Efesiërs 1: 3; 9-12

26 Januarie 2020

Derde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

2020 is die Jaar van die Bybel en die 200ste bestaansjaar van die Bybelgenootskap in Suid-Afrika

Dit is inderdaad ’n mylpaal om te vier. Oor die laaste tweehonderd jaar, het die Bybelgenootskap die Bybel in al 11 amptelike landstale beskikbaar gestel aan miljoene mense. Hulle doelwit is om in hierdie jaar nog 2 miljoen Bybels te versprei.

Almal sou egter nie met so veel entoesiasme feesvier oor hierdie feite nie. Baie sal sê, dalk tereg, dat die Bybel ’n boek is wat oor die eeue heen, en steeds vandag, gebruik word om allerhande vorme van onreg, geweld en uitsluiting te regverdig.

In 1993 is ’n sensus gedoen in Rwanda wat aangetoon het dat 97% van alle burgers Christene is – 97% van die bevolking wat bely dat die Bybel hulle boek is; en tog, een jaar later, word amper een miljoen mense wreed deur hulle bure vermoor. Hoe kan dit wees dat mense wat hierdie boek bely as die goeie nuus van ’n liefdevolle God, sulke verskriklike dade pleeg?

Watter tiepe boek is dit hierdie? Watter tiepe boek is dit wat vir eeue lank gebruik kon word om slawerny en oorloë te regverdig, rassisme met goddelike sanksie te ondersteun en tot vandag toe nog vroue te onderdruk? Wat sê dit as ’n plek wat bekendstaan as die “Bible-belt” so te sê sinoniem is met ’n wit meerderwaardigheid sindroom, homofobie en die aanbidding van vuurwapens?

Te danke aan die 2 eeue van harde werk deur die Bybelgenootskap, is die probleem is nie dat mense nie toegang tot die Bybel het nie, of selfs dat hulle nie die Bybel lees nie. Die vraag is eerder: hoe lees ons die Bybel. Ons moet leer hoe om die Bybel op so ’n manier te lees dat dit God se lewegewende wil eer.

***

Twee jong visse swem een oggend in die see. ’n Ouer, groter vis, swem in die teenoorgestelde rigting en, soos hy by hulle verbyswem, groet hy hulle: “Môre menere, hoe’s die water?”

Na ’n rukkie, sê die een jonger vis vir sy maat: “wat is ‘water’?”

Ons lees die Bybel altyd deur ‘n bepaalde lens, vanuit ’n spesifieke perspektief. Elke perspektief werp ’n ander lig op die Bybel, wat weer maak dat die Bybel ’n eiesoortige skaduwee laat val.

Dis soos wat ’n leesbril of ’n kamera-lens die lig op ’n bepaalde manier filtreer en buig om sommige dinge in helder fokus te plaas, terwyl ander dinge vaag raak en op die agtergrond in verdwyn. Elke lens, elke perspektief het sy eie beperkinge.

Die uitdaging is dat ons soos die twee jong visse is. Ons besef nie eers dat ons besig is om deur ’n lens te kyk nie. Ons lense is so effektief en raak naderhand so gemaklik, dat ons vergeet dat hulle daar is. Soos die bril wat ek dra – sien ek nie die bril self nie; ek sien die wêreld deur die bril.

Dit bril waardeur elkeen van ons die Bybel lees, is so naby aan ons, so vanselfsprekend en gemaklik, dat ons nie eers agterkom dat ons een dra nie.

So, vriende, hoe is die water? Wat is ons lens? Wat is jou lens?

Terwyl die Bybelgenootskap in die komende jaar beoog om nog 2 miljoen Bybels te versprei, kan dit dalk ons nederige doelwit wees: om onder die leiding van God se Gees en in gesprek met mekaar, meer bewus te raak van die water waarin ons swem, en seker te maak dat ons die Bybel op so ’n manier lees en uitleef en oordra aan ander dat dit in diens sal staan van God se lewegewende, helende, versoenende wil.

***

Met die oog hierop, skop ons as gemeente vandag af met ’n nuwe reisplan: kom ons noem dit ’n pelgrimstog. ’n Pelgrimstog deur die Bybel, van Genesis tot Openbaring.

En soos enige pelgrim vir jou sal kan vertel is so ’n reis sowel ’n reis na buite as na binne. Die pelgrim ontdek so wel die terrein, die natuurlike en menslike landskap waardeur hy of sy wandel, as die kontoere van sy of haar eie hart.

