Genesis 24 – 2017

9 Julie 2017 Koninkrykstyd Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

1 Abraham was oud, hy het in die dae ingekom (ver gevorderd in jare) en die Here het hom in alles geseën.

2 Abraham het vir sy slaaf gesê, die oudste/mees senior een in sy huis wat in beheer was van al sy sake: Sit asb jou hand onder my lies – letterlik “vat aan my geslagsdele”

Uittreksels uit artikels ter verduideliking:

(“The sacredness of this duty is underlined by the oath he is invited to swear. Note the “please” (נא) that precedes the imperative “swear.” It is no ordinary request that Abraham is making, so he couches it with some delicacy. By putting his hand under Abraham’s thigh, the servant was touching his genitals and thus giving the oath a special solemnity. In the ancient Orient, solemn oaths could be taken holding some sacred object in one’s hand, as it is still customary to take an oath on the Bible before giving evidence in court. Since the OT particularly associates God with life (see the symbolism of the sacrificial law) and Abraham had been circumcised as a mark of the covenant, placing his hand under Abraham’s thigh made an intimate association with some fundamental religious ideas. An oath by the seat of procreation is particularly apt in this instance, when it concerns the finding of a wife for Isaac.”

“Put your hand under my thigh. The taking of this oath had to do with the sanctity of the family and the continuation of the family line.”

“According to Rashi, based on the Midrash Rabbah, it does not mean literally the thigh; it means the Milah (organ of circumcision). The reason is because one who takes an oath must hold in his hand a sacred object, such as a scroll of the Torah or phylacteries.

The placing of one’s hand under the “thigh” is a euphemistic way to refer to swearing upon the testicles of the master. The testicles are the sign of Abraham’s descendants (they literally contained the “seed” that God had promised to bless in Genesis 15, 17, 22)”.

3 sodat ek jou kan laat sweer/belowe by die Here, die God vd hemel en die God vd aarde: Jy mag nie vat ‘n vrou vir my seun vanuit die Kanaäniete onder wie ek woon nie.

  1. Want jy moet gaan na my land en daar waar ek gebore is (die stam/mense uit wie) en vat (daar) ‘n vrou vir my seun Isak.

Vs 5: Die slaaf het vir Abraham gevra: As die vrou  nie agter my aan wil terugkom na hierdie land nie, moet ek dan sowaar terugneem (inf abs + impf) u seun na die land waarvandaan u gekom het?

Vs 6: Waak daarteen (openbaar ‘n skokkende, ondenkbare gedagte) om nie te laat terugkeer my seun daarheen nie! – Onder geen omstandighede nie! (roep dan die belofte van 12:7 woordeliks in herinnering) Soos wat die Here in die verlede voorsien het (deur ‘n boodskapper te stuur) is Abraham seker Hy sal weer voorsien.

Vs: Die Here die God vd hemele wat my gevat het vanuit die huis  van my vader en vanuit die land van my geboorte…

Hy besef die slaaf se vertroue is dalk nie dieselfde nie en gee vir hom ‘n “uit”, ‘n escape clause

Vs 8 einde: Jy moet net nie my seun daarheen terugneem nie.

Vs 12 einde: doen hesed met my meester Abraham.

Kamele is skaars. Tien is ‘n teken van groot rykdom.

Verlowing gaan gepaard met groot geskenke aan die bruid se familie. Die slaaf gaan voorbereid.

Vs 13 begin: Hinee Kyk! Ek staan by die oog>put met water en die dogters van die mans van die stad is op die punt om uit te kom om water te skep.

Vs 14: Laat dit so wees die meisie vir wie ek sê vir haar: Laat sak asb jou kruik sodat ek kan drink, en sy sê: Drink, en ek sal ook vir jou kamele gee om te drink,” vir haar het U aangestel vir u dienaar, vir Isak, en in/deur haar sal ek weet dat U het gedoen hesed met my heer.

Nie ‘n maklike toets om te slaag nie – die verwagting dat die vrou moet aanbied om 10 kamele se dors te les!

15 En dit was vir hom voordat hy het klaargemaak om te praat/bid, en Kyk! Rebekah het uitgekom, sy wat gebore is vir Bethuel seun van Milkah die vrou van Nahor, die broer van Abraham, en haar kruik op haar skouer. (Verteller gee veel meer info as wat die slaaf met eerste oogopslag weet.)

16 En die meisie was baie mooi op die oog, ‘n maagd (tiener meisie – hubare ouderdom), sy het nie ‘n man geken nie. Sy het afgekom na die oog/put en sy het haar kruik volgemaak en sy het opgegaan.

17 En hy het gehardloop die dienaar om haar te ontmoet en hy het gesê: Laat my asb ‘n bietjie water drink uit jou kruik.

18 En sy het gesê: Drink, my heer, en sy het vinnig haar kruik laat sak na haar hande toe (van haar skouers afgetel), en sy het vir hom gegee om te drink. (Spanning bou op, gaan sy vir die kamele ook water gee?)

19 Toe sy hom klaar laat drink het, het sy gesê: Ook vir u kamele sal ek water trek totdat hulle genoeg gehad het om te drink. (Veel meer as waarvoor hy gevra het.)

20 Sy het vinnig gemaak en leeggemaak haar kruik in die waterbakke en sy het gehardloop tot by die put om water te trek en sy het water getrek vir al sy kamele. (Dieselfde “oordrewe” gasvryheid as wat Abraham teenoor die 3 besoekers betoon het. – skoonpa se kind)

21 En die man (nie meer die slaaf nie, hy is immers nie haar slaaf nie) – hy het het haar dopgehou, stilletjies, om te weet/agter te kom of die Here sy pad suksesvol gemaak het of nie.

22 En dit was soos wat die kamele klaargemaak het om te drink en die man het geneem ‘n goue ring, ‘n beka in gewig (wat ‘n beka weeg) en twee armbande oor haar hand, 10 goue gewigte (wat 10 goue gewigte geweeg het).

23 En hy het gesê: Wie se dogter is jy?, sê asb vir my. Is daar in die huis van jou vader plek vir ons om te oornag?

24 Sy het vir hom gesê: Die dogter van Bethuel is ek, die seun van Milkah wat gebore is vir Nahor. (Milkah was Nahor se vrou. Nahor was Abraham se broer. Milkah was die dogter van Abr se ander broer Haran – die huwelik tussen ‘n oom en sy wees niggie, toe Haran oorlede is en Nahor die gasvryheidsverpligting teenoor haar nagekom het. Dws Bethuel is Nahor se seun en Haran se kleinseun.) Storie werk weereens beter uit as geantisipeer. Alle verwagtinge word oortref. Abr stuur die slaaf om ‘n vrou uit sy “clan”/stam te kry, hy kry onwetend Isak se eie niggie!

25 Verder het sy gesê: Ook is daar strooi en baie voer by ons (2 goed waarvoor hy nie gevra het nie) – weereens meer as verwag), ook plek om te oornag. (Sy, as vrou, bied dit egter nie aan nie, maar hardloop huistoe om te vra, en dit wys haar entoesiasme.)

26 Die man het gebuig en die Here aanbid.

27 Hy het gesê: Prys die Here, die God van my meester Abraham, wat nie sy hesed nalaat nie en sy trou met my meester. Wat MY betref, in die weg wat Hy my gelei het die Here, na die huis van die broers van my meester. (Nou nie meer die Here van my meester nie, net die Here)

28 Die meisie het gehardloop en sy het vertel vir die huis van haar ma al hierdie dinge.

29 (Rebekah het ‘n broer gehad en sy naam was Laban.) Laban het gehardloop na die man toe wat buite was, na die put toe.

