Jona – 2016

24 Julie 2016 Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

 

Jona 1

En die woord van die Here het gekom tot Jona, seun van Amittai: “Staan op (maak klaar), gaan na Nineve, die groot stad en roep uit teen haar mense, want hulle boosheid het onder my aandag gekom.

Maar Jona het opgestaan om te vlug na Tarsis, weg van die aangesig van die Here. Hy het afgegaan na Joppe en daar het hy ‘n skip gevind wat na Tarsis oppad was. Jona het die geld betaal en in haar afgegaan sodat hy saam met hulle (die bemanning) na Tarsis kon gaan, weg vanaf die aangesig van die Here.

Maar die Hére het ‘n groot wind oor die see gesmyt (die een van wie hy gedink het hy vlug, het hom gevolg). Die storm was gróót oor die see en die skip het dit oorweeg om te breek. Die bemanning het dit gesien en hulle het uitgeroep elke man tot sy gode, en hulle het die vrag wat in die skip was in die see gesmyt om dit ligter te maak vanaf hulle. Maar Jona het (intussen) afgegaan na die agterskip en hy het gaan lê en vas aan die slaap geraak. Die kaptein van die bemanning het na hom toe gegaan en vir hom gevra: “Wat is dit met jou dat jy so vas slaap? Staan op, roep tot jou God/gode. Miskien sal die God/gode aan ons dink en ons sal nie doodgaan nie. Toe sê elke man vir die een langs hom: “Kom ons laat val lootjies sodat ons kan weet as gevolg van wie hierdie ramp ons tref.” Hulle het lootjies laat val en die lot was op Jona. Toe vra hulle vir hom: “Sê asb tog vir ons wat is die verband (Please connect the dots). Oor wie is hierdie ramp op ons? Wat is jou beroep en waarvandaan kom jy? Wat is jou land en van watter volk is jy?” Jona het hulle geantwoord: “Ek is ’n Hebreër en ek vrees/dien die Here die God van die hemele, die Een wat die see en die droë grond gemaak het.”

Die manne het met ‘n groot vrees gevrees en vir hom gevra: “Wat is hierdie ding wat jy gedoen het?” [Want die mans het geweet dat hy van die aangesig van die Here weg gevlug het, want hy het [vroeër] vir hulle vertel.] Toe vra hulle vir hom: “Wat moet ons met jou doen sodat die see kan stil word vanaf oor ons?”  Want die see het geloop en woed.

Jona het vir hulle geantwoord: “Tel my op en gooi my in die see, dan sal die see stil word vanaf oor julle, want ek weet dat dit om my onthalwe is dat hierdie groot storm oor julle is.” (Hoekom vra Jona dit? Hoekom maak hy dit die manne se verantwoordelikheid om hom oor te gooi? Hoekom spring hy nie sommer self nie?)

Die manne het egter gegrawe (geroei) om terug te gaan na die droë land toe, maar hulle was nie in die staat nie, want die see het geloop en woed vanaf oor hulle. Toe roep hulle tot die Here en sê: “Ag Here, moet asb tog nie dat ons doodgaan oor die siel/lewe van hierdie man nie. En moenie skoon (onskuldige) bloed teen ons gee nie, want U, Here, doen net soos U goeddink/ maak net soos U wil.” Toe tel hulle vir Jona op en gooi hom in die see, en die see het sy woede laat staan. En die manne het die Here met ‘n groot vrees gevrees (gedien), en hulle het offers aan die Here geoffer en hulle het beloftes belowe (ede gesweer).

Jona 2

Die Here het ‘n groot vis aangestel om vir Jona in te sluk en Jona was in die ingewande (>maag) van die vis drie dae en drie nagte. Jona het tot die Here sy God gebid vanuit die ingewande (>maag) van die vis:

