Lukas 4:14-30

03 Februarie 2019

Vierde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ek wonder of dit nie ’n belewenis is waarmee meeste van ons sal kan identifiseer nie. Ek verwys na die ervaring van ’n moeilike tuiskoms, ’n tuiskoms waarin ’n mens anders terugkom by die huis as wat jy van die huis af weggegaan het.

Dink ’n bietjie daaraan…

Dit kan mos moeilik wees om, nadat jy weggegaan het, terug te gaan na die plek toe waar jy grootgeword het, om terug te gaan na die mense toe wat jou grootgemaak het, wat jou gevoed en versorg het, wat jou stink-doeke vir jou omgeruil het.

Hulle ken jou storie. Hulle weet waar jy vandaan kom. Hulle ken jou in jou weerloosheid. Hulle het jou al op jou kaalste en swakste gesien. Hulle ken waarskynlik ’n hele paar vernederende stories oor jou.

En juis daarom, omdat hulle jou ken, kan dit so ontsettend moeilik wees om anders terug te gaan huis toe as wat jy daar weg is.

***

Daar kom ’n tyd waarop ’n mens die huis moet verlaat, juis sodat jy, in gesprek met die wêreld, kan verander. Die afstand tussen jou en die huis word die ruimte waarin jy opnuut kan verken wie jy is. Omdat niemand jou ken nie, kan jy met verskillende sienings van jouself eksperimenteer, verskillende ekke aanpas, en mettertyd jou eie stem ontdek, ontdek wat vir jou belangrik is, wat jou gawes is, waartoe jy geroep is.

Dikwels gaan hierdie weggaan gepaard met ’n hele klomp kleiner veranderings: ’n nuwe haarstyl, nuwe kleredrag, ’n nuwe dieet, nuwe vriende, nuwe perspektiewe, nuwe horisonne.

Soms is dit eers met jou tuiskoms dat jy agterkom hoe vinnig, hoe groot, en hoe diep die verandering was. Jy het natuurlik die veranderings in jou lewe en die verskuiwings in jou gedagtes as vanselfsprekend aanvaar. Jy het onderskat hoe groot jou eie gedaanteverwisseling werklik was. Maar vir die mense wat jou tuis ontvang, lyk jy anders, praat jy anders, eet jy anders, dink jy anders.

Jou politieke sienings het intussen verander – jy deel nie meer die perspektiewe wat so vanselfsprekend aanvaar was in die huis waarin jy grootgeword het nie. Wie God vir jou is, jou geloofsoortuigings en spiritualiteit, dit het ook verander. Deur persoonlike belewenisse en deur na ander mense se sienings te luister, het jy oortuig geraak van nuwe waarhede, het jy ontnugter geraak oor ’n paar ou bekende waarhede; jy het vars taal gevind vir wat altyd so moeilik was om uit te druk. Ook as ’n seksuele wese het jy verander of miskien net ontwaak. Wie jy liefhet, met wie jy intiem is – wie se hand jy vashou – is dalk anders as toe jy weg is.

Hierdie mense na wie jy teruggaan mag dalk familie wees, dit mag dalk dieselfde huis wees… en tog kan so ’n tuiskoms ’n belewenis van diepe vervreemding wees – asof julle van verskillende planete af kom. Dit kan voel asof ’n onoorbrugbare kloof tussen julle oopgeskeur het. En dit kan seermaak. Dit kan ’n hartseer en ontnugterende ervaring wees. ’n Tiepe eensaamheid kan in jou hart groei, selfs al is jy by ‘jou mense’.

Jy kom by die huis en jy is veras dat hierdie mense nog presies dieselfde dinge doen, op die maniere waarop dit nog altyd gedoen is, dieselfde dink en dieselfde goed sê. En jy wonder, hoe kan dit wees? Soms voel dit asof hiérdie plek en die mense wat dit bewoon in ’n tiepe ‘time-warp’ vasgevang is, ’n vakuum waarin tyd stilgestaan het. Dan kan dit moeilik wees om nie met ‘n stille oordeel en verwyt na hulle te kyk nie.

Om tuis te kom – veral om anders tuis te kom – kan moeilik wees. Vra maar vir Jesus, wie se tuiskoms in Nasaret een van geweld en verwerping was – amper sy lewe gekos het.

***

Soos ons, moes Jesus ook eers die huis verlaat om te ontdek wie hy is.

Dit was ’n lewensveranderende ervaring toe ’n jong Jesus saam met armes en sondaars van elke skakering, insluitend heidene soos die Romeinse soldate, en volks-verraaiers soos die tollenaars, in die modderige waters van die Jordaan-rivier gedoop is.

Ons is ’n paar weke gelede weer aan daai gebeurtenis herinner – oor hoe die Heilige Gees op Jesus neergedaal het en ’n hemelse stem vir hom herinner het aan sy diepste identiteit as ’n geliefde kind van God. Dit was die begin van ’n nuwe avontuur en die kern-belewenis wat sy hele publieke loopbaan sou bepaal en oriënteer.

Die water het skaars op sy rug droog geraak of dieselfde Gees jaag vir Jesus in die woestyn in sodat die watermerk van sy doop, as ’n geliefde kind van God, goed in sy diepste wese uitgedroog kan raak. Vir veertig dae moet Jesus die versoeking weerstaan om iets anders te wees as wat hy voor God is; en na veertig dae in die woestyn kon hy steeds sê: “Ek is ’n geliefde kind van God, ek is iemand in wie God groot vreugde vind. Ek behoort nie aan enige iemand, behalwe aan God nie.”

Maar tussen hierdie twee groot gebeurtenisse wat so bepalend is vir Jesus se identiteit, tussen se doop en sy versoekings, onderbreek Lukas op ’n vreemde manier die vloei van sy eie vertelling deur vir ons Jesus se geslagsregister voor te lees.

Dis asof Lukas vir ons wil sê: daar is ’n verband tussen Jesus se doop, sy versoeking om iemand anders te wees as wat in sy doop bevestig is, en waar Jesus vandaan kom, waarheen Jesus sou gaan indien hy die dag huis te wil gaan. Lukas herinner ons dat daar ’n diepe verband is tussen wié ons is, en wáár huis vir ons is.

So, waarheen gaan Jesus as hy wil huis toe gaan? Waar kom hy vandaan? Wat staan in Jesus se geslagsregister?

(Wanneer die dominee ’n woord soos ‘geslagsregister’ sê, was dit altyd vir my ’n teken dat ek vir so 5 minute kan uit-zone)

So, ek sal julle nie met die hele geslagsregister verveel nie, maar net julle aandag vestig op een klein detail, en dit is tot hoe vêr terug dié geslagsregister strek:

Lukas se weergawe van Jesus se stamboom strek al die pad terug; verby sy vader Josef en sý voorouers wat nog ’n band kon gehad het met Nasaret; verby Koning Dawid en sý voorouers wat nog ’n band met Israel as ’n monargie kon gehad het; verby Abraham, die man van Ur en die voorouer van die hele Joodse volk… verby al hierdie beperkte beskouings van waar Jesus se huis is, kring sy stamboom weier en weier uit, totdat dit uiteindelik sê, “seun van Adam,” seun van die mens, ’n mens onder mense, ’n kind van die hele menslike familie. En dan eindig die register met die belangrikste merker oor waar Jesus sal gaan as hy werklik tuis wil wees: “seun van God.”