My hoop is dat ons so wel die Bybel as ons eie harte beter sal leer ken, maar bowenal dat ons in ons ontmoeting met die Bybel en met mekaar, ’n ontmoeting sal hê met die God van die Bybel – want dis uiteindelik waarom dit gaan: oor ’n ontmoeting met die lewende God wat soos vanoggend se teksgedeelte so treffend sê, “die geheimenis van God se wil aan ons bekendmaak.”

Nou, oor die volgende twee jaar gaan ons as padkaart vir ons pelgrimstog ’n klein boekie gebruik maak met die Engelse titel: “Manna and Mercy.” Daar is ook ’n Afrikaanse vertaling daarvan beskikbaar: “Genoeg en Genade.” Ek gaan daarvan gebruik maak in my voorbereiding van ons eredienste en Bybelstudies en die nuwe KinderKasteel kurrikulum is ook daarop gebaseer.

Manna and Mercy is geskryf deur ’n Lutherse dominie, Daniel Erlander. Dit is ’n pragtige boek, wat hy in liefde met die hand uitgeskryf het en deurgaans geïllustreer het. Die subtitel van die boek is a brief history of God’s unfolding promise to heel the entire universe (’n bondige geskiedenis van God se voortgaande belofte om die hele skepping te herstel). Die boekie is ’n eenvoudige opsomming van die Bybel se boodskap.

’n Vriend van my wat vir Dan ontmoet het, het eendag vir hom gevra oor die titel: “Hoekom Manna & Mercy?” en nie “die Bybel” nie?

Dan vertel toe vir hom oor hoe Rabbi’s in die Bybelse tye hulle totale lering in ’n gebed opgesom het. Dis hoekom Jesus se dissipels na hom toe gekom het om vir hom te vra om vir hulle sy gebed te leer. Hulle wou met ander woorde nie net weet, hoe om met God te praat nie, maar ook dat Jesus vir hulle ’n opsomming moes gee van sy uitkyk op die lewe; ’n opsomming van wie God is en wat dit beteken om in verhouding met God te lewe.

En Jesus antwoord met wat ons die Onse Vader noem. In die hart van die gebed: gee vir ons ons daaglikse brood (manna, genoeg) en vergewe ons sondes (mercy, genade). Manna and Mercy; Genoeg en Genade.

Dit, beweer Dan Erlander, was Jesus se lens: op die Bybel, op die lewe, op God. Dit is die tema wat op God die hart dra, die diepste stroom wat soos ’n goue draad wat deur die hele Bybel vloei. Genoeg en Genade is ’n poging om met daardie lens van Jesus deur die Bybel op reis te gaan van Genesis tot Openbaring.

In die voorwoord tot die boek speel Dan oop kaarte: hy erken: soos ek vroeër gesê het, dat ons almal die Bybel met ’n stel leesbrille benader. Hy kies om die Bybel, so getrou as wat hy weet hoe, deur die lens van die Jesus-storie en die Christus-gebeure te lees.

Vir hom beteken dit dat dié gedeeltes van die Bybel wat ’n regverdige, genadige, vredemakende, inklusiewe en nie-hiërargiese samelewing verbeeld duideliker na vore sal kom.

In die proses sal ander dele moet terugstaan: daardie dele wat ’n neig na etnosentrisme, uitsluiting, patriargie en domineering.

***

En dan haal hy Efesiërs 1:9-10 aan, wat ons ook vanoggend gelees het, as die een Bybelteks wat hom meer inspireer het as enige ander:

God het die geheimenis van sy wil

aan ons bekend gemaak,

soos God dit goedgedink en voorgeneem het,

om . . . om alle dinge in Christus

onder een Hoof saam te bring –

die dinge in die hemel en die dinge op die aarde –

ja, alles saam in Hom.

Wanneer Paulus hier skryf aan Efesiërs, sit hy in die tronk.

Hy begin sy brief met ’n lang loflied. Weer en weer sing hy: Lofwaardig is die Here.

En in die hart van die loflied, vanuit die donker, beklemmende tronksel, sien Paulus met helder oë, die geheimenis van God se wil wat tot die uithoeke van die ganse skepping strek. Vanuit sy eie gevangenskap sien hy die vryheid van God wat alle dinge, alle dinge, in die hemel en op die aarde, onder een hoof wil versoen: Jesus Christus. Genoeg en Genade.

***

Erlander het ’n treffende illustrasie van hierdie asemrowende visie gemaak.

