Deuteronomium 6 – 2015

25 Oktober 2015 Pinelands – Doopdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman 

 

Annabelle Enslin se doop in Pinelands

Die Israeliete se omswerwinge in die woestyn is verby en Moses spreek hulle duskant die Jordaan toe – sy laaste onderwysinge voordat hulle sonder hom die rivier sal oorsteek en die beloofde land Kanaän in besit sal neem.

Die mense in die tyd van die OT het in baie gode geglo, maar die gode was gebiedsgebonde. Elke land het sy eie gode gehad. Daarom was Jakob so verbaas toe hy vlug en God hom in ‘n droom op ‘n vreemde plek ontmoet. Gen 28:16: “Die Here is op hierdie plek en ek het dit nie besef nie!” Daarom was dit vir die volk so belangrik om deurgaans daarvan verseker te word dat God sáám met hulle trek.

Die gebruik onder die heidene was dat, indien jy ‘n nuwe gebied binnegaan, dan moet jy daardie gebied se gode begin aanbid. As jy dit nie doen nie, maak jy die gode van daardie land kwaad en sal hulle hul op jou wreek. Die versoeking sou dus vir die Israeliete baie groot wees om die gode van Kanaän te begin aanbid sodra hulle hul voete daar sit.

Nadat Moses ‘n slaggie asemskep in sy toespraak, val hy met die volgende deurslaggewende paragraaf weg:

4     שְׁמַ֖ע יִשְׂרָאֵ֑ל יְהוָ֥ה אֱלֹהֵ֖ינוּ יְהוָ֥ה׀ אֶחָֽד׃

5     וְאָ֣הַבְתָּ֔ אֵ֖ת יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ בְּכָל־לְבָבְךָ֥ וּבְכָל־נַפְשְׁךָ֖ וּבְכָל־מְאֹדֶֽךָ׃

6:4 Luister Israel, die Here ons God, die Here is een.

Die Shema is die naam van die Joodse oggend(- en aand)gebed. Tradisie-vaste Jode resiteer die Shema as hulle laaste woorde voor hul sterf, en ouers leer hulle kinders om dit te bid voordat hulle in die aand gaan slaap. Dit is ook die eerste geloofsbelydenis in die Bybel. Die belydenis wat die Joodse volk so goed geken het (en vandag steeds ken) soos wat ons die Onse Vader gebed of die Nederlandse Geloofsbelydenis ken en kan opsê. Tydens WO2 het die Jode hierdie belydenis geprewel terwyl hulle na die gaskamers masjeer het.

Shema Israel – Luister Israel – ‘n oproep om ernstig aandag te gee en gehoorsaam te wees aan (ag te slaan op) wat kom. Let op die twee groot letters aan die begin en die einde van die sin – ongewoon, uniek in die BH, en dui op die besonderse inhoud van hierdie sin.

Die Here ons God, die Here is een.

  1. God alleen is God, die enigste god wat bestaan.
  2. God is uniek, onvergelykbaar.
  3. God is enkelvoudig, net een, nie soos die ander volke wat ‘n paneel van gode gehad het nie.

Omdat God enig, uniek en een is, is Hy ‘n “jaloerse” God en verwag Hy eksklusiewe en onverdeelde liefde van die volk aan wie Hy Homself toevertrou het, die volk met wie Hy in ‘n verbondsverhouding getree het. Nie omdat hulle so wonderlik is nie (hulle is die kleinste van al die volke – wurm Israel), maar omdat Hy al hierdie belofte aan hul voorvaders Abraham, Isak en Jakob gemaak het, en die nageslag word in die verbond ingesluit. Van daar die oproep wat spruit uit die belydenis:

6:5 Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart (jou denke) en met jou hele siel (jou lewe) en met al jou krag (besittings, krag en vermoëns – alles wat jy na die tafel kan bring).

In daardie kultuur was dit ongewoon, selfs ongehoord, vir ‘n mindere om ‘n meerdere lief te hê. (Kinders kon nie hul ouers “liefhê” nie en vrouens, behalwe 3 uitsonderings, kon nie hul mans “liefhê” nie.) Tewens, die woord vir “liefhê” was glad nie so emosioneel gelade soos vandag nie. Wanneer God die volk of individue “liefhet”, was die fokus op God se verkiesing van die volk/mense en sy belofte dat Hy toegewyd is aan hulle (commitment). En wanneer Hy in ruil verwag dat die volk Hom moet liefhê, vra Hy onverdeelde trou en lojaliteit aan Hom. ‘n Allesomvattende lojaliteit – lojaal aan Hom alleen in al jou gedagtes en met jou ganse lewe en met alles wat jy tot jou beskikking het.