***

Kind van Adam, kind van God. Dit is nie hoe ons tipies ons stambome weergee nie. En dít beleef Jesus op ’n pynvolle manier wanneer hy teruggaan Nasaret toe, na die mense wat hóm gesien grootword het, die mense wat hom ken.

Aanvanklik gaan dit nie te sleg nie. Op die oppervlak lyk dit of dit heel goed gaan. By die plaaslike sinagoge, kry Jesus ’n geleentheid om uit die skrif te onderrig. Die mense van Nasaret is vol afwagting want hulle het gerigte gehoor oor hoe hulle hometown boy in die hele streek naam gemaak het as ’n prediker en as ’n geneser.

Dit is die eerste keer in die Lukas-evangelie wat ons vir Jesus hoor preek of onderrig. Ons kan dit beskou as ’n tiepe manifes – ’n eerste geleentheid waarop Jesus sy boodskap, sy droom, sy visie aan mense bekend maak en hulle uitnooi om hom daarin te volg.

“Die Gees van die Here is op My;
want Hy het My gesalf
om die goeie boodskap aan arm mense te verkondig.
Hy het my gestuur om vir
gevangenis aan te kondig dat hulle vrygelaat sal word
en vir blindes dat hulle weer sal sien;
om onderdruktes te bevry,
en om die genadejaar van die Here aan te kondig.”

Die genadejaar van die Here het aangebreek, sê Jesus. Op daardie stadium was die genadejaar beskou as ’n ou, uitgediende deel van die Joodse tradisie. Dit was so radikaal dat mens kan verstaan hoekom mense dit as ‘uitgedien’ wou beskou.

Dit was die idee dat daar elke 50 jaar ’n herverdeling van die volk se rykdom sou plaasvind. Op die vyftigste jaar sou almal wat aan iemand anders geld skuld vrygestel word van hulle skuld. Alle slawe sou hulle vryheid ontvang. Dit is inderdaad ’n goeie boodskap aan armes, aan onderdruktes, aan gevangenis, aan blindes wat in aanraking met Jesus sou kom.

En dan wanneer Jesus gaan sit, om hierdie gedeelte uit te lê, sê hy eenvoudig:

“Hierdie gedeelte uit die Skrif is vandag vervul terwyl julle daarna geluister het.”

Vandag is dit vervul, sê Jesus, terwyl julle na hierdie woorde geluister het. Dit is ’n moeilik om te verstaan wat presies Jesus deur hierdie woorde bedoel het. Want soos ons weet, het die genadejaar nie aangebreek nie in die sin dat die volk se skuld vrygestel is nie; daar was steeds blindes, daar was steeds gevangenis, daar was steeds onderdrukking.

Een moontlike uitleg hiervan, is dat Jesus vir die gemeenskap sê: hierdie droom van God kan vandag ’n werklikheid wees – julle het alles tot julle beskikking om hierdie visie van God, van ’n gelyke, regverdige, vrye samelewing ’n werklikheid te maak. Moenie vasgevang bly in die patrone van die verlede nie; moenie dink dit gaan oor eendag of oor ’n hemelse werklikheid wat nooit sal aanbreek nie – vandag is hierdie gedeelte van die Skrif vervul. Alles wat julle nodig het, is byderhand – die vraag is: waar lê julle harte?

Hoe dit ook al sy, die mense van Nasaret was in hulle skik oor hierdie boodskap van genade en bevryding. Hulle het immers self gely onder die swaar juk van ’n onregverdige politiese bewind wat in stand gehou is deur die Romeinse ryk en die Joodse elites in Jerusalem.

Die mense was so trots op Jesus, so aangespreek deur sy boodskap, dat hulle ook weer sy geslagsregister oproep: “Hy is tog maar net die seun van Josef?”

Dit is mos Josef, die skrynwerker se seun? Hy is mos een van ons? Het julle gehoor wat hy alles in Kapernaum gedoen het? Dis goed dat hy huis toe gekom het, daar is baie om gedoen te word…

Hoe vergelyk dit met die geslagsregister wat Lukas vir ons van Jesus gegee het?

***

Maar dan weier Jesus om tuis te kom soos daar van hom verwag word om tuis te kom. Jesus weier dat hulle die lang stamboom, waaraan hy in sy doop herinner is, só te verkort. Hy is nie “maar net die seun van Josef nie.” Hy is ook die seun van Adam, die seun van God.

Dit kom tot ’n punt waar Jesus vir hulle moet sê: “Ek behoort nie aan julle nie. Ek is nie julle eiendom nie. Julle kan my nie vir julle eie agendas aanwend nie.”

Om die boodskap duidelik oor te dra, herroep Jesus twee stories uit Israel se verlede, oor hoe God se guns, deur die profete Elia en Elisa, nie beperk was tot Israel se eie mense nie, maar juis geval het op vreemdelinge, selfs vyande.

Tydens ’n hewige stryd met die profete van Baäl, het Elia kos voorsien aan ’n weduwee uit Sarfat – die omgewing waar Elia se grootste vyand, Isebel, vandaan gekom het. En, selfs tydens ’n tyd van konflik en oorlog tussen Israel en Sirië, het Elisa vir Naäman, die generaal van Sirië se weermag, van sy melaatsheid genees.

God se welkom, God se genadejaar, God se sorg en genesing, is vir alle mense, beginnend met Adam, beginnend met wie nie by jou sal tuis voel nie, beginnend met almal wat deur jou bedreig voel, beginnend met almal deur wie jy bedreig voel, beginnend met jou vyand.

Deur hierdie verhale te herroep weier om tuis te kom in die mense van Nasaret se noue verstaan van gasvryheid, waarin ons net hulle verwelkom wat ons weer kan terug verwelkom; net vir hulle sorg wat iets het om vir ons te bied.

Hy weier om tuis te kom in hulle pogings om laer te trek om hulle eie mense. Hy weier om net sy eie mense se belange te beskerm – al voel hulle dit hulle bedreig word en daarom geregtig is op God se beskerming.

Hy kritiseer hulle siening van ’n tuiste, waarmee hulle vir hom en vir God wil domestiseer deur hom ’n reeds uitgewerkte rol te laat speel.

En wanneer hy so weier om tuis te kom. Wanneer hy dit durf om anders terug te kom as wat hy daar weg is; wanneer hy dit durf om nie te hou by hulle verwagtings van hom nie, dan raak hulle skielik woedend, wil hulle hom met geweld stilmaak.

***

Ek wonder hoe jy vanoggend hierdie verhaal hoor?

Ek wonder watter deel van hierdie storie oor jou gaan?

Ek wonder met wie jy in hierdie vertelling assosieer?

Laat ek eindig deur met julle twee perspektiewe te deel wat hierdie verhaal by my opgeroep het.

Die eerste betref hoe ons op ’n interpersoonlike vlak kan beleef hoe moeilik dit is om anders tuis te kom as wat ons by die huis weg is.

Die vraag waarmee ek julle in die verband wil laat, is wat hierdie verhaal vir jou kan leer oor die manier waarop jy tuiskom? Is jou strategie gewoonlik om maar die veranderinge wat jy voor God en die wêreld ondergaan het weg te steek? Is dit om met oordeel en verwyt te kyk na die mense wat lyk asof niks by hulle verander het nie? Is dit om hulle met argumente te probeer oorreed van jou nuwe insigte?

