Johannes 2:1-11

20 Januarie 2019

Tweede Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Daar is merkwaardige ooreenkomste tussen die manier waarop Johannes in sy evangelie oor Jesus praat as die Woord wat mens word en hoe daar in die Hebreeuse Bybel oor Wysheid gepraat word in die gestalte van ’n vrou.

In Spreuke 8 vind ons byvoorbeeld ’n loflied wat aan Wysheid gerig is. Daarin sê Wysheid:

“Die Here het my geskep, Hy het met my begin; ek is die eerste wat Hy gemaak het, lank, lank gelede. Ek is lankal daar, van die begin af, voor die aarde daar was.”

Dit klink baie op die begin van Johannes se evangelie, ook ’n loflied:

“In die begin was die Woord, en die Woord was by God, en die Woord was God… Alles het deur Hom ontstaan, en sonder Hom het selfs nie een ding wat bestaan, ontstaan nie… in Hom was lewe, en dié lewe was die lig vir die mense.”

Soos Jesus word Wysheid ook beskou as dit wat vir mense lewe gee. Wysheid sê:

“Wie my vind, vind die lewe self en geniet die guns van die Here.”

Toe Johannes sy evangelie geskryf het was hy op soek na taal wat hom sou help om die betekenis van Jesus se lewe aan sy gemeenskap oor te dra. Hierdie taal het hy, onder andere, in Israel se Wysheidstradisie gevind; en dan veral in die manier waarop Wysheid in Spreuke gepersonifieer word, die gestalte aanneem van ’n persoon, van ’n vrou.

In Spreuke 9 word Wysheid byvoorbeeld voorgestel as ’n vrou wat studente uitnooi om by haar tuis te gaan en aan haar heerlike kos en wyn te smul. (Ek wens meer van my dosente was so!) Vrou-wysheid se hande staan vir niks verkeerd nie. Sy het haar eie huis gebou, haar vleis het sy self geslag en voorberei; maar wat my die meeste beïndruk, is dat sy selfs haar eie wyn gemeng het!

“Kom eet by my, kom drink van die wyn wat ek gemeng het! Sien af van onkunde en leef! Betree die weg van insig!”

Wat ’n mens in hierdie beeld opval is dat wysheid nie te make het met verhewe insigte of spekulasies nie; wysheid word nie voorgestel as die alleen denker wat afgesonder sit en bepeins nie – ook nie soos in die Griekse en Romeinse Wysheidstradisie waarin ’n vergadering mans in die stadsplein sit en idees uitruil of redeneer nie.

Nee, ons sien hoe wysheid betrokke raak by die mees alledaagse sake: met die bestuur van ’n huishouding. Wysheid maak seker dat daar aan haar gaste se behoeftes voorsien word. Sy verleng haar gasvryheid aan wie ook al dit verlang. Sy skep ’n ruimte waarin mense kan skuil, waar hulle kan tuiskom. Sy berei voedsel voor om hulle liggame te verkwik; wyn en goeie geselskap om hulle harte met vreugde te vul.

Sy laat blyk dat wysheid meer is as ’n saak van die verstand en intellek. Dit sluit ook in smaak en reuk en fyn aanvoeling – ’n fyn ingestelde oplettendheid aan die behoeftes van ander, ’n gereedheid om diensbaar te wees, ’n beskikbaarheid om aandag te skenk. Wysheid het te make met die volheid van ons bestaan. Alles word daarby ingesluit, van die voorsiening van ons basiese behoeftes, tot hoe ons mense tuis laat kom in ons huise, tot die skorrelgoed wat na ’n feesmaal gewas moet word.

Wanneer vrou Wysheid haar studente in haar tuiste innooi, nooi sy hulle nie om in ’n lesinglokaal te kom sit nie – sy nooi hulle om by haar etenstafel te kom aanlê. Hulle moet eet en drink. Hulle moet kou aan wat Wysheid vir hulle leer. Hulle moet dit verteer en opneem in hulle liggame. Soos goeie wyn moet haar insigte hulle harte warm maak. Hulle moet wysheid beliggaam. Woord moet vlees word.

***

Volgens Johannes is Jesus God se wysheid wat gestalte vind in ’n menslike lewe en onder ons kom woon.

Aan die begin van die evangelie, wanneer twee belangstellendes vir Jesus begin volg, draai hy om en vra: “wat wil julle hê?” Hulle vra toe vir hom: “Rabbi, waar bly U?” En Jesus antwoord hulle, “kom kyk!”

“Kom kyk!” Soos vrou-Wysheid nooi Jesus sy dissipels uit om by hom tuis te gaan. Dit is nie genoeg om ’n klomp dinge oor hom te weet en te glo nie. ’n Mens moet self kom kyk en proe en geniet. Om ’n dissipel van hierdie rabbi te wees, moet ’n mens hom volg. Sy lewenstyl, sy bewussyn, sy manier van kyk na die wêreld en na mense moet in húlle lewens, in hulle gewoontes en ritmes en liggame opgeneem kan word.

Dissipelskap is nie iets wat ’n mens van ’n afstand af, objektief en wetenskaplik kan oorweeg, om uiteindelik, na oorwegings, te besluit of dit die moeite werd is nie. Dit is deur naby aan hom te leef en te maak soos hy maak dat God se wysheid by ons begin tuiskom en smaak gee aan ons lewens.

***

Ek dink dit is in hierdie lig waarin ons hierdie eerste “teken” van Jesus by ’n bruilof in Kana kan verstaan.

Vanoggend se teks, kom aan die einde van ’n gedeelte waarin Jesus sy eerste dissipels roep om hom te volg; maar dit is ook die eerste in ’n reeks van Jesus se ‘tekens’, soos wanneer hy later die brood vermeerder, of mense van siektes genees.

Dit is interessant dat Johannes nooit verwys na Jesus se wonders as dunamis of kragtoertjies nie, maar eerder as semeia; as‘tekens’. Johannes beskou Jesus se wonders as simbole wat heenwys na wat Jesus se lewe, dood en opstanding vir ons beteken.

Aan die einde van sy vertelling oor die gebeure in Kana, gee Johannes vir ons ’n leidraad oor hoe ons hierdie gebeure moet interpreteer: “Hy het sy heerlikheid geopenbaar en sy dissipels het in hom geglo.” Dit gaan dus hier oor twee sake: Oor Jesus se heerlikheid en oor dissipelskap.

Maar waardeer het Jesus presies sy heerlikheid bekend gemaak? En hoekom het daardie gebeurtenis so ’n groot indruk op die dissipels gelaat? Wat is die betekenis van hierdie teken dan, en hoe kan it ons help om met groter vertroue en gehoorsaamheid dissipels van Jesus te wees?

***

Ek dink dit sê reeds baie dat die eerste geleentheid waarop Jesus sy heerlikheid aan die wêreld bekendmaak, by ’n bruilof plaasvind. Dit is ’n geleentheid van vreugde, feesviering, genot en gasvryheid.

Troues in daardie geweste het gewoonlik nie korter as drie dae geduur nie, en soos vandag was dit baie, baie, baie belangrik dat die wyn nie opraak nie. Vir die wyn om op te raak sou vir die bruidspaartjie ’n geweldige verleentheid gewees het. Dit sou ’n skande vir die bruid se ouers gewees het om nie die wet van gasvryheid te volbring deur vir hulle gaste te voorsien nie.

