1 Korintiërs 12:11-31a

27 Januarie 2019

Derde Sondag na Epifanie
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons is almal waarskynlik goed vertroud met vanoggend se teksgedeelte.

Soos met baie ander dinge waarmee ons vertroud raak, kan dit gebeur dat die verrassende en vernuwende karakter van so ’n beeld vir ons verlore gaan.

Daarom wil ek vanoggend ’n bietjie tyd daaraan spandeer om hierdie baie bekende beeld weer in die konteks te plaas waarin Paulus dit vir die eerste keer in sy briewe aangewend het.

***

Die eerste ding waaraan ons oor Paulus en die eerste Christene se wêreld herinner kan word, is dat daar geensins sprake was van wat ons vandag ‘universele menseregte’ sal noem nie.

Dit was ’n wêreld waarin jou sosiale status, waar jy ingepas het – of nie ingepas het nie – alles oor jou bepaal het. Die idee dat álle mense, bloot omdat hulle mense is, daarom gelyke waardigheid en regte het, was nog nie eers op die horison nie. Dit was ’n hoogs gestratifiseerde, patriargale wêreld, ’n wêreld van insiders en outsiders.

Om beter te verstaan wat dit vir die vroeë Christene sou beteken het, kan ons eenvoudig kyk na wat Paulus se sosiale status was. Waar sou iemand soos Paulus ingepas het?

Een ding waaroor Paulus baie trots was, was dat hy ’n Romeinse burger was. As ons byvoorbeeld in die boek handelinge oor Paulus se vele sendingreise lees, is daar ten minste drie geleenthede waarop Paulus vir mense daaraan herinner: “Ek is ’n Romeinse burger.”

Hoekom was dit vir Paulus so belangrik om dit te sê?

Wel, as ’n Romeinse burger het jy sekere voorregte geniet. Jy was as ’n regspersoon beskou; iemand met stemreg. Jy kon vrylik rondbeweeg en dieselfde regte in verskillende stede geniet. Jy kon ’n testament opstel. Jy kon iemand voor die hof daag, of self gedagvaar word. Maar jy mag nie sonder ’n verhoor gestraf of gemartel word nie.

Daarom dat Paulus, toe hy byvoorbeeld in Filippis in hegtenis geneem is en wreed gemartel is, sê hy in ’n stadium vir die tronkbewaarder: voordat jy my nog verder rondstoot, moet jy dalk net kennis neem, ek is ’n Romeinse burger. Skielik is hulle anders behandel. Dit was soos om ’n Europese paspoort te hê, jy kon vrylik deur die wêreld beweeg met die sekerheid dat jy oral goeie behandeling sou ontvang.

Hierdie voorreg was egter nie vir almal beskore nie. Die grootste hoeveelheid mense wat in die Romeinse ryk se dorpe en stede gewoon het, was nie Romeinse burgers nie. Hierdie groepering mense het bekend gestaan as peregrini (waar ons woord ‘pelgrim’ vandaan kom); hulle was immigrante, trekarbeiders en is as vreemdelinge beskou.

Soos baie vlugtelinge en staatlose persone in ons wêreld vandag, het hierdie groepering mense baie min voorregte en sekuriteit geniet: Jy het geen stemreg gehad nie. As jy doodgegaan het, het al jou besittings die eiendom van die stad geword. Jy kon reis, maar jy was nie daarvan verseker dat jy oral dieselfde behandeling sou ontvang het nie. Jy kon enige tyd, sonder ’n verhoor in hegtenis geneem word, gemartel word, en die doodstraf ontvang. Vir laasgenoemde was ’n hout kruis natuurlik ’n gewilde instrument, omdat dit ’n baie duidelike boodskap oorgedra het aan almal wat dit sien: ken jou plek!

As jy nie ’n Romeinse burger was nie, was jy dus ’n buitestander sonder veel waardigheid of regte. Maar daar was nog ’n derde kategorie waarin jy kon beland het; jy kon ook ’n slaaf gewees het. Slawe was letterlik die besitting van iemand anders. Sonder die toestemming van jou eienaar mag jy nêrens heen gereis het nie, mag jy nie besittings gehad het nie, mag jy nie getrou het nie. ’n Slaaf mag sonder regsgevolge deur hulle eienaar gestraf of selfs doodgemaak word.

Soos ek vroeër genoem het, so te sê alles oor jou bestaan is bepaal deur waar jy volgens hierdie kategorieë ingepas het – en daar was nie veel wat jy daaraan kon verander nie.

***

Buiten sy status as ’n Romeinse burger, was daar nog iets waaroor Paulus baie trots was: Hy was ’n Jood. Meer nog, hy was ’n geleerde Jood, ’n dissipel van Gamaliel, een van die mees verligte Rabbi’s van die dag.

’n Mens hoef nie ’n groot kenner van Palestina in die eerste eeu te wees om te besef dat die Joodse wêreld waaraan Paulus behoort het, net so veel sosiale lae en klas-skeidings as die Romeinse wêreld gehad het. Lees net vlugtig deur die Nuwe Testament en jy kom agter dat die wêreld waarin Jesus en die eerste Christene geleef het, ’n konstante stryd was om te bepaal wie is in en wie is uit.