Is daar dalk ’n beter manier om jou weg deur so ’n moeilike tuiskoms te vind?

Maar ook vanuit die hoek van hulle wat reeds tuis is: hoe kan hierdie storie jou help om mense só tuis te verwelkom dat hulle toegelaat word om anders terug te kom as wat hulle weggegaan het? Hoe maak ons ruimte vir die veranderings wat God besig is om in ander mense te maak, en wat God dalk deur hulle in jou wil maak?

Die tweede perspektief betref hoe ons as die kerk, as mense wat onsself Christene noem, vir Jesus in ons eredienste en huise en harte verwelkom.

Word Jesus in die proses maar ‘net een van ons’, soos wat hy in Nasaret ‘maar net die seun van Josef’ geword het? Identifiseer ons so maklik ons eie mense met Jesus dat dit vir ons moeilik raak om hom raak te sien in gesigte wat ons nie herken en nie by ons sal tuis voel nie?

Wat sou dit van ons vra om altyd die lang weergawe van Jesus se stamboom te onthou? Wat sou dit van ons vra om te onthou dat die lang weergawe van Jesus se stamboom, uiteindelik ook my stamboom is, uiteindelik ook die stamboom is van elke medemens?

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

1 Korintiërs 12:11-31a

27 Januarie 2019

Derde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons is almal waarskynlik goed vertroud met vanoggend se teksgedeelte.

Soos met baie ander dinge waarmee ons vertroud raak, kan dit gebeur dat die verrassende en vernuwende karakter van so ’n beeld vir ons verlore gaan.

Daarom wil ek vanoggend ’n bietjie tyd daaraan spandeer om hierdie baie bekende beeld weer in die konteks te plaas waarin Paulus dit vir die eerste keer in sy briewe aangewend het.

***

Die eerste ding waaraan ons oor Paulus en die eerste Christene se wêreld herinner kan word, is dat daar geensins sprake was van wat ons vandag ‘universele menseregte’ sal noem nie.

Dit was ’n wêreld waarin jou sosiale status, waar jy ingepas het – of nie ingepas het nie – alles oor jou bepaal het. Die idee dat álle mense, bloot omdat hulle mense is, daarom gelyke waardigheid en regte het, was nog nie eers op die horison nie. Dit was ’n hoogs gestratifiseerde, patriargale wêreld, ’n wêreld van insiders en outsiders.

Om beter te verstaan wat dit vir die vroeë Christene sou beteken het, kan ons eenvoudig kyk na wat Paulus se sosiale status was. Waar sou iemand soos Paulus ingepas het?

Een ding waaroor Paulus baie trots was, was dat hy ’n Romeinse burger was. As ons byvoorbeeld in die boek handelinge oor Paulus se vele sendingreise lees, is daar ten minste drie geleenthede waarop Paulus vir mense daaraan herinner: “Ek is ’n Romeinse burger.”

Hoekom was dit vir Paulus so belangrik om dit te sê?

Wel, as ’n Romeinse burger het jy sekere voorregte geniet. Jy was as ’n regspersoon beskou; iemand met stemreg. Jy kon vrylik rondbeweeg en dieselfde regte in verskillende stede geniet. Jy kon ’n testament opstel. Jy kon iemand voor die hof daag, of self gedagvaar word. Maar jy mag nie sonder ’n verhoor gestraf of gemartel word nie.

Daarom dat Paulus, toe hy byvoorbeeld in Filippis in hegtenis geneem is en wreed gemartel is, sê hy in ’n stadium vir die tronkbewaarder: voordat jy my nog verder rondstoot, moet jy dalk net kennis neem, ek is ’n Romeinse burger. Skielik is hulle anders behandel. Dit was soos om ’n Europese paspoort te hê, jy kon vrylik deur die wêreld beweeg met die sekerheid dat jy oral goeie behandeling sou ontvang.

Hierdie voorreg was egter nie vir almal beskore nie. Die grootste hoeveelheid mense wat in die Romeinse ryk se dorpe en stede gewoon het, was nie Romeinse burgers nie. Hierdie groepering mense het bekend gestaan as peregrini (waar ons woord ‘pelgrim’ vandaan kom); hulle was immigrante, trekarbeiders en is as vreemdelinge beskou.

Soos baie vlugtelinge en staatlose persone in ons wêreld vandag, het hierdie groepering mense baie min voorregte en sekuriteit geniet: Jy het geen stemreg gehad nie. As jy doodgegaan het, het al jou besittings die eiendom van die stad geword. Jy kon reis, maar jy was nie daarvan verseker dat jy oral dieselfde behandeling sou ontvang het nie. Jy kon enige tyd, sonder ’n verhoor in hegtenis geneem word, gemartel word, en die doodstraf ontvang. Vir laasgenoemde was ’n hout kruis natuurlik ’n gewilde instrument, omdat dit ’n baie duidelike boodskap oorgedra het aan almal wat dit sien: ken jou plek!

As jy nie ’n Romeinse burger was nie, was jy dus ’n buitestander sonder veel waardigheid of regte. Maar daar was nog ’n derde kategorie waarin jy kon beland het; jy kon ook ’n slaaf gewees het. Slawe was letterlik die besitting van iemand anders. Sonder die toestemming van jou eienaar mag jy nêrens heen gereis het nie, mag jy nie besittings gehad het nie, mag jy nie getrou het nie. ’n Slaaf mag sonder regsgevolge deur hulle eienaar gestraf of selfs doodgemaak word.

Soos ek vroeër genoem het, so te sê alles oor jou bestaan is bepaal deur waar jy volgens hierdie kategorieë ingepas het – en daar was nie veel wat jy daaraan kon verander nie.

***

Buiten sy status as ’n Romeinse burger, was daar nog iets waaroor Paulus baie trots was: Hy was ’n Jood. Meer nog, hy was ’n geleerde Jood, ’n dissipel van Gamaliel, een van die mees verligte Rabbi’s van die dag.

’n Mens hoef nie ’n groot kenner van Palestina in die eerste eeu te wees om te besef dat die Joodse wêreld waaraan Paulus behoort het, net so veel sosiale lae en klas-skeidings as die Romeinse wêreld gehad het. Lees net vlugtig deur die Nuwe Testament en jy kom agter dat die wêreld waarin Jesus en die eerste Christene geleef het, ’n konstante stryd was om te bepaal wie is in en wie is uit.

Is jy ’n man of ’n vrou? Is jy ’n Jood of Samaritaan of ’n Heiden? En wie is werklik God se uitverkore mense? Wie bepaal waaroor Jood-wees rêrig gaan? Die Sadduseërs? Die Fariseërs? Die Rabbi’s?

En jy het gedink die identiteitspolitiek van vandag is kompleks?

***

Wanneer Pauls dus vir ’n jong Christelike gemeente in die hawestad Korinte skryf dan is dit van die komplekse sosiale werklikhede wat ons in ons agterkoppe mag hou. ’n Wêreld van sosiale lae, met streng-gedefinieerde skeidings tussen kulturele groeperings wat nie maklik oortree kon word nie; ’n wêreld waarin dit ’n saak van lewe of dood was om presies te weet wie jy is, waar jy inpas, en veral, waar jy nie inpas nie.