In ‘n land van vele (af)gode, is liefde vir die Here wat uitdrukking vind in lojaliteit aan die Hom al wat vir die volk moet saakmaak. Hulle moenie hul fokus verloor nie. Om die volk hiermee te help, sit Moses dan ‘n rits hulpmiddels in plek:

6:6 Hierdie woorde wat ek vandag vir jou beveel moet op jou hart (> in jou gedagtes) bly.

6:7 Graveer hulle (die woorde) vir jou kinders (dws prent dit vir hulle in) en praat met hulle wanneer jy sit in jou huis en wanneer jy loop in die pad (wanneer jy op weg is) en wanneer jy lê en wanneer jy opstaan.

6:8 Bind hulle as ‘n teken aan jou hand en hulle moet simbole wees tussen jou oë.

6:9 Skryf hulle op jou deurkosyne en in jou hekke (stadspoorte – daar waar die reg beslis word).

Mezuzah beteken deurkosyn, maar toe hierdie praktyk begin het, het dit die woord geword vir beide die kosyn sowel as die houertjie wat aan die kosyn vasgemaak moet word (PP). Binne die houertjies is sentrale teksverse, destyds geskryf op perkament (dun papieragtige materiaal gemaak van die leer van diere), maar vandag op papier. Altyd Deut 6:4-9 en 11:13-21, en soms ook die dekaloog of 10 Gebooie, Eks 13:1-16 en Num 10:35-36.

Die tefillin is swart leer boksies wat met riempies aan die voorkop of aan die hande vasgemaak word, en binne die boksies is dieselfde skrifgedeeltes. Vandag nog bind die Joodse mans (en soms vroue, maar nie verpligtend vir hulle) elke oggend hierdie boksies aan hul voorkoppe en hande vas ter voorbereiding om hul gebede te doen. Nie net in die oggende nie; soms ook saans of tydens ander geloofsrituele soos begrafnisse of sommige feeste.

6:10 Dan wanneer die Here jou God jou bring in die land wat Hy beloof het aan jou voorvaders Abraham, Isak en Jakob om vir jou te gee… 12: wees dan versigtig om nie te vergeet / maak seker dat jy nie vergeet die Here wat jou gebring het uit die land van Egipte, die huis van slawerny nie.

6:20 Wanneer jou seun (> jou kinders) in die toekoms vir jou vra: ‘Wat is die die verordeninge en die voorskrifte en die bepalings wat die Here ons God jou beveel het?’

6: 21 Dan moet jy sê: ‘Ons was sláwe vir Farao in Egipte, maar die Here het ons met ‘n kragtige hand uit Egipte uitgelei…’

Is hierdie gebruike uitgedien? Allermins. Dit is vandag nog “alive and well” binne die Joodse gemeenskappe. Dit is vir hulle identiteitsbepalend – dit vat saam wie hulle is, waar hulle vandaan kom, aan wie hulle behoort en aan wie hul hulself toewy, en hoe en waarmee hulle hul kinders onderrig. Dag in en dag uit onderrig. Naas die mezuzot en die tefillin is daar nog twee ander gebruike wat ook vanaf die OT tyd die Jode se identiteit gevorm het – die onderhouding van die Sabbat en die besnydenis.

G’n wonder hulle was so ontsteld toe die rabbi Jesus kom en met sy eie dade die Sabbatswet oortree nie. Jesus het dit egter gehad teen die slaafse, wettiese, betekenislose, leë onderhouding van die uiterlike rituele wat nie meer getuig van ‘n lewende verbondsverhouding met God nie. Die volk het baie gou in die Beloofde Land al vergeet van hulle enigste ware God en die Kanaäniete se (af)gode begin aanhang. So met die boksies aan hul kosyne, voorkoppe en hande, die onderhouding van die Sabbat en elke seuntjie wat besny is, het hulle keer op keer in hul dade gewys dat hulle nie meer toegewyd is aan, lojaal is aan God nie, dat hulle Hom nie meer liefhet met hulle hele verstand, hul ganse lewe en al hulle krag nie. Jesus het dit teen die skynheilige praktyk om aan die rituele vas te klou maar van die grootste gebod af te sien. Hy wil nie hê dat leiers in die gemeenskap en ouers vir hul kinders die een ding moet leer, maar dan in hul eie lewens ‘n voorbeeld van die teenoorgestelde moet wees nie. In Matteus 23:5 het Hy baie sarkasties daaroor gepraat – die breë gebedsbande om hulle voorkop en die ekstra groot tossels aan die some van hul klede sodat hulle deur mense gesien kan word, maar hulle kom nie meer die gebod van liefde na nie.