30 … die man

En kyk!, hy het gestaan by die kamele by die put. (Laban se gulsigheid – Rebekah se juwele en die man wat staan by die kaméle. Dws anders as Abr en Rebekah word Laban nie aangespoor deur gasvryheid nie.)

31… Waarom staan jy hier buite terwyl EK (regtig, Laban?) die huis gereedgekry het en ‘n plek vir die kamele.

32 Hy het gekom die man na die huis…

33 Toe kos voor hom neegesit is om te eet, het hy gesê: Ek sal nie eet totdat ek gesê het wat ek wil sê nie. En hy (Laban) het geantwoord: Sê dit.

Werk so dat die gas eers eet en dan gesels. Hier is die taak van die slaaf egter te dringend vir hom en hy wil dit eers afhandel. Sy toewyding aan sy meester Abraham.

34 Hy het begin: ‘n Slaaf van Abraham is ek.

35 Die Here het my meester ryklik geseën en hy is ‘n vername man (groot > baie ryk). Hy het gegee vir hom vee en beeste en silwer en goud, mans en vroue slawe en kamele en donkies.

36 Sara, die vrou van my meester, het geboorte geskenk aan ‘n seun nadat sy oud was, en hy (my meester) het hom alles gegee wat hy besit.

37 My meester het my laat sweer: Moenie vir my seun ‘n vrou vat vanuit die dogters van die Kanaäniete in wie se land ek woon nie.

38 MAAR (im-lo)  jy moet gaan na die huis van my vader en na my stam en daar vir my seun ‘n vrou vat.

39 Ek het my meester geantwoord: Miskien sal die vrou nie agter my aan gaan nie.

40 Hy het geantwoord: Die Here voor wie ek wandel/lewe, Hy sal vir jou ‘n boodskapper/engel stuur en Hy sal jou pad voorspoedig maak, en jy sal vat ‘n vrou vir my seun vanuit my stam en vanuit die huis van my vader.

41 Dan sal jy vry wees van my eed, want jy het gegaan na my stam toe. Maar as hulle nie vir jou gee nie, dan sal jy (ook) vry wees van my eed.

42 Te ek vandag by die oog/put gekom het, het ek gesê: Here God van my meester Abraham, as daar asb tog vir U bestaan sukses vir my pad, die pad waarop ek loop;

43 Kyk!, ek staan by die oog/put met water, en daar sal wees ‘n jng vrou wat uitkom om te skep, en ek sal sê vir haar: Gee my asb ‘n bietjie water om te drink uit jou kruik;

44 En sy antwoord my: Drink jy, maar ook vir jou kamele sal ek gee om te drink; sy is die vrou wat die Here aangestel het vir die seun van my meester.

45 Ek het nog nie klaargemaak om te praat met my hart nie (te bid nie), en Kyk!,  Rebekah kom uit met haar kruik op haar skouer en sy gaan af na die oog/put en sy trek water. Ek sê toe vir haar: Gee asb vir my om te drink.

46 Sy het vinnig gemaak en haar kruik van haar skouer afgehaal en gesê: Drink, en ook vir jou kamele sal ek gee om te drink.

47 Ek het vir haar gevra: Wie se dogter is jy? En sy het geantwoord: Die dogter va Bethuel die seun van Nahor, aan wie Milkah vir hom geboorte geskenk het. Toe het ek die ring aan haar neus gesit en die armbande oor haar hande

Let op: Die slaaf draai die volgorde om. Eintlik het hy eerste die juwele gegee en daarna gevra wie se dogter sy is. Maar met die oorvertelling besef hy dalk dat daar meer respek in steek as hy besluit het om die juwele nie sommer vir enige mooi en vriendelike meisie gee nie, maar wag om te hoor of sy uit ‘n goeie familie kom…

48 Ek het neergebuig en die Here aanbid. En het die Here, die God van my meester Abraham geprys wat my gelei het in die pad van getrouheid om te vat (vind) ‘n dogter/kleindogter van my meester se broer vir sy seun.

49 En nou, as dit vir julle moontlik is om te doen hesed en trou aan my meester, sê vir my, maar as nie, sê dit ook vir my en ek sal draai na regs of na links (ek sal my goed vat en loop in ‘n rigting wat julle nie aangaan nie, maw ons het niks meer vir mekaar te sê nie.)

50 Maar Laban en Bethuel het hom geantwoord: Vanaf die Here het hierdie ding uitgegaan. Ons is nie in staat om sleg of goed tot jou te praat nie. (Wat ons dink is nie belangrik nie.)

51 Kyk! Rebekah is voor jou. Vat en gaan en sy sal ‘n vrou wees vir die seun van jou meester, soos wat die Here gesê het.

(Maar toe is dit ook nie sommer net vir vat en gaan nie…)

52 Toe Abraham se slaaf hierdie woorde gehoor het (let op, hy is weer die slaaf en nie meer die man nie), het hy na die grond toe neergebuig voor die Here.

53 Die slaaf het uitgehaal items van silwer en items van goud en klere en hy het vir Rebekah gegee. En waardevolle geskenke het hy gegee vir haar broer en vir haar ma.

54 Hulle het geëet en gedrink, hy en die mans wat by hom was. En hulle het oornag en hulle het opgestaan in die oggend en hy het gesê: Stuur my weg (terug) na my meester toe.

55 Maar haar broer en haar ma het gesê: Die meisie moet nog 10 dae by ons bly, daarna kan sy gaan.

56 Maar hy het vir hulle gesê: Julle moet my nie ophou nie. Die Here het my pad suksesvol gemaak. Stuur my weg sodat ek kan gaan na my meester toe.

57 Hulle het geantwoord: Ons sal die meisie roep en ons sal vir haar mond vra.

58 Hulle roep toe vir Rebekah en vra vir haar: Wil jy gaan met hierdie man? En sy het geantwoord: Ek wil gaan.

59 So het hulle vir Rebekah, hulle suster, gestuur en ook haar diensmeisie (lett haar vroedvrou) saam met Abraham se slaaf en sy manne.

60 Hulle het vir Rebekah geseën en gesê: …

61 Toe het hulle opgeklim Rebekah en haar meisies en hulle het op die kamele gery en hulle het agter die man aangegaan.So het die slaaf vir Rebekah gevat en gegaan.

Gordyne gaan toe en weer oop / Nuwe scene:

62 ISAK het vanaf die put van Lagai Roi (Die Lewend Een sien my ) gekom, en hy was wonende in die land van die Negev (woestyn).

63 Hy het uitgegaan Isak om te rus in die veld toe die aand gedraai het (vroegaand). Hy het sy oë opgelig en rondgekyk, en KYK!, kamele kom daar aan!

64 Rebekah het haar oë opgelig en sy sien vir Isak. Toe het sy vanaf haar kameel afgeval.

65 En sy het vir die slaaf gevra: Wie is hierdie man wat loop in die veld om ons te kom ontmoet? Die slaaf het geantwoord: Hy is my meester. Sy het haar sluier geneem en haar gesig bedek.

66 Die slaaf het vir Isak vertel al die dinge wat gebeur het.

67 Isak het haar gebring in die tent van Sara, sy ma; hy het vir Rebekah gevat om sy vrou te wees en hy was lief vir haar en Isak is vertroos na (die dood van) sy ma.

(Dit sou nie vir hom reg gewees het om haar in sy eie tent te neem voordat hulle getroud is nie, maar om haar in sy ma se tent te neem spreek baie sterk – dit dra die boodskap uit watter rol Rebekah van nou af sou vervul. Binne die uitgebreide familie struktuur (slawe en hul gesinne ingesluit) word Rebekah nou die nuwe matriarg. Rebekah is die nuwe Sara soos wat Isak die nuwe Abraham is – let op, Abraham kom nie weer ter sprake nie. Sy laaste woord was aan die begin van die hfst.)