***

As ’n mens met hierdie komplekse sosiale werklikheid in gedagte deur Paulus se briewe aan die gemeente in Korinte lees, kom ’n mens gou agter dat daar iets baie buitengewoon aan die gebeur was. Korinte was ’n hawestad – baie kosmopolitaans, met groot diversiteit, ’n plek wat gewemel het van die handeldryf, ’n lewendige kulturele en intellektuele sentrum.

Wat hierdie Christelike gemeenskap in Korinte besonders gemaak het, was dat dit ’n groot verskeidenheid mense van elke agtergrond en sosiale status ingesluit het.

Vroeër in die brief se Paulus, met sy tipiese taktloosheid, dat meeste van hulle – menslik gesproke – nie eintlik oor hulle agtergrond kan spog nie (hulle is nie wys nie, nie invloedryk nie, nie van adele afkoms nie). Mens kan dus aflei dat baie van hulle peregrini was, trekarbeiders, swerwers, vlugtelinge, vreemdelinge.

Later, in 1 Kor. 6, vermaan Paulus weer vir sommige van die Korintiërs omdat hulle lede van hulle gemeente in die hof gedagvaar het. Net Romeinse burgers kon hof toe gaan. Hiervan kan ons dus aflei dat daar ook Romeinse burgers in die gemeente was.

Uit vanoggend se teks weet ons ook daar was Jode en slawe in die gemeenskap.

Die prentjie wat ’n mens van hierdie gemeenskap in Korinte begin vorm is van iets baie vreemd en onwaarskynlik: ’n plek waarin hierdie diverse groeperings mense – Romeinse burgers en trekarbeiders, slawe en handelaars, Jode en Grieke – met mekaar saamgeleef en gemeng het.

***

Dit is hiérdie mense wie Paulus die liggaam van Christus noem.

Maar wat hy sien is nie ’n eksotiese, dog idilliese werklikheid waarin mense vreedsaam en sonder konflik, soos in die paradys, met mekaar saamleef nie. Inteendeel, dit is duidelik dat daar diepe verdeeldheid geheers het.

Sy hoë agting vir hulle is gegrond in ’n diepe oortuiging dat hulle die produk is van God se handewerk is en nie die van mense nie. Soos die opstanding van Jesus alle redelike verwagtings en goeie verstand oortref, so is hierdie weird gemeenskap se bestaan ’n radikaal nuwe ding, iets wat niemand kon verwag nie. Paulus leef met die oortuiging dat God in Jesus ’n radikaal nuwe werklikheid tot stand gebring het, en hierdie mense in Korinte is een van die gestaltes wat hierdie nuwe werklikheid in die wêreld neem.

Hulle is die liggaam van Christus.

***

Met hierdie beeld van ’n menslike liggaam, probeer Paulus vir die gemeenskap self taal gee om van hierdie nuwe werklikheid wat hulle is, sin te maak.

Sy hoop was waarskynlik dat, as hulle hulself ’n bietjie beter kan verstaan, kan hulle dalk ook lewe op ’n manier wat ooreenstem met wie en wat hulle ten diepste as ’n nuwe skepping van God se Gees is.

So wat is dit wat Paulus deur hierdie beeld van ’n liggaam vir hulle sê?

Wel, kom ons begin met die mees verrassende opmerking:

En ons is tog álmal deur die een Gees gedoop in een liggaam – Jode of Grieke, slawe of vrymense – en ons is almal met een Gees deurdrenk.”

In een sin, bevraagteken Paulus die diepste veronderstellings van ’n samelewing waarin alles oor jou bestaan bepaal is deur jou status as Jood of Griek, as Romeinse burger of slaaf.

In sy brief aan die Galasiërs, stel Paulus dit nog sterker:

“Daar is nou nie meer Jood of Griek, nie meer slaaf of vrymens, nie meer man of vrou nie, want julle almal is één in Christus Jesus!”

Daar is iets waaraan jy kan behoort waarin al hierdie vorme van status irrelevant is. Daar is ’n plek waar julle op ’n gelyke vlak kan ontmoet, oog in oog mekaar kan sien.

Wat Paulus hier sê was dus nie ’n common-sense sosiale teorie nie. Dit was ’n gevaarlike idee wat gegrond is in wat Paulus beskou het as die groot geheimenis van God wat ons in Jesus Christus leer ken het: naamlik, dat lidmaatskap tot God se mense nooit kan afhang van enige voorwaardes nie. Inteendeel, in Jesus ontmoet ons God se universele welkom aan alle mense.

Julle roem julle in die gees van die Grieke of die gees van die Jode, maar “ons is almal deur een Gees deurdrenk,” die Gees van Jesus.

As daar ’n Gees is wat hierdie liggaam bymekaarhou en laat lewe dan is dit God se universele welkom aan alle mense. Dit is die patroon, die wet, die ritme van hierdie gemeenskap: welkom!

***

Die motivering en energie en entoesiasme vir hierdie nuwe vorm van behoort, vir hierdie plek waar mense mekaar op ’n gelyke vlak kan ontmoet, kom dus nie van mense af nie, maar van God. Dit is God se inisiatief. God se welkom aan alle mense.

Soos ’n refrein hoor ons hoe Paulus, alles toeskryf aan God se inisiatief:

  • “Maar nou het God die ledemate, elke enkele een van hulle, in die liggaam geplaas volgens God se besluit.”
  • “Maar God het die liggaam so saamgestel dat God meer respek toegewys het aan die deel wat dit die meeste nodig het, sodat daar nie verdeeldheid in die liggaam sal wees nie, maar die ledemate in gelyke mate vir mekaar sal sorg.”
  • “God het aangewys priesters, profete, leraars ens.”

God plaas elke ledemaat presies waar God vir hom of haar wil he. Of en waar jy behoort in hierdie liggaam, hang dus nie af van mense se bepalings of veronderstellings nie, maar van God se besluit om alle mense te verwelkom.

Hierdie teologiese oortuiging het verrykende praktiese gevolge.

Want as daar een ding is wat jy verseker van jou vreemde, onaantreklike, ongehoorsame, moeisame mede-Christene weet, dan is dit dat God hulle hier verwelkom het, dat God hulle baie graag hier wil hê.

***

Maar die liggaam metafoor neem dit nog verder. Die welstand van hierdie organisme wat ons is, die gesondheid van die geheel is afhanklik van die welstand en betrokkenheid van elkeen van die ledemate.

Ons houding teenoor mekaar reik dus dieper as verdraagsaamheid en diensbaarheid. As ledemate van ’n liggaam word ons houding teenoor mekaar bewondering en ’n dankbare afhanklikheid.

Die siekte van een ledemaat is die siekte van die hele liggaam, net soos die vreugde van een ledemaat die vreugde is van die geheel. As een seerkry kry almal seer; as een floreer, floreer almal.

En dit is waar Paulus se gebruik van die liggaam metafoor so uniek is. Daar was natuurlik ook ander stemme wat die liggaam as ’n metafoor vir die samelewing gebruik het.

Daar was byvoorbeeld ’n Antieke Romeinse geskiedkundige van voor Paulus se tyd, wat vertel het van ’n dag toe die oproerige werkers van Rome in protes in die stadsplein betoog het. Hulle is uiteindelik bedaar toe iemand opgestaan het en vir hulle ’n preek afgesteek het oor hoe hulle, net soos almal wat in die stad woon, noodsaaklik is tot die welstand van Rome. Daarom moet hulle skouer aan die wiel sit en hulle deel doen vir Rome.