“Ek roep vanuit my nood tot die Here, en Hy het my geantwoord vanuit die maag van Sheol (die onderwêreld, die doderyk); ek het om hulp geroep en U het my stem gehoor. U het my in die diepte gegooi (asof dit die Here se skuld is dat Jona is waar hy is), in die hart van die see, en die stroom het my omring. Al u brekers en u golwe het bo-oor my gegaan. Ek het gedink dat ek uitgedryf is van voor u oë. Sal ek ooit weer u heilige tempel sien? (retories: Ek sal sekerlik nooit weer u heilige tempel sien nie.) Water het my tot by my nek omsluit, die diep oseaan het my omring, seegras was om my kop gedraai. Tot by die uiteindes (die heel onderste deel) van die berge (dws die fondamente vd aarde) het ek afgesak. Die aarde – haar tralies het my vir ewig toegesluit. Maar U het my opgebring vanuit die put, Here my God. (Draaipunt – opwaartse beweging). Toe my lewe al flouer geword het, het ek aan die Hére gedink, en my gebed het na U toe gekom, na u heilige tempel toe. Diegene wat hulle steur aan valse (leë) gode – hulle troue liefde (hesed> faithfulness; die troue liefde wat hulle s’n kon wees) gaan by hulle verby (hulle ontbeer die liefde). Maar ék, met ‘n stem van danksegging wil ek aan U ‘n offer bring, wat ek belowe het sal ek doen. Redding kom van die Here af.”

Toe het die Here vir die vis beveel en hy het vir Jona opgegooi (vomit) op die droë grond.

Jona 3

En die woord van die Here het ‘n tweede keer tot Jona gekom: “Staan op (maak klaar) en gaan na Nineve, die groot stad, en roep uit tot haar die proklamasie wat Ek vir jou sal sê.”

So Jona het opgestaan (gereedgemaak) en na Nineve gegaan soos wat die Here gesê het. [Nineve was ‘n gróót stad vir God (dws ‘n ontsaglike groot stad), dit het drie dae geneem om daardeur te loop.] Jona het begin om in die stad in te gaan, ‘n reis van een dag, en hy het uitgeroep: “Nog veertig dae en Nineve sal vernietig word!” (net 5 woorde in Hebr)

Die mense van Nineve het (agv Jona se oordeelsboodskap) in God geglo, en hulle het ‘n vas uitgeroep en hulle het rouklere aangetrek, van die grootste tot die kleinste onder hulle. Die berig het gestrek tot by die koning van Nineve (het die koning van Nineve bereik) en hy het van sy troon af opgestaan en sy koningsklere uitgetrek en rouklere aangetrek en op die ashoop gaan sit. Hy het ‘n aankondiging gemaak en gesê: “In Nineve: ‘n Edik/bepaling van die koning en sy grotes (belangrike raadgewers): Mens en dier, bees en skaap, hulle mag niks proe nie en hulle mag nie wei nie en water mag hulle nie drink nie (hulle mag nie eens water drink nie). Mens en dier moet rouklere aantrek en hulle moet kragtig (hard) tot God roep en hulle moet omdraai elke man vanaf sy bose pad en vanaf die geweld wat in hulle hande is (wat hulle gepleeg het). Wie weet? Dalk draai God om en is Hy jammer en draai Hy om (weg) vanaf die brandende woede van sy neus en sal ons nie doodgaan nie.” (As ons omdraai>tot inkeer kom sal God dalk ook omdraai>tot inkeer kom).

God het hulle dade gesien – dat hulle omgedraai het vanaf hulle bose pad – en God was jammer oor die boosheid wat Hy gesê het Hy aan hulle gaan doen, en Hy het dit nie gedoen nie.

Jona 4

En dit was boos vir Jona, baie boos (‘n groot boosheid), en die woede het gebrand vir hom. Hy het gebid tot die Here en gesê: “Ag tog Here! Is nie hierdie my sê-ding toe ek nog in my (eie) land (op my grond) was nie? (Retories: Dit is nes ek gedink het toe ek nog in my eie land was!). Dis wat ek wou voorkom deur na Tarsis te vlug. Want ek het geweet U is ‘n God van genade en medelye, lank van neusgate (>stadig om kwaad te word), oorvloedig in hesed (troue liefde, faithfulness) en iemand wat berou het oor die (dreigende) ramp. En nou, Here, neem asseblief tog my lewe vanaf my weg, want die dood is beter vir my as die lewe.”

En die Here het gesê: “Is dit goed dat dit so brand vir jou?” (Het jy rede om so vreeslik kwaad te wees?)

Jona het uit die stad uitgegaan en hy het gaan sit oos van die stad. Hy het daar vir hom gemaak ‘n skuiling en hy het onder dit gaan sit in die skaduwee totdat hy kan sien wat sou gebeur in die stad. Toe het die Here God ‘n klein plantjie aangestel om op te kom (te groei) oor Jona en om ‘n skaduwee te wees oor sy kop om hom weg te ruk/te stroop vanaf sy boosheid (sy bose houding). Jona het gejuig oor die klein plantjie met ‘n groot gejuig. Toe het God ‘n wurm aangestel om op te gaan met die dagbreek die volgende dag, en die wurm het die plantjie aangeval en die plantjie het opgedroog. Soos wat die son opgekom het, het God ‘n warm oostewind aangestel en die son het Jona se kop aangeval (>gesteek) en hy het in ‘n beswyming gegaan en gevra vir sy lewe om dood te gaan. Hy het gesê: “Die dood is beter vir my as die lewe.

