Welcome to the community of the wounded

17 April 2019

A Holy Week Meditation on Wednesday of Waiting by Helgard Pretorius

Parable: Where to find the Messiah?

We begin with an old legend in the Talmud:

~ Where to find the Messiah? ~

Rabbi Yoshua ben Levi asked Elijah the prophet, “When will the Messiah come?”

Elijah replied, “Go and ask him yourself.”

“Where is he?”

“Sitting at the gates of the city.”

“How shall I know him?”

“He is sitting among the poor covered with wounds.
The others unbind all their wounds at the same time and then bind them up again.
But he unbinds one at a time and binds it up again, saying to himself,
‘Perhaps I shall be needed: if so I must always be ready so as not to delay for a moment.”

Reflecting on this parable, Henri Nouwen, notes that it raises many questions, such as: How does the prophet know when the Messiah will come or where he might be found? Why would the Messiah be found outside the gates of the city? Why sitting among the poor? Why covered with wounds? Why changing bandages, others’ and his own, one at a time?

The picture that is painted before our eyes is of the Messiah as a suffering servant and a wounded healer, an image that first comes to us through the prophets, such as in Isaiah 53. His place is among the poor. He tends to his own wounds as well as the wounds of others, in anticipation of the moment when he will be needed.

So it is with all servants of God. We are called to be wounded healers who look after our own wounds and at the same time prepare to heal the wounds of others.

On this Wednesday of Holy week, which I have heard is traditionally known as the Wednesday of Waiting, it is fitting that we reflect on our woundedness, which is also Christ’s woundedness.

To that end, I would like to share with you just a few insights – not a sermon, just a thought or two – on how we might read the gospel from the perspective of trauma. We will then move from our thoughts down into our hearts. I will lead us through a guided meditation of about 10 minutes. We conclude by listening to another piece of music, before departing in silence.

Reflection: Reading the gospel through the lens of trauma

I have been reading the work of a North American theologian called Shelly Rambo, and she has really helped me see how what we know about trauma, might change the way in which we read the Bible.

In two well-received books, Spirit and Trauma: A Theology of Remaining (2010) and Resurrecting Wounds: Living in the Afterlife of Trauma (2017), she presents the view that trauma is not one more issue that theology addresses, but a lived reality from which Christian traditions need to be fundamentally rethought.

“Trauma brings to theology a new ignorance,” she says. Knowing what we know about trauma, theologies that apply a redemptive gloss or soothing bandage over festering wounds, not only sound hollow and unconvincing, but can also dangerously partake in suffering’s repetition.

So, Rambo suggests that we could benefit from reading the gospel through what she calls the lens of trauma. It is a lens that illuminates possible readings that are hidden from view in the way we normally read the Bible.

I will first say something about this lens, and then I will give a brief example of how applying this lens, helps us see something that was always there, but hidden from view.

Now, of course, Trauma has always been with us, but the concept of ‘trauma’ and the field of ‘trauma studies’ is relatively young.

The term trauma first became popular after WWII and burst into everyday speech in the 1980’s with the notion of ‘Post Traumatic Stress Disorder’ (PTSD).

It is the idea that experiences of loss or violence leave behind a hidden wound – trauma literally means ‘wound’ in Greek – that remains alive long after the initial occurrence of violence.

This insight fundamentally changed the way that we view and deal with human suffering. Trauma studies allows us to linger on this elusive nature of suffering that does not remain in the past, but continues to inhabit or haunt the present.

Trauma manifests on at least three fronts: it distorts our experience of ‘time’, of the ‘body’ and of ‘language’. Let me say something about each of these:

Firstly, trauma manifests as distortions of our human sense of time. Anyone familiar with PTSD, for instance, will be able to tell you that time does not ‘heal all wounds’, as the cliché goes. Rather, time is part of the wound itself. Distortions in time are what constitute the wound.

This complex relationship between trauma and time is evident in a comment recently made by our president Cyril Ramaphosa at Winnie Mandela’s funeral. He said that we as South Africans are “damaged by our past, numbed by our present and hesitant about our future.”

In trauma, the flow of time from past to present to future is disrupted. The past invades the present to the extent that the violence and suffering of the past is relived and repeated. Such invasions often result in the loss of the present as a time of initiative and agency. Trauma also impairs one’s ability to reckon with the future, as plans and hopes make way for the task of anxiously avoiding situations that might trigger a debilitating flashback. Trauma theorists often speak of trauma’s ‘double structure’ to refer to how an initial traumatic occurrence can have a belated awakening, even years later, unexpectedly, apparently without rhyme or reason.

Rambo tells of a conversation she had had with a man from New Orleans twenty-nine months after the destruction caused by Hurricane Katrina about how they were getting along. He told her about a strong drive to claim that New Orleans was back to normal: “People keep telling us to get over it already.” However, such language of restoration obscured the many ways in which things were not back to normal. Then he said: “The storm is gone, but the ‘after-the-storm’ is always here.”