’n Mens kan onmiddellik sien hoe dit ’n ander gebruik is van die beeld as wat ons by Paulus teëkom. Laat ek afsluit deur hierdie voorbeeld langs ’n meer hedendaagse voorbeeld te plaas.

Dit is nie moeilik om jou voor te stel hoe die besturende direkteur van ’n groot maatskappy vir ’n skoonmaker van die geboue sê: “weet jy wat, ons sou nie ons werk kon doen sonder jou bydrae nie.”

Dit sou egter iets anders wees as die besturende direkteur vir die skoonmaker vra vir hulp deur te sê: “Ek het jou meer nodig as net waarvoor jy aangestel is. Ek het jou persoonlike ondersteuning nodig.”

Net soos dit iets anders sou wees as die BD vir die skoonmaker sê: “Jou seun se motorfietsongeluk is ’n saak wat ons almal raak; wat kan ons doen om jou te ondersteun?”

Net soos dit iets anders sou gewees het as die skoonmaker vir die BD sê: “Ek weet dat jou egskeiding vir jou en jou familie ’n helse slag en ’n groot verlies was. Ons dink aan jou.”

Of verbeel jou die BD sê vir die skoonmaker: “Ons moet van jou af weet wat jy dink billik of onregverdig is aan die manier waarop hierdie maatskappy bedryf word. Ons belowe om dieselfde agting aan jou stem te verleen as enige ander stem. Ons belowe om nie net te luister nie, maar daarvolgens op te tree.”

***

Julle is die liggaam van Christus.

Dit is meer dinamies en wederkerig as om te sê: “elkeen het hulle deel om by te dra, selfs die minste.”

Dit is eerder ’n geval van: Elkeen het ’n gawe om te gee. Elke persoon het elke ander persoon se gawes nodig. Elkeen se probleem of pyn is elke ander persoon se uitdaging en seer. Elkeen verdien eer, elkeen verdien beskerming en sorg. Dit is wat dit beteken om deur een Gees deurdrenk te wees.

Mag ons al hoe meer ontdek dat dit is wie en wat ons ten diepste is. En mag ons al hoe meer word wat ons ten diepste is.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 2:1-11

20 Januarie 2019

Tweede Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Daar is merkwaardige ooreenkomste tussen die manier waarop Johannes in sy evangelie oor Jesus praat as die Woord wat mens word en hoe daar in die Hebreeuse Bybel oor Wysheid gepraat word in die gestalte van ’n vrou.

In Spreuke 8 vind ons byvoorbeeld ’n loflied wat aan Wysheid gerig is. Daarin sê Wysheid:

“Die Here het my geskep, Hy het met my begin; ek is die eerste wat Hy gemaak het, lank, lank gelede. Ek is lankal daar, van die begin af, voor die aarde daar was.”

Dit klink baie op die begin van Johannes se evangelie, ook ’n loflied:

“In die begin was die Woord, en die Woord was by God, en die Woord was God… Alles het deur Hom ontstaan, en sonder Hom het selfs nie een ding wat bestaan, ontstaan nie… in Hom was lewe, en dié lewe was die lig vir die mense.”

Soos Jesus word Wysheid ook beskou as dit wat vir mense lewe gee. Wysheid sê:

“Wie my vind, vind die lewe self en geniet die guns van die Here.”

Toe Johannes sy evangelie geskryf het was hy op soek na taal wat hom sou help om die betekenis van Jesus se lewe aan sy gemeenskap oor te dra. Hierdie taal het hy, onder andere, in Israel se Wysheidstradisie gevind; en dan veral in die manier waarop Wysheid in Spreuke gepersonifieer word, die gestalte aanneem van ’n persoon, van ’n vrou.

In Spreuke 9 word Wysheid byvoorbeeld voorgestel as ’n vrou wat studente uitnooi om by haar tuis te gaan en aan haar heerlike kos en wyn te smul. (Ek wens meer van my dosente was so!) Vrou-wysheid se hande staan vir niks verkeerd nie. Sy het haar eie huis gebou, haar vleis het sy self geslag en voorberei; maar wat my die meeste beïndruk, is dat sy selfs haar eie wyn gemeng het!

“Kom eet by my, kom drink van die wyn wat ek gemeng het! Sien af van onkunde en leef! Betree die weg van insig!”

Wat ’n mens in hierdie beeld opval is dat wysheid nie te make het met verhewe insigte of spekulasies nie; wysheid word nie voorgestel as die alleen denker wat afgesonder sit en bepeins nie – ook nie soos in die Griekse en Romeinse Wysheidstradisie waarin ’n vergadering mans in die stadsplein sit en idees uitruil of redeneer nie.

Nee, ons sien hoe wysheid betrokke raak by die mees alledaagse sake: met die bestuur van ’n huishouding. Wysheid maak seker dat daar aan haar gaste se behoeftes voorsien word. Sy verleng haar gasvryheid aan wie ook al dit verlang. Sy skep ’n ruimte waarin mense kan skuil, waar hulle kan tuiskom. Sy berei voedsel voor om hulle liggame te verkwik; wyn en goeie geselskap om hulle harte met vreugde te vul.

Sy laat blyk dat wysheid meer is as ’n saak van die verstand en intellek. Dit sluit ook in smaak en reuk en fyn aanvoeling – ’n fyn ingestelde oplettendheid aan die behoeftes van ander, ’n gereedheid om diensbaar te wees, ’n beskikbaarheid om aandag te skenk. Wysheid het te make met die volheid van ons bestaan. Alles word daarby ingesluit, van die voorsiening van ons basiese behoeftes, tot hoe ons mense tuis laat kom in ons huise, tot die skorrelgoed wat na ’n feesmaal gewas moet word.

Wanneer vrou Wysheid haar studente in haar tuiste innooi, nooi sy hulle nie om in ’n lesinglokaal te kom sit nie – sy nooi hulle om by haar etenstafel te kom aanlê. Hulle moet eet en drink. Hulle moet kou aan wat Wysheid vir hulle leer. Hulle moet dit verteer en opneem in hulle liggame. Soos goeie wyn moet haar insigte hulle harte warm maak. Hulle moet wysheid beliggaam. Woord moet vlees word.

***

Volgens Johannes is Jesus God se wysheid wat gestalte vind in ’n menslike lewe en onder ons kom woon.

Aan die begin van die evangelie, wanneer twee belangstellendes vir Jesus begin volg, draai hy om en vra: “wat wil julle hê?” Hulle vra toe vir hom: “Rabbi, waar bly U?” En Jesus antwoord hulle, “kom kyk!”

“Kom kyk!” Soos vrou-Wysheid nooi Jesus sy dissipels uit om by hom tuis te gaan. Dit is nie genoeg om ’n klomp dinge oor hom te weet en te glo nie. ’n Mens moet self kom kyk en proe en geniet. Om ’n dissipel van hierdie rabbi te wees, moet ’n mens hom volg. Sy lewenstyl, sy bewussyn, sy manier van kyk na die wêreld en na mense moet in húlle lewens, in hulle gewoontes en ritmes en liggame opgeneem kan word.