In sy onderwysing bring Jesus hulle dan terug na die inhoud van die boksies – “Meester, wat is die grootste gebod in die wet?” probeer ‘n wetskenner hom vastrek … “Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met al jou verstand. Dit is die grootste en die eerste gebod.” Jesus ken die Shema. Maar dan gaan hy verder as die Shema en hy voeg ‘n tweede gebod hierby toe, een wat ons al aantref in Lev 19:18: ‘Die tweede gebod wat hieraan gelyk staan is, jy moet jou naaste liefhê soos jouself.’ Op hierdie twee gebooie berus die hele Wet en die Profete” (Matt 22:36-40).

Jesus was ‘n Jood, Hy het die Shema geken en Hy sou dit ook bid. Maar Hy het die inhoudelike betekenis daarvan kom herstel – die boksies, het Jesus vir die mense kom leer, is nie leeg nie – dit gaan juis oor die inhoud wat daarbinne geskryf staan! Dit help nie julle besny jul seuns, maar julle harte is nie besny nie. Dit help nie julle onderhou die Sabbat, maar mense gaan dood omdat julle hulle nie wil bystaan, versorg en gesondmaak nie. Dit help nie, dissipels van my, dat julle my toe staan en by my kom leer, maar julle jaag die kindertjies weg nie – die koninkryk is juis vir kinders bedoel. Wie die koninkryk van God nie soos ‘n kind ontvang nie, sal dit nooit beleef nie! (Markus 10:13-16).

Annabelle is vanoggend gedoop, ‘n daad van God self, ‘n heilige sakrament. Hier het vanoggend veel meer gebeur as wat ons met die blote oog kan sien. Sy kan nog geen wette onderhou nie, niks verstaan daarvan nie (maak nie saak hoe slim haar ouers is nie). Klein soos sy is, wurmpie Annabelle – aan haar beloof God sy liefde, genade en trou, onvoorwaardelik. En wat Hy van julle vra, Nico en Charlotte-Louise, is nie dat julle vir haar al die honderde wette van die OT moet leer nie. Nie eens die 10 Gebooie is deurslaggewend nie. Leer haar net díe drie sinne:

Shema Annabelle, Adonai Eloheino, Adonai ehad. (Luister Annabelle, die Here ons God, die Here is een.

Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart, met jou ganse lewe, en met al jou krag.

Jy moet jou naaste liefhê soos jouself.

Niks meer nie, maar ook niks minder nie. Prent dit vir haar in. Praat met haar wanneer julle sit in julle huis en wanneer julle gaan stap om die blok. Wanneer sy julle wakkerhou in die nag en wanneer julle opstaan in die oggend. Skryf dit oor julle huis, maar veel belangriker as dit – skryf dit oor jul eie lewens.

 

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Deuteronomium 6

23 September 2012 – Koninkrykstyd (Dankfees)
Prediker: Dr Tiana Bosman

PinelandsLiturgie-04-11-12

Kliek hier om Deuteronomium 6 te lees

Agtergrond

Moses het pas vir die tweede keer die 10 Gebooie aan die Israeliete voorgehou (Deut 5).

Notas

Vs 4: Shema Israel, Luister Israel. Die naam van die Joodse oggend- en aandgebede. Inhoud daarvan: Die Here is die enigste Here –dws Hy alleen is Here OF Hy is uniek. Dit is die belangrikste deel van die Joodse gebede. Tradisie-vaste Jode resiteer die Shema as hulle laaste woorde voor hul sterf, en ouers leer hulle kinders om dit te bid voordat hulle in die aand gaan slaap.
Vs 5: Liefhê – gaan nie hier om emosionele liefde nie, maar eerder om lojaliteit en toewyding aan die Here.
Hart: die setel van mens se denke
Siel: jou hele lewe/wese
Dws jy moet aan die Here lojaal en toegewyd wees met jou verstand en met jou lewe en met al jou krag.
Vs 6: Lett: Moet in jou hart, dws jou gedagtes bly.
Vs 7: Jy moet dit weer en weer herhaal (resiteer) vir jou kinders
Vs 8: vasbind aan jou voorarm… Latere Joodse tradisie het na die klein leerhouertjies wat aan die voorarms en voorkoppe vasgebind was, verwys as tefillin. Hulle het die vlg gedeeltes uit die torah bevat Eks 13:1-10, 11-16; Deut 6:5-9; 11:13-21. Die doel: om te dien as ‘n teken van die verbondsverhouding en gehoorsaamheid.
Die skynheilige praktyk om hierdie “boksie-tipe”houers voor die voorkop te dra sonder opregtheid van hart het gemaak dat Jesus baie sarkasties daaroor gepraat het (Mat 23:5)