  • Daar sien ons God se droom: die ganse skepping wat God se heerlike sjaloom geniet.
  • Die mens en die natuurlike wêreld wat in harmonie leef. Die mens wat die aarde dien en versorg, die aarde wat die mens voed en omhels.
  • Ons sien ’n gemeenskap van gelykes wat om die etenstafel mekaar se waardigheid erken, ten spyte van diversiteit.
  • In die hart van die skepping is Christus, arms oop, van wie ons elke geestelike seëning in die hemel ontvang, hy staan by sy tafel, hy gee homself.
  • Ons sien sy toewyding in die spykermerke aan sy hande: Dis ’n teken van God se liefde, maar ook ’n bewys dat daar weerstand teen God se droom is, dat daar ’n koste daaraan verbonde om die weg van Genoeg en Genade in die wêreld te loop.
  • Daarom, oor Jesus se regter skouer, sien ons die kruis. Maar die kruis is kaal. Die dood, die weerstand teen God se liefdevolle droom, kon Jesus nie vashou of terughou nie. Hy leef en hy roep ons om God se droom saam met hom te betree.

***

Onder aan die prentjie is ’n baie lang, Griekse woord: Anakephalaiosasthai.

Dit is die woord wat Paulus daar in sy sel gebruik het om te beskryf wat God aan die doen is wanneer Hy alle dinge in die heelal onder een hoof saambring.

Dalk was een van Paulus se mede-gevangenisse ’n wiskundige gewees, want die woord – anakephalaiosasthai – kom van antieke wiskunde af. Die totaal van baie afsonderlike syfers het bekend gestaan as die anakephalaiosasthai. Dit is die nommer wat al die alle getalle in homself opneem. Dit is wat Jesus Christus aan die doen, is – om elke deel van die heelal, deel te maak van een harmonieuse huishouding, een familie, om een tafel.

Dalk is dit hoekom die bekende teoloog, Rowan Williams gevra is wat die woord “God” vir hom beteken, hy net twee woorde gesê het: “love” and “mathematics”

Of dalk is dit hoekom die filosoof en digter, Willie van die Merwe, toe iemand vir hom vra of hy in God glo, die volgende gedig opgesê het. Die gedig se naam is optelsom.

Jesus min my,

tel my op,

maal my,

deel my,

tot ek klop

Dit is waarvoor die Bybel is. Dit fasiliteer ’n ontmoeting met die anakephalaiosasthai van ons bestaan, van die ganse heelal – tot ons klop, tot die hele skepping klop. Mag dit in die jaar van die Bybel, vir ons en vir vele ander, waar wees.

Efesiers 3:14-21

29 Julie 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Bulletin-29-07-12 | PinelandsLiturgie-29-07-12

Kliek hier om Efesiers 3:14-21 te lees

Agtergrond
Verlede week het ons Ef 2 gelees. Ons het gehoor dat die brief geskryf is aan die nie-Joodse christene om hulle minderwaardigheidskompleks aan te spreek en af te breek. Hulle was heidene wat tydens die apostels se sendingreise tot geloof in Christus gekom het. Maar ten spyte van hulle geloof het die Joodse christene op hulle neergesien, hulself beskou as eersteklas christene en die nie-Joodse gelowiges as tweede- of selfs derdeklas christene. Gered, maar nie ewe goed nie. En dit vanweë geen sonde of fout deur hulle eie toedoen nie. Net maar oor hulle afkoms, oor die feit dat hulle nie gebore is binne die Joodse volk nie. Die elite Joodse christene het neerhalende etikette aan die nie-Joodse christene toegeken, bv “onbesnedenes”, en hulle so op hulle plek gehou.

Dit is ongelukkig so dat ons as christene vandag steeds mense, en ander christene(!), in kategorieë plaas. Ons skeer nie almal oor dieselfde kam nie. Meeste van ons stam nie eens af van die Joodse volk nie (eintlik sou ons deel gewees het van die nie-Joodse christen groep as ons 60nC geleef het), maar steeds dink ons dikwels dat ons beter is as ander mense, beter as ander christene. Dalk vanweë ons velkleur, ons geslag, ons inkomste, ons ouderdom, ons intellek, ons seksualiteit, ons voorkoms, noem maar op… Uit ons gedrag raak dit duidelik, ons gebruik ook graag etikette, en ons skep minderwaardigheidskomplekse by christene wat nie soos ons is nie.