Dissipelskap is nie iets wat ’n mens van ’n afstand af, objektief en wetenskaplik kan oorweeg, om uiteindelik, na oorwegings, te besluit of dit die moeite werd is nie. Dit is deur naby aan hom te leef en te maak soos hy maak dat God se wysheid by ons begin tuiskom en smaak gee aan ons lewens.

***

Ek dink dit is in hierdie lig waarin ons hierdie eerste “teken” van Jesus by ’n bruilof in Kana kan verstaan.

Vanoggend se teks, kom aan die einde van ’n gedeelte waarin Jesus sy eerste dissipels roep om hom te volg; maar dit is ook die eerste in ’n reeks van Jesus se ‘tekens’, soos wanneer hy later die brood vermeerder, of mense van siektes genees.

Dit is interessant dat Johannes nooit verwys na Jesus se wonders as dunamis of kragtoertjies nie, maar eerder as semeia; as‘tekens’. Johannes beskou Jesus se wonders as simbole wat heenwys na wat Jesus se lewe, dood en opstanding vir ons beteken.

Aan die einde van sy vertelling oor die gebeure in Kana, gee Johannes vir ons ’n leidraad oor hoe ons hierdie gebeure moet interpreteer: “Hy het sy heerlikheid geopenbaar en sy dissipels het in hom geglo.” Dit gaan dus hier oor twee sake: Oor Jesus se heerlikheid en oor dissipelskap.

Maar waardeer het Jesus presies sy heerlikheid bekend gemaak? En hoekom het daardie gebeurtenis so ’n groot indruk op die dissipels gelaat? Wat is die betekenis van hierdie teken dan, en hoe kan it ons help om met groter vertroue en gehoorsaamheid dissipels van Jesus te wees?

***

Ek dink dit sê reeds baie dat die eerste geleentheid waarop Jesus sy heerlikheid aan die wêreld bekendmaak, by ’n bruilof plaasvind. Dit is ’n geleentheid van vreugde, feesviering, genot en gasvryheid.

Troues in daardie geweste het gewoonlik nie korter as drie dae geduur nie, en soos vandag was dit baie, baie, baie belangrik dat die wyn nie opraak nie. Vir die wyn om op te raak sou vir die bruidspaartjie ’n geweldige verleentheid gewees het. Dit sou ’n skande vir die bruid se ouers gewees het om nie die wet van gasvryheid te volbring deur vir hulle gaste te voorsien nie.

Jesus se eerste teken is dus om ’n partytjie aan die gang te hou; dit is om ’n getroude paartjie – op hulle dag van blydskap – van ’n groot verleentheid te spaar. Sonder dat hulle, of selfs hulle hoof-kelner iets agterkom (behalwe dat die wyn al hoe lekkerder raak!), gaan hulle voort met hulle fees, geniet hulle die wyn wat voorberei is deur God se wysheid.

Johannes het ’n fyn humorsin gehad. In die eerste plek let hy op dat die water wat Jesus gebruik om wyn mee te maak, eintlik bedoel was vir die Joodse reinigingsgebruike. Dit is dus met goeie rede dat die kelners nie vir die hoofkelner gesê het waar hulle so pas die ‘wyn’ geskep het wat hulle vir hom bring om te proe nie. Hy sou nooit sy mond daaraan gesit het as hy geweet het dis die opwaswater wat hulle vir hom bring nie!

Later sou Jesus en sy dissipels deur skrifgeleerdes daarvan aangekla word dat hulle die reinheidswette verontagsaam wanneer hulle are in die veld pluk en dit eet sonder om hulle hande en voete te was.

Nou omskep Jesus opwaswater in die heerlikste wyn. Daar sou later nie meer water wees vir mense om mee te was nie. So wat? Is dit nie belangriker dat hierdie egpaar hulle vernedering gespaar word nie? Is dit nie belangriker om in hierdie dae die lewe en die liefde te vier nie?

Dis asof Jesus vir ons wil sê, dit gaan nie oor die puntenerige nakom van wette nie, maar of ons die smaak kan geniet wat God se wysheid aan die lewe gee. Die wysheid van God se goeie skepping, dit waardeer alles tot stand kom, is ’n oorvloedige gasvryheid wat welkom heet. Om met wysheid te lewe is om te leer hoe om hierdie gasvryheid na te boots.

Jesus, ’n terloopse gas by die bruilof, is eintlik ook die ewige Gasheer – die wysheid van God in wie ons leef en beweeg en lewe het. Dit getuig van God se nimmereindigende vermoë om die alledaagse in iets heiligs te omskep.

Dit bevraagteken ook die skeiding wat ons so dikwels maak tussen die heilige en die sekulêre. By ’n bruilof in Kana, sê Johannes vir ons, het Jesus sy heerlikheid openbaar. Wat is Jesus se heerlikheid?

Hierdie opmerking het my onmiddellik laat dink aan die Kerkvader van die 3rde eeu na Christus Irenaeus se definisie van God se heerlikheid: “The glory of God is a human being fully alive.”

Jesus se heerlikheid kan dus nie beperk word tot die tempel nie. Dit is nie iets wat ons uithaal om by eredienste te vertoon, net om dit weer in ’n veilige plek weg te bêre tot volgende Sondag nie.

In die lig van wat by Kana gebeur het, kan ons waag om Irenaeus se definisie om te keer: Waar ook al mense – mense, nie Christene nie, net mense – waar ook al mense ten volle lewe, daar kan ons verwag om Jesus se glorie en majesteit, sy skoonheid en heerlikheid te aanskou.

Is dit nie merkwaardig hoe dikwels Jesus se heerlikheid anoniem is nie? Soos by die bruilof in Kana. Byna niemand, selfs nie eers die hoofkelner of die bruidspaartjie, het geweet dat Jesus die water in wyn omskep het nie; en tog het hulle nog tot laat in die aand toe, in die ligkring van sy heerlikheid gedans.

***

Die teoloog, Debbie Thomas, het my hierdie week egter herinner dat hierdie verhaal, net soos ons lewens, nie net ’n storie van oorvloed en feesviering is nie.

Ons aandag val meesal op Jesus – en in my geval op die liters heerlike wyn wat hy gemaak het, maar Thomas herinner ons daaraan dat die verhaal eintlik met sy Moeder begin.

In die eerste sin van sy vertelling gee Johannes al vir ons ’n leidraad dat sy ’n belangrike rol gaan speel. “Op die derde dag was daar ’n bruilof in Kana, en Jesus se moeder was daar. Ook Jesus en sy dissipels is na die bruilof genooi.” Dis asof Johannes wil sê: “Watch die vrou! Moenie sig van haar verloor nie.”

Jesus is die wysheid van God, maar vrou-Wysheid was ook daai dag daar. Te midde van die feesvieringe en afleidings, nog voordat Jesus agtergekom het dat daar iets fout is, let sy moeder op: “Maar hierdie mense het nie meer wyn nie.”

Sou daar op daai dag ’n ‘teken’ op Kana plaasgevind het as Jesus se moeder nie opgelet het dat daar ’n krisis is en met hierdie waarheid vir Jesus onderbreek het nie.

Mens kan amper sien hoe sy na Jesus toe kom en in sy oor fluister: “Hulle het nie meer wyn nie.” Jesus se reaksie is afwysend: “Wat het dit met ons te make? Hoekom pla jy my? My uur het nog nie aangebreek nie.”