Trauma studies teaches us that suffering and loss cannot be isolated to a particular time and place. Life after suffering, life after death, is life marked by death and loss; it is wounded life. The storm is gone, but the ‘after-the-storm’ is always here. I am sure that we can all attest, in one way or another, to how suffering or loss lingers or remains. The treatment was successful, but the scars, these I always carry with me… we said farewell, we have done our mourning, but actually, we are still saying goodbye…

The same can certainly also be said of historical, communal traumas:

Apartheid is over, but the ‘post-Apartheid’ is always here – its poisonous effects are still painfully palpable, visible. Conscription has ended, yet the border sill haunts many of us, even if we cannot recognise it, even if we don’t have the language to speak of it.

Secondly, trauma studies has also made us more aware of how traumatic experiences are registered and remembered by our bodies, often in ways that escape conscious thought and awareness. Psychiatrists and neuroscientists, have recently shed important light on how traumatised bodies can ‘keep the score’ in debilitating ways that keep us trapped in the past and unable to give adequate expression to our experiences. They have also shown how, very often, therapies focussed on speaking, or telling your story, are not as affective as one might expect – while therapies with a stronger focus on the body, such as meditation or yoga, can deliver surprisingly positive results.

Thirdly, trauma exposes the fragility of language. The traumatic is exactly that which cannot be assimilated or integrated into our personal and collective narratives. It is the unclaimed experience that nevertheless makes itself felt in the present, thereby placing us in the impossible position of having to speak the unspeakable. This loss of speech often deepens the suffering of traumatised persons for it isolates them from their community. The inability to communicate severs bonds of trust, causing our social world to disintegrate along with our sense of self and identity.

Furthermore, the difficulty of speaking of traumatic experiences is linked to the vulnerability of witnessing to such experiences. Internally, one even doubts one’s own experience, while externally, traumatic wounds become easy to dismiss, deny or cover over.

Rambo also points out how, faced with trauma, our Christian language and stories, while “Christianity claims to offer healing,” can become “implicated in the covering up and covering over of wounds that lie beneath the surface.” It is not that Christians deny the existence of wounds per se but, that we tend to “spiritualise, interiorise or privatise the wounds.”

So, to recap, trauma distorts our experience of time, it is located deep in our bodies (and our communal body or community) and it reveals the limitations of our language. As South African’s it should be immediately obvious how these insights can be applied to life in South Africa today. To use Rambo’s terminology, South Africans are living in the ‘after-life’ of a number of historical traumas. These wounds are not historical wounds, if by that one means wounds that have passed. Rather, these are a hidden wounds, painfully alive and powerfully active, living under our collective skin.

What might it mean to witness to Christ when the after the storm is always here?

One of Rambo’s most important contributions is to reclaim what she calls the ‘testimonial’ character of Christian witness as truth-telling, lament, confession of guilt – different ways of giving testimony to what is unspeakable, unclaimed, hidden, repressed.

By speaking of testimony, she wants to compliment the more dominant ways in which Christian’s witness to the gospel: through ‘proclamation’ (where we preach or teach the gospel); and through ‘imitation’ (a life of discipleship that embodies Christ’s example).

Alongside, proclamation and imitation, Rambo wants to recall that neglected aspect of the Christian tradition that bears witness by simply giving testimony to human suffering. This testimonial character of Christian witness means that we position ourselves in respect to suffering and wounds in ways that allow hidden truths to emerge through the cracks.

***

Such an understanding of Christian witness as testimony comes to light when she applies her lens of trauma to the Bible. In her book, Resurrecting Wounds, Rambo rereads the famous narrative of Jesus’ resurrected return to his disciples in John 20:19-28, from the perspective of trauma.

It is late at night, on the Sunday after Jesus’ brutal crucifixion. The disciples (traumatised?) are on lockdown. In fear of being persecuted by the same people who murdered Jesus, they are hiding in a room with the doors barricaded. Suddenly, Jesus appears among them, almost ghostlike, except that he is flesh and bones like them. He blesses them, “Peace be with you!” and then, immediately, shows them his hands where he still bears the wounds of where nails pierced them; also the wound on his side where the spear entered his body.

We are all familiar with how the story unfolds. One of the disciples, Thomas, was not there on this occasion. When he hears the other disciples’ account of what happened he defiantly claims that he would not believe, “unless I see the mark of the nails in his hands, and put my finger in the mark of the nails and my hand in his side.” Eight days later, when the disciples were again gathered in the room – still on lockdown, but with Thomas present on this occasion – Jesus appears again. “Peace be with you!” he blesses them. Then Jesus, standing, wounded before his apostle, repeats the words that Thomas spoke when Jesus was absent. He invites Thomas to bring his finger and put it in his wounds, to take his hand and thrust it into his side. “My Lord and my God!” Thomas exclaims in response.