In Ef 3 bid Paulus vir gelowiges wat altyd wysgemaak is dat hulle nie goed genoeg is nie, gelowiges met minderwaardigheidskomplekse. Die gebruik van die Jode was om te staan wanneer hulle bid, maar Paulus, ‘n Jood, vereenselwig hom met die nie-Joodse christene, hy kniel soos hulle, en dan bid hy vir hulle. Hierdie gebaar van hom is aangrypend.

Gebed: Ef 3: 14-21
Boodskap
Paulus was nie net ‘n deurleefde teoloog nie. Uit die gebed blyk duidelik dat hy ook ‘n ervare sielkundige was. Hy bid vir die geestelike gesondheid van gelowiges wat glo dat hulle nie goed genoeg is nie. Hy bid dat hulle deur die Gees krag sal ontvang:
– om innerlik sterk te word
– dat Christus deur die geloof in hulle harte sal woon, en
– dat hulle in die liefde gewortel en gegrondves sal wees.

1. Aan gelowiges wat swak voel in en oor hulself bid Paulus die krag toe dat hulle innerlik sterk sal word. Die innerlike mens verwys na ons intellek, ons emosies en ons geestelike samestelling, alles wat binne-in hierdie dop aangaan. Dit is eintlik al die dinge wat ons maak wat ons is – ons diepste persoonlikheid, die “egte jy”. Ons wys mos nie ons hele “pakkie” vir ander mense nie.
Sielkundiges verduidelik dit goed wanneer hulle sê dat ons eintlik uit drie dele bestaan – ons ego, ons innerlike egte mens, en ons skadukant. Die ego, die kant van ons wat ons vir ander wys, is net omtrent 30% van wie ons is. Dit is wat na die oppervlak kom in ons ontmoetings met mense. Meestal is dit ook hoe ons graag wil lyk, wat ons graag wil wys, dws die aspekte van onsself waarmee ons gemaklik voel. Soms is dit eg, soms is dit vals. Soms is dit gesond, soms nie. Alle mense het ego’s. Alle mense het ‘n spesifieke beeld wat hulle graag wil uitstraal.
Onder of agter die ego lê die innerlike egte mens, die ware jy. Dit is die persoon wie jy is wanneer jy die ego-maskers wat jy vir die wêreld opsit, kan afhaal. Dit is wie jy is wanneer jy veilig voel, aanvaar word vir wie jy is, en wanneer jy gemaklik is met die mense rondom jou. Dit is gewoonlik die ontspanne persoon wat ons is tussen mense wat vir ons lief is. Dis die gevoel wat ons het wanneer ons vir mense sê “by jou kan ek net myself wees”. Dit beteken nie dat die innerlike mens ‘n perfekte persoon sonder foute is nie. Maar wanneer jy dit kan wees voor mense, is jy gebalanseerd, gebroke soos almal, maar gemaklik met jouself.
Agter ons innerlike egte mens lê dan die derde, diepste, donkerste vlak van ons menswees – ons skadukante. Dit is dikwels in ons onderbewuste, maar is dit dinge wat later op ongesonde maniere deursuur na ons selfbeeld en ons gedrag. Ons skadukante is die dele van onsself wat ons vir almal wil wegsteek – hiervan mag mense nie weet nie, niemand moet daarvan uitvind nie… Ongelukkig is dit so dat hierdie kante geskep word deur die negatiewe terugvoer wat ons as kinders kry vanaf ons ouers, onderwysers en ander mense, die terugvoer wat ons later leer om vir onsself te gee – bv: jy is nie goed genoeg nie, nie mooi genoeg nie, eet altyd te veel, kan nie vinnig hardloop nie, sal nooit ‘n sukses wees nie, ens.
Naas die skadukante wat ander vir ons skep of wat ons vir onsself skep, is daar natuurlik ook nog die skadukant van sonde wat elkeen van ons se lewens bedreig; ons inherente, eintlik ingebore neiging om toe te gee aan sonde, die versoekings waarteen ons so doelbewus moet veg anders kry dit ons onder.

Paulus bid dat die gelowiges wat heeltyd dink en hoor dat hulle nie goed genoeg is nie – dat hulle innerlik sterk sal word; dat hulle sal besef dat hulle ware, egte mens goed genoeg is – want elkeen het hulle bestaan aan die Vader te danke, elkeen is deur Hom geskep, en elkeen ís daarom goed genoeg. Dit is dus nie nodig om ego’s aan te neem waaragter die egte mens wegkruip nie. In die destydse konteks sou dit heel prakties beteken dat dit nie nodig is vir die nie-Joodse christene om hulle te laat besny en die rituele en kosreëls van die Jode na te kom ten einde as “volbloed” christene aanvaar te word nie. Hulle mag maar hulleself wees en nog steeds weet dat hulle volledig opgeneem word in die familie van God.