Abraham: sy vertroue dat die God wat hom geroep het en met hom ‘n verbond gesluit het, sal sorg. Dit het hy al vanuit sy verlede geleer. Abraham gee oor aan sy hoof slaaf om te gaan en besluite te neem in lyn met die belofte van God. God se beloftes kom nie sommer so siedaar! tot vervulling nie. As Hy beloof het, is daar die verantwoordelikheid aan die mens se kant om binne die speelruimte van daardie belofte te leef.

Die slaaf: Lojaal aan sy eienaar. Hierdie was waarskynlik (besis) die belangrikste taak wat Abraham aan hom toevertrou het, want die belofte van ‘n nageslag het hieraan gehang. Die slaaf word ‘n belangrike man wat ‘n vrou gaan soek vir sy meester se seun, wat gasvry aan huis van ander ryk mense ontvang word, wat geag word, gerespekteer word – tog die hartseer dat ons aan die einde van die suksesverhaal steeds nie sy naam weet nie…

Bethuel wat verbasend stil is en in sy seun Laban se skaduwee beweeg – dalk weens hoë ouderdom?

Laban: alreeds die gulsige man wat kyk wat daarin kan wees vir hom, hoe wen hy uit die situasie. Later meer oor hom en sy streke.

Rebekah se ma: seg nie ‘n woord nie.

Rebekah: ‘n Tweede Abraham. Sterk en braaf, verlaat haar land om met ‘n man in die vreemde te gaan trou en daar te bly. Leef binne oorgawe van die beloftes van God. Later sal ons ook haar sterk karakter sien wanneer sy toesien dat die jongste van haar tweeling, Jakob, die eersgeboortereg van sy broer Esau af “onderhandel”  met ‘n pot lensiesop en hoe sy help om vir Isak te uitoorlê toe hy al oud en blind was om die regte (die verkeerde?) seun te seën binne die lyn van die verbondsbelofte. ‘n Vrou wat planne kon maak en eintlik die een was wat aan die stuur was van die huishouding.

Isak: verbasend passief. Dalk was dit eenvoudig sy persoonlikheid. Ons lees ook nie da thy juis teëgeskop het toe sy pa gereedgemaak het om hom te offer nie… Dalk is hier so passief omdat hy nog treur oor sy ma Sara wat oorlede is. Ons lees wel dat hy vir Rebekah ontvang het as vrou, dat hy aan haar die matriarg posisie van sy ma oorgegee het, dat hy haar liefgehad het…

God: Die Een agter die skerms. Die Een rondom wie se beloftewoord hierdie verhaal opgebou word. Mense rig hul woorde en dade binne die beloftewoord van God, hulle ag God se woord en vra of sien tekens in hul lewens wat dui op sy betrokkenheid. Alhoewel God nie hier “aan die woord kom” soos in die vorige twee verhale (die offer van Ishmael en die amperes offer van Isak nie), ervaar die karakters tog dat Hy deurentyd betrokke is. Soos in die boek van Rut – die God wat agter die skerms rig en lei en geur gee aan die lewens van mense.

Die God van Jesus, nog ‘n man (Man van God) wat moeite gedoen het om aan vrouens in die patriargale samelewing ‘n plek te gee en omgegee het vir die lewens van die gewone mense, die eenvoudiges, die ongelangrikes. Ook Hy het van slawe manne gemaak.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Genesis 21:8-12 – 2017

2 Julie 2017 Koninkrykstyd Pinelands – Doopdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Agtergrond

Die aartsouerverhale.

Die verbondsbelofte van grond en ‘n nageslag (Gen 12 & 15)

Abram en Sarai (eintlik kom die inisiatief van Sarai) wat self plannetjies maak om God se belofte te laat realiseer – neem my slavin Hagar wat jonger is as ek, haar kind sal elk geval myne wees want sy behoort aan my… (“Die Here het my nou eenmaal daarvan weerhou om kinders te kan hê. Miskien bring sy ‘n kind in die wêreld wat my eie kan word” 16:2).

Abram het met Sarai saamgestem en Hagar het toe wel swanger geword. Hagar wat wegloop omdat Sara haar so sleg behandel toe sy swanger is, en 16:11 God: “Noem hom Ismael want die Here het jou swaarkry gehoor”, en 16:13 Hagar: “U is ‘n God wat my sien, hier het ek Hom gesien wat my gesien het”.

Ons leer iets van hoe God sien, wie God raaksien en hoor – in die OT altyd die onderdrukte, die een in nood.

Hagar gaan terug na Sarai maar hul verhouding is sleg. Toe Abram 99 jaar oud was het die Here weer aan hom verskyn, en sy naam verander na Abraham en Sarai se naam verander na Sara, want, het God gesê, “ek sal haar seën en vir jou ‘n seun uit haar gee” (17:16). Abraham het gelag en gedink: Hoe kan ‘n man van 100 en ‘n vrou van 90 ‘n kind in die wêreld bring? Later sou Sara ook lag oor hierdie belaglike belofte (18:15). Maar soos die Here beloof het, is die seuntjie Isak (wat “lag” geteken) toe wel gebore. En die kind van Sara se slavin Hagar, die kind Ismael wat sy as haar eie wou grootmaak, is skielik nie meer vir haar belangrik nie.

Teks

Vs 8: Kinders is gespeen rondom die ouderdom van 2 of 3. In die lig van die hoë sterftesyfer in daardie tyd het babas dikwels nie oorleef nie. Wanneer ‘n baba dan in sy 2e of 3e jaar gespeen is, is dit as ‘n groot mylpaal beskou. Die eerste lewensfase is agter die rug en die kanse vir oorlewing is van nou af veel groter. Die familie het met die geleentheid ‘n groot fees gehou as ‘n tipe oorgangsrite vir die kindjie.

Wat gebeur as Sara sien hoedat ouboet Ismael met Isak speel – sy sien bedreiging en sy wil hê dat dit uit die weg geruim moet word.

BH letterlik: Ismael het met Isak ge-Isak (dws dalk sien Sara dat Ismael met klein Isak speel soos wat ‘n ouboet, ‘n erfgenaam met sy kleinboet speel en dit tref haar toe: Die rolle is verkeerd, Ismael kan nie die erfgenaam wees nie.)

Vs 11: Wat sien Abraham? “Dit was boos/baie sleg in Abraham se oë”

(Die naam “Ismael” kom nie in die teks voor nie. Die hele verhaal gaan oor Ismael maar hy word net genoem die “kind van die slavin”.)

Vs 12: God: “Dit moenie boos wees in jou oë oor die kind en oor jou slavin nie…” (God bring die slavin as persoon self ook in, nie Sara of Abraham nie – amper asof sy vir hulle net ‘n middel tot ‘n doel was, ‘n surrogaat ma.

Vs 14 lett: “Hy het kos en water geneem en dit aan Hagar gegee daar op haar skouers, en hy het die seun (vir haar) gegee en hulle laat gaan (ontslaan – dieselfde woord as om slaaf vry te stel of om te skei van jou vrou)”; dws BH teks noem nie dat hy die seun op haar rug getel het nie. Ismael was elk geval al so 15/16 jaar oud en dus te groot om deur sy ma ge-abba te word.

Sy het gefouteer – verdwaal in die woestyn.

Vs 15: “neergesit” = letterlik “gegooi” soos wat Josef in die put gegooi was en soos wat lyke soms in die graf gegooi is. Met die agterlaat onder die bos het sy hom dus “lewendig begrawe”, wetend hy gaan daar sterf.