What is this story about? The dominant interpretation is that this is a story about faith, or rather about doubt. It is, after all, the story of the ‘doubting Thomas’. “Do you believe because you have seen? Blessed are they who have not seen and yet believe.” Faith is more than sight; trust is more than certainty; don’t be like the sceptical Thomas who requires proof; believe and you will have life. We have all either heard or preached the sermon. Something, however, gets lost in this interpretation. Interpreters following this line tend to overlook or belittle the importance of wounds surfacing on the body of the resurrected Jesus.

However, interpreters like Shelly Rambo invite us to take seriously the fact that God’s resurrecting work includes the resurrection of wounds. They ask a different set of questions to the same text:

What remains untold or unsaid in this wound-story? What does it mean that God, in raising Jesus, also raises his wounds, bringing them from the dark and inaccessible grave into the light – within view, within reach? What is the significance of wounds surfacing in the midst of the worshiping community gathering around the risen Jesus? How should we interpret the invitation to see and touch Jesus’ wounds? Are his wounds just unimportant background to a story about belief and doubt? Or can we allow ourselves to acknowledge them as an integral part of a story about how God raises us to reconciled life in the community of the wounded?

For me, the surfacing of wounds on the body of the risen Jesus and the invitation to see and touch those wounds is a compelling Easter-message of how God is at work in history to bring wounds from the dark and inaccessible grave to the light, to where they are within reach, to where they can be touched and tended and transfigured.

Easter hope is not about triumphally glossing over wounds, but about finding joy in the possibility of wounds being brought to light so that they may become transfigured.

***

We return to the parable with which we began and Henri Nouwen’s idea of us being wounded healers.

“Nobody escapes being wounded,” he says, “We all are wounded people, whether physically, emotionally, mentally, or spiritually. The main question is not “How can we hide our wounds? so we don’t have to be embarrassed,” but “How can we put our woundedness in the service of others?” When our wounds cease to be a source of shame, and become a source of healing, we have become wounded healers.”

What I found quite striking in the parable we began with, is that even Christ, needs to be tending to his own wounds, in order for him to become a healer for others. It made me realise that facing my own woundedness might require more courage than helping others with their healing.

We now move to a guided meditation. It is an opportunity to tend to our own woundedness, not to celebrate our victimhood, but as a step towards heeding Christ’s call to become wounded healers. The premise of the meditation is this image of the resurrected Christ, who, like those suffering from trauma, continues to bear the wounds of his crucifixion and invites us to see and touch and tend to his wounds.

Guided meditation: Welcome to the community of the wounded

Become quiet before God in prayer – in whatever way you choose. Perhaps by simply closing your eyes and becoming silent for a time, or by relaxing your body, or by slowly deepening your breath for a while… continue doing this until your mind has become calm…

Now focus your thoughts on Christ. Think of Jesus’ body… think of when he became hungry, thirsty, tired, or sad. Try to focus your thoughts on the body of Jesus in the narratives…

Now focus your thoughts on his hands and feet. Wait patiently until you begin to see the wounds; or until he shows them to you.

“Be not afraid,” Christ says to you, “Welcome to the community of the wounded. Here it is safe to be wounded.”

Let this knowledge and this peace flow through you now.

Wait patiently for the courage to speak with Christ about your wounds. That moment may not arrive now; be patient with yourself and only share your thoughts and feelings when you are ready. Perhaps it is enough to dwell in Jesus’ invitation: Be not afraid. Welcome to the community of the wounded. Perhaps it is enough to know that you are safe here, even as you are wounded.

If you can speak, speak from the hart: tell Christ what is unspeakable.

When your words run out, see how Christ is sitting next to the Father. See how he is showing his hands and feet to the Father saying, “do you see these scars: this is what our brother and sister is trying to speak of, but for which there are no words.”

Amen.

Lukas 19:29-44

14 April 2019

Palmsondag & Doop
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Andre Bartlett beskryf iewers Jesus se intog in Jerusalem op Palmsondag as sy “intog in vyandsgebied.”

Dit is ’n baie akkurate beskrywing, want met sy intog in Jerusalem begin die beslissende konfrontasie tussen Jesus en die leiersfigure wat in beheer was van die Joodse volk.

Jerusalem was vyandsgebied, se hy, omdat dit “die sentrum was van hulle wat Hom van die begin af gewantrou het, toenemend weerstand gebied het teen sy optrede en begin soek het na ’n manier om van Hom ontslae te raak.”

“Met sy intog daag Hy die mag van die vyand uit, omdat Jerusalem nie bedoel was om die sentrum van menslike uitbuiting en magsuitoefening te wees nie, maar om die stad van God te wees; d.w.s. die sentrum van God se shalom, God se orde van reg en geregtigheid, omgee en ontferming; ’n orde wat totaal anders lyk as die wanorde van menslike uitbuiting, verdrukking en die instandhouding van onregverdige sisteme.”