Maar haar oortuiging dat Jesus iets hieraan kan en behoort te doen, is net so groot soos haar oortuiging dat iets fout is. Sonder om met Jesus te redeneer, draai sy na die dienaars: “doen wat ook al hy vir julle sê.”

Debbie Thomas dink na oor hierdie rol wat Jesus se moeder speel. Sy sê:

It’s an odd and provocative role, but I’m grateful for it, because it allows me a place in what otherwise feels like an inaccessible narrative.  I have no idea how to turn gallons of water into gallons of wine.  But I do know how to say what Jesus’s mother says. Sometimes, it’s the only thing I know how to say.   “There is need here.”  “Everything is not okay.”  “We’re in trouble.”  “They have no wine.”

Die rol wat Jesus se moeder hier inneem, dink ek help ons om ons eie rol as dissipels van Jesus beter te verstaan. Ons kan nie water in wyn verander nie. En dalk is een van die belangrikste en mees bevrydende lesse dat ons nie hoef nie.

Wat as ons rol eenvoudig is om, soos Maria, met fyn aanvoeling en aandag te lewe sodat ons na Jesus toe te kom en in sy oor te kan fluister: “hulle het nie meer wyn nie.”

“hulle het nie kos om op die tafel te sit nie.”
“hulle het nie genoeg klaskamers nie.”
“hulle is raad-op.”
 “hy het nie vriende nie.”
“ek het nie meer krag nie.”

***

Soos Maria, hoef ons nie die diepe geheimenis van God se bestemde uur te weet nie. Daaroor mag ons maar verkeerd wees. Hoe kan ons dit in elk geval weet?

Tog word ons geroep om met vrymoedigheid die waarheid – hoe pynlik ook al, hoe hopeloos dit ook vir ons mag lyk, hoe magteloos ons ook voor daardie werklikheid mag voel – met vertroue na Jesus toe te neem.

Die versoeking is soms groot om dit nie te doen nie. Ons wil nie die partytjie versteur nie, smeer eerder ’n lagie vernis oor en hoop niemand kom iets agter nie.

Soms is dit juis ons magteloosheid wat ons verhoed om iets te sê: Ons is so bang dat ons dalk geen oplossing sal vind nie dat ons eerder die moeilike waarheid vermy.

Dalk is wysheid dan eenvoudig die vertroue en gehoorsaamheid die skaarsheid en onreg van die wêreld voor die oorvloed van God se genade te kom neerlê;

om nooit op te hou om die gebrokenheid van mense voor die helende sorg van God te bring nie;

om daarop aan te dring dat die oorweldigende dilemmas van ons lewens ’n gehoor ontvang voor die kreatiwiteit van God;

om daarop aan te dring dat die lelike van die wêreld, altyd gesien moet word in die lig van God se heerlikheid.

En om dan, soos Maria vir die dienaars gesê het: te doen wat ook al hy vir ons sê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Lukas 3:15-18; 21-22

13 Januarie 2019

Eerste Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Lukas se vertelling van Jesus se doop in die Jordaan-rivier bied vir ons ’n geleentheid om na te dink oor die betekenis van ons eie doop, waaraan ons so pas weer herinner is.

Wat beteken dit om as gedoopte persone in gemeenskap te lewe?

***

Die teoloog, Henri Nouwen, met wie se werk ek vermoed baie van julle vertroud sal wees, het graag na Jesus se doop in die Jordaan verwys as dié kern belewenis van Jesus se publieke lewe. Die kernmoment van Jesus se bediening was toe hy die stem gehoor het wat vir hom sê: “Jy is my geliefde seun. Oor jou verheug ek my.”

Hier is Jesus op ’n diep, diep manier herinner aan wie hy is: ’n geliefde kind van God.

Onmiddellik na sy doop, gevul met dieselfde Gees wat hom aan hierdie identiteit herinner, word Jesus in die woestyn ingelei. Veertig dae in die woestyn om met hierdie nuwe identiteit te worstel, om vir homself duidelik te maak wat dit beteken om ’n kind van God te wees. Veertig dae vir Jesus om te aanvaar wie hy ten diepste is.

Dit laat ’n mens dink aan die veertig jaar wat die Israeliete in die woestyn moes deurbring nadat hulle ook deur die waters, in hulle geval die waters van die Rietsee, uit hulle slawerny in Egipte ontsnap het. As ’n volk moes hulle ook met ’n nuwe identiteit worstel: hulle moes hulle identiteit as slawe agterlaat en afleer, leer dat hulle aan niemand behoort nie behalwe aan God; leer wat dit beteken om God se kinders en beelddraers te word.

En soos die versoeking vir die Israeliete groot was om terug te draai na die vleispotte van Egipte, waar hulle as slawe darem goed geëet het, moes Jesus ook versoekings verduur. Die versoekings wat Jesus daar moes weerstaan was bowenal die versoeking om hierdie identiteit as geliefde van God te verlaat, die versoeking om te glo dat hy iemand anders is:

“Jy is die een wat klippe in brood kan verander. Jy is die een wat van die tempel af kan spring. Jy is die een wat ander voor jou mag kan laat neerbuig.”

“Nee, nee, nee,” sê Jesus. “Ek is die geliefde van God.”

Daarom is ek nie in die eerste plek wat ek kan verrig nie. Ek is nie wat mense van my nie, nie mense van my verwag nie. Ek is nie wat ek besit nie. Nee, Ek is ’n geliefde kind van God.

Tydens daardie veertig dae moes Jesus leer dat hy aan niemand behoort nie behalwe aan God.

“Jy is my geliefde Seun,” klink die stem uit die hemel.

Dus, ek behoort nie aan myself nie. Maar ek behoort ook nie aan enige iemand anders nie. Ek behoort aan God. Ek is geliefd deur God. God vind vreugde in my.

Dit is waaraan ons onsself vanoggend weer herinner het toe ons ons hande in die doopbak gesteek het. En ek hoop jy kan maniere vind om jouself gedurigdeur, in die loop van jou dae en weke, hieraan te herinner:

Ek behoort aan God. Ek is geliefd deur God. God vind vreugde in my.

Dít is wat Jesus vir homself moes uitmaak in die woestyn. Sy identiteit as God se geliefde hang nie af van sy sukses nie – van die prestasies wat hy behaal het nie; dit hang nie af van sy gewildheid nie – van sy aanvaarding deur mense nie; dit hang nie af van sy mag of vermoëns nie – van waartoe hy in staat is of nié is nie.

Daarom was Jesus se doop in die Jordaan so bepalend vir sy publieke lewe. Aan die begin van sy bediening, nog voordat hy enige iets prysenswaardig gedoen het, is hy daaraan herinner dat sy diepste identiteit gewortel is, nie in homself nie, nie in enige ander nie, maar alleen in die liefde van God. Daar sou tye kom waarop hy geprys sou word, en daar sou tye kom waarop hy verwerp, verraai en verlaat sou word. Daar sou tye kom waarop hy wondere sou verrig, maar daar sou ook tye kom waarop hy die eensaamheid en weerloosheid en magteloosheid van menswees moes omhels.