God het vir Jona gesê: “Is dit goed dat dit so brand vir jou oor die klein plantjie. En hy het geantwoord: “Dit is tot die dood toe goed dat dit so brand vir my.” Die Here het gesê: “Jy het medelye/is jammer oor die klein plantjie waarvoor jy nie gewerk het nie en jy het dit nie laat groei nie. Dit was ‘n kind van ‘n nag en (as) ‘n kind van ‘n nag het dit doodgegaan. Maar Ek, mag Ek nie medelye hê/jammer wees vir Nineve, die groot stad, wat bestaan in haar ‘n menigte 120 000 mense wat nie geweet het hulle regs van hulle links nie (tussen reg en verkeerd nie) en baie diere!”

Vorige week opsommend

  • Jona in die kunste: Powerpoint
  • Die mense in die Ou Nabye Ooste (die antieke wêreld vd OT) = storievertellers van formaat
  • Jona: Sosiale en godsdienstige kritiek teen die profete, die boodskappers van die Here, die “voorbeeldiges”
  • Satire: the use of humour, irony, exaggeration, or ridicule to expose and criticize people’s stupidity or vices, particularly in the context of contemporary politics and other topical issues. (humor, ironie, oordrywing en spot).
  • “Jona ten minste óók ‘n kampvuurstorie, bedoel om die gehoor te vermaak. Dit is ‘n kinderverhaal met ‘n angel daarin vir die grootmense wat ook luister. Dit wil die verbeelding prikkel, mense die skrik op die lyf jaag met die vreesaanjaende seemonster, die lagspiere kielie, almal met ‘n slap riem vang omdat ‘n mens jouself onwillekeurig in Jona se posisie indink.” (Ernst Conradie)
  • Die teks: Let op die oordrewe taal – alles is so gróót (Gewoonlik word byvoeglike naamwoorde spaarsamig gebruik in Bybelse Hebreeus)
  • Personifikasie – dooie dinge kry menslike eienskappe, bv die stad, die boot, die wind en die see (ook die diere word beskryf asof hulle mense is, dieselfde reëls geld).
  • Jona bestaan uit 2 groot dele: Hfts 1-2 en 3-4. Elk word ingelei met “En die woord van die Here het tot Jona gekom”.
  • Die 2 dele kan in 2 kleiner dele onderverdeel word soos uiteengesit in die hoofstukindelings, dws 4 dele altesaam:
  • Hfst 1: Afdaal-motief (gaan af na Joppe, in die skip, gaan slaap onder, word in die dieptes vd see gegooi. Ook simbolies: die kontras tussen Jona se verhouding met die ware God en die matrose se verhouding met hulle gode en uiteindelik met die ware God.
  • Hfst 2: Aanvanklik steeds afdaal-motief. In sy gebed sak hy tot by die fondamente van die aarde. Dan die ommekeer. “U het my opgebring vanuit die put” en die vis gooi vir Jona op op droë grond.
  • Hfst 3: Voortsetting van opwaartse-motief. Draaipunt: Jona is nou gehoorsaam, na Nineve, oordeelspreek – kort preek maar groot reaksie: Klimaks: Nineviete bekeer hulle en God sien af van sy oordeel (die inhoud van Jona se preek).
  • Hfst 4: Terugkeer na afwaartse beweging.

Boodskap van Jona

Die beste manier waarop ek die storie van Jona kan beskryf, is as ‘n toneelstuk waarvan die plot op ‘n verhoog ontvou. Die gordyne gaan oop en die eerste toneel is waar die woord van die Here tot Jona kom. “Jona, maak gereed en gaan na Nineve, die groot stad (hoofstad van jou volk se grootste vyand Assirië) en verkondig oordeel en verwoesting, want hulle boosheid het onder my aandag gekom.”

Hier reg aan die begin het ons die twee hoofkarakters in die storie ontmoet: Die Here en Jona, en die res van die storie gaan vir ons die kontras skets tussen Jona se siening van God en die manier waarop God aan die Nineviete geopenbaar word. Hierdie kontras is dan ook die sleutel vir die gehoor wat na die opvoering kom kyk, die is die storie agter die storie: Wat verwag Jona van God (die God van Israel) en hoe verskil dit van hoe God homself aan die Nineviete openbaar?