***

Daarom was dit ook gepas dat Jesus se aankoms in Jerusalem oorvleuel het met die Pasga-fees van die Jode – die groot feesdag waarop God se oorwinning oor slawerny en onderdrukking gevier word.

Op daardie stadium was Jerusalem beset deur die Romeinse ryk. Pontius Pilatus, Goewerneur van Judea verteenwoordiger van die Romeinse ryk en van die Pax Romana (27 v.C. tot 180 n.C.), die Romeinse Vrede.

Rome het geheers deur middel van plaaslike heersers (in Jerusalem was dit die ryk familiehoofde, die priesters, die skrifgeleerdes). In ruil vir allerhande belastings, wat die priesters en familiehoofde gehelp het om in te vorder en na Rome te stuur, het Rome weer vir die plaaslike leiers militêre en politiese beskerming gebied.

Gedurende die Pasga-fees het die stad oorgevloei van mense. Die populasie groei gedurende daai week van 50 000 na 200 000 – dit is ’n drukpot van emosies, van pynlike herinneringe, van verkalkte woede en frustrasie.

Oral roep mense “Hosanna!” wat letterlik beteken “red nou!” Die vraag na redding, na verlossing, na God se oorwinning oor die bose was dringend en opdringend. Dit was nie ’n abstrakte vraag vir teoloë om te bepeins nie, maar ’n diep sug wat tasbaar regdeur die stad gehoor en gevoel kon word.

[Met die verkiesings wat al hoe nader kom, is daar ’n soortgelyke energie in ons land se stede.]

***

In ’n baie interessante boek, wat vir ons ’n geskiedkundige perspektief bied oor die laaste week van Jesus se lewe, skryf die twee Bybelwetenskaplikes, Dominic Crossan en Marcus Borg, dat daar heel waarskynlik twee intogte op daardie ‘Palmsondag’ in Jerusalem plaasgevind het.

Die een, uit die Ooste, dié van Jesus, het ons so pas van gehoor. Maar daar was ’n tweede intog, uit die Weste, waarvan Lukas se eerste hoorders al te bewus sou gewees het, toe hulle die storie van Jesus op die geleende donkie gehoor het.

Met die aanbreek van die Pasgafees sou Pilatus vanaf sy somerpaleis op die Weskus van Israel opgetrek het na Jerusalem. Dit sou ’n massiewe intog gewees het: vlae, tromme, trompette, gewapende soldate, vuurwaens en ruiters op perde.

Verbeel dit vir ’n oomblik: sien die glans van die son op die metaal van die wapens; hoor die lawaai van die hoewe en die tromme, die blaas van trompette en die gejuig van die skare; ruik die sweet van die perde, die stof wat oral opgeskop word; voel die geskud van die aarde, die spanning en vrees in die lug.

Midde van die intog sou die Goewerneur, in militêre drag geklee, op ’n perd die stad binnekom. Volgens wet mag niemand behalwe hy op daardie perd gery het nie. ’n Sirkus van mag en krag om die plaaslike bevolking sonder enige twyfel bewus te maak van wie in beheer is. Dis hoe die vrede van Rome werk.

En die koste om hierdie propaganda-masjien aan die gang te hou? Wie betaal die rekening?

Die armes, natuurlik, wat met hulle offergawes Jerusalem to stroom. Die tempelterrein bedrywighede het verseker dat belastings betaal word. En soos die Romeinse ryk uitbrei, word al hoe land en besittings en welvaart van mense afgeneem en teruggelei Rome toe.

Ons moet probeer om ’n gevoel te kry vir hoe alomvattend en oorweldigend van aard sulke groot oorheersings-sisteme is. Wat so ’n sisteem so effektief maak is dat naderhand so normaal word. Dit beperk ’n mens se verbeelding sodat dit mettertyd na die enigste werklikheid lyk, die enigste moontlike oplossing, ons enigste redding en verlossing.

So word ’n mens ingesuig in die logika van probleme oplos met mag en geweld en vrees; ’n logika van hebsug en gierigheid. Neem die Joodse leiers as ’n voorbeeld. Meeste van hulle was op ’n persoonlike vlak nie slegte, bose individue nie.

Dis die aard van die bose: dis nie iets daar buite nie. Dit sluk ons in. Soos iets met groot swaartekrag betrek dit alles rondom dit in ’n bose kringloop. Op die oog af belowe dit redding en vrede, maar dit bly ’n sisteem van oorheersing. Selfs al wil ons dit teenstaan, is ons geneig die bose na te boots, probeer ons om die bose met die bose te bestry, volgens sy eie logika van mag en kompetisie.