Jesus se eerste teken is dus om ’n partytjie aan die gang te hou; dit is om ’n getroude paartjie – op hulle dag van blydskap – van ’n groot verleentheid te spaar. Sonder dat hulle, of selfs hulle hoof-kelner iets agterkom (behalwe dat die wyn al hoe lekkerder raak!), gaan hulle voort met hulle fees, geniet hulle die wyn wat voorberei is deur God se wysheid.

Johannes het ’n fyn humorsin gehad. In die eerste plek let hy op dat die water wat Jesus gebruik om wyn mee te maak, eintlik bedoel was vir die Joodse reinigingsgebruike. Dit is dus met goeie rede dat die kelners nie vir die hoofkelner gesê het waar hulle so pas die ‘wyn’ geskep het wat hulle vir hom bring om te proe nie. Hy sou nooit sy mond daaraan gesit het as hy geweet het dis die opwaswater wat hulle vir hom bring nie!

Later sou Jesus en sy dissipels deur skrifgeleerdes daarvan aangekla word dat hulle die reinheidswette verontagsaam wanneer hulle are in die veld pluk en dit eet sonder om hulle hande en voete te was.

Nou omskep Jesus opwaswater in die heerlikste wyn. Daar sou later nie meer water wees vir mense om mee te was nie. So wat? Is dit nie belangriker dat hierdie egpaar hulle vernedering gespaar word nie? Is dit nie belangriker om in hierdie dae die lewe en die liefde te vier nie?

Dis asof Jesus vir ons wil sê, dit gaan nie oor die puntenerige nakom van wette nie, maar of ons die smaak kan geniet wat God se wysheid aan die lewe gee. Die wysheid van God se goeie skepping, dit waardeer alles tot stand kom, is ’n oorvloedige gasvryheid wat welkom heet. Om met wysheid te lewe is om te leer hoe om hierdie gasvryheid na te boots.

Jesus, ’n terloopse gas by die bruilof, is eintlik ook die ewige Gasheer – die wysheid van God in wie ons leef en beweeg en lewe het. Dit getuig van God se nimmereindigende vermoë om die alledaagse in iets heiligs te omskep.

Dit bevraagteken ook die skeiding wat ons so dikwels maak tussen die heilige en die sekulêre. By ’n bruilof in Kana, sê Johannes vir ons, het Jesus sy heerlikheid openbaar. Wat is Jesus se heerlikheid?

Hierdie opmerking het my onmiddellik laat dink aan die Kerkvader van die 3rde eeu na Christus Irenaeus se definisie van God se heerlikheid: “The glory of God is a human being fully alive.”

Jesus se heerlikheid kan dus nie beperk word tot die tempel nie. Dit is nie iets wat ons uithaal om by eredienste te vertoon, net om dit weer in ’n veilige plek weg te bêre tot volgende Sondag nie.

In die lig van wat by Kana gebeur het, kan ons waag om Irenaeus se definisie om te keer: Waar ook al mense – mense, nie Christene nie, net mense – waar ook al mense ten volle lewe, daar kan ons verwag om Jesus se glorie en majesteit, sy skoonheid en heerlikheid te aanskou.

Is dit nie merkwaardig hoe dikwels Jesus se heerlikheid anoniem is nie? Soos by die bruilof in Kana. Byna niemand, selfs nie eers die hoofkelner of die bruidspaartjie, het geweet dat Jesus die water in wyn omskep het nie; en tog het hulle nog tot laat in die aand toe, in die ligkring van sy heerlikheid gedans.

***

Die teoloog, Debbie Thomas, het my hierdie week egter herinner dat hierdie verhaal, net soos ons lewens, nie net ’n storie van oorvloed en feesviering is nie.

Ons aandag val meesal op Jesus – en in my geval op die liters heerlike wyn wat hy gemaak het, maar Thomas herinner ons daaraan dat die verhaal eintlik met sy Moeder begin.

In die eerste sin van sy vertelling gee Johannes al vir ons ’n leidraad dat sy ’n belangrike rol gaan speel. “Op die derde dag was daar ’n bruilof in Kana, en Jesus se moeder was daar. Ook Jesus en sy dissipels is na die bruilof genooi.” Dis asof Johannes wil sê: “Watch die vrou! Moenie sig van haar verloor nie.”

Jesus is die wysheid van God, maar vrou-Wysheid was ook daai dag daar. Te midde van die feesvieringe en afleidings, nog voordat Jesus agtergekom het dat daar iets fout is, let sy moeder op: “Maar hierdie mense het nie meer wyn nie.”

Sou daar op daai dag ’n ‘teken’ op Kana plaasgevind het as Jesus se moeder nie opgelet het dat daar ’n krisis is en met hierdie waarheid vir Jesus onderbreek het nie.

Mens kan amper sien hoe sy na Jesus toe kom en in sy oor fluister: “Hulle het nie meer wyn nie.” Jesus se reaksie is afwysend: “Wat het dit met ons te make? Hoekom pla jy my? My uur het nog nie aangebreek nie.”

Maar haar oortuiging dat Jesus iets hieraan kan en behoort te doen, is net so groot soos haar oortuiging dat iets fout is. Sonder om met Jesus te redeneer, draai sy na die dienaars: “doen wat ook al hy vir julle sê.”

Debbie Thomas dink na oor hierdie rol wat Jesus se moeder speel. Sy sê:

It’s an odd and provocative role, but I’m grateful for it, because it allows me a place in what otherwise feels like an inaccessible narrative.  I have no idea how to turn gallons of water into gallons of wine.  But I do know how to say what Jesus’s mother says. Sometimes, it’s the only thing I know how to say.   “There is need here.”  “Everything is not okay.”  “We’re in trouble.”  “They have no wine.”

Die rol wat Jesus se moeder hier inneem, dink ek help ons om ons eie rol as dissipels van Jesus beter te verstaan. Ons kan nie water in wyn verander nie. En dalk is een van die belangrikste en mees bevrydende lesse dat ons nie hoef nie.

Wat as ons rol eenvoudig is om, soos Maria, met fyn aanvoeling en aandag te lewe sodat ons na Jesus toe te kom en in sy oor te kan fluister: “hulle het nie meer wyn nie.”

“hulle het nie kos om op die tafel te sit nie.”
“hulle het nie genoeg klaskamers nie.”
“hulle is raad-op.”
 “hy het nie vriende nie.”
“ek het nie meer krag nie.”

***

Soos Maria, hoef ons nie die diepe geheimenis van God se bestemde uur te weet nie. Daaroor mag ons maar verkeerd wees. Hoe kan ons dit in elk geval weet?

Tog word ons geroep om met vrymoedigheid die waarheid – hoe pynlik ook al, hoe hopeloos dit ook vir ons mag lyk, hoe magteloos ons ook voor daardie werklikheid mag voel – met vertroue na Jesus toe te neem.

Die versoeking is soms groot om dit nie te doen nie. Ons wil nie die partytjie versteur nie, smeer eerder ’n lagie vernis oor en hoop niemand kom iets agter nie.

Soms is dit juis ons magteloosheid wat ons verhoed om iets te sê: Ons is so bang dat ons dalk geen oplossing sal vind nie dat ons eerder die moeilike waarheid vermy.

Dalk is wysheid dan eenvoudig die vertroue en gehoorsaamheid die skaarsheid en onreg van die wêreld voor die oorvloed van God se genade te kom neerlê;

om nooit op te hou om die gebrokenheid van mense voor die helende sorg van God te bring nie;

om daarop aan te dring dat die oorweldigende dilemmas van ons lewens ’n gehoor ontvang voor die kreatiwiteit van God;

om daarop aan te dring dat die lelike van die wêreld, altyd gesien moet word in die lig van God se heerlikheid.