Is jy ’n man of ’n vrou? Is jy ’n Jood of Samaritaan of ’n Heiden? En wie is werklik God se uitverkore mense? Wie bepaal waaroor Jood-wees rêrig gaan? Die Sadduseërs? Die Fariseërs? Die Rabbi’s?

En jy het gedink die identiteitspolitiek van vandag is kompleks?

***

Wanneer Pauls dus vir ’n jong Christelike gemeente in die hawestad Korinte skryf dan is dit van die komplekse sosiale werklikhede wat ons in ons agterkoppe mag hou. ’n Wêreld van sosiale lae, met streng-gedefinieerde skeidings tussen kulturele groeperings wat nie maklik oortree kon word nie; ’n wêreld waarin dit ’n saak van lewe of dood was om presies te weet wie jy is, waar jy inpas, en veral, waar jy nie inpas nie.

***

As ’n mens met hierdie komplekse sosiale werklikheid in gedagte deur Paulus se briewe aan die gemeente in Korinte lees, kom ’n mens gou agter dat daar iets baie buitengewoon aan die gebeur was. Korinte was ’n hawestad – baie kosmopolitaans, met groot diversiteit, ’n plek wat gewemel het van die handeldryf, ’n lewendige kulturele en intellektuele sentrum.

Wat hierdie Christelike gemeenskap in Korinte besonders gemaak het, was dat dit ’n groot verskeidenheid mense van elke agtergrond en sosiale status ingesluit het.

Vroeër in die brief se Paulus, met sy tipiese taktloosheid, dat meeste van hulle – menslik gesproke – nie eintlik oor hulle agtergrond kan spog nie (hulle is nie wys nie, nie invloedryk nie, nie van adele afkoms nie). Mens kan dus aflei dat baie van hulle peregrini was, trekarbeiders, swerwers, vlugtelinge, vreemdelinge.

Later, in 1 Kor. 6, vermaan Paulus weer vir sommige van die Korintiërs omdat hulle lede van hulle gemeente in die hof gedagvaar het. Net Romeinse burgers kon hof toe gaan. Hiervan kan ons dus aflei dat daar ook Romeinse burgers in die gemeente was.

Uit vanoggend se teks weet ons ook daar was Jode en slawe in die gemeenskap.

Die prentjie wat ’n mens van hierdie gemeenskap in Korinte begin vorm is van iets baie vreemd en onwaarskynlik: ’n plek waarin hierdie diverse groeperings mense – Romeinse burgers en trekarbeiders, slawe en handelaars, Jode en Grieke – met mekaar saamgeleef en gemeng het.

***

Dit is hiérdie mense wie Paulus die liggaam van Christus noem.

Maar wat hy sien is nie ’n eksotiese, dog idilliese werklikheid waarin mense vreedsaam en sonder konflik, soos in die paradys, met mekaar saamleef nie. Inteendeel, dit is duidelik dat daar diepe verdeeldheid geheers het.

Sy hoë agting vir hulle is gegrond in ’n diepe oortuiging dat hulle die produk is van God se handewerk is en nie die van mense nie. Soos die opstanding van Jesus alle redelike verwagtings en goeie verstand oortref, so is hierdie weird gemeenskap se bestaan ’n radikaal nuwe ding, iets wat niemand kon verwag nie. Paulus leef met die oortuiging dat God in Jesus ’n radikaal nuwe werklikheid tot stand gebring het, en hierdie mense in Korinte is een van die gestaltes wat hierdie nuwe werklikheid in die wêreld neem.

Hulle is die liggaam van Christus.

***

Met hierdie beeld van ’n menslike liggaam, probeer Paulus vir die gemeenskap self taal gee om van hierdie nuwe werklikheid wat hulle is, sin te maak.

Sy hoop was waarskynlik dat, as hulle hulself ’n bietjie beter kan verstaan, kan hulle dalk ook lewe op ’n manier wat ooreenstem met wie en wat hulle ten diepste as ’n nuwe skepping van God se Gees is.

So wat is dit wat Paulus deur hierdie beeld van ’n liggaam vir hulle sê?

Wel, kom ons begin met die mees verrassende opmerking:

En ons is tog álmal deur die een Gees gedoop in een liggaam – Jode of Grieke, slawe of vrymense – en ons is almal met een Gees deurdrenk.”

In een sin, bevraagteken Paulus die diepste veronderstellings van ’n samelewing waarin alles oor jou bestaan bepaal is deur jou status as Jood of Griek, as Romeinse burger of slaaf.

In sy brief aan die Galasiërs, stel Paulus dit nog sterker:

“Daar is nou nie meer Jood of Griek, nie meer slaaf of vrymens, nie meer man of vrou nie, want julle almal is één in Christus Jesus!”

Daar is iets waaraan jy kan behoort waarin al hierdie vorme van status irrelevant is. Daar is ’n plek waar julle op ’n gelyke vlak kan ontmoet, oog in oog mekaar kan sien.