Boodskap

Julle onthou seker almal die Afrikaanse liefdesliedjie “Onthou om te onthou … vergeet om te vergeet”. Hierdie lied kon net sowel ‘n christelike lied gewees het, ‘n psalm. Want die Christelike geloof is ‘n onthou-religie. Ons het dit laasweek ook gehoor met die lees van Psalm 126. Ons leef tussen herinnering en hoop. Ons het ‘n gemeenskaplike boek met geskiedenis en stories en getuienisse in wat ons aan mekaar saambind. Ons lees die boek saam, ons praat daaroor, ons leer ons kinders daarvan. In die boek leer ons vir God ken, en vir Jesus. Hierdie boek is identiteitsvormend, want ons leer ook onsself ken.

Dit is hoekom daar ‘n Sondag is, en ‘n kerklike jaar met verskillende seisoene, en hoekom ons kerk toe kom, hoekom daar verskillende elemente en rituele in die erediens is. Lofprysing, gebede, vredesgroet, skuldbelydenis, geloofsbelydenis, Skriflesing, die prediking, nagmaal, offergawes, danksegging, seëninge – alles maniere waardeur ons herinner word aan wie God is, aan wie onsself is, en waar ons vandaan kom, die pad wat God met ons kom loop het, en hoedat Hy telkens weer met ons oor begin en aan ons ‘n identiteit gee wat ons nie verdien nie, maar wat aan ons toegesê word omdat Hy nie bereid is om ons te laat gaan nie. ‘n Dik boek vol verhale wat hiervan getuig. En waarby ons nog ons eie persoonlike verhale ook kan voeg.

Om te onthou, sê Dirkie Smit, is die mees basiese Christelike deug wat mens kry. Dit is dan ook waartoe Deut 6 ons oproep. Om te onthou – vandag hier by die kerk in die diens, maar ook elke ander dag, ook by ons huise waar ons met ons kinders en kleinkinders daaroor praat, en wanneer ons oppad is, by die werk, by die skool, by die winkel, wanneer jy gaan slaap en wanneer jy opstaan.

In die eerste plek moet ons onthou wie God is. Ons moet onthou hoedat Hy Hom van die begin af met die mensdom bemoei het. En toe dinge skeefgeloop het, hoedat Hy oor begin het. En hoedat Hy ‘n klein nietige ou volkie raakgesien het wat as slawe in Egipte gewerk het, en Hy het hulle bevry en aan hulle ‘n goeie land gegee, ‘n land van melk en heuning, met huise en landerye en voorrade en vrugteboorde en kos waarvoor hulle nie gewerk nie. Die Here het hulle geseën.

Ons moet ook die ongehoorsaamheid van die volk onthou. Keer op keer. Hoedat hulle die Here begin vergeet en ander gode aanhang, hoedat hulle die geduld van die Here op die proef stel en sy gebooie verontagsaam. Die verskriklike gevolge van hulle dade en hoedat God maar elke keer weer oor begin.

Ons, as Nuwe Testamentiese gelowiges, het veel meer om te onthou as die Israeliete van ouds. Ons moet onthou van Jesus, wie Hy is en waarom Hy mens geword het. Ons gaan juis nou die Adventstyd in en oor twee weke gaan die kinders in die diens vir ons die storie van sy geboorte vertel. Ons moet onthou van sy bediening aan die Jode. Maar ons moet ook onthou hoedat Hy die mure tussen mense en groepe kom afbreek het, en hoedat Hy die eerste gebod van liefde vir God eksplisiet kom uitbou het om liefde vir die naaste in te sluit. En hoedat Hy deur sy lewe en gelykenisse kom wys het dat ons naastes dikwels mense is wat anderkant ons eie grense lê. Na Jesus se dood en sy opstanding is daar nie meer een spesiale volk wat voorrang geniet nie. Almal is op gelyke voet voor God en sy kinders is almal wat bereid is om sy naam te bely. Geen mens of groep het meer die reg om ander mense of groepe uit te sluit nie. Die goeie nuus van die evangelie, van Jesus se koms en sy oorwinning, is vir die hele wêreld bedoel. Ons moet ook dit onthou. En dankbaar wees daaroor. Want daar is waarskynlik nie een van ons hier wat Joodse bloed in ons are het nie. Meeste van ons se voorouers was heidene wat van Europa af oorgekom het na Suid-Afrika toe. Juis omdat Jesus die grense kom afbreek het tussen Jode en heidene kan ook ons vanoggend hier sit. En word die kerk die nuwe Israel. In die proses moet ons verder onthou dat ons ‘n algemene christelike katolieke kerk bely – ‘n kerk sonder grense.