En om dan, soos Maria vir die dienaars gesê het: te doen wat ook al hy vir ons sê.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 18:33-38

25 November 2018 – Fees van Christus die Koning
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Wat is waarheid?

Glo ons nog in waarheid?

Al hoe meer mense praat van ons tyd as ’n ‘post-truth’ era – ’n era waarin die waarheid nie meer vatplek het by mense nie, waarin feite sonder gevolge ontken kan word, waarin mense sukkel om betroubare nuusbronne te vind (mens weet nie altyd meer wanneer is dit news en wanneer is dit fake-news nie). Soos ons amper elke week in die nuus sien, kan korrupte politiese en besigheids-leiers met moord wegkom deur eenvoudig stories te spin of gewoon blatante leuens te vertel.

Ons samelewing is in ’n krisis. Dit is nie meer vanselfsprekend dat mense in die waarheid vertrou nie. Ons weet nie wie om te glo nie. Ons luister met groot wantroue na mekaar. Die getuienis van slagoffers en armes val op dowe ore, terwyl die invloedrykes se verhale wyd en Suid verkondig word.

Ook waar die publieke en persoonlike mekaar kruis: bedrieg ons selfs onsself, weerhou ons ongeleë of pynvolle waarhede van onsself. Ons is verwar, selfs oor ons eie diepste waarheid. Ons twyfel, selfs in ons eie diepste oortuigings.

En tog leef ons in ’n tyd waarin dit al hoe belangriker raak dat daar mense is wat bereid is om die waarheid te praat – mense wat die moed het om voor mag en teen mag onheil te ontmasker, mense wat die persoonlike en politiese risiko’s loop om leuens te ontbloot, mense wat soek na die waarheid, al beteken dit dat hulle hul eie skuld moet erken; mense wat in diens staan van die waarheid, wat van die waarheid te getuig – al is dit ook ’n kostelike getuienis.

***

In die gedeelte waarby ons vanoggend stilstaan, waarin Jesus deur die Romeinse en Joodse leiers verhoor word, word hierdie temas op ’n dramatiese manier beklemtoon.

Wat beteken dit om in die aangesig van groot mag en persoonlike bedreiging nogtans getuies van die waarheid te wees?

Op hierdie Sondag waarop ons die koningskap van Jesus vier, sien ons hoe twee koninkryke met mekaar bots: Die koningskap van die Romeinse Ryk, verteenwoordig deur die Goewerneur Pontius Pilatus; en die koningskap van die God van Israel, verteenwoordig deur Jesus van Nasaret.

Volgens, Raymond Brown, ’n kenner van die Johannes-evangelie, speel hierdie verhoor van Jesus voor Pontius Pilatus (waaraan die evangelieskrywer ’n groot gedeelte afstaan) eintlik in sewe kleiner tonele af. Die sewe tonele word aan mekaar verbind deur Pilatus wat herhaaldelik in en uit die Paleis beweeg: na buite, na die Jode; en dan weer in die paleis in, na Jesus.

In die eerste toneel is hy buite, by die Joodse leiers: vra hy vir hulle watter klag hulle teen Jesus bring.

Dan is hy weer binne, dit is die toneel waarby ons vanoggend stilstaan, waarin hy vir Jesus vra of hy die Koning van die Jode is, en uiteindelik: “wat is waarheid?”

In die derde toneel, wat op ons gedeelte volg, is hy weer buite: om vir die Jode te vra wie hy vir hulle moet vrylaat, Jesus of Barabbas?

In die vierde en sentrale toneel is hy weer binne by Jesus: dan laat Pilatus toe dat die soldate vir Jesus, die Koning van die Jode, slaan en spot.

In die vyfde, neem Pilatus vir Jesus saam met hom na buite; sê hy vir die skare: aanskou die mens! Ek kan geen skuld in hom vind nie.

Daarna is hulle weer na binne. Pilatus vra vir Jesus of hy besef dat hý, wie Pilatus is, die volmag het om vir Jesus te kruisig.

Uiteindelik, in die sewende toneel, nadat die Jode sê dat hulle geen koning het behalwe die keiser nie, gaan Pilatus weer na buite. Hy was sy hande in onskuld, gaan sit op sy regterstoel, en handig vir Jesus oor om gekruisig te word.

***

Hierdie boeiende, dramatiese uitbeelding van Jesus se verhoor is propvol simboliek en ironie; amper elke handeling deur die karakters, elke sin wat hulle sê dra meerdere betekenisse.

Pilatus se aanvanklike vraag aan Jesus – ‘is jy die koning van die Jode?’ – kan byvoorbeeld ook as ’n stelling vertaal word; amper asof Pilatus inloop en sê: ‘so, jy is die koning van die Jode.’ Die oorspronklike Griekse teks laat albei moontlikhede toe. Dit lyk asof Jesus hom ook so hoor, want toe Pilatus later vir Jesus vra, “is jy dan tog ’n koning?” antwoord Jesus: “u sê dat ek ’n koning is.”

Wanneer Jesus sê dat sy koningskap nie van hierdie wêreld is nie, gee hy as teken hiervoor die feit dat sy dienaars nie geveg het om te keer dat hy oorgelewer word nie. Die Grieks woord huperetai, wat met dienaar of volgeling vertaal kan word, is dieselfde woord wat op ander plekke in die evangelie vir die tempelpolisie gebruik word.

Op hierdie ironiese wyse illustreer Jesus dat sy koningskap anders is as die van Pilatus, anders as hoe die wêreld mag en gesag beskou. Jesus se koninkryk en heerskappy is op diens gerig en nie op die handhawing van sekuriteit met behulp van mag en geweld nie.

Dit help ons om ook raak te sien wat Jesus bedoel het toe hy sê dat sy koningskap nie van ‘hierdie wêreld’ is nie. Hy verwys nie hier na ’n ander plek, asof sy koninkryk iewers in ’n ander, geestelike realm gesetel is wat niks met hierdie wêreld met sy politieke realiteite te make het nie.

Nee, daardeur bedoel Jesus eerder dat sy koningskap ’n ander modus operandi het as wat ’n mens van die wêreld se koninkryke kan verwag. Koninkryke van hierdie wêreld veg; fisiese en militêre mag; strategiese optrede, manipulasie en intimidering – dit is die orde van die dag.

Jesus se koningskap kom egter uit ’n ander oord – dit is die koningsheerskappy van  die God van Israel; ’n heerskappy wat sy oorwinnings op ander maniere wen.

Deur Jesus se verkondiging en bediening sien ons hoe ’n ander tiepe krag in hierdie wêreld inbreuk – die lewegewende krag van liefde en trou – selfs vir jou vyande, van wedersydse diensbaarheid en sorg vir die weerloses, van genade en barmhartigheid eerder as veroordeling en onderdrukking.

Daarom, wanneer Pilatus vir Jesus vra: “nou wat het jy gedoen om hier te beland?” is Jesus se antwoord dat hy eenvoudig oor hiérdie waarheid getuienis gelewer het.

“Hiervoor is Ek gebore en hiervoor het Ek na die wêreld gekom: om oor die waarheid te getuig. Elkeen wie se bestaan in die waarheid gegrond is, luister na my stem.”

Sy antwoord herinner aan Johannes 10 waarin Jesus homself beskryf as die goeie herder, die een wat bereid is om sy lewe af te lê vir sy kudde. Onthou dat “die herder” ook in Israel ’n verwysing is na “die koning.”