Vs 16: “oorkant op ‘n afstand soos wat mens kan skiet met ‘n pyl”

Hagar wil nie sien hoe die kind sterf nie.

“sy het haar stem opgelig en gehuil”

Vs 17: FOKUS:

וַיִּשְׁמַ֣ע אֱלֹהִים֮ אֶת־ק֣וֹל הַנַּעַר֒ וַיִּקְרָא֩ מַלְאַ֨ךְ אֱלֹהִ֤ים׀ אֶל־הָגָר֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וַיֹּ֥אמֶר לָ֖הּ מַה־לָּ֣ךְ הָגָ֑ר אַל־תִּ֣ירְאִ֔י כִּֽי־שָׁמַ֧ע אֱלֹהִ֛ים אֶל־ק֥וֹל הַנַּ֖עַר בַּאֲשֶׁ֥ר הוּא־שָֽׁם׃

(En Hy het gehoor God (Ishma El-ohim) die stem van die kind en hy het geroep die engel van God tot Hagar vanuit die hemel en gesê vir haar: “Wat is dit, Hagar? Moenie bang wees nie, want Hy hoor God (Ishma El-ohim na die stem van die kind daar waar hy is.)

Gryp terug na Ismael se naamgewing toe Hagar uitgebuit en swanger en in die woestyn rondgedwaal het (16:11): “Jy moet hom Ismael noem, want die Here het jou swaarkry (affliction) gehoor”. NOU hoor God weer die kind se swaarkry – Vers 17 begin met Ismael se naam maar nie as eienaam nie, wel as werkwoord – God het gehoor die stem van die kind. En aan die einde weer: Moenie bang wees nie Hagar want (lett:) God hoor (Ismael) na die stem, maar die preposisie el bou ‘n oorgang vanaf hoor >luister, dws gee gehoor, doen iets daaraan, aan hierdie nood vd kind daar waar hy is (onder die bos)!

Vs 18: “staan op, tel (>help) die kind op en hou jou hand in syne (>hou sy hand vas)…” Moet hom net nie los nie, Hagar!

V19: God help vir Hagar om anders te sien, verder te kyk, nie net na die leë velsak in haar hand nie, maar om die put daar anderkant raak te sien. God help Hagar om uitkoms raak te sien.

Boodskap

Op die dag van die fees het Sara toegekyk hoedat die seun van die slavin met haar enetjie speel. Dit lyk na ‘n rustige prentjie wat voor Sara se oë afspeel (alhoewel sommige kommentatore hier onheil raaksien om Sara se gedrag te ondersteun – bv hy het vir Isak getart, met hom geloll – maar geen tekskritiese ondersteuning hiervoor) en presies daar begin sy die gevaar vir haar eie seun aanvoel. Die oorsaak vir haar onrus lê in wat sy sien. Sy sien nie meer die seun wat sy so graag deur haar slavin Hagar as haar eie wou “aanneem” nie. Noudat sy haar eie seun het sien sy vir Ismael in ‘n nuwe lig – as die seun wat Hagar die Egiptiese slavin vir Abraham in die wêreld gebring het. As die seun wat as eersgeborene van sy pa haar eie seun se toekoms gedreig. En daarom ook haar toekoms bedreig. Want die toekoms van ‘n vrou het by haar seun gelê. Die eersgeborene is die primêre erfgenaam, en dit kan Sara nie toelaat nie. Ismael, die kind van die slavin, mag nie as eersgeborene erf nie. Nie noudat sy haar eie seun uit haar eie liggaam gekry het nie. Vandaar haar harde opdrag aan Abraham dat hy die slavin en haar seun moet wegjaag. Sara praat so neerhalend oor hulle dat sy hulle nie eens by die naam noem nie.

Abraham wou nie aan Sara se versoek toegee nie. Hy het gedink dat dit heeltemal verkeerd, selfs boos is om hierdie Ismael seun van hom weg te jaag. Maar God het vir hom gesê om nie sleg te voel oor die kind en sy slavin-byvrou nie, maar om te doen wat Sara vir hom sê. “Want,” herinner God hom, “uit Isak sal jou nageslag gebore word.” Maar dan voeg God die trooswoorde by, ‘n belofte: “Tog sal Ek die seun van die slavin ‘n nasie laat word, want hy is jou kind (jou saad).”

Die volgende oggend het Abraham toe vir Hagar en die kind weggestuur, die Bersebawoestyn in. Die manier waarop hy die kos en water op Hagar se skouers sit en die kind vir haar gee, spreek diep. In hierdie gebare sit alles wat hy nie kan verwoord nie. Liefde en die begeerte om vir oulaas te versorg, maar terselfdertyd oorgawe, hartseer en afskeid.

Hagar en die kind, oppad na die land van haar herkoms, Egipte, het verdwaal en in die woestyn rondgeswerf. Die kos en water het nie gehou nie. Toe die water opraak het die uitsigloosheid Hagar oorval. Sy het gevoel dat sy nie kan toekyk hoe haar seun doodgaan nie. Daarom het sy hom onder ‘n doringbos agtergelaat, eintlik verwerp (begrawe!). ‘n Stukkie skaduwee. En sy het ‘n ent daarvandaan gaan sit en onbedaarlik begin huil.

Hierdie verhaal is opgebou uit soveel onreg en wreedhede. ‘n Kind wat waarskynlik nooit daar moes wees nie word gebore omdat Sara en Abraham nie vir God vertrou in sy belofte van ‘n nageslag nie en konkel met hulle eie plannetjies om deur die slavin Hagar tog ‘n nageslag te verseker. Hulle wil God se belofte in eie krag tot vervulling bring. Sowat 13/14 jaar later vervul God wel sy aanvanklike belofte en Isak word uit Sara gebore. Na 2 of 3 jaar het Isak sy eerste kritiese lewensfase oorleef en die familie vier fees omdat ‘n toekoms inderdaad vir hom wink. En tydens die fees trek die oudste seun Ishmael Sara se aandag. Die seun wat in die eerste plek die produk van haar slim plannetjies was, speel en lag saam met haar eie seun Isak, en Sara sien skielik met kommer die toekoms vooruit – ‘n toekomsblik waarin Ismael nou in die weg staan van Isak se erfporsie. Die bedreiging wat sy aanvoel maak dat sy drasties optree en daarop aandring dat Abraham die slavin en haar seun Ismael moet wegjaag. Abraham skop teë. Hy kan nie dink dat hy sy seun Ismael en die se ma Hagar (God herinner hom dat sy ook daar is) moet wegjaag nie. Maar God maak nogmaals ‘n belofte dat Abraham tog moet doen soos Sara sê, want dit ís uit Isak wat sy nageslag gebore sal word, maar dat Hy wat God is ook vir Ismael ‘n groot nasie sal laat word, want ook hy is Abraham se kind. En met hierdie belofte van God in sy hart laat Abraham dan die volgende oggend vroeg vir Hagar en Ismael gaan. Sara gooi haar aanneemkind weg. En Abraham stuur hom weg. Nie omdat hy iets verkeerds gedoen het nie. Bloot maar omdat hy nou in die pad is, hy is oorbodig, nie meer nodig nie. En dan in die woestyn gooi sy eie ma hom eintlik ook weg; nie omdat sy wil nie, maar omdat sy nie anders kan nie. Sy sien nie kans om saam met hom onder dieselfde bos te sit en toe te kyk hoe hy sterf nie. En sy begin onbedaarlik huil. ‘n Wrede verhaal vol ongeregtigheid.