Maar dan, vanaf die Ooste, via die klein dorpies van Betfage en Betanië, wys Jesus vir ons ’n ander weg. Hy bring verlossing. Hy bring God se vrede en geregtigheid.

Vir daardie vrede om grond te vat moet hy egter eers die mense van Jerusalem – en vir ons – verlos van hulle gehegtheid aan die vrede wat Rome vir ons belowe. Ons moet eers verlos word van ons betowering deur menslike vertonings van krag, van ons vaskleef aan mammon; van ons verslawing aan geweld en sekuriteit.

Jesus wil ons verbeeldings vrymaak van die beklemmende atmosfeer van Rome sê, mag, sodat ons weer God se alternatiewe koninkryk kan sien.

Daarvoor het Jesus sy eie prosessie, baie strategies beplan. Sy prosessie is ’n vorm van protes-kuns. Jesus skep ’n parodie van wat in die Weste van die stad aangaan:

Rome se rykdom is bekom deur besittings af te vat, deur die invordering van ondraaglike belastings. Jesus moet ’n donkie by iemand leen.

Keisers kom stede binne op perde wat vir hulle gereserveer is. Vir Jesus het die God ’n donkie voorberei, en hoewel niemand al ooit op hierdie donkievul gery het nie (dit sou dus geskik wees vir ’n koning) sal hierdie donkie weer aan sy eienaar terugbesorg word, baie mense sal in die toekoms nog op hom ry.

Pilatus kom vanaf sy somerpaleis; Jesus is afhanklik van die gasvryheid van melaatses in die klein dorpie Betanië op die uithoeke van die groot stad. Ons het verlede week gehoor oor die vreeslose gasvryheid wat Jesus in Betanië ontvang het.

Pilatus beset die stad met groot lawaai en bohaai, ’n multi-miljoen dollar propaganda masjien, betaal deur dieselfde mense wat dit manipuleer, Jesus word gevolg deur al die mense wat hy op sy weg na Jerusalem gehelp het, wie hy genees en gevoed het. Hulle het nie baie nie, maar wat hulle het, dit gee hulle: hulle gee hulle klere vir Jesus se saal. Hulle gooi hulle bo-klede voor Jesus uit om vir hom ’n pad te maak. In plaas van vlae, pluk hulle maar takke van die bome af.

Op hierdie kreatiewe manier, gebruik Jesus parodie en satire om die absolute oormatigheid van die Romeinse weermag-masjien bloot te lê. Hy terg vir Rome, hy spot met die keiser, hy is soos die seuntjie wat uitwys dat die Keiser eintlik kaal is. Hy sien deur die oorbodige magsvertoning en wys dit uit vir die sirkus wat dit eintlik is.

So daag hy nie net Romeinse ryk uit nie – maar ook die Joodse drukgroepe wat vir Rome op sy eie speelveld wou aanvat, naamlik deur politieke mag of militêre geweld. Daarom is Jesus se eerste publieke optrede nadat hy in Jerusalem aangekom het om die tempel te reinig.

Anders as Rome, wat vrede handhaaf deur die swaard, vergestalt Jesus self die vrede wat hy verkondig in die nederige, diensbare manier waarop hy die stad ‘beset’. Van sy doop in die Jordaanrivier, tot sy intog in Jerusalem, is dit een lang spoor goeie werke waardeer hy mense wat op verskillende maniere gevange was vrygemaak het en verwerptes ingesluit het.

Hy stort trane oor Jerusalem, al is dit vyandsgebied. Hy bring bevryding vir so wel die onderdrukte as die onderdrukker.

***

So leer Jesus vir ons dat die weg so belangrik is soos die einddoel. ’n Mens kan nie vrede as jou doel bereik as geweld en onderdrukking jou voertuig is nie. Die weg van vrede is egter ook die lang en nederige weg van broosheid.

Waar ons uitkom, hang af van waar ons begin, hoe ons daarheen ry.

Op hierdie Palmsondag waarop ons ook die doop vier, moet ons dalk ook terugdink aan die begin van die lydenstyd, waar ons herinner is aan Jesus se doop. Dalk sien ons eers die volle uitwerking van Jesus se doop op Palmsondag, by sy intog in vyandsgebied. Want op daardie dag, was dit krities dat hy geweet het wie hy is, aan wie hy behoort, en waarvoor hy staan.

Dalk is dit ook die betekenis van ons doop: dat ons daardeur gesalf word vir ons eie intog in vyandsgebied, ons eie intog in ’n wêreld wat kies vir die vrede van Rome eerder as die lewegewende sjaloom van God.

Soos die tempelterrein wat gewemel het in diens van Rome se vrede, eerder as God se lewegewende sjaloom, kan ons tempels en ons lewens ook vir God se sjaloom geslote wees. Al is dit nie ons bedoeling nie, kan ons deur die brute swaartekrag van ’n magsisteem ingesuig word en begin sig verloor van enige alternatief.