Anders as Pilatus, beskou Jesus nie sy koningskap as ’n lisensie om vanuit ’n posisie van mag oor ander ’n oordeel te lewer nie. Vroeër het Jesus vir sy dissipels gesê: “Ek het as lig in die wêreld gekom, sodat dié wat in My glo nie in die duisternis sou bly nie… Ek het nie gekom om die wêreld te veroordeel nie, maar om die wêreld te red.”

Dít is nie mag en invloed wat die waarheid verseker nie. Waarheid is nie eenvoudig gelyk aan wat mense in posisies van mag as waar bepaal nie. Waarheid is nie eenvoudig wat ook al die meerderheid binne ’n bepaalde oomblik dink nie. Waarheid is nie wat die massas daarbuite graag wil hoor nie.

Jesus ontkoppel as’t ware “die waarheid” van aardse vorme van mag en invloed, en heg dit dan weer aan die heerskappy van Goddelike liefde en trou. Waarheid word getoets aan of dit die duisternis verdryf, of dit lewe gee in dodelike omstandighede, of dit red in omstandighede van nood.

Wanneer Pilatus dus, aan die einde van hierdie toneel vir Jesus vra: “wat is waarheid” reageer Jesus nie met woorde nie. Jesus tree met hom in ’n intellektuele debat nie. Hy probeer nie met hom onderhandel nie.

Dis asof Jesus sê: “Hier is ek, die goeie herder wat sy lewe aflê sodat ander mag lewe. Hier is ek, die koning wat dien. Hier is ek, die betroubare getuie. Hier is my liggaam, hier is my boodskap en my lewe – dit is my getuienis.” Dit is ’n beliggaamde waarheid. Die waarheid is die Woord van God wat vlees geword het.

***

Ek sluit af.

In hierdie ontmoeting tussen Jesus en Pilatus sien ons tegelyk die tragedie van die mens én die hoop van die mens. Ons sien onsself, in die diepte van ons sonde en ellende, as in die hoogte van wat deur God se genade vir ons moontlik is.

In Pilatus, sien ons die tragedie van die mensdom – wat ook die tragedie van ons eie tyd is: In Pilatus sien ons hoe ’n onskuldige lewe deur politieke misbruik vernietig word; ons sien hoe ’n regsisteem wat mense moet beskerm in diens staan van die grootste onreg; ons sien hoe ’n verteenwoordiger van die klassieke wêreld, al haar kennis en kulturele prestasies inspan om die waarheid wat voor hom staan te verwerp, ons sien hoe die publieke opinie gebruik word om die waarheid te bedek en aandadig word aan ’n verskriklike moord.

In ’n sekere sin is Pilatus ’n simbool van ons almal.

Soos Ann Wroe skryf: “The Pilate of the gospel… is all men facing, considering and ultimately rejecting truth. That is why people cling to Pilate… like an audience at show, they love to watch him teeter, and struggle, almost save himself, and fall. In some sense they feel they are watching themselves.”

Want dit is nie net die mense in hoë plekke wat ’n verantwoordelikheid het om die waarheid te praat nie – dit is ons almal, wat in talle daaglikse, onopsigtelike oomblikke uitgedaag word om in woord en daad getuies te wees van die waarheid.

In so veel gevalle is Pilatus se tragedie dan ook ons tragedie. Ons vind redes om nie die waarheid te praat nie, om nie met ons lewens van die waarheid te getuig nie. Soms is dit uit selfbelang; soms is dit weens lojaliteit; soms is dit uit vrees.

Soos Dirkie Smit skryf in een van sy rubrieke:

“ons vind maniere om ons hande in onskuld te was. Ons weet (glo) nie wat om te doen nie. Werk (glo) eerder van binne af. Beoefen (glo) lojale verset – met baie lojaal en weinig verset. In stede van bely (truth to power) wonder ons hande wringend, soos Pilatus, “wat is waarheid?” Asof ons omgee.”

Dit is die tragiese wat ons in hierdie toneel sien.

***

Daar is egter ook hierin ’n boodskap van hoop. Soos ook in ons dag, waarin die magtiges so dikwels skotvry daarvan afkom, lyk dit asof Pilatus seëvier.

Johannes wil egter met hierdie vertelling vir ons sê dat daar iets anders hier aan die gebeur is. Op ’n misterieuse manier is die God van Israel selfs hier aan die werk. Selfs hier waar die mensdom se sonde en ellende ’n dieptepunt bereik, bly God aan die waarheid getrou. Op die punt waarop Pilatus dink dat hy vir Jesus veroordeel, veroordeel hy eintlik homself. Wanneer hy dink dat die volmag by hom lê – om lewe te gee en te neem – is daar ’n hoër gesag wat sal bepaal hoe die verhaal gaan eindig, ’n dieper waarheid wat die laaste woord sal hê.

Jesus is die waarheid en die waarheid het opgestaan. Die lig het in die duisternis geskyn en die donker kon dit nie uitdoof nie. Die waarheid leef, en ons wat in sy waarheid gegrond is, kan sy stem herken, hoor dit ook vandag, tussen al die lawaai.

Ja, ons leef in ’n wêreld waarin daar karakters soos hierdie Pilatus is – en soms hoef ons net in die spieël te kyk om dit te besef – maar op hierdie Sondag word ons daaraan herinner dat dit nie die diepste waarheid oor ons is nie, dat dit nie die laaste woord oor ons is nie.

Dit is nie Pilatus wat die laaste woord het nie, maar die God van Jesus Christus, wat hom uit die dood opgewek het. Christus is teenwoordig, selfs in die dieptes van ons sonde en ellende en ontrou. Jesus se koningskap is werksaam onder ons – al haal dit nie die nuus nie.

Dit is werskaam deur vir ons die moed te gee om die waarheid te praat, om onheil te ontmasker, al kos dit ook lyding; deur ons as ’n gemeenskap te vorm wat in die kragveld van God se Gees, die lewe van Jesus herdenk – en in woord en daad daaroor getuig… ’n Gemeenskap wat weet dat Jesus koning is en daarom saam met hom kan staan by hulle wat aan die hande van magsmisbruik en korrupsie ly.

Dit is werksaam in die getuienis van mense soos John Odendaal, wie tot op sy sterfbed toe nog oor die waarheid van versoening en genesing getuig het, wie selfs na sy dood dit steeds regkry om brûe te bou en mense oor grense heen aan mekaar te verbind.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 20:1-18 -2017

Paasfees 16 April 2017
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Makliker om op Goeie Vrydag te preek as op Opstandingsondag. Nie omdat ek meer hou van die GV boodskap nie, maar omdat dit vir my baie makliker is om te glo. Mense maak mekaar maklik seer, mense maak mekaar veels te maklik dood. Ek twyfel nie daaraan dat Jesus aan ‘n kruis gesterf het nie. Dit was die gebruik van die tyd waarin Hy geleef het. Soos wat dit gebruiklik was om mense in die WO2 te hang en soos wat Amerika vandag die elektriese stoel of die inspuiting van die dood het.

Maar om mense op Opstandingsondag te oortuig dat Jesus die dood oorwin het (wat dit ookal beteken), dat Hy uit die dood uit opgestaan het, dat Jesus leef en ons met Hom… hierdie gebeurtenis is ongelooflik (unbelievable!). Wat moet ek sê? Hoe moet ek preek? Gaan mense my eens glo? Hoe seker is ek self oor hierdie boodskap? Verstaan ek dit regtig? Wie is ek om dit aan ander te probeer verduidelik?