Dit word donker op die verhoog en wanneer dit sekondes later weer lig word vind ons vir Jona in die middel van ‘n storm in ‘n boot op die see. Hy was ongehoorsaam aan die opdrag van die Here en hy is aan die vlug. Die toneel eindig waar die heidense bemanning vir Jona oorboord gooi en alles rondom hulle stil raak. Hulle sak op hulle knieë en aanbid die Here die God van Jona. (Húlle word gehoorsaam, Jona is steeds ongehoorsaam.) Die gordyne gaan toe.

Die gordyne gaan oop. Tweede toneel. Jona is in die ingewande van die vis. Hy het rock-bottom bereik. Afsak, afsak, afsak, totdat hy die fondamente van die aarde tref en voel hoedat die tralies van die aarde hom vir ewig toesluit. Hier waar dit veronderstel is om te laat te wees – hy is reeds oorboord gegooi en reeds deur ‘n vis ingesluk, dus so goed soos dood – begin hy vir die eerste keer tot die Here bid. Die storie maak ‘n 180 grade draai.  In Jona se gebed het die Here hom opgebring vanuit die put. In “werklike lewe” bring die vis hom op op droë grond. Die gordyne gaan toe.

Die gordyne gaan oop. Toneel drie. Dit begin soos toneel 1. So weet ons die tweede helfte van die storie breek nou aan. Die woord van Here het ‘n tweede keer tot Jona gekom. Maar waar Jona die eerste keer ongehoorsaam was (waarom weet ons nou nog nie), is hy hierdie keer gehoorsaam en hy gaan op na die ontsaglike groot stad Nineve. Die storie bereik ‘n klimaks wanneer Jona se kort preek (5 woorde) so ‘n groot reaksie by die Nineviete ontlok dat die ganse stad – al haar mense en selfs al haar diere – tot bekering kom en God besluit om af te sien van sy oordeel. Nog nooit was ‘n profeet se oordeelspreek so suksesvol nie! Jona verdien ‘n klop op die skouer. Maar die gordyne gaan toe…

En die gordyne gaan oop. Die vierde toneel. Jona sit buite die stad onder ‘n handgemaakte skuiling. Hy kook oor van die woede. Nie bly oor die suksesvolle uitwerking van sy preek nie. Eerder gevul met boosheid omdat die Nineviete na aanleiding van sy boodskap tot inkeer gekom het en God hulle daarom nie meer gaan vernietig nie.  In sy gebed hoor ons dat dít die rede is waarom hy in die eerste plek gevlug het na Tarsis toe God hom na Nineve gestuur het – want hy het mos gewéét die Here is ‘n God van genade en medelye, stadig om kwaad te raak en tot oorlopens toe vol van troue liefde, Iemand wat berou het oor die ramp wat Hy beplan en wat nie sal skroom om daarvan af te sien nie. Vir die tweede keer wens Jona dat hy eerder dood was – die dood is beter as om te lewe en toe te kyk hoedat sy(!) God ook aan ander mense, vyande van hom en sy volk, genade bewys. Hoor net so ‘n nasionalis!
Dan sien ons die plantjie en dan die wurm en dan die warm oostewind – almal agente van God

wat bedoel is om vir Jona van sy bose houding te laat afsien en om hom te help om tot nuwe insigte te kom. Maar Jona wil nie in sy hart skuif nie – hy wil steeds eerder doodgaan. Die toneelstuk eindig skielik en sonder ‘n slot. God spreek vir oulaas ‘n woord: “Jy het medelye met die plantjie…, maar Ek, mag Ek nie medelye hê met die groot stad nie?” Die ligte gaan af, die gordyn gaan toe, die toneelstuk is verby maar iemand klap hande nie. Die gehoor staan verslae op en stap in stilte uit.

Ons word gekonfronteer met die vrae:

  • Wie is God?
  • Hoe reageer God teenoor mense?
  • Hoe reageer verskillende mense teenoor God? (en die verrassende ontdekking)

God is vrymatig om selfs aan heidene genade te betoon.

‘n Nuwe geloofsbelydenis: Ons glo in die God wat die hemel en die droë grond gemaak het. Ons glo dat Hy vry is om verder as die grense van Israel genade te bewys – tot in Nineve.

En ons vandag – hoe word ons geloofsbelydenis van God aangepas nav die verhaal van Jona?

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.