseërs se aanval was op die hoop wat in Jesus geleef het. Hulle wou dat Jesus vanweë vrees sou terug deins van sy roeping. Maar Jesus weier om sy hoop op te gee. Soos Solnit verder skryf:

“Hope is a gift you don’t have to surrender, a power you don’t have to throw away.”

Jesus is vasbeslote op pad Jerusalem toe, na waar Herodes en sy mag gesetel is. Hy is nie naïef nie – Hy weet Jerusalem is die stad wat profete doodmaak. Hy weet wat daar op hom wag, maar vanweë sy hoop, weier hy om van koers te verander.

Hy sê prontuit vir die Fariseërs: Ek gaan nie, op grond van julle berigte, of die speletjies van daai bully Herodes hiervandaan weggaan nie. Ek het werk om te doen en ek sal aanhou om dit te doen, al lei dit my tot in daai Jakkals se den. Vandag dryf ek nog demone uit, môre het ek ’n paar genesings op my skedule, op die derde dag behoort ek hier klaar te wees… sê hy. Maar ek moet aanhou beweeg, ek is op pad Jerusalem toe.

Hoop in die aangesig van geweld, intimidasie en vrees.

Die vraag is egter:

Waarin is hierdie hoop gesetel?
En wat sou dit van ons vra om ook uit hierdie bron van hoop te put?

***

Met hierdie vrae in gedagte, rig ons ons aandag nou op die klaaglied wat Jesus teen Jerusalem bring:

“Jerusalem, Jerusalem, jy wat die profete doodmaak en dié stenig wat na jou gestuur is! Hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos ’n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!

“Kyk, julle huis word vir julle verwoes agtergelaat. Ek sê vir julle, julle sal My beslis nie weer sien nie, totdat die tyd aanbreek dat julle sal sê, “Geseënd is Hy wat kom in die Naam van die Here.’”

Is dit nie ’n merkwaardige beeld wat Jesus hier kies om homself mee te beskryf nie?

Jesus as ’n moeder hen wie se kuikens haar nie wil hê nie. Daar staan sy met haar vlerke wyd oopgestrek, om te verwelkom en te omarm, om skuiling en versorging te bied; maar haar kuikens wil nie by haar tuiskom nie.

Die prentjie wat ons van Jesus kry is van ’n moeder wat wat rou; ’n moeder wat treur.

Ons sien ’n God wat treur oor haar verlore en dwalende kinders…
vir die kleintjies wat nie wil huis toe kom nie;
vir ’n stad wat nie God se redding wil aanvaar nie.

Dit is ’n klaaglied oor alles wat kon gewees het in ’n gebroke en opstandige wêreld; dis ’n roulied oor die gebrokenheid en verwondheid van mense –
oor hoe hulle mekaar bly verwond.

Daar is iets baie pynlik en tragies daaraan om te sien hoe iemand vir wie mens baie lief is, stadig voor jou oë deur hulle eie toedoen vergaan. Iets van daai magteloosheid merk ek in Jesus se klag:

“Hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos ’n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!”

… Hoe dikwels… maar julle wou nie!

Dít is die God waarin Christelike hoop gesetel is. Nie kryg-vegter God wat sy vyande oorrompel nie, maar ’n moeder hen wat treur oor die kuikens wat nie huis toe kom nie.

Dit is ’n God wat sy koninkryk laat kom, nie deur mag en geweld en intimidasie nie – nie deur vrees nie – maar deur die aanbod van ’n oop hart wat nooit ophou om welkom te heet nie.

So ’n welkom, laat die gewer daarvan weerloos, maar dit oorkom die vrees. Ons glo in ’n vreemde God wie se krag in sy weerloosheid en kwesbaarheid gesetel is.

Dit is ’n God wat homself gee… vir al sy kinders, selfs vir Jerusalem, vir hulle wat hom wil stenig.

Ek wonder, het Jesus, in sy roulied vir Jerusalem, ook vir Herodes gehuil?

Die prentjie wat ons kry is immers van ’n God wie se trane nooit opdroog nie, ’n God wat in die aangesig van die gruwelikste tragedies en teleurstellings nooit afgestomp raak nie, nooit ophou om te treur nie, nooit ophou om trane te stort nie.

Dalk is dit God se almag: dat God altyd trane het om te stort – selfs al raak ons afgestomp, selfs al kan ons nie meer huil nie; dat God altyd ’n welkom het om aan te bied – selfs vir diegene wie ons nooit sal kan verwelkom nie, selfs vir ons wat nie by God wil tuiskom nie. Dalk is dit die evangelie: dat God almagtig is, nie omdat God ’n towerstaffie het wat alles in ’n oogwink kan regstel nie, maar omdat selfs die dood nie perke kan stel aan God se liefde en deernis nie.