Dink jou vir ‘n oomblik hierdie scenario in: Iemand vir wie jy baie lief is sterf. Jy was nie self by die begrafnis nie, maar ander mense het jou na die tyd alles daarvan kom vertel. ‘n Paar dae later gaan besoek jy die graf, maar al wat jy vind is ‘n oop gat. Of jy gaan na die begrafnisondernemers om die kissie met die as te gaan haal, maar dis skoonveld. Daar is geen teken van die persoon se dood nie. Wat sal jy dink?

Die eerste wat deur my gedagtes sal gaan is dat dit die verkeerde graf is, of anders het iemand die lyk weggevat of gesteel vir die een of ander rede. Of in die geval van ‘n verassing sal ek dink dat hulle die kissie verlê het of aan die verkeerde persoon oorhandig het of dalk nooit eens dit gereedgekry het nie – wie weet wat nie alles in ‘n krematorium kan skeefloop nie.

Daar is soveel moontlike gedagtes wat deur my kop sal gaan, maar die lááste ding waaraan ek sal dink is dat die persoon teruggekeer het na die lewe toe. Dit is rasioneel ondenkbaar.

En dan, midde jou hartseer en verwarring loop jy iemand raak wat jy nie ken nie; jy deel dalk selfs iets van jou verlies met hom. Maar namate julle met mekaar praat besef jy dis nie dat jy hom nie ken nie, dis dat jy hom nie hérken het nie – dit is die geliefde persoon wat nou die dag gesterf het! Nie dieselfde as wat hy voorheen was nie, maar sonder twyfel hý. Ook nie ‘n spook nie, maar ‘n mens.

Dit is wat Maria Magdalena en van die ander vrouens en die dissipels en ook andere oorgekom het na Jesus se dood en begrafnis. Hulle is nog besig om te probeer sin maak van die omstandighede rondom sy dood, om hulle verlies te probeer verwerk en van Hom afskeid te neem, dan moet hulle al klaar weer “hallo” sê.

Dit was nie in daardie tyd makliker om die opstanding te glo as vandag nie. Dis nie asof mense links en regs opgestaan het uit die dood en teruggekeer het na die lewe nie. Lasarus se opwekking het soveel bohaai veroorsaak dat die priesterhoofde nie net vir Jesus wou doodmaak nie, maar ook vir Lasarus weer wou laat sterf. Dit was ‘n ongehoorde situasie – dat Jesus vir Lasarus uit die dood opgewek het.

Ja, daar is nog gevalle in die Bybel van mense wat uit die dood uit opgewek is. 3 voorbeelde in Konings waar Elia en Elisa mense opwek. Jesus wat Jaïrus se dogtertje opwek, of het sy dalk net geslaap soos Jesus sê?

Daar was in die daardie tye al verskillende strominge rondom die verstaan van lewe na die dood. Die Jode en Samaritane het geglo dat die regverdiges eendag uit die dood sal terugkeer na die lewe. Die Makkabeërs het geglo in die eendagse opstanding van die fisiese liggaam. Die Sadduseërs glo weer nie in die lewe na die dood nie. Die Fariseërs sê dalk tog wel, maar dan seker net die siel en nie die mens se liggaam ook nie (Josephus). En Paulus praat graag van die opstanding van die geestelike liggaam. Daar was geen eenvormige verstaan van die opstanding van die dooies nie. En om aan die een kant dalk daarin te glo, maar dit aan die ander kant met jou eie oë te beleef – dis ook twee heeltemal verskillende dinge.

As hulle alreeds so gesukkel het om die opstanding te verwerk en te aanvaar, hoeveel te meer nie ons vandag met al ons kennis oor die menslike fisiologie, die onomkeerbare einde van die liggaam se lewensprosesse en die ontbinding wat kort daarna intree nie. G’n wonder dat daar soveel logiese verklarings aangebied word oor wat regtig gebeur het met Jesus se opstanding nie…

Dit was byvoorbeeld nie ongewoon vir boosdoeners of diewe om lyke uit grafte te steel nie. Mense het dit as verklaring aangebied vir Jesus se liggaam wat weg was – Die dissipels en Jesus se volgelinge dink dat die soldate dalk sy liggaam gesteel het. Die priesterhoofde en soldate is weer van mening dat Jesus se dissipels sy liggaam gesteel het sodat hulle daarna aan die storie van die sogenaamde opstanding lewe kan gee. Tertullianus haal ‘n gedeelte aan waarin die Jode die spot dryf met Jesus en sy dissipels wat geglo het dat Hy uit die dood opgewek is. Intussen was dit net die tuinier wat sy liggaam weggeneem het sodat die baie besoekers nie sy slaai plantjies sal verniel nie!

Dat ons Christelike geloof juis geanker word in die opstanding van Jesus Christus, dat dit die wortels is van ons geloof, veroorsaak daarom vir baie van ons ‘n groot probleem. Selfs ‘n verleentheid. Kon ons kerkvaders nie maar iets anders gekies het as die kernwaarheid waarby ons geloof staan of val nie?! Maar dit kom nie eers van die  kerkvaders af nie. Dit is nie iets wat iewers in ons Xlike tradisie bygevoeg is nie. Jesus het dit al gepredik! Hy is die een wat terwyl Hy nog gelewe het sy dood en sy opstanding onlosmaaklik aan mekaar verbind het – dat Hy sal sterf maar op die derde dag weer opgewek sal word.

Vandag se teks:

Jesus verskyn eerste aan Maria Magdalena. Ook die ander evangelies berig dat Jesus heel eerste aan die vrouens verskyn het. Vreemd, want die getuienis van vrouens was nie ge-ag nie. Daarom word hul getuienis in Lukas 24 deur die dissipels as leë praatjies afgemaak. Maar waar daar twee of drie manlike getuies is: Now we’re talking! Dan is dit inderdaad ‘n saak vir ernstige oorweging.

Petrus en die ander dissipel vir wie Jesus liefgehad het (dalk Johannes?) luister na Maria wanneer sy die nuus aan hulle kom meedeel (dat Jesus se liggaam weg is) en hulle jaag resies na die graf toe. Johannes is eerste daar, maar Petrus gaan eerste in. Hulle sien die linnedoeke wat om sy lyf was aan die een kant en die doek wat om sy kop was netjies opgerol aan die ander kant van die graf. So lyk ‘n graf nie waar daar ‘n inbraak was nie. Jesus se liggaam is nie gesteel nie.

Hulle het nog nie die Skrif verstaan dat Jesus uit die dood moes opstaan nie, maar ten spyte daarvan dat hy dit nie verstaan het nie, het Johannes dit wel geglo toe hy die leë graf en die linnedoeke sien. Wat Petrus gedink het, weet ons nie. Maar nadat hulle die leë graf gesien het, het hulle albei huis toe gegaan. Waarom sou dit wees? Was hulle bang om langer daar rond te hang? Het hulle aan skok gely? Hoekom gaan vertel hulle nie dadelik vir die ander nie?

MM bly agter. Hartseer. Huil eers omdat haar Here dood is, maar nou huil sy ook omdat sy liggaam weg is. Kyk in die graf en waar die twee mans die doeke gesien het, sien sy nou twee engele by koppenent en voetenent. In die ander evangelies lees ons van die vrouens se vrees en verbasing by die aanskoue van die engele, maar Johannes lig dit nie uit nie.

Vrou, waarom huil jy?

Hulle het my Here (Kurion) weggevat en ek weet nie waar hulle Hom neergelê het nie.

Draai om, sien Hom daar staan maar misgis Hom vir die tuinier.

Vrou, waarom huil jy? Wie soek jy?