2. In die tweede plek bid Paulus dat God deur sy Gees aan die gelowiges krag sal gee “dat Christus deur geloof in julle harte sal woon.” Ons weet dat die NT gedagte van Christus wat in ons harte woon baie breër verwys na sy heerskappy oor ons ganse lewe, en nie ons fisiese hart nie. (As kinders het my ma soms vir ons vertel dat Liewe Jesus in ons hartjies woon, altyd meervoud gepraat omdat sy met ons al 3 saam gepraat het. Eendag toe ek en my suster so 3 jaar oud was het my ma die oggend my lang hare geborsel. Sy het so bietjie geruk en pluk en ek wou toe by haar weet of sy dan nou nie besig is om vir Liewe Jesus uit my haartjies uit te borsel nie?) Die Here woon nie net in ons hart nie. Hy is Here van ons hele lewe. Ons hele liggaam is immers die tempel van die Heilige Gees.
Die hartseer ding is egter dat ons nie vir die Here oral in ons lewens wil inlaat nie. Soos wat ons dele van onsself vir ander (en selfs soms vir onsself) wegsteek, so wil ons dit ook vir Here wegsteek. Ons wil hê dat Hy slegs ons blink christelike ego’s moet sien, maar ons is nie gemaklik om ons egte self vir Hom te wys nie, nog minder ons skadukante.
Om die Here in geloof in ons harte, dws ons lewens te laat woon, vra nie dat ons goed genoeg moet wees volgens menslike standaarde of moet verdien om Hom in ons lewens te kry nie. Geloof vra alleen dat ons Hom sal ontvang. Dit beteken ook nie hier dat ons Hom vir die eerste keer in ons lewens moet innooi nie. Hy woon immers reeds in die harte van die Efesiërs vir wie Paulus hier skryf. Maar sy inwoning by hulle is nog nie volledig nie. Dit is moontlik om in ‘n huis te woon, maar om nie al die kamers te gebruik nie. So het Christus dikwels nie vrye toegang en volle beheer oor ons lewens nie. Daar is deure wat ons toehou. Ons is ongemaklik om Hom in al ons kamers in te nooi. In die voorkamer is Hy natuurlik welkom – daar waar ons ego so ‘n mooi beeld na buite uitstraal. Ons binnekamers raak so bietjie persoonlik, in sommige kan Hy dalk kom, maar by ander hou ons eerder die deure toe. En wat ons agterste kamers betref, en ons solders, daar waar die stof van jare terug vergader en die rotte baljaar – daai deure hou ons dig toe gesluit. Ons wil nie hê dat die Here die sleutels van al die deure van ons lewens moet hê nie. Maar dit is geloof – geloof is ‘n proses waar onsself ten volle vir Hom oopmaak en aan Hom oorgee, in die vertroue dat Hy ons nooit sal verwerp nie, maar dat Hy veel eerder orals wil inkom sodat Hy kan kom skoonmaak en heelmaak en oopmaak sodat al die kamers van ons lewens lig en son kan kry.

3. In die derde plek bid Paulus dat God deur sy Gees aan die gelowiges krag sal gee om in liefde gewortel en gegrondves te wees. Hier word die woord agape gebruik, wat verwys na onvoorwaardelike liefde wat uitdrukking vind in ‘n nuwe, ‘n andersoortige manier van lewe. Dit is die opofferende liefde van Christus waarmee Hy die hele wêreld liefhet. Dit is die liefde wat ruimte maak vir mense – al verskil hulle van ons, al lyk en leef en doen hulle anders as ons, al dink hulle anders, ook al glo hulle anders as ons. Dit is die liefde wat maak dat ander mense, gebroke mense, mense wat nie baie van hulself dink nie, dat daardie mense by ons tuis en veilig voel – so tuis en veilig dat hulle gemaklik genoeg raak om ons in hul lewens in te nooi en deur hulle kamers te neem. Dit is die liefde wat maak dat ander hulself begin aanvaar, besef dat hulle waarde het, dat hulle uniek geskape is deur die Vader, dat hulle familie is van alle ander gelowiges, dat hulle tuishoort in ‘n gemeenskap van gelowiges wat mekaar aanvaar en bemoedig en ondersteun, en wat so ‘n helende beeld na die wêreld uitstraal.