***

In verlede Saterdag se Burger, op dieselfde bladsy as Dana Snyman se rubriek (die twee rubrieke word geskei deur ’n berig met die titel Gróót skroewe los by WP-rugby!) vind mens ook die weeklikse Geestelike waardes-rubriek van Prof. Robert Vosloo.

Die titel van sy stuk is: ’n Herinnering dat lewe en liefde sterker is as dood.

Dit gaan oor die betekenis van Aswoensdag en van die Lydenstyd.

In hierdie tyd word ons gekonfronteer met ons sterflikheid en sondigheid, sê Hy. Hy skryf verder:

“Dit klink, sou sommige protesteer, baie makaber en morbied. Maar dalk lê die krag van die fokus daarin dat dit ons bevry van die illusie dat ons onaangeraak deur tyd en tragedie deur die lewe kan gaan.
En dalk help dit ons om ons eie gebrokenheid en kwesbaarheid in ’n groter verhaal te kan plaas, een waarin vergifnis en vryspraak sterker is as sonde, waarin lewe en liefde sterker is as dood.”

Is ons skrifgedeelte vanoggend, waarin ons vir God in die onwaarskynlike beeld van ’n moeder hen ontmoet, nie dalk so ’n groter verhaal waarin ons ons eie gebrokenheid en kwesbaarheid kan plaas nie?

Dalk is dit die uitnodiging wat in hierdie lydenstyd aan ons gerig word: om Dana en Robert se rubrieke saam te lees; of anders gestel: om die gruwelike stories wat Dana die oggend in die koerant gelees het, in die groter verhaal van Jesus die moeder hen te plaas.

Wie weet, dalk, as ons dan weer na die foto van Jimmy die Boston-terrier kyk, sal ons die trane kan stort wat dit verdien. En daarna ontbyt eet, stort, aantrek – ons kruis optel – en agter die moeder hen aanloop Jerusalem toe.

Lukas 4:1-13

10 Maart 2019

Eerste Sondag van Lydenstyd
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Verlede week, op die Sondag van die Verheerliking, is ons daaraan herinner dat daar ’n intieme verbintenis is tussen ons geestelike belewenisse op die bergpiek en die plekke waarheen ons, daagliks, tussen Sondae, in die vlaktes, geroep word om Jesus se volgelinge te wees.

Afgelope Woensdagaand was ons weer hier, op Aswoensdag. Soos ons mekaar se voorkoppe met die teken van as en olyfolie gemerk het, het ons mekaar op die naam genoem en mekaar herinner:

“As is jy en tot as sal jy terugkeer, maar in Christus behoort jy vir ewig en altyd aan God.”

Ek is ’n geliefde kind van God én ek sterf. Dat ek geliefd is verhoed nie dat ek verganklik is nie; dat ek sterflik is ontken nie dat ek geliefd is nie.

Aan die hart van die twee geleenthede – verlede Sondag en afgelope Woensdag – vind ons ’n geheimenis, ’n paradoks:

Dat soos ons ons eie kwesbaarheid, gebrokenheid en sterflikheid omhels, ons die ervaring het dat ons in God se oorvloedige liefde en genade omhels word; soos ons die ellende van ons wêreld onder in die vlaktes raaksien en daarop reageer, word ons deur ’n barmhartigheid en deernisvolle God gesien en gehoor en omhels.

Die bergpiek en vlakte is aan mekaar verbind – dit is deel van dieselfde storie, dit is deel van dieselfde landskap.

***

Ons vind ’n soortgelyke beweging in vanoggend se teksgedeelte, op hierdie eerste Sondag van lydenstyd.

By sy doop in die Jordaanrivier ontdek Jesus wie hy ten diepste is: die Gees daal op hom neer en hy hoor die stem van God: “Jy is my geliefde Seun. Oor jou verheug Ek my.”

Nou is hy in die woestyn in gelei; om daar met sy identiteit te worstel, om daar getoets en versoek te word.

Die beweging van die doopwaters na die woestyn toe is ’n beweging van die plek waar ons weet wie ons is na die plek waar ons met ons identiteit worstel; van die plek van bevestiging na die plek van versoeking, van die plek van vertroue na die plek van twyfel.