Meneer (Kurei), as u Hom verwyder het, sê vir my waar u Hom neergelê het, en ek sal Hom wegneem.

Maria!

Herkenning

Hebreeus: Rabbouni! Dit beteken Leermeester. (In die aanhoor van haar naam herken sy Hom.)

Rabbouni – een van die langer vorme van Rabbi. Meer gewigtig, dra meer respek as die eenvoudiger Rabbi. Maria se verhouding met die Here het verdiep in hierdie herontmoeting.

In lyn met die Oosterse gebruike (en soos wat Matteus beskryf) wou Maria waarskynlik voor Jesus neerval en sy voete vasgryp – ‘n vreugevolle daad van aanbidding gekombineer met haar eenvoudige begeerte om vir Jesus vas te hou, ‘n gebaar van liefde.

Maar Jesus keer haar: “Moet My nie aanraak nie, want Ek het nog nie na die Vader opgevaar nie. Maar gaan na my broers (dissipels) en sê vir hulle: ‘Ek vaar op na my Vader, en julle Vader, en na my God en julle God.’”

Of Maria geweet het wat Jesus hier bedoel, weet ons nie, maar sy het gaan vertel. Markus berig dat die dissipels haar nie geglo het nie. (Sy was mos maar net ‘n vrou. Jesus moes self aan hulle verskyn.)

(Ek ook maar net ‘n vrou…)

Ook ander verskynings.

As reisiger wat aansluit by die Emmausgangers. Loop en gesels. Hy vra uit oor die gebeure van die naweek en hulle vertel Hom van sy eie dood! Later eet hulle saam. Toe Hy die brood breek herken hulle Hom.

“Het ons harte dan nie gebrand nie…?” (Lukas 24)

Visserman by die see besig om vis te braai. Dissipels kom terug strand toe na ‘n onsuksesvolle nag op die water. Die visserman staan op en gee raad – gooi die net die kant uit. Hulle trek honderde visse.

Herkenning

Die dissipel vir wie Jesus liefgehad het: “Dit is die Here!” (Joh 21)

Hoe het hulle geweet? Ek weet nie. Hulle het nie dadelik geweet nie. Maar iewers het die dinge vir hulle in plek geval en het hulle net eenvoudig gewéét: Dit is Hy. Rabbouni, Here, Kurios…

Meestal leef hulle in onsekerheid, selfs in vrees. Bly die gebeure rondom Jesus se opstanding vir hulle ‘n raaisel. Weet hulle nie of hulle dit kan glo nie. Sommiges soek bewyse (Tomas). Maar midde die twyfel kom daar dan momente van herkenning, van sekerheid, oomblikke van geloof midde die lewens van ongeloof, oomblikke van hoop midde die wanhoop. Steeds onverklaarbaar, maar ten spyte daarvan tog wáár.

En vandag? Steeds die soeke na die opgestane, lewende Here. Later ophou soek, moeg gesoek, dit maak in elk geval nie sin nie, is in elk geval nie moontlik nie.

Hoe moet ek julle oortuig? Dit is nie my werk om te oortuig nie. Dis nie eens my werk om myself te oortuig nie. Net soos wat dit nie Maria se werk was om die dissipels te gaan oortuig nie.

Nie oortuiging, maar ontmoeting.

Jesus sê vir haar dat sy moet gaan vertel, dis al. Vertel wat sy gesien het, met wie sy gepraat het, dat sy toe Hy haar naam noem besef het;

toe Hy vir die manne van Emmaus die brood breek toe weet hulle dat hulle eintlik al netnou op die pad geweet het (het hulle harte dan nie gebrand nie?);

toe Hy vir die vissermanne help om hulle net vol te kry: Dit is die Here!

Dis al wat ons het. Hierdie vertellings.

Ja, glo dit of nie, maar dit is sowaar Hy!

3 groepe mense in die kerk vanoggend (en baie tussen-in):

  • Die van ons wat die opstanding glo sonder skroom – Goddank vir hulle.
  • Die van ons wat baie vrae en onsekerhede het, maar nietemin dit opsy kan skuif as hulle voor ‘n besluit te staan kom en tog kan bely dat hulle glo in die opstanding. (Soos Johannes wat nog nie die Skrif oor die opstanding verstaan het nie, maar tog in die opstanding van Jesus geglo het toe hy in die graf inkyk en die doeke sien lê.) Dankie ook vir mense soos hulle.
  • Die van ons wat twyfel, dit nie kan glo nie al sou ons wou. Ons is nie vanoggend hier omdat oortuiging ons hierheen getrek het nie, maar bloot op grond van die vertellings/getuienisse van ander. Om daarmee vorentoe te gaan, moet hierdie groep van ons probeer om op ‘n ander manier daarvan sin te maak. Dat ons gekom het (ten spyte van) is reeds genoeg.

Nou nagmaal. Geen formulier. Geen vereistes. Net ‘n uitnodiging. Ongeag of jy verstaan en hoeveel jy verstaan – die nagmaal gaan nie oor verstaan nie, dit gaan oor ontvang. Dis vir almal.

Wat met die oop graf alles sigbaar word

15 April 2017 18:51

Dat die gesindheid wat in Jesus Christus was ook in ons sal wees, is dalk die heimlike verlange van talle van ons, selfs van vele wat nie eintlik deel van die sigbare kerk voel nie, sedert Paulus die gemeente van Filippi destyds met dié bekende woorde oproep (Fil. 2:5).

Maar watter gesindheid is dit? Wat was presies dié gesindheid?

Dis nogal merkwaardig hoe Paulus dit self beskryf – dalk anders as wat vele van ons sou doen. Hy haal naamlik ’n vroeg-Christelike gesang aan wat besing wat Christus gedoen het sodat sy gesindheid uit dié roemende beskrywing van sy optrede kan blyk.

Die eerste woorde bied al die sleutel. Christus het dit geen roof geag om aan God gelyk te wees nie, sê hy letterlik. Hy het nie sy goddelike status beskou as iets waaraan hy tot elke prys moes vasklou, iets om te gryp, om te roof en besit en behou nie, iets waardevols en groots waarvan hy nie kon afsien nie. Inteendeel. Dis die gesindheid waarvan Paulus praat, wat ook in ons behoort te lewe – nié ’n gees van roofsug en grypsug en hebsug en aanspraak maak en opeis en toeëien en vasklou nie.

Die strofes wat volg, illustreer dié gesindheid stapsgewys – Christus lê af, gee prys, verloën homself, word mens, word slaaf, sterf vir ander, ja, ’n skanddood, alles dramaties in één Griekse woord gebundel wat die kerk vir eeue sou boei en verbaas en meermale verbyster: kenosis, aflegging, ontlediging. ’n Vreemde woord vir ’n vreemde gesindheid – in ons tyd dalk selfs nóg vreemder. Dís waarvan Paulus praat – nie roof, nie vasklou, nie aanspraak maak nie, maar aflê.

In ’n land, tydsgees, kultuur, samelewing soos ons s’n vandag – met die openbare figure, politici, leiers, suksesstories, celebrities wat ons daagliks aanskou, dikwels rolmodelle van presies die teendeel van dié gesindheid – mag sy oproep vir vele onbegryplik klink, wêreldvreemd en ondenkbaar.