Dan het ons dae soos vandag nodig om weer herinner te word wie ons ten diepste is, aan wie ons behoort, waar ons vandaan kom en waarheen ons op pad is.

Vandag begin ons intog in die Groot Lydensweek in. Ons word opgeroep om vir Jesus te volg, deur Goeie Vrydag na Paassondag, deur Jesus kruisdood na sy opstanding.

By hierdie drempel los ek ons met net ’n paar vrae – geen antwoorde nie. Vrae wat ons as pelgrims op Jesus se weg, as dissipels van Jesus hierdie week saam met ons kan dra. Pelgrims moet lig reis – hulle het alleen plek vir vrae, antwoorde is te swaar.

In watter prosessie is ons/ek? Met watter logika voer ek die stryd teen die bose?

Waar is my Betanië? Waar word ek geestelik en liggaamlik versorg en gevoed sodat ek met moed en doelgerigtheid op die beslissende oomblik oor die drempel kan tree? Hoe kan ek – in my eie lewe – God se vrede nie net ’n eindbestemming maak nie, maar ’n lewenswyse – nie net ’n doel nie, maar ook die weg wat daarheen lei?

Johannes 12:1-8

7 April 2019

Vyfde Sondag van Lydenstyd
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Hoofstuk 11 en 12 in Johannes se evangelie is twee polities-swaar-gelaaide tekste.

Net voor en net na die gebeurtenis wat afspeel in die huis van Lasarus, Martha en Maria, vind ons twee komplotte tot moord, twee besluite om dood te maak.

Jesus het so pas vir Lasarus, sy geliefde vriend uit die dood opgewek. Byna die hele hoofstuk 11 van Johannes se evangelie word aan daardie aangrypende vertelling gewy. In die hart van die evangelie vind ons die teken per excellence wat getuig dat Jesus die opstanding en die lewe is.

Ons lees dat baie mense wat gesien het wat Jesus gedoen het, in hom geglo het; maar dat sommige van hulle na die Fariseërs toe gegaan het om vir hulle te vertel wat Jesus gedoen het. Op grond van wat hulle gehoor het, het die Fariseërs en die leierpriesters (mense wat gewoonlik nie veel ooghare vir mekaar gehad het nie) ’n vergadering van die Sanhedrin (dit is die hoogste hof van die Jode) byeengeroep en vir mekaar gesê:

“Wat gaan ons maak? Want hierdie man doen baie tekens. As ons hom so laat aangaan, sal almal in hom glo en sal die Romeine kom en ons plek en ons volk vernietig.”

In die oë van die politieke en godsdienstige leiers was die opwekking van Lasarus die gevaarlikste ding wat Jesus kon gedoen het. Deur die dood te oorwin, het Jesus die kragtigste wapen in die hande van die Romeinse ryk van hulle af weggeneem: vrees vir die dood.

As die mense nie meer die dood vrees nie, hoe kan die Romeinse ryk oor hulle heers? As hierdie Jesus mag het oor die dood, en die volk begin om in hom te glo (soos wat al hoe meer mense besig is om te doen), sal hulle vrees vir die dood nie meer teen hulle gebruik kan word nie. Dan sal hulle vry wees. Dan die Jode nie meer met die klip, en die Romeine nie meer met die swaard en die kruis, beheer oor die volk kan uitoefen nie.

So besluit die Sanhedrin om eerder vir Jesus dood te maak. Beter dat een man sterf, as wat die hele volk ondergaan. Jesus, nou iemand met ’n prys op sy kop, moes woestyn toe vlug, omdat die boodskap uitgegaan het dat enige iemand wat vir Jesus sien, dit moet rapporteer. Net voor ons by vanoggend se teks uitkom, lees ons dat almal op die uitkyk was vir Jesus.

Dit was amper tyd vir die Pasga-fees en Jode van regoor die Romeinse ryk was daarvoor op pad na Jerusalem toe. Oral het mense onder mekaar gewonder, gaan Jesus dit durf om die fees by te woon?

***

Intussen was Jesus wel op pad Jerusalem toe. Van Efraim, in die woestyngebied, trek Jesus toe ’n bietjie nader na Betanië, ’n klein dorpie net buite die stad. Daar gaan hy tuis by Lasarus – en Johannes herinner ons onmiddellik daaraan dat dit die Lasarus is wat Jesus vroeër opgewek het.

[Terloops, toe die storie van Lasarus se opwekking vertel is, het Johannes ook ’n verwysing gemaak na die “Maria wat die Here met geurige olie gesalf en wat sy voete met haar hare afgedroog het.” Dit is duidelik dat Johannes die verband tussen die twee vertellings wou beklemtoon.]