Maar in wese is hierdie nie primer ‘n verhaal oor menslike wreedheid en afguns nie, maar oor die trou van God. Want die kind het ook gehuil, daar op sy eie onder die bos – wees en verstote, waar sy ouers nie meer vir hom kans gesien het nie. En Gód het die kind hoor huil, en ‘n engel het uit die hemel na Hagar geroep en vir haar gesê: “Wat is dit Hagar? Moenie bang wees nie, want God het die kind daar waar hy gelê gehóór” (17). Wanneer mense, en ouers, hier hulle koppe wegdraai en hulle ore sluit vir die nood van hul kinders, dan hoor God. “’Staan op (Hagar), help die kind op en hou sy hand vas, want Ek sal hom ‘n groot nasie laat word.’ Toe het God haar oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien … God was by die kind en hy het grootgeword …”

Al lees ons nooit sy naam in die storie raak nie, gaan hierdie verhaal oor Ismael. Daar word deurgaans na hom verwys as “die kind van die slavin” of bloot maar “die kind”. So asof die storieverteller al hierdeur wil wys hoe onbelangrik die kind nou regtig was. Hy is nie eens werd om by die naam genoem te word nie, verál nie noudat Isak – die kind van die belofte – uiteindelik gebore is nie. Maar op ‘n indirekte manier word Ishmael se naam wel genoem, aan die begin en dan weer aan die einde van die belangrikste vers 17; en dan nie in die vorm van ‘n eienaam nie, maar as ‘n werkwoord: “Isma Elohim”. “Isma” beteken “hoor”. “Elohim” is die langer vorm van “El”, wat “God” beteken. “Ishma El”, God het die kind gehoor – Ishmael. Sy naam kry betekenis wanneer God betrokke raak. En dan het hy nie net ‘n noemnaam nie. Hy het ‘n werkwoord vir ‘n naam. God verander sy lot – Ishmael, God hóor en God gryp in en God bring uitkoms. Die weggooikind van mense, die weggooikind van die Godsvolk, word die optelkind van God.

Die kind Ishmael se naam, sy identiteit, lê  nie in die vreemde nie, nie in Egipte nie, nie daarin dat hy die vader van die Islam geloof en die Moslems is nie. Sy identiteit lê ten diepste in die God van Abraham en Isak en Jakob. Dis Gód wat hom sy naam gegee het en dis God wat Pa staan vir hierdie naam, Gód wat sien, Gód wat hoor, Gód wat ingryp, Gód wat toeëien.

God is getrou aan sy beloftes. Hy het wel vir Isak, en nie vir Ishmael nie, uitverkies om deur hom aan Abraham die groot nageslag te gee. (Deur hom, nie vir hom nie. Deur hom vir almal, “want deur jou sal al die nasies van die aarde geseën wees. Al die nasies…”) Maar God se verkiesing van Isak beteken nie die verwerping van Ishmael nie. (Net soos sy liefde vir Jakob nie sy haat vir Esau beteken, soos wat die vertalings ons wil laat verstaan nie. Terloops: interessant dat Ishmael later die skoonpa word van Esau, nog ‘n weggooikind… – ‘n storie vir ‘n ander dag.) Ook Ishmael kry ‘n groot nageslag, ook aan hom toon God sy genade. In die Moslemwêreld word Ishmael onthou vir sy regmatige plek – as die eersgeborene van Abraham, en as hulle eie voorvader. God dink nie net aan die kind van die belofte nie. Hy dink aan al sy kinders. Hy dink met besondere deernis aan die kinders wat deur ander uitgesluit of weggegooi word. God hoor mense wat deur ander uitgesluit, weggejaag, vir dood gelaat word… God dink aan die kinders vir wie daar nie plek is onder die sg Godsvolk nie…

Ons het vanoggend gedoop. Die doop wat in die NT die besnydenis van die OT vervang. Waar begin die besnydenis nou weer? In Genesis 17 stel God die besnydenis in as teken van sy verbondsbelofte aan Abraham. Die eerste een wat Abraham gevat het om besny te word… is Ishmael! Ishmael het heel eerste die teken gedra van die verbond wat God met Abraham gesluit en deur Isak se nageslag tot vervulling wou bring (toe Hy nog gehoop het die volk sal saamwerk binne hierdie plan). Nog voor Isak se geboorte was Ishmael reeds ingesluit in die breër belofte van God se trou. Norman en Anina, Jannas is vanoggend gedoop. Ook hy dra die teken van die nuwe verbond. Ek weet hy sal nooit uitgesluit, nooit weggegooi voel nie, want julle is sy ouers. Maar hy leef in ‘n land en ‘n wêreld waar hy maatjies gaan hê wat uitgesluit voel. As julle hom so grootmaak dat hy vir God leer ken as die God van Abraham, Isak en Jakob, dan is dit wonderlik. Maar nog veel beter en belangriker as dit, is dat julle hom moet help om vir God te leer ken as die God van Ishmael (en ja, ook die God van die buite-egtelike kind Jesus). Dan sal Jannas ‘n groot verskil maak in die wêreld, dan sal hy sien vir wie God sien, dan sal hy hoor wie en wat God hoor, die noodroepe van mense. Ons dien nie ‘n eksklusiewe God nie, maar ‘n inklusiewe God.

Die genade van die Here Jesus Christus, die liefde van die God van Ishmael, en die nabyheid van sy Gees is by julle elkeen. Gaan uit en vertel dit vir die Ishmaels in die wêreld.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Genesis 4:1-16 – 2015

19 April 2015 Pase 3
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Wie van julle ken die uitdrukking “hy/sy dra die Kaïnsteken”? Wat beteken dit wanneer ons so sê? In ons omgangstaal verwys die Kaïnsteken na die merk van ‘n moordenaar. Want Kaïn het sy broer vermoor, en daarna het God hom vir ewig gemerk. Ons lees die verhaal in Gen 4: 1-16…

So bietjie konteks om die verhaal in perspektief te plaas: Kaïn en Abel was die eerste twee seuns van Adam en Eva. Kaïn is dus volgens die Bybelse verhaal die eerste mens wat gebore is en Abel is die eerste mens wat gesterf het. Dit is tog ook belangrik om te onthou dat die storie van Adam en Eva, en van hul seuns eers baie laat in die geskiedenis van die OT neergeskryf is. Nadat die volk herhaaldelik nie gehoorsaam was aan die Here nie en einde laaste in ballingskap weggevoer is, nadat hulle alles verloor het en toe hulle in ‘n vreemde en vyandige land sit, toe besluit hulle om op papier te vertel waar hulle vandaan kom, sodat hulle deur hierdie skrywe aan hulle identiteit uitdrukking kan gee – wie hulle is, en wie hulle God is.

Eva skenk geboorte aan Kaïn: “Ek het met die hulp van die Here ‘n man geskep!”, en die Hebreeuse ww “ek het geskep (kaniti)” klink soos die naam Kaïn. Sy kry toe weer ‘n kind en sy noem hom Abel, wat beteken “asem, nietigheid, niks”. Die woord “Abel” kom 5 keer voor in Prediker 1:2 om die punt tuis te bring “alles kom tot niks!” of soos die Engelse vertalings sê “emptiness, emptiness, all is empty!” of “meaningless, meaningless, everything is utterly meaningless!” Net so was dit ook met Abel – hy het voor sy tyd gesterf. Useless.

Want hy het ‘n beter offer aan die Here gebring as sy broer Kaïn, en die Here het sy offer aangeneem maar nie die offer van Kaïn nie. Kaïn het baie kwaad geword hieroor (was waarskynlik jaloers) en sy gesig het geval. Die Here konfronteer toe vir Kaïn oor sy woede: “Waarom is jy kwaad? Waarom hang jou gesig so?” En die Here probeer om ‘n hartsverandering by Kaïn teweeg te bring, maar volgens die teks lyk dit nie eens asof Kaïn iets terugsê nie (so dikbek en wraakgierig was hy dalk al).