Wat Paulus hier sê was dus nie ’n common-sense sosiale teorie nie. Dit was ’n gevaarlike idee wat gegrond is in wat Paulus beskou het as die groot geheimenis van God wat ons in Jesus Christus leer ken het: naamlik, dat lidmaatskap tot God se mense nooit kan afhang van enige voorwaardes nie. Inteendeel, in Jesus ontmoet ons God se universele welkom aan alle mense.

Julle roem julle in die gees van die Grieke of die gees van die Jode, maar “ons is almal deur een Gees deurdrenk,” die Gees van Jesus.

As daar ’n Gees is wat hierdie liggaam bymekaarhou en laat lewe dan is dit God se universele welkom aan alle mense. Dit is die patroon, die wet, die ritme van hierdie gemeenskap: welkom!

***

Die motivering en energie en entoesiasme vir hierdie nuwe vorm van behoort, vir hierdie plek waar mense mekaar op ’n gelyke vlak kan ontmoet, kom dus nie van mense af nie, maar van God. Dit is God se inisiatief. God se welkom aan alle mense.

Soos ’n refrein hoor ons hoe Paulus, alles toeskryf aan God se inisiatief:

  • “Maar nou het God die ledemate, elke enkele een van hulle, in die liggaam geplaas volgens God se besluit.”
  • “Maar God het die liggaam so saamgestel dat God meer respek toegewys het aan die deel wat dit die meeste nodig het, sodat daar nie verdeeldheid in die liggaam sal wees nie, maar die ledemate in gelyke mate vir mekaar sal sorg.”
  • “God het aangewys priesters, profete, leraars ens.”

God plaas elke ledemaat presies waar God vir hom of haar wil he. Of en waar jy behoort in hierdie liggaam, hang dus nie af van mense se bepalings of veronderstellings nie, maar van God se besluit om alle mense te verwelkom.

Hierdie teologiese oortuiging het verrykende praktiese gevolge.

Want as daar een ding is wat jy verseker van jou vreemde, onaantreklike, ongehoorsame, moeisame mede-Christene weet, dan is dit dat God hulle hier verwelkom het, dat God hulle baie graag hier wil hê.

***

Maar die liggaam metafoor neem dit nog verder. Die welstand van hierdie organisme wat ons is, die gesondheid van die geheel is afhanklik van die welstand en betrokkenheid van elkeen van die ledemate.

Ons houding teenoor mekaar reik dus dieper as verdraagsaamheid en diensbaarheid. As ledemate van ’n liggaam word ons houding teenoor mekaar bewondering en ’n dankbare afhanklikheid.

Die siekte van een ledemaat is die siekte van die hele liggaam, net soos die vreugde van een ledemaat die vreugde is van die geheel. As een seerkry kry almal seer; as een floreer, floreer almal.

En dit is waar Paulus se gebruik van die liggaam metafoor so uniek is. Daar was natuurlik ook ander stemme wat die liggaam as ’n metafoor vir die samelewing gebruik het.

Daar was byvoorbeeld ’n Antieke Romeinse geskiedkundige van voor Paulus se tyd, wat vertel het van ’n dag toe die oproerige werkers van Rome in protes in die stadsplein betoog het. Hulle is uiteindelik bedaar toe iemand opgestaan het en vir hulle ’n preek afgesteek het oor hoe hulle, net soos almal wat in die stad woon, noodsaaklik is tot die welstand van Rome. Daarom moet hulle skouer aan die wiel sit en hulle deel doen vir Rome.

’n Mens kan onmiddellik sien hoe dit ’n ander gebruik is van die beeld as wat ons by Paulus teëkom. Laat ek afsluit deur hierdie voorbeeld langs ’n meer hedendaagse voorbeeld te plaas.

Dit is nie moeilik om jou voor te stel hoe die besturende direkteur van ’n groot maatskappy vir ’n skoonmaker van die geboue sê: “weet jy wat, ons sou nie ons werk kon doen sonder jou bydrae nie.”

Dit sou egter iets anders wees as die besturende direkteur vir die skoonmaker vra vir hulp deur te sê: “Ek het jou meer nodig as net waarvoor jy aangestel is. Ek het jou persoonlike ondersteuning nodig.”

Net soos dit iets anders sou wees as die BD vir die skoonmaker sê: “Jou seun se motorfietsongeluk is ’n saak wat ons almal raak; wat kan ons doen om jou te ondersteun?”

Net soos dit iets anders sou gewees het as die skoonmaker vir die BD sê: “Ek weet dat jou egskeiding vir jou en jou familie ’n helse slag en ’n groot verlies was. Ons dink aan jou.”

Of verbeel jou die BD sê vir die skoonmaker: “Ons moet van jou af weet wat jy dink billik of onregverdig is aan die manier waarop hierdie maatskappy bedryf word. Ons belowe om dieselfde agting aan jou stem te verleen as enige ander stem. Ons belowe om nie net te luister nie, maar daarvolgens op te tree.”

***

Julle is die liggaam van Christus.

Dit is meer dinamies en wederkerig as om te sê: “elkeen het hulle deel om by te dra, selfs die minste.”

Dit is eerder ’n