Martha het hulle bedien en Lasarus was een van die wat saam met Jesus aan tafel gesit het.  Kom ons staan eers hierby stil: by die gasvryheid van Lasarus. Dit is ’n voorbeeld van vreeslose gasvryheid. Gasvryheid wat glo in die opstanding.

Soos ek vroeër genoem het, was daar, buiten die komplot om Jesus te vermoor, nóg ’n komplot tot moord, wat net ná vanoggend se teks volg. Tydens sy se besoek aan Betanië het dit gou uitgekom dat Jesus by Lasarus tuisgegaan het, en so was daar ’n groot skare wat in Betanië saamgedrom het – nie net om vir Jesus te sien nie, maar ook vir Lasarus – die opgewekte. Ons lees dat die leierpriesters, toe hulle hiérvan hoor, dat mense ook vanweë Lasarus in Jesus begin glo het, planne beraam het om óók vir Lasarus dood te maak.

Deur sy waagmoed en troue vriendskap leer Lasarus vir ons wat dit beteken om te glo dat Jesus die opstanding en die lewe is. Om in die opstanding te glo gaan nie net – of selfs in die eerste plek – oor wat met ons gebeur nadat ons eendag doodgaan nie – dit gaan oor die lewe!

Lasarus het gesterf, en in Christus het hy opgestaan (dit bely ons ook van onsself as gedooptes): nou getuig Lasarus dat Jesus die lewe en die opstanding is – nie deur woorde nie, maar deur sonder vrees vir Jesus gasvryheid aan te bied. Hy plaas sy lewe op die spel ter wille van die waardes en die visie van Jesus, wat vir Jesus belangrik is.

Vanweë sy geloof in die opstanding is Lasarus bereid om te sterf – aan homself, en aan die vrees wat, nog voordat ons dood is, reeds die lewe uit ons dryf. In Christus is Lasarus vry – vry van die vrees en vry vir die liefde. Vry om vir Jesus in sy lewe te huisves – letterlik deurdat Jesus by hom tuisgegaan het, maar ook simbolies, deurdat Lasarus nou die gasvryheid van Jesus in sy lewe beliggaam.

Om in die opstanding te glo is om, in ’n wêreld wat daarteen vyandig is, bereid te wees om ons lewens te gee vir dit waarvoor Jesus sy lewe gegee het, dit is om Jesus se passie met hom te deel in ’n wêreld wat die evangelie wil arresteer en stilmaak.

***

Kom ons draai nou na Maria, wat terwyl Jesus saam met Lasarus aan tafel was, ’n derde van ’n liter van die kosbaarste reukolie geneem het om Jesus se voete te salf, en daarna sy voete met haar hare afgedroog het.

Haar gebaar is ’n teken van haar dankbaarheid aan Jesus wat haar broer Lasarus uit die dood opgewek het. Dit verduidelik reeds die oorvloedigheid van haar gebaar: want hoeveel kos ’n mens se lewe? 300 denarii? 300 000 denarii?

Dit is onmoontlik om ’n prys te stel aan die geskenk wat Jesus vir haar en haar suster gegee het, toe hy vir Lasarus uit die donker graf uitgeroep het en aan haar terug versorg het.

Maar daar lê nog ’n dieper betekenis in haar gebaar, buiten haar dankbaarheid. Sy weet wat dit vir Jesus kos dat hy vir Lasarus opgewek het. Sy weet dat haar broer se lewe Jesus se lewe sal kos. En deur sy voete te salf, éér sy hom daarvoor.

Dit was helemaal buitengewoon om iemand se voete met reukolie te salf. In so ’n geval sou jy eerder iemand se hoof salf.

Wanneer salf jy iemand se voete?

Toe ek nog ’n student was, is een van my dosente, ’n briljante jong man van maar 42 aan breinkanker oorlede. Ek was op daardie stadium sy assistent en ek het groot bewondering vir hom gehad. So is ek in die laaste paar maande van sy lewe baie by hulle aan’t huis gewees. Daar het ’n vrou van die Hospice daagliks besoek, om die familie te ondersteun en my dosent te versorg.

Toe my vriend en dosent uiteindelik permanent in ’n koma was, het sy met ’n lig gegeurde masseer-olie sy hele lyf ingevryf, veral ook sy bene en sy voete, om seker te maak dat hy gemaklik was. Sy het vir my ook geleer hoe om dit te doen, en so kon ek ook my dankbaarheid en liefde aan hom kommunikeer, al kon ons nie meer soos altyd gesels nie.

Jy salf iemand se voete, wanneer die dood óf naby is, of wanneer iemand reeds gesterf het en jy hulle hele liggaam met nardus-olie balsem.

Deur juis Jesus se voete te salf, gee Maria erkenning aan die feit dat Jesus se dood naby is. Die olie wat nooit nodig was om Lasarus se liggaam mee te balsem nie, kan sy nou gebruik om Jesus se voete mee te salf.