Alleen wanneer ons die omvang van die liefde van Christus self ontdek en ervaar 1) word ons bevry om onsself te wees, en 2) kan iets van hierdie liefde van Hom in ons lewens gestalte vind. “Mag julle in staat wees, letterlik: mag julle sterk genoeg wees (Paulus bid mos vir krag!) om te begryp hoe wyd en ver en hoog en diep die liefde van Christus strek.”
– So wyd dat dit alle mense insluit, ongeag kleur, ras, taal, ryk, arm, sondaar …
– So ver dat dit strek van ewigheid tot ewigheid, voor die bestaan van die aarde tot verby sy einde
– So hoog tot in die hoogste hemele (1:3)
– So diep tot in die dieptes van die hel – ook daar het Christus sy liefde vir ons gaan plant

Mag julle die krag ontvang om innerlik sterk te word, om Christus deur die geloof in julle harte (lewens) te laat woon, en om gewortel en gegrondves te wees in die liefde. Mag julle hierdie liefde ken, mag dit julle verstand te bowe gaan, en mag julle heeltemal, in al julle kamers, gevul word met die volheid van God self. Ons identiteit lê nie in onsself nie, Goddank!, dit lê in Hom en in sy inwoning in ons lewens. Hy maak van ons nuwe mense.

“Aan Hom wat deur sy krag wat in ons werk, magtig is om oneindig meer te doen as wat ons bid of dink, aan Hom kom die eer toe, in die kerk, deur ons verbondenheid met Christus Jesus, deur al die geslagte heen tot in alle ewigheid.”
Amen.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Efesiers 2:11-22

22 Julie 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Bulletin-22-07-12 | PinelandsLiturgie-22-07-12

Kliek hier om Efesiers 2:11-22 te lees

In die jare 40-90 nC is feitlik alle Christelike gemeentes in die gebied van die Middellandse See met dieselfde groot probleem gekonfronteer, naamlik die verhouding tussen die Joodse en die nie-Joodse christene. Hierdie probleem was so algemeen omdat meeste gemeentes uit beide groepe christene bestaan het.

Wanneer ons die OT lees, sien ons dat God sy verlossing wou bring deur die Joodse volk. Hy wou in ‘n besonderse verhouding tot hulle staan, hulle seën en beskerm, en van die volk het Hy gevra dat hulle hulself aan Hom sal toewy en dat hulle, te midde van ander volke met hulle talle gode, Hom alleen sal dien. Die plan was dat die ander volke dan sou sien hoedat die Jode geseën word, dat die Jode se verhouding met God ‘n unieke getuienis sou wees, en dat die ander volke dan ook tot geloof in hierdie God sou kom. Die plan was dus om die ganse wêreld in die verlossing in te sluit, maar eerste die Jode, en dan deur hulle ook alle ander volke. Die uitverkore volk was keer op keer ongehoorsaam, die profete is deur God geroep om die volk te waarsku, hulle kom nie tot inkeer nie, hulle verloor alles – hulle land, hul tempel, hul groepsidentiteit, en hulle word verstrooi. In die jare na die ballingskap het die Jode hulle in al die dorpe en stede in die Middellandse See gevestig.

God maak weer ‘n plan en in sy Seun word Hy mens om die keer self, persóónlik onder die volk te kom leef en beweeg en vir hulle te leer. Jesus kom dus in die eerste plek vir die Jode, weereens sodat die ander volke daarna deur die getuienis van die Jode tot inkeer kan kom. Maar nogmaals is die volk hardkoppig – die Fariseërs en die Skrifgeleerdes (die eersteklas Jode en teoloë van hul tyd) maak sy boodskap verdenklik en smee planne om Hom vas te trek en om die lewe te bring. Wat dan op die ou-end gebeur. Jesus word gekruisig. En ná sy opstanding verander sy sendingtaak wat Hy sy dissipels oplê. Nie meer “Verkondig die evangelie aan die Jode sodat die ander volke dan ook tot inkeer kan kom nie,” maar nou “Gaan na ál die nasies toe en maak die mense my dissipels” (Mat 28); “Julle sal my getuies wees in Jerusalem sowel as (maar óók in) Judea en in Samaria en tot in die uithoeke van die wêreld” (Hand 1).