Dan moet ons ook ons eie verhale nie vergeet nie. Ons geskiedenis. Die afgelope honderd jaar en wat alles in die wêreld gebeur het. Die holocaust in Europa, rassisme in Amerika, apartheid in Suid-Afrika, die oorlog tussen China en Japan in die Ooste, ons eie grensoorloë, die geweld in Sirië op die oomblik. Dit kan tog nie wees wat God in gedagte gehad het nie? Iewers langs die pad het mense en volke wat hulleself christene noem, van God vergeet, en van sy gebooie. Dit terwyl ons opgeroep word om asb tog net nie te vergeet nie! Ter wille van die toekoms moet ons die verlede onthou, sodat ons daaruit kan leer, sodat ons die foute dalk in die toekoms kan vermy.

En ons moenie ons eie verhale vergeet nie. Veral ook nie ons persoonlike skuld en ons skandes, ons verkeerdhede nie. Ons moet dit ook nie probeer wegsteek nie. Ons moet bereid wees om ons geskiedenis in die oë te kyk en om daarvan te vertel. Ons moet bereid wees om dit te bely – voor God en ook voor mense. Ook voor onsself. Almal van ons het al afdraaipaaie geneem, of is dalk tans op een. Ons moet dit nie probeer goedpraat nie. Ons moet dit erken en bely.

En dan moet ons onthou dat dit vergewe is. Nie net die sondes van die volk Israel nie, nie net die onvermoë van die dissipels om te verstaan nie, nie net die groot misdade wat al in die geskiedenis gepleeg is nie, maar ook ons eie persoonlike skulde en skandes, ook die bloedbevlekte bladsye van ons eie stories – ook dit is vergewe. As ons nie naas alles ook onthou dat ons vergewe is nie, dan word ons gevangenisse van ons verlede. Dit terwyl die Here reeds die tronkdeure oopgesluit het sodat ons buite, in die sonskyn, ‘n vry toekoms tegemoet kan gaan. As ons nie onthou dat ons vergewe is nie, dan is dit asof ons steeds as slawe in Egipte klippe kap, dit terwyl ons boeie al lankal afgehaal is.

En wanneer ons as vry mense buitentoe stap, die sonskyn tegemoet, en ons sien die mense wat ons kwaad aangedoen het daar staan, dan moet ons ook onthou om hulle te vergewe. Om te onthou is die mees basiese christelike deug. En om te vergeet kan sonde wees – omdat ons dikwels so doelbewus vergeet, so doelbewus nie herinner wil word nie. Daarom lees ons liewer nie meer die koerant nie, en kyk ons nie meer nuus nie – want ons wíl nie weet nie. Om nie te wíl weet wat om jou aangaan nie, is sonde. Maar soms kan onthou ook sonde wees. Want die dinge wat vergewe is, kan en moet vergeet word. Om iemand se sonde heeltyd te onthou, om onsself heeltyd daaraan te herinner, om ou koeie uit die sloot te grawe en dieselfde dinge oor en oor op te haal – dit is sonde, sê Jesus in Matt 18. Christene wat onthou dat hulleself vrygekoop is uit hulle slawerny en ook uit hulle sonde, is mense wat kan onthou om ander hul vryheid te gun.

Wanneer ons onthou om hierdie boek te lees en daaroor te praat – nie net Sondae in die kerk nie, maar daagliks en oral – en wanneer ons dit weer en weer vir ons kinders vertel, en hulle daaraan herinner met tekens en rituele en ons lewens, dan kan ons nie anders as om uit dankbaarheid te leef nie, want onthou: “Ons was in Egipte die farao se slawe, en die Here het ons daar deur sy magtige dade bevry…” En ons was verlore in ons sonde en van God vervreem, maar Jesus het ons vrygekoop en ons verhouding met God is herstel. Hy maak ons sy kinders. Hy noem ons sy kinders. Onthou om te onthou…

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.