Soos Lasarus, glo Maria in die opstanding en daarom het sy die moed om erkenning te gee aan Jesus se naderende dood – ’n erkenning waarmee sy dissipels so gesukkel het, waarvan hulle heeltyd probeer wegskram het. Dalk was dit die grootste gawe aan Jesus: Maria gee vir Jesus ’n teken dat hy in sy dood nie alleen sal wees nie.

Daarom verdedig Jesus vir Maria, wanneer Judas haar vir haar spandabelrige optrede kritiseer: “Laat haar begaan – sy het dit vir die dag van my begrafnis bewaar. Want die armes het julle altyd by julle, maar vir My het julle nie altyd nie.”

***

Kom ons rig ons fokus nou op die interaksie tussen Jesus en Judas.

Hierdie gedeelte het deur die eeue tot groot misverstand en misbruik gelei, omdat Jesus se woorde – want die armes het julle altyd by julle – so dikwels gebruik is om armoede en ongelykheid te regverdig.

Laat ek dit baie duidelik stel: vir enige iemand wat passievol is oor wat Jesus passievol is, kan en mag sy woorde nooit gebruik word om armoede te regverdig nie.

Jesus is hier besig om Deuteronomium aan te haal, hoofstuk 15, waarin die genadejaar aangekondig word waarin alle skuld elke sewende jaar afgeskryf moet word.

Daar staan: “Daar sal altyd armes in jou land wees, en daarom het ek jou beveel om vrygewig te wees teenoor jou mede-mens wat in nood is en arm is.”

Ons wat nie die voorreg het om Jesus se fisiese liggaam met olie te balsem nie, het wel armes in ons land. Daarom het ons die voorreg om dit wel aan Jesus te doen elke keer wat ons dit vir die geringstes onder ons doen.

Judas doen die berekeninge. In ’n sekere sin is hy spot on. Hy is spot-on, maar hy helemaal verkeerd; want hy mis die liefde, hy mis die skoonheid. Buiten die feit dat hy eintlik ’n dief is en ‘die armes’ as ’n vae begrip gebruik om sy eie sakke vol te stop, sien hy nie raak hoe Jesus, in daardie oomblik, een van die armste mense in Betanië is nie – hy is so goed soos dood.

Soos so veel keer in die evangelies, word ons daaraan herinner dat ons volgens die wet en volgens die berekeninge van mense, onsself kan regverdig, en steeds die hart van die saak kan mis: die skoonheid, die liefde, die heilige.

Enige kunstenaar, enige beminde, enige mistikus sal vir jou sê: skoonheid, liefde en heiligheid is nie berekenbare kategorieë nie, dit is kategorieë van oorvloed en oorgawe.

Uiteindelik is dit ons berekeninge wat vir Jesus kruisig: “dit is beter dat een man sterf, as wat die hele volk vergaan” en “hoekom is hierdie olie nie vir 300 denarii verkoop nie” en dit is Maria se spandabelrige liefdesdaad wat van Jesus se dood en opstanding getuig.

***

Ons sluit af deur te kyk na wat Maria se liefdesdaad vir Jesus beteken het.

Maria gee vir Jesus die moed wat hy nodig gehad het, om uiteindelik Jerusalem binne te gaan, om sy roeping te voltooi.

Maar ek wonder of Maria nie ook vir Jesus geleer het wat sy laaste daad moet wees nie. Dalk is hierdie die oomblik waarop Jesus besluit het om, as ’n teken van sy liefde vir sy dissipels, hulle voete te was. Nie met olie nie, maar met water.

Hy was hulle voete en roep hulle om ook mekaar se voete te was. Dit is hoe sy dissipels geken sal word. Dit is hoe mense geken sal word wat in die opstanding glo. Mense wat mekaar dien, wat mekaar se voete was.

Jesus se dood gaan nie tevergeefs wees nie. Die Fariseërs en die leierpriesters doen hulle bes om hom stil te maak, om die opstanding en die lewe onder die mat in te vee, maar, soos ons teks sê: “die reuk van die olie het die hele huis deurtrek.”

Die reuk van Jesus se liefde, die kragtige uitwerking van Jesus se dood en opstanding, die skoonheid, die heerlikheid en die vryheid daarvan het die ganse aarde deurtrek.

Later, wanneer Jesus Jerusalem binnegaan op die rug van ’n donkie en die skare volg agter hom aan staan die Fariseërs met hulle hande in hulle hare. Hulle sê hulle vir mekaar: “Kyk, ons het niks bereik met ons planne nie! Kyk, die hele wêreld, die hele kosmos, loop agter hom aan!”

Mag ons ook niks bereik in ons pogings om die evangelie te bereken nie, sodat die die geur van liefde, indien nie deur ons nie, dan ten spyte van ons, die hele bewoonde wêreld sal deurtrek en die hele wêreld agter Jesus sal aanloop.