Twyfel is dus nie die teenoorgestelde van geloof nie; dit is ’n deel van die geloofslewe, dit is wat ons geloof suiwer; wat dat aan die beweeg hou; wat dit laat groei – twyfel is wat verhoed dat ons ware vertroue in God inruil vir ons eie skynbare sekerhede wat ons dan met alle mag en mening wil verdedig.

***

Veertig dae het Jesus in die woestyn deurgebring. Dit herinner ons natuurlik aan die Israeliete wat, na hulle bevryding deur die Rooisee veertig jaar in die woestyn moes deurbring onderweg na die beloofde land.

Veertig jaar om die betekenis van hulle Rooisee ervaring te ontdek; veertig jaar om hierdie nuwe identiteit as vrymense wat aan God behoort vir hulleself toe te eien en hulle vorige lewe as slawe wat aan Farao behoort af te leer.

So het Jesus se veertig dae in die woestyn ook als te make met sy ervaring in die Jordaan rivier. Hy het die woestyn nodig gehad om die betekenis van sy doop, as geliefde kind van God, te ontdek.

Let op dat dit nie die duiwel was wat hom woestyn neem nie, maar dieselfde Gees waardeur hy so pas in liefde en vreugde gedoop is.

Wat beteken dit dat dit die Gees was wat vir Jesus die woestyn ingelei het?

Aan die een hand, bevestig dit dat die woestyn nie ’n plek is wat iemand sommer vir hulleself kies nie. Die woestyn is ’n harde plek. Daar is ’n kans dit jy dit nie aan die ander kant sal uitmaak nie.

Die woestyn is eerder iets wat met ’n mens gebeur. Meesal beval dit ons eenvoudig; en dit kan verskillende vorme aanneem, soos ’n hospitaal se wagkamer, ’n moeilike of gebroke verhouding, ’n kind wat sukkel, ’n teleurstelling by die werk, ’n skielike dood, ’n verlammende ’n paniek-aanval…

Vir watter rede ook al word alles wat jy gedink het belangrik is gestroop. Die woestyn is ’n gestroopte landskap, waarin die gewone afleidings van my lewe verdwyn en ek skielik met myself en met die naakte waarheid gekonfronteer word.

Wanneer dit gebeur het ons niks minder as die krag van die Gees nodig om ons te neem na waar ons reeds is, maar dalk nog nie gereed is om te aanvaar nie.

Dan is die Gees daai krag wat vir my sê, “hoewel dit nie is wat jy vir jouself gekies het nie, al sou jy dit eerder vermy, jy is nou hier, kies om te bly vir die veertig dae, skenk aandag, wees waaksaam, bid.”

***

Dalk is dit die betekenis van die 40 jaar wat die Israeliete in die woestyn moes deurbring en die 40 dae wat Jesus daar moes spandeer.

In die Joodse tradisie is die getal 40 ’n baie belangrike simbool. Sommige mense glo dat die simbool sy oorsprong gevind het in die feit dat ’n swangerskap tipies 40 weke duur.

Soos ek verstaan (en ek praat nie uit ervaring nie) kan swangerskap ’n ongemaklike, pynvolle, nare proses wees. En tog is daar niks wat meer vernuwend, meer skeppend, meer lewe-gewend is as die geboorte van ’n kindjie nie.

Die woestyn hoef nie ’n verwoestende belewenis te wees nie; dit kan ook lewegewend en skeppend en helend wees.

So is die Israeliete uitgenooi om hulle 40 jaar in die woestyn, nie as ’n vloek nie, maar as ’n gawe te sien; as tyd wat hulle in God se baarmoeder moes spandeer om as ’n volk nuut gebore te word.

Ons word ons ook uitgenooi om met ’n ander ingesteldheid te kyk na ons woestyn-ervarings. Dit mag dalk nie so lyk nie, maar die woestyn is deurdrenk van God se teenwoordigheid.

Daarom is dit soms – soos in Jesus se geval – juis die Gees wat ons die woestyn inlei, nie omdat God ons daar wil laat val nie, of omdat God vir ons lyding toewens nie, maar juis omdat ons die woestyn nodig het om tot nuwe lewe gebore te word. In die krag van die Gees kan selfs die woestyn-gebiede van ons lewens ruimtes van verlossing en nuwe lewe word.

***

Om te verstaan hoe dit die geval kan wees, kan ons kortliks nadink oor die versoekings wat Jesus in die woestyn beleef het.