Kaïn het wel daarna met sy broer Abel gepraat en toe hulle in die veld was het hy hom oorweldig en doodgemaak. Wanneer iemand iemand anders met voorbedagte rade kwaad aangedoen het, het hy dit gewoonlik in die veld gedoen, weg van die mense. So is dit vandag nog – mense word dikwels op afgeleë plekke seergemaak of vermoor.

Toe die Here hierna met Kaïn praat het hy nie stilgebly nie.

“Waar is jou broer Abel?”

“Ek weet nie. Is ek dan my broer se oppasser?”

“Wat het jy gedoen!?

Die bloed van jou broer roep van die aarde af na My. Vervloek is jy dan nou…”

Hierdie roepe (van Abel se bloed van die aarde af) tot God is die smekinge van die slagoffers van ongeregtigheid (dit is deur die OT die konteks waarbinne hierdie Hebr ww gebruik is.) In die NT word Kaïn ‘n paar keer voorgehou as ‘n voorbeeld van ongeregtigheid (1 Joh 3:12 en Judas 1:11).

Toe sê Kaïn vir die Here: “My straf is te swaar om te dra. U verdryf my nou van my grond af, en tot U het ek nie meer toegang nie. Ek sal ‘n doellose swerwer op aarde wees, en wie my raakloop, sal my vermoor.” Die vrees vir vergelding. Wie sou die bloed van Abel wreek? Net sy pa en ma was daar. Dalk ander (latere) kinders van Adam en Eva…

Maar die Here sê vir hom: “Nee! Wie vir Kaïn vermoor, sal sewe maal gestraf word.”

Toe gee die Here vir Kaïn ‘n teken dat niemand wat hom raakloop, hom sou doodmaak nie.

Oor hierdie teken wat die Here vir Kaïn gegee is daar al hoeveel boeke geskryf en flieks gemaak, meestal rillers. En die interpretasies oor wat die teken presies was, is geweldig verbeeldingryk. Van die mees bekende opinies is die volgende:

  • Kaïn het melaats geword.
  • Hy kry ‘n brandmerk op sy gesig.
  • Hy kry ‘n spesiale teken (‘n moordenaarsteken) op sy voorkop.
  • Daar verskyn ‘n letter op sy voorkop as teken van skande.
  • Hy kry ‘n spesiale tatoeërmerk.
  • Sy wit vel verander onmiddellik na swart en so word hy die vader van die swart ras. (!)
  • Daar groei ‘n horing uit sy voorkop.

Niks waarvan ons iets in die Bybelse verhaal teruglees nie… Inteendeel. Tekens is gewoonlik in die OT aan mense gegee om hulle aan God se goedheid en sorg te herinner (reënboog, besnydenis, wonderwerke). Die betekenis van die Kaïnsteken was juis nie negatief nie, maar positief. Dit was dalk nie eens ‘n sigbare teken op sy liggaam nie. Want hierdie teken was nie om vir Kaïn te merk deur hom te stigmatiseer as ‘n moordenaar nie, dit was om hom te beskerm. Dit was nie ‘n teken van God vir andere sodat hulle vir Kaïn van ver af al as moordenaar kon herken nie; dit was ‘n teken wat God aan Kaïn self gegee het. God het aan hom ‘n waarborg gegee dat hy niks sal oorkom nie. Dit is God se verbond met Kaïn, tekenend van sy eindelose genade wat groot genoeg is om die moordenaar, die goddelose in te sluit.

Ironies: Kaïn maak dit baie duidelik aan God dat hy nie sy broer se oppasser is nie (hy was eerder sy moordenaar!). Nietemin beloof God aan die einde van die verhaal dat Hy Kaïn se oppasser sal wees.

‘n Klompie hoofstukke later in Genesis leer ons vir Jakob ken – die jakkals, die bedrieër. Ook goddeloos. Hy wat vir sy lewe moes vlug na ‘n vreemde land, weg vanaf sy familie en weg vanaf God. Maar daar op die vreemde grondgebied, by Berseba, kom ontmoet God hom een nag in ‘n droom (Gen 28). So dat Jakob die volgende oggend toe hy wakkerword, uitroep: “Die Here is op hierdie plek en ek het dit nie besef nie!… Hoe skrikwekkend is hierdie plek! Dit is niks anders nie as die huis van God; dit is die poort van die hemel.”

Die Here is waar goddelose mense hulleself bevind.

Godsdienstige mense dink hulle ken God, hulle beskou God se teenwoordigheid as vanselfsprekend. Hulle is so seker dat God juis en verkieslik in hulle midde is, en deur hulle werk. Ons moenie so seker wees nie. Flip Theron sou voor sy dood skryf God het Godverlate plekke en Godverlate mense nodig om Hom te openbaar. Kaïn. Jakob. Vele ander in die geskiedenis van die Bybel. Die moordenaar aan die kruis langs Jesus. Die ongelowige Romeinse offisier. Jesus self… Nêrens was ‘n plek so Godverlate soos daai dag op Golgota nie. Daar waar die groot “Goddelose” (Luther noem vir Jesus die grootste van alle sondaars omdat Hy die hele wêreld se sonde op Hom geneem het), daar waar Hy sonder God gesterf het sodat ons nooit sonder God hoef te wees nie. Nêrens was God so naby soos daai dag op die Godverlate koppie buite Jerusalem nie. Daar waar die mense ook verstom uitgeroep het: “Hierdie man was werklik die Seun van God!”

Die Kaïnsteken is nie die teken van ‘n moordenaar nie. Dit is die teken van ‘n geredde moordenaar. Dit is daarom die teken van ‘n begenadigde persoon. Kaïn is deur die teken deur God geregverdig. Dink julle julle is goeie mense? Goeie gelowiges? Om goed te wees maak jou nie ‘n kandidaat vir die genade van God nie. God gaan haal ons juis ver anderkant dit. Aan die verkeerde kant – dis waar Hy Hom openbaar, dis waar Hy ons gaan haal, dis die mense vir wie Jesus goddeloos geword het en kom sterf het. Sodat Hy ons goddeloosheid kan wegvat, want self kan ons nie daarvan af weghardloop nie.

Die Kaïnsteken was ‘n eenmalige teken, binne ‘n spesifieke konteks gegee aan die eerste man wat gebore is omdat hy sy broer vermoor het. Maar die van ons wat weet dat ons goddeloos is, hoef nie afgeskeep te voel nie. Want intussen het ons die grootse van alle tekens ontvang – een wat teruggryp tot by die eerste mense en wat vooruitgryp na die laastes toe. Die teken van die kruis, as herinnering aan die daad aan die kruis.

Ons bevind onsself in ‘n wêreld waar daar nie meer hoop is nie. Waar die magtiges die swakkes uitwis. Op ‘n kontinent waar homoseksuele mense in baie lande vervolg en doodgemaak word. In die NGK waar broers en susters van ons nie ander broers en suster as familie wil erken nie. (Die Noord-Kaap sinode skryf 3 weke terug ‘n verklaring waarin hulle nie [meer] die VGK as hulle broers en susters erken nie.) In ‘n land waar mense vermoor word net omdat hulle vreemdelinge is en te veel Suid-Afrikaners haat vreemdelinge. Suid-Afrika, kleine landjie wat ons is hier aan die voet van Afrika, haal tans die wêreldnuus agv die Xenophobia wat hier heers! Die premier van Gauteng, David Makhura, het vandag tot ’n dag van gebed verklaar vir ’n einde aan xenofobiese geweld.

God wil hierdie dinge nie hê nie! Hy is lief vir die swakkes, die homosekuele mense, die verstote familielede, die vreemdelinge. Hy was lief vir die jonger broer Abel. God het nog altyd maar ‘n sagte plekkie vir die minderes gehad.