Dis die groot geheimenis van Jesus se lewe: dat hy in al hierdie omstandighede nooit sig verloor het van sy identiteit in God nie. Maar om dit reg te kry, moes Jesus, soos ons ook vanoggend gedoen het, homself telkens weer herinner aan sy doop, aan daai stem wat sê: “Jy is my geliefde. Ek vind groot vreugde in jou.”

Ons sien hoe selfs Jesus nooit die behoefte ontgroei het om in afsondering en gebed vir God te soek nie, om weer en weer, veral wanneer hy begin twyfel het, te gaan luister vir daai stem wat sê: “jy is my geliefde Seun.”

En dalk is dit al wat gebed is… Om onsself gereeld af te sonder en stil genoeg te word, sodat ’n mens tussen al die stemme wat vir jou sê, “jy is nie goed genoeg nie,” “jy behoort nie hier nie,” “dit is hopeloos,” weer herinner te word aan ons diepste identiteit as geliefdes.

En die rede hoekom ons daarvoor moet stil word is omdat, soos jy weet, jou eie stem gewoonlik die luidste en die mees afbrekende kan wees.

***

Ek weet nie van julle nie, maar dit bied vir my groot troos… en hoop… om te hoor hoe selfs Jesus aan hierdie identiteit herinner moes word en hoe hy keer op keer weer na hierdie waarheid moes terugkeer. Om te sien hoe selfs Jesus God se genade en sorg weer en weer moes ontvang, laat my so bietjie minder soos ’n loser voel. Dit troos my. Dit gee vir my hoop.

En tog, vir baie mense was hierdie verhaal juis ’n verleentheid en ’n struikelblok. Ons lees immers hier hoe die Messias saam met die massas, sondaars van elke skakering, deur ’n populistiese moeilikheidmaker, Johannes, in ’n modderige rivier gedoop word!

Vir baie mense was dit juis hierdie gerig, dat Jesus deur Johannes gedoop is, wat die duidelikste teken was dat hy nie die Messias is nie! Hoe kan die Seun van God saam met sondaars ’n doop van bekering ondergaan!? Waarvoor moes Jesus hom bekeer?

En tog het die evangelieskrywers soos Lukas gekies om Jesus se doop ’n prominente plek in hulle vertellings van sy lewe te gee. Ten spyte van die verleentheid, het die vroeë kerk dikwels teruggekeer na Jesus se doop om oor die betekenis van hulle eie doop na te dink

Om gedoop te word is om saam met Jesus in die Jordaan in te skuifel. En soos ek in die water afsak, sterf ek aan die ou mens – met sy die slawe-identiteit, met sy selfhaat, met sy selfsug, met sy eiewaan. En dan, soos ek uit die water uit opstaan, staan ek saam met Jesus op, soos hy op die derde dag opgestaan het: Ek is ’n geliefde. Ek behoort aan God. God vind groot vreugde in my.

Soos ons vroeër saam bely het, neem ons in ons doop deel aan die dood en opstanding van Jesus Christus.

***

Soos die vroeë kerk verder oor hierdie verhaal nagedink het, het hulle interessante verbintenisse begin opmerk tussen hierdie storie en nog ’n verhaal waarin daar water en gees en ’n stem was – die skeppingsverhaal uit Genesis.

In die begin, was daar ’n waterige chaos… en oor die chaoswaters was daar die Heilige Gees… en toe ontspring daar ’n wêreld. En God sê: “dit is goed.”

Die water en die Gees en die stem. ’n Mens kan sien hoekom die vroeë Christene die verband gemaak het tussen die doop en die nuwe skepping.

Die doop is ’n nuwe begin van God se kreatiwiteit. Dit is om, soos wat die asem van God oor die chaos van ons lewens waai, in God se pragtige orde in te beweeg. Soos wat Jesus uit die rivierwater opgekom het en die stem van die Vader hoor, so sê God by elke persoon se doop: “jy is my geliefde kind.” En met hierdie woorde begin ’n hele nuwe werklikheid waarin ons die weg saam met Jesus stap.

***

Die merkwaardige ding van hierdie herskepping is wat dit van Jesus verg. Dit verg dat hy in die dieptes van ons menslike chaos ingedompel word. Jesus moet in die dieptes van ons menslike werklikheid – in ons sinneloosheid, in ons hartseer en ellende, in ons weerloosheid en gebrokenheid – in die dieptes in moet Jesus neerdaal om ons van binne af te herskep.

Die nuwe skepping wat deur die doop tot stand kom is dus nie ’n mensheid wat altyd in beheer van alles gaan wees nie, wat altyd suksesvol gaan wees nie. Dit is ’n mensheid wat vanuit die dieptes van ons chaos, tog ’n hand kan uitsteek om aangeraak te word deur die hand van God.

Ek wil afsluit met een of twee gedagtes van die Britse teoloog, Rowan Williams, waarin hy reflekteer oor wat die beteken om as gedooptes te lewe.

Die weg van ’n gedoopte, sê hy, is ’n gevaarlike een. Ons moet eintlik ’n waarskuwingsbordjie vir ons doopvont kry wat sê: “As jy hierdie tree gaan neem, as jy in hierdie dieptes gaan ingaan, gaan dit opwindend en transformerend wees, dit gaan lewe-gewend wees, maar dit gaan baie, baie gevaarlik wees.”

Want, sê Rowan Williams: “If we were to ask the question, “where might you expect to find the baptized?” one answer is, “in the neighbourhood of chaos.”

“It means you may expect to find Christian people near to those places where humanity is most at risk, where humanity is most disordered, disfigured and needy. Christians will be found in the neighbourhood of Jesus – but Jesus is found in the neighbourhood of human confusion and suffering, defenselessly alongside those in need.”

Waar kan ons verwag om Christene te vind? In die buurt van die wêreld se chaos.

Maar dan gaan Williams vêrder: “I am inclined to add that you might also expect the baptized Christian to be somewhere near, somewhere in touch with, the chaos in his or her own life… A baptized Christian ought to be somebody who is not afraid of looking with honesty at that chaos inside, as well as being where humanity is at risk, outside.”

Om te sê ek is gedoop is dus nie om ’n ekstra waardigheid bo ander te hê nie, dis nie om ’n hoër klas mens te wees nie; dis veel eerder om ’n dieper solidariteit met alle mense te aanvaar en te betoon.

In die proses waardeur ek ontdek wie ek is, ontdek ek ook wie alle ander mense, alle skepsels van God, ten diepste is. As ek ’n geliefde is, dan is alle ander mense ook geliefdes. Alle mense behoort aan God en daarom aan niemand anders nie – ook nie aan my nie.

’n Byeenkoms van gedooptes is daarom nie ’n versameling bevoorregte, afgesonderde elites nie, maar ’n versameling mense wat mekaar help om te aanvaar wat dit beteken om in die hart van ’n morsige, behoeftige, chaotiese werklikheid te leef. Om dit anders te stel: ’n Mens gaan nie in die Jordaan rivier in sonder om ’n klomp modder op te skop nie!

Die groot misterie van Christenwees is dus: om in die dieptes van God se oorvloedige liefde gedompel te word en, terselfdertyd, in die dieptes van die wêreld se lyding en ellende en sonde.

Ons is vanoggend daaraan herinner dat dit is waar Jesus kies om te staan.

Die vraag waarmee ons vanoggend hier weggaan is of dit ook is waar óns kies om te staan?

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.