Na Jesus se hemelvaart was diegene wat die evangelie oor die grense van Palestina verkondig het steeds feitlik net Jode, bv Paulus. In elke stad waar hulle gekom het het hulle eerste die evangelie in die Joodse sinagoge verkondig. Sommige Jode het daar die boodskap van Jesus as die Messias aanvaar en hulle het Joodse christene geword. Nadat die apostels vir ‘n dag of drie die mense by die sinagoge geleer het, het hulle onder die res van die mense in die stad inbeweeg en ook daar van die Here getuig. En ook daar het van die heidene (die mense van die ander volke) dan tot bekering gekom. Na hul bekering kan mens hierdie heidene nie meer “heidene” noem nie, vandaar die naam “nie-Joodse christene”. Elders, veral in Handelinge, word hierdie groep gelowiges die “godvresendes” genoem. Vir lank is die Joodse christene (Messiaanse Jode) en die nie-Joodse christene (of godvresendes) steeds in die sinagoge toegelaat om daar te kom aanbid en byeenkomste te hou, maar mettertyd het huiskerke ook ontstaan. Hierdie huiskerke het bestaan uit Joodse sowel as nie-Joodse christene, maar dit is tog vanselfsprekend dat die Joodse christene die toon sou aangee tydens die byeenkomste.

Weens die kulturele verskille het daar spanning onstaan onder die christene. Die Joodse christene het steeds vasgehou aan hul kulturele nalatenskap wat oor geslagte en geslagte heen strek – naamlik die besnydenis en die onderhouding van die Sabbatswette en spesifieke reëls rondom hulle dieët. Alles dinge wat in die OT deur God ingestel is om die Jode daaraan te herinner dat hulle anders is en anders moet leef as die ander volke, maar ook alles dinge wat in Christus se kruisiging opgehef is, omdat Hy met sy dood en sy opstanding versoening bewerkstellig het, Hy het die muur tussen die mense en God kom afbreek, maar ook die mure wat tussen verskillende groepe mense onderling bestaan. Maar veral die Joodse christene het dit nie verstaan nie. Hulle het kategorieë van christene gehad. Hulle natuurlik was die eersteklas christene. Die heidene wat tot bekering gekom het, die nie-Jode, was tweedeklas christene. Eintlik was daar drie groepe christene:

1) Die Joodse christene – die elite, nie net suiwer in geloof nie, maar ook suiwer in ras en kultuur. Die manne was besny en die spesiale Joodse wette en voorskrifte was tweede natuur. Volbloed christene.
2) Dan was daar die proseliete. Dit is heidene wat tot bekering gekom het, en dan sover moontlik die Joodse kultuur aangeneem het. Die mans het hulle laat besny, en hulle het die wette van die Jode, die Sabbat en die kosreëls onderhou. Alhoewel hulle dit nie gelyk het nie, het hulle geleef asof hulle Jode was. Van hulle kant af het hulle dus alles moontlik gedoen om opgeneem te word in die Joodse christen kultuur. Die woord “proseliet”beteken letterlik “hy wat oorgekom het”. Tweedeklas christene, amper daar, maar ongelukkig, vanweë hul afkoms, nie heeltemal in dieselfde klas as die volbloed Jode nie.
3) Die derde groep christene is die heidene of nie-Jode wat tot bekering gekom het, teologies geglo het soos die Joodse christene, maar hulle nie laat besny het nie en ook nie die ou wette aangaande Sabbat en kos vir hulself aanvaar het nie. Derdeklas christene, geduld maar nie verwelkom nie. Die gate-crashers, die agterbankers. Diegene wat nie saam met die eerste- en tweedeklas christenmans binne die tempel, aan die ander kant van die muur, mag aanbid het nie. Want daar was ‘n kennisgewing teen die muur aangebring: “Nie-Jode wat hier oortree is met die dood starfbaar.” Nee, hulle moes buite aanbid, in die plein, saam met die vroue (wat ook mos nie eersteklas christene kom wees nie, vanweë hul geslag…). Sommige kommentatore meen dat Paulus in die tronk was juis omdat hy hierdie nie-Joodse christene saam met hom in die tempel ingeneem het.

Onder die christene het “onbesnedene” ‘n neerhalende etiket geword, ‘n tipe skelwoord, waarmee die Jode die nie-Jode toegesnou het. Die Joodse christene het hulleself beter gedink en beter gehou as die nie-Joodse christene (alhoewel hulle hulle dikwels nie beter gedra het nie…) en die nie-Joodse christene het ‘n minderwaardigheidskompleks ontwikkel. Want hulle moes altyd hoor dat hulle geduld word, maar nie moet dink dat hulle net so goed soos die Jode is nie. Hulle kan die Here aanbid, maar hulle moet onthou waar hulle vandaan kom en hul plek ken, buite by die vroue. En beslis nie as leiers in huiskerke nie.