Maar dalk was dit in sy eie tyd eintlik ook al so. Dalk is dit hoekom die gesang voortgaan en besing hoe Christus juis vanweë dié gesindheid verhóóg is, opgewek, verrys, vereer, met glans gekroon en geroem bo alle name. Om ons te herinner hoe kruis en oop graf, hoe aflê en opstaan, hoe afsterf en nuwe lewe, intiem saamhang. Dalk is dit asof Paulus wou sê: Ecce, Dominus. Aanskou, die Heer. Aanskou ware grootsheid, ware leierskap, ware heerlikheid, ware lewe. Ja, aanskou God self. Wie vra en verlang na God, aanskou dié vreemde kenosis-figuur? Want so lyk God? En so lyk die gesindheid wat ook in ons en onder ons sou kon wees – hoe vreemd ook al? – DJS

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

Johannes 18:1- 27 -2017

14 April 2017 Pinelands Goeie Vrydag
Prediker: Dr Tiana Bosman 

Die afgelope Sondag het Christene in Egipte oudergewoonte kerk toe gegaan. Dit was Palmsondag, ‘n baie belangrike Sondag vir die Koptiese Christene in Egipte (Kopties beteken Egipties – Arabiese woord “kopt”), want dis die inleiding tot die belangrikste week in ons kerklike tradisie – lydensweek wat uitloop op die kruisiging. Terwyl die dienste aan die gang was het ISIS by twee van die kerke ontwrigting veroorsaak wat tientalle mense se lewens gekos het – by die kerk in Tanta en ook in Aleksandrië. Ons dink vandag aan die families in Egipte wat die seer en die lyding, die verlatenheid van die hierdie week so persoonlik aan hulle lyf voel…

Dirkie Smit skryf in Saterdag se koerant ‘n artikel: “Wat nagte van verraad alles sigbaar maak”. Hy vertel da die teoloog Michael Welker dikwels die gebeure wat ons hierdie week herdenk, beskryf as “die nag van verraad”. Daarmee, sê Dirkie, “bedoel hy nie net Judas nie, maar dat in dié nag sigbaar word hoe die hele mensheid faal in menswees, hoe ons ons verantwoordelikheid verraai, ontrou word aan ons eie integriteit. Dit is asof álles wat veronderstel is om góéd te wees in dié nag faal, sê Welker, asof álles saamspan om Jesus te verraai – politiek (die goewerneur van die roemryke Romeinse Ryk misluk), kultuur (die stem van klassieke kultuur en kennis vra vertwyfeld wat waarheid is), reg­spraak (sowel Joodse as Romeinse regsisteme misbruik skynverhore om onskuld skuldig te verklaar), openbare mening (die skare verkies skreeuend misdadigers en geweldenaars), die kerk (godsdienstige leiers verwerp en dissipels verloën dié mens).

En daar is altyd wéér sulke nagte, dis ons geskiedenis, ons aard, ecce homo, kyk net wat ons doen – aanvang of toeskou en toelaat, selfs goedkeur, dalk net ignoreer. Nagte waarin politieke leiers hul eie mense verraai, howe die reg verdraai, kultuur verander in propaganda en leuens, godsdiens en kerk mense uitsluit en verneder, ondersteuners lustig meedoen aan die openbare goedkeur van korrupsie en geweld en magsmisbruik.” Dan gebruik Dirkie ‘n voorbeeld wat ons goedskiks souk on vervang met die gebeure van die afgelope Sondag – onskuldiges word om die lewe gebring terwyl hulle kerkgaan, en die wêreld hoor daarvan, maar ons het waarskynlik meeste al weer vergeet – amper asof ons dit oor ‘n afstand heen toelaat… of dalk net ignoreer?

“Nes sovele ánder kere en ánder plekke en ánder nagte van soortgelyke verraad”, sluit hy dan sy artikel af.

In hierdie donker tyd van die mensdom, ook ons land en ons eie kerk se geskiedenis, lees ons Johannes 18: 1-27.

3: die wagte in diens van die priesterhoofde en Fariseërs; dws op die stadium nog nie die Romeinse owerheid nie maar aan die Joodse wagte.

4: Die mag van sy inhegtenisname is dus in Jesus se eie hande, want Hy weet dat sy tyd, sy uur van verheerliking aangebreek het.

12: Jesus word nie teen sy wil en wete weggesleep deur die soldate nie. Nee, Hy gee Homself oor, Hy laat Hom neem. Hy is in beheer.

15: (lett) was ‘n vriend van die hoëpriester…

18: Sommige vertalings sit vers 18 in hakies. Die outeur meld so terloops, in die verbygaan, van die slawe en wagte by die vuur en Petrus by hulle.

21: hulle weet/verstaan wat Ek gesê het

25: Intussen het Petrus hom nog gestaan en warm maak… (NET)

26: Petrus is hier in ‘n hoek vasgekeer, want hy was immers die dissipel wat Malgus se oor afgekap het. Natuurlik sou ‘n slaaf wat daar was hom onthou. Maar Petrus is so desperaat dat hy sy verhouding met Jesus nogmaals ontken.

27:onmiddellik/op daai oomblik het die haan gekraai”

‘n Verhaal oor verraad en verloëning. ‘n Paar jaar terug was daar ‘n artikel in die Burger waarin dit lyk asof die verraad van Judas en die verloëning van Petrus eintlik maar dieselfde ding was. Word daar, byvoorbeeld, in die artikel gepraat van die “verraad van Petrus”.

Heel eerste dus: Wat beteken die Griekse woorde wat hier vertaal word met “verraad” en “verloëning”?

Verraai (paradidoomi): betray, to give over from one’s hand, to hand someone over/deliver/entrust to someone else… (die ironie van “entrust” hier…, Judas het bewustelik/berekend vir Jesus aan die “vyand” toe-ver-trou)

Verloën (arnêomai): deny, ontken verhouding met ‘n persoon, be untrue/be false to oneself (acting contrary to one’s true character)

Verraad het ‘n stuk kwaadwilligheid daaraan. Dit is om iemand doelbewus oor te lewer, en in daardie daad toe te vertrou!, aan die vyand. Verloëning, lyk dit my, is nie ‘n daad wat vanuit kwaadwilligheid gebore word nie, maar eerder vanuit vrees, onsekerheid of skaamte of dalk selfs teleurstelling in die persoon vir wie jy verloën. Om iemand te verloën is om hom of haar uit jou lewe uit weg te wens, terwyl hy of sy eintlik diep deel is van jou lewe. Dit is om jou rug te draai op iemand wat naby aan jou is.

Jesus het sy dissipels, sy volgelinge, teleurgestel. Hulle het gedink dat Hy die Romeinse mag sal breek en die nuwe koning van die land sal wees. Hulle het gedink dat Hy sal regeer en dat Hy die Joodse volk se eer sal herstel, nadat hulle lank terug reeds met die ballingskap alles verloor het en sedertdien nooit weer heeltemal daarvan herstel het nie. Maar toe dit blyk dat die dissipels sy identiteit, wie Hy is en wat Hy kom doen het, misverstaan het, toe dryf dit die een tot verraad (en hy kry nog omkoopgeld ook daarvoor!) en die ander tot verloëning (“Ek ken Hom nie”). Petrus wat belowe het dat hy aan Jesus getrou sal bly, selfs al kos dit hom die dood. En gisteraand lees ons in Matteus se vertelling dat die ander dissipels beaam het wat Petrus sê, dat hulle ook beslis nie vir Jesus sal verloën nie.

Maar toe die wagte en die slawe van die sinagoge in die tuin opdaag, toe verander alles. Petrus probeer nog sy man te staan – hy wil sy leier Jesus verdedig. Op hierdie stadium het hy dalk nog hoop dat Jesus die koning sal word en dink hy dis nou uiteindelik die begin van die rebellie. En hy kap Malgus se oor met sy swaard af om dinge in beweging te bring. Maar Jesus spreek hom aan: “Sit die swaard in sy skede terug. Moet Ek dan nie die lydensbeker drink wat die Vader my gegee het nie?” En Hy gee Homself vrywilliglik oor in die boeie van die wagte.