Eers, kortliks iets oor die een wat die versoekings aan Jesus rig: ‘die duiwel’. Dit is duidelik dat Lukas op ’n meesterlike wyse hier gebruik gemaak het van personifikasie as ’n literêre tegniek – en dit is baie effektief!

Want is dit baie naby aan my en jou belewenis, dat ons – veral in die gestroopte plekke van ons lewens – soms die ervaring het van ’n tweegesprek wat in jou gedagtes en in jou hart afspeel nie; amper asof daar twee of meer stemme is wat kompeteer vir jou aandag, vir jou lojaliteit, vir jou gehoorsaamheid.

Ons hoef dus nie die bestaan van die duiwel te verdedig voordat ons van hierdie gedeelte kan sin maak nie. Dit sal wees om helemaal die punt te mis.

Terug na die versoekings self:

Ons sou kon sê dat die eerste versoeking (kan jy hierdie klippe in brood verander) te make het met Jesus se honger; die tweede (aanbid my en al hierdie mag en majesteit kan joune wees) sou ons kon sê het te make met Jesus se ego; die derde (spring van hierdie hoe plek af; God sal jou sekerlik beskerm…) het te make met Jesus se kwesbaarheid.

Maar wat is die versoeking agter hierdie versoekings?

Dit is interessant dat twee van die versoekings (die eerste en die laaste) begin deur die duiwel wat vir Jesus sê: “As jy die seun van God is…”

Dit gaan dus oor sy identiteit. Jesus is hier besig om te worstel met die betekenis van sy doop, met wat dit beteken om ’n mens te wees wat deur God geliefd is en in wie God groot vreugde vind.

Gaan hy getrou bly aan sy identiteit in God, of gaan hy toelaat dat sy identiteit deur iets of iemand anders bepaal word? Gaan hy getrou bly aan sy ware self, of gaan hy homself verloën ter wille van versadiging, ter wille van mag en aansien, ter wille van sekuriteit? Gaan hy getrou bly aan die volheid van sy menslikheid, met beperkinge en die kwesbaarheid wat ’n menslike lewe behels, of gaan Goddelike krag gebruik om sy menslikheid te ontsnap.

***

Is dit nie ’n baie akkurate weergawe van hoe ons, deur die loop van ons lewens, versoek word om uiteindelik ons ware self en ons menslikheid te verloën nie?

Ons word honger… ons begeer… ons verlang…

Ons smag na aanvaarding… ons wil graag gesien en erken word… ons wil graag aansien geniet… invloed hê… die wêreld verander…

Ons voel kwesbaar… uitgelewer… verganklik… ons het ’n begeerte aan sekuriteit en beskerming… ons wil van die risiko’s van die lewe gespaar word…

Dit is eg-menslike ervarings waaraan ons daagliks blootgestel word. Die versoeking agter die versoekings is dat ons God se liefde begin beskou as ’n manier om hierdie menslikheid te ontsnap, eerder as die krag waarmee ons ons menslikheid kan omhels.

Soos ons Woensdagaand terselfdertyd ons identiteit as geliefdes van God én ons verganklike en kwesbare menslikheid moes aanvaar, moes Jesus ook leer wat dit beteken om kosbaar én kwesbaar te wees; om geliefd én honger te wees; dat God se liefde en sorg binne-in menslikheid kan tuiskom.

“If those forty days in the wilderness was a time of self-creation, a time for Jesus to decide who he was and how he would live out his calling, then here is what he chose: emptiness over fullness.  Obscurity over honor.  Vulnerability over rescue.  At every instance when Jesus could have reached for the magical, the glorious, and the safe, he reached instead for the mundane, the invisible, and the risky.”

Dalk is dit die uitnodiging wat God in hierdie lydenstyd aan ons rig:

om gevul met die Heilige Gees,
wat sonder ophou in ons oor fluister,
“Ek het jou lief; Ek vind groot vreugde in jou,”
toe te laat dat Jesus ons in die woestyn inlei,
waar ons nakend,
gestroop van afleidings
en maskers
en die rolle wat ons verwag word om te speel,
bestekopname kan doen van hoe getrou ons aan ons ware self
en aan ons menslikheid
voor God is.

En hoewel dit ’n uitnodiging is wat gevul is met risiko en worsteling en onsekerheid, is God se belofte dat dit juis die broei-plek is van nuwe lewe en heling.

Die versoeking is altyd daar om uit te verkoop vir versadiging,
vir aanvaarding en aansien en invloed,
vir sekuriteit en beskerming,
maar wat help dit jy wen die wêreld en jy verloor jouself?