En nou kom Paulus in sy brief aan die gemeente in Efese, en ons sou verwag dat hy die “volbloed christene” oor die vingers tik oordat hulle neersien op ander christene wat volgens hulle menslike standaarde nie so goed is nie – en hy doen dit ook dikwels in sy briewe. Soms skryf hy oor die irrelevansie van die liggaamlike besnydenis na Jesus se koms, ander kere voer hy lang argumente met Petrus oordat Petrus nog die kosher reëls so streng wil toepas. Maar hier in Efesieërs skryf Paulus vir die derdeklas christene, en herinner hy hulle daaraan dat hulle op geen manier afsteek nie, hulle is nie minderwaardig teenoor die Joodse christene nie! “Onthou hoe dit vroeër was, sê Paulus, ons die Jode het gesê dat julle heidene is, “onbesnedenes”. Julle was sonder Christus, uitgesluit uit die burgerskap van Israel, dws maar net bywoners, tweedeklas, minderwaardig, ver van God af, en sonder om te deel aan die verbonde en die beloftes, julle was sonder hoop en sonder God in die wêreld.”

“Maar,” gaan Paulus dan aan, “dis nie waar nie! Moenie dit van julleself glo nie! Julle is nou een met Christus. Julle het nou naby gekom deur die bloed van Christus. Christus is ons vrede, Hy wat dié twee, Jode en nie-Jode, een gemaak het. Deur sy liggaam te gee, het Hy die vyandskap afgebreek wat vroeër soos ‘n muur (inderdaad soos die tempel se muur) skeiding gemaak het. Die wet van Moses met al sy gebooie en bepalings het Hy opgehef, en deur vrede te maak, het Hy in Homself dié twee, Jode en nie-Jode, tot een nuwe mensheid verenig. Deur sy dood aan die kruis het Hy ‘n einde gemaak aan die vyandskap en dié twee met God versoen en tot een ligaam verenig….” (2: 13-22; veral ook 21-22).

Die geskiedenis het deur die eeue gewys hoe daar altyd groepe christene is wat hulleself gelangriker ag, ‘n trappie hoër, as ander christene. Kyk maar net na ons eie geskiedenis – die NGK wat ‘n paar dekades gelede nog Apartheid vanuit die Bybel regverdig het, om maar een onderskeid te noem… Christus het duur betaal om versoening tussen God en mense, en tussen mense onderling, tussen christene onderling, te koop. Hy is ons vrede. Met sy sterwe het die tempel se voorhangsel geskeur en ons het álmal deur die een Gees vrye toegang tot God. Met sy dood het Hy ook figuurlik die muur van die tempel kom afbreek sodat almal sáám kan aanbid, gelykwaardig voor God, ewe belangrik, ewe nodig as stene waarmee die nuwe heilige tempel vir die Here gebou word, ‘n tempel gebou deur mensestene, verskillende stene, maar met Christus as hoeksteen. Saam, as Jode én nie-Jode, as mans én vroue, as heteroseksueel én homoseksueel, as witboordjies én blouboordjies, as oud én jonk, saam word ons opgebou tot ‘n geestelike huis waarin God self woon.

Mag ons, as christene, nie mure bou waar Christus dit met sy lewe (sy dood!) afgebreek het nie. Mag ons nooit aan onsself dink as minderwaardig teenoor ander christene nie, ongeag die rede. Voor Christus, vir Christus, is almal van ons een, ons is gelyk. En mag die van ons wat dalk aan onsself dink as volbloed Jode, in alle nederigheid besef waar ons ook vandaan kom, en mag ons weerhou word daarvan om neer te kyk op ander christene wat volgens ons standaarde nie so heeltemal voldoen aan die regte “voorskrifte” nie. Christus is ons vrede. Hy is ons hoeksteen. Saam, alleen wanneer ons hande kan vat, versoen kan wees met mekaar, gebonde aan mekaar, saamgesmee deur die band van vrede, saam is ons die geestelike huis waarin God woon. Mag dit ons getuienis wees – ons wat almal saam geroepenes is, die nuwe Israel, die kerk in die wêreld en vir die wêreld.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.