En net hier verdwyn die dissipels soos mis voor die son. Ons lees net van twee wat bly rondhang om te kyk wat gaan gebeur. Petrus, natuurlik, hy het immers ten sterkste belowe hy sal getrou bly tot aan die einde. En het hy nie nou net weer sy lojaliteit bewys toe hy sy swaard uitgetrek het nie? Hy kan mos nie nou weghardloop nie. En dan die dissipel van wie ons die naam nie ken nie. Dalk gaan die twee saam om vir Jesus in die bresse te tree. Mens is amper lus en haal jou hoed vir hulle af wat, wanneer almal laat spaander, nog bereid is om verder saam met Jesus die pad te loop, selfs al is Hy in boeie en lyk sy toekoms maar somber. Maar dit is tog opvallend dat die skrywer dit nodig ag om twee keer te noem dat die dissipel van wie ons die naam nie ken nie, ‘n vriend was van die hoëpriester. Dit beteken dat hy self nie te onveilig voel om saam te gaan en op hoogte van sake te bly nie. Hy het darem kontakte in hoë plekke, VIP’s wat hom kan beskerm.

En toe verskyn Jesus voor die hoëpriester Annas. Petrus hou terug buite die paleis van die hoëpriester. Maar die dissipel met kontakte kry hom in die binnehof, daar waar die slawe en die wagte rondom die vuur staan. Die diensmeisie by die deur wil by hom weet of hy dan nie een van hierdie man se dissipels is nie? “Nee, ek is nie!” Dis koud en hy maak homself lekker warm by hulle vuur.

Intussen word Jesus deur Annas ondervra, vreemd genoeg, nie oor Homself nie, nie oor wat Hy gedoen het nie, nie eens in die eerste plek oor sy leringe nie; maar Hy word ondervra oor sy dissipels en daarna ook oor sy leer. En van sy hoofdissipel, sy regterhand, het ons nou net, sommer so terloops, gelees hoedat die hom verloën, en hoedat hy hom lekker by die vuur saam met die wagte staan en hande warm vryf.

Dit word erger. Want kyk hoe antwoord Jesus vir Annas oor sy dissipels en sy leer, terwyl meeste van hierdie dissipels ons weet nie waar is nie, en Petrus in ontkenning hom knus maak om die warm vuurtjie buite die deur. Jesus antwoord met: “Moenie vir Mý vra nie. Vra my dissipels en my volgelinge. Vra vir diegene wat My hoor praat het. Ek het hulle altyd in die sinagoges en die tempel geleer, daar waar al die Jode bymekaar kom. Ek het niks in die geheim gedoen nie. En Ek het niks om weg te steek nie, niks om oor skaam te wees nie… Waarom vra u My? My tyd het aangebreek. Ek is klaar met mense leer. Hulle is opgelei en gereed. Hulle weet dat hulle nou my bediening moet verder vat. Dis nou in hulle hande. Hulle sal My verteenwoordig…”

Hoor julle die vertroue wat Jesus in sy dissipels stel? Hy het hulle tog geleer. En Hy het vir hulle gebid (Joh 17!). En Hy het hulle gestuur, soos die Vader Hom ook gestuur het. Sy uur het gekom, sy tyd om die wil van die Vader te doen, sy tyd van verheerliking, van kruisiging. Sy volgelinge sal nou sy saak verder vat, hulle sal die goeie nuus van sy oorwinning versprei. Sy dissipels sal … Petrus hulle sal.

En terwyl Jesus nog so praat, terwyl Hy sy dissipels so hoog opgee, hoor almal daar buite ‘n haan wat kraai… Terwyl Jesus sy vertroue uitspreek teenoor die mense vir wie Hy so ernstig gebid het, verloën die een naaste aan Hom Hom vir ‘n tweede en ‘n derde keer, lekker warm daar om die vuur.

In Jesus se donkerste uur word Hy deur sy eie mense versaak. Die naaste aan Hom. Sy dissipels. Eers is daar een wat wegloop, met ‘n geldjie (30 silwer muntstukke) in die sak. Dan laat spaander die meeste ander, maar twee bly oor. Een trippel ongemaklik langs ‘n vuur rond en skud sy kop terwyl Jesus aan die ander kant van die deur ondervra word (“Ek ken Hom nie.”) So die een steek Hom in die rug en die ander draai hulle rug op Hom.

Maar hierdie is nie net ‘n verhaal oor verraad en verloëning nie. Terwyl die dissipels so aan hulleself dink, dink Jesus aan almal behalwe Homself, dink Jesus aan hulle. Dis ‘n verhaal oor verraad, verloëning en vertroue. Die Een wat verraai en verloën word, spreek sy vertroue uit in diegene wat Hom verraai en verloën… Hy gló in hulle, dit terwyl hulle nie meer kans sien om in Hom te glo nie.

Jesus is nie net deur sy vertrouelinge verraai en verloën nie. In hfst 18-19 lees ons dat Hy nog etlike kere verraai (uitgelewer) is in die proses van sy verhoor:

Vs 30 deur die hoëpriester Kajafas

Vs 35 deur sy volk en die leierspriesters

Vs 36 deur die Jode (weer die volk)

19:11 deur Kajafas

19:16 deur Pilates wat op die stadium lyk asof hy Jesus se enigste moontlike hoop, sy laaste vriend was.

En tog – 19:26-30. Sonder weerwraak, toe die vroue en die dissipel vir wie Jesus lief was (miskien Johannes self?) dit by die kruis waag en Hy hulle sien, toe Hy sy moeder sien en ook die een dissipel, toe spreek Hy steeds sy vertroue in hulle uit! Hy vertrou hulle aan mekaar toe.
En sien ook hoedat Hy later langs die See van Galilea al sy skape opnuut aan Petrus toevertrou – die een (en almal) wat Hom versaak het…

Soos wat Hy ons ook vandag aan mekaar toevertrou. Die wêreld en die mense daarin, die mense in nood, aan ONS toevertrou – om vir hulle te sorg, te beskerm, by te staan, lief te hê – nie soos ons onsself liefhet nie, maar soos wat Hy ons liefgehad het (Joh 13 – voetewas en lewe aflê)!!! Dít is die laaste woord wat Hy oor die liefde spreek.

Dit lyk my verraad en verloëning sal daar altyd wees. Dis die gang van ons wêreldse natuur en begeertes. Dis die spykers waarmee Jesus aan die kruis vasgenael is. Maar sy vertroue is sterker as die dood. Jy het Hom ook verraai en verloën – maar reg aan die einde, voordat Hy sterf, is Hy nietemin nie moedeloos nie, het Hy steeds hoop. Vanoggend, hier, sien hoedat Jesus aan die kruis hang en soos met die vrouens en die dissipel vir wie Hy lief was, jou ook in die oë kyk, en sy laaste opdrag voordat Hy sterf aan jou: ek jou vir hom, en jou vir haar en hom vir haar en julle vir hulle daar buite – Ek gaan nou, maar sorg julle van nou af vir mekaar, wees vir melaar lief soos wat Ek julle liefhet, dit is hiervoor dat Ek my lewe aflê.

As ons vanoggend van die kruis as wegdraai en hier uitstap, is daar geen ander weg om te gaan nie, daar is nét hierdie één pad. Om uit te gaan en vir mekaar te gaan sorg.

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.