Tog is alles nie verby nie. Alles is nie “meaningless” of “empty” soos Abel se naam suggereer nie. Daar is nog hoop. Dit kom wel teen ‘n prys en sommiges verloor hulle lewe in die stryd. Maar daar was lanklaas soveel hoop, want ons staan in die lyn van Kaïn en Jakob is ons aartsvader. Daar is nog hoop omdat God die goddelose regverdig. Ons hoef nie so bang te wees wanneer ons om ons kyk nie – God openbaar Homself op die mees Godverlate plekke.

Ek lees van ‘n landkaart in die Britse museum wat dateer uit die 16 e eeu. “Allerhande skrikaanjaende aantekeninge is daarop gemaak. Op sommige plekke staan daar: hier is reuse; dan weer: hier is drake; en ‘n volgende keer: hier is vurige skerpioene. Die wetenskaplike, sir John Franklik, het die kaart vir ‘n tyd in sy besit gehad. Hy het die skrikwekkende aantekeninge doodgekrap en dwarsoor die hele kaart geskryf: Hier is God!”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Genesis 21:9-21

2 September 2012 – Koninkrykstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Liturgie-02-09-12 | Bulletin-02-09-12

Kliek hier om Genesis 21:9-21 te lees

Teks
Vs 8: Kinders is gespeen rondom die ouderdom van 2 of 3. In die lig van die hoë sterftesyfer in daardie tyd het babas dikwels nie oorleef nie. Wanneer ‘n baba dan in sy 2e of 3e jaar gespeen is, is dit as ‘n groot mylpaal beskou. Die eerste lewensfase is agter die rug en die kanse vir oorlewing is van nou af veel groter. Die familie het met die geleentheid ‘n groot fees gehou as ‘n tipe oorgangsrite vir die kindjie.
Vs 11: “Dit was boos/baie sleg in Abraham se oë”
Die naam “Ismael” kom nie in die teks voor nie. Die hele verhaal gaan oor Ismael maar hy word gedegradeer tot die “kind van die slavin”.
Vs 14 lett: “Hy het kos en water geneem en dit aan Hagar gegee daar op haar skouers, en hy het die seun (vir haar) gegee en hulle laat gaan (ontslaan)”; dws teks noem nie werklik dat hy die seun op haar rug getel het nie. Ismael was elk geval al so 16 jaar oud en dus te groot om deur sy ma ge-abba te word.
Vs 15: “neergesit” = “sy het hom oorgegee/alleen gelaat (abandon) om te sterf”
Vs 16: “sy het onbedaarlik begin huil”
Vs 18: “staan op, tel (>help) die kind op en hou jou hand in syne (>hou sy hand vas)…”

Boodskap
Hierdie verhaal begin eintlik al in Genesis 15 waar God ‘n verbond met Abram sluit en aan hom ‘n groot nageslag belowe. Die tyd het aangestap en Sarai het nie swanger geword nie. Sy het ‘n Egiptiese slavin gehad, Hagar, en Sarai het vir Abram aangemoedig om by Hagar te slaap, want, het sy gesê, “Die Here het my nou eenmaal daarvan weerhou om kinders te kan hê. Miskien bring sy ‘n kind in die wêreld wat my eie kan word” (16:2). Abram het met Sarai saamgestem en Hagar het toe wel swanger geword en ‘n seuntjie is gebore, wat Abram Ismael genoem het. Abram was 86 jaar oud toe Ismael gebore is. Hagar het vir Sarai verag omdat sy swanger geword het en die verhouding tussen die twee vrouens het vertroebel.

Toe Abram 99 jaar oud was het die Here weer aan hom verskyn, en sy naam verander na Abraham en Sarai se naam verander na Sara, want, het God gesê, “ek sal haar seën en vir jou ‘n seun uit haar gee” (17:16). Abraham het gelag en gedink: Hoe kan ‘n man van 100 en ‘n vrou van 90 ‘n kind in die wêreld bring? Later sou Sara ook lag oor hierdie belaglike belofte (18:15). Maar soos die Here beloof het, het Sara toe wel swanger geword en in hul rype ouderdom het sy en Abraham ‘n seuntjie gekry, Isak (wat beteken “lag”). En die kind van haar slavin Hagar, die kind Ismael wat sy as haar eie wou grootmaak, is skielik nie meer vir Sara so belangrik nie.

Op die dag van die fees het Sara toegekyk hoedat die seun van die slavin lag. Die kommentatore voer aan dat Ismael by die geleentheid besig was om met sy halfboetie Isak te speel. Dit is ‘n rustige prentjie wat voor Sara se oë afspeel, maar presies daar begin sy die gevaar vir haar eie seun aanvoel. En die oorsaak vir haar onrus lê in wat sy sien. Sy sien nie meer die seun wat sy so graag deur haar slavin Hagar as haar eie wou “aanneem” nie. Noudat sy haar eie seun het sien sy vir Ismael in ‘n nuwe lig – as die seun wat Hagar die Egiptiese slavin vir Abraham in die wêreld gebring het. As die seun wat as eersgeborene van sy pa haar eie seun se toekoms gedreig. En as sulks ook haar toekoms bedreig. Want die toekoms van ‘n vrou het by haar seun gelê. Die eersgeborene is die primêre erfgenaam, en dit kan Sara nie toelaat nie. Ismael, die kind van die slavin, mag nie as eersgeborene erf nie. Nie noudat sy haar eie seun uit haar eie liggaam gekry het nie. Vandaar haar harde opdrag aan Abraham dat hy die slavin en haar seun moet wegjaag. Sara praat so neerhalend oor hulle dat sy hulle nie eens by die naam noem nie. Dit is haar onversetlike ingrype ter wille van haar seun se toekoms wat haar dryf om so onverbiddellik op te tree.

Abraham wou nie aan Sara se versoek toegee nie. Hy het gedink dat dit heeltemal verkeerd, selfs wreed is om hierdie Ismael seun van hom weg te jaag. Maar God het vir hom gesê om nie sleg te voel oor die kind en sy slavin-byvrou nie, maar om te doen wat Sara vir hom sê. “Want,” herinner God hom, “uit Isak sal jou nageslag gebore word.” Maar dan voeg God die trooswoorde by, ‘n belofte: “Tog sal Ek die seun van die slavin ‘n nasie laat word, want hy is jou kind.”

Die volgende oggend het Abraham toe vir Hagar en die kind weggestuur, die Bersebawoestyn in. Die manier waarop hy die kos en water op Hagar se skouers sit en die kind vir haar gee, spreek diep. In hierdie gebare sit alles wat hy nie kan verwoord nie. Liefde en die begeerte om vir oulaas te versorg, maar terselfdertyd oorgawe, hartseer en afskeid.

Hagar en die kind het doelloos in die woestyn rondgeswerf, sonder heenkome. Die kos en water was nie genoeg om hulle deur te dra tot in Egipte, haar land van herkoms nie. Toe die water opraak het die uitsigloosheid Hagar oorval. Sy het gevoel dat sy nie kan toekyk hoe haar seun doodgaan nie. Daarom het sy hom onder ‘n doringbos agtergelaat, eintlik verwerp. Met die laaste bietjie menslikheid wat in haar oor was het sy haar seun die skadu van die doringbos gegun. En sy het ‘n ent daarvandaan gaan sit, omtrent so 90 meter, en onbedaarlik begin huil.

Hierdie verhaal is opgebou uit soveel onreg en wreedhede. ‘n Kind wat waarskynlik nooit daar moes wees nie word gebore omdat Sara en Abraham nie vir God vertrou in sy belofte van ‘n nageslag nie en konkel met hulle eie plannetjies om deur die slavin Hagar tog ‘n nageslag te verseker. Hulle wil God se belofte in eie krag tot vervulling bring. Sowat 13/14 jaar later vervul God wel sy aanvanklike belofte en Isak word uit Sara gebore. Na 2 of 3 jaar het Isak sy eerste kritiese lewensfase oorleef en die familie vier fees omdat ‘n toekoms inderdaad vir hom wink – hy sal na alle waarskynlikheid oorleef en ‘n volwassene word. En tydens die fees trek die oudste seun Ismael Sara se aandag. Die seun wat in die eerste plek die produk van haar slim plannetjies was, speel en lag saam met haar eie seun Isak, en Sara sien skielik met kommer die toekoms vooruit – ‘n toekomsblik waarin Ismael nou in die weg staan van Isak se erfporsie. Die bedreiging wat sy aanvoel maak dat sy drasties optree en daarop aandring dat Abraham die slavin en haar seun Ismael moet wegjaag. Sy moes geweet het dat hul kanse op oorlewing in die woestyn feitlik nul is – maar hoeveel te beter. Dan is die probleem heeltemal uit die weg geruim. Abraham skop teë. Hy kan nie dink dat hy sy seun Ismael en die se ma Hagar moet wegjaag nie. Maar God maak nogmaals ‘n belofte dat Abraham tog moet doen soos Sara sê, want dit ís uit Isak wat sy nageslag gebore sal word, maar dat Hy wat God is ook vir Ismael ‘n groot nasie sal laat word, want ook hy is Abraham se kind. En met hierdie belofte van God in sy hart laat Abraham dan die volgende oggend vroeg vir Hagar en Ismael gaan. Sara gooi haar aanneemkind weg. En Abraham stuur hom weg. Nie omdat hy iets verkeerds gedoen het nie. Bloot maar omdat hy nou in die pad is, hy is oorbodig, nie meer nodig nie. En dan in die woestyn gooi sy eie ma hom eintlik ook weg; nie omdat sy wil nie, maar omdat sy nie anders kan nie. Sy sien nie kans om saam met hom onder dieselfde bos te sit en toe te kyk hoe hy sterf nie. En sy begin onbedaarlik huil. ‘n Wrede verhaal vol ongeregtigheid.

Maar in wese is hierdie nie ‘n verhaal oor menslike wreedheid en afguns nie, maar oor die trou van God. Want die kind het ook gehuil, daar op sy eie onder die bos – wees en verstote, waar sy ouers hom nie meer wou hê nie. En Gód het die kind hoor huil, en ‘n engel het uit die hemel na Hagar geroep en vir haar gesê: “Wat is dit Hagar? Moenie bang wees nie, want God het die kind daar waar hy gelê gehóór” (17). Wanneer mense, en ouers, hulle koppe wegdraai en hulle ore sluit vir die nood van hul kinders, dan hoor God. “’Staan op (Hagar), help die kind op en hou sy hand vas, want Ek sal hom ‘n groot nasie laat word.’ Toe het God haar oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien … God was by die kind en hy het grootgeword …”

Hierdie verhaal gaan oor Ismael. Dit is opvallend dat ons nooit sy naam in die storie lees nie. Daar word deurgaans na hom verwys as “die kind van die slavin” of bloot maar “die kind”. So asof die storieverteller al hierdeur wil wys hoe onbelangrik die kind nou regtig was. Hy is nie eens werd om by die naam genoem te word nie, verál nie noudat Isak – die kind van die belofte – uiteindelik gebore is nie. Maar op ‘n indirekte manier word Ismael se naam wel genoem, aan die begin en dan weer aan die einde van die belangrikste vers 17; en dan nie in die vorm van ‘n eienaam nie, maar as ‘n werkwoord: “Isma Elohim”. “Isma” beteken “hoor”. “Elohim” is die langer vorm van “El”, wat “God” beteken. “Isma El”, God het die kind gehoor – Ismael. Sy naam kry betekenis wanneer God betrokke raak. En dan het hy nie net ‘n noemnaam nie. Hy het ‘n werkwoord vir ‘n naam. Want God verander sy lot – Ismael, God hóor en God gryp in en God bring uitkoms. Die weggooikind van mense word die optelkind van God.

God is getrou aan sy beloftes. Hy het wel vir Isak, en nie vir Ismael nie, uitverkies om deur hom aan Abraham die groot nageslag te gee. Maar God se verkiesing van Isak beteken nie die verwerping van Ismael nie. Ook hy kry ‘n groot nageslag, ook aan hom toon God sy genade. In die Moslemwêreld word Ismael onthou as die eersgeborene van Abraham, en as hulle eie voorvader. God dink nie net aan die kind van die belofte nie. Hy dink aan al sy kinders. Hy dink met besondere deernis aan die kinders wat deur ander uitgesluit of weggegooi word. God hoor mense wat nie deur ander gehoor word nie. Hy hoor mense wat hoor nodig het.

“Kan ‘n vrou haar eie baba vergeet, haar nie ontferm oor die kind wat sy in die wêreld gebring het nie? Selfs al sou so iets kon gebeur,” sê die Here in Jes 49:15, “Ek sal jou nie vergeet nie.” ‘n Ma kan haar kind nie vergeet nie, sy kan nie haar rug draai op haar kind nie. Maar selfs al sou hierdie onmoontlike ding ‘n moontlikheid kon word – en dit gebeur tóg soms: Ouers wat sterf of oud word en daarom hul kinders vergeet, ma’s wat hul babas weggee, ma’s wat hul babas weggooi. Dit kan gebeur onder mense. Maar nooit by God nie. God hoor die gehuil van weses en weduwees, van mense wat verwerp is en nie ‘n tuiste het nie. En ‘n God wat hoor is ‘n God wat doen. Hy het Hagar se oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien. Sy het die velsak vol water gemaak en vir die kind gegee. God was by die kind en hy het grootgeword. Hy het twaalf seuns gehad en ‘n groot nageslag (Gen 25).

God hoor ook vir ons, elkeen op ons eie manier soms ‘n weeskind. En Hy tel ons op, en Hy voorsien water. Hy gaan met ons op ons pad, Hy is altyd by ons, al het ander ons verlaat of vergeet of weggegooi. Jesus was self ook verlaat deur sy familie, en later deur sy Vader. God het sy kop weggedraai omdat hy nie wou toekyk hoe sy Seun sterf nie, Hy kon nie by wees nie. Dit het eenmaal gebeur – hierdie keer met die eersgebore Seun en die enigste wat self ook God was, sodat dit nooit weer hoef te gebeur met al sy ander kinders nie. En voordat die Seun gesterf het, het Hy op ‘n keer water vir ‘n Samaritaanse vrou by ‘n put aangebied – ‘n vrou wat al deur vyf mans is en op daardie stadium saam met ‘n sesde man was met wie sy nie getroud was nie. ‘n Verstote vrou, uitgeworpe, met ‘n klad teen haar naam, en nie in die bloedlyn van Isak nie. Een wat onder ‘n bos in die woestyn hoort. Vir haar het Hy gesê dat elkeen wat van die water drink wat Hy gee, nooit weer dors sal kry nie. Dat hierdie water ‘n fontein sal wees wat opborrel en vir ons die ewige lewe gee (Joh 4:13-14).

Mag jy ervaar dat God jou hoor wanneer jy huil, wanneer jy heeltemal alleen en verstote voel. Mag jy drink van die water Hy jou bied, en mag dit jou dors vir ewig les. En mag jy, as God se oor in hierdie wêreld, ook hóor wanneer ander kinders van Hom huil en uitroep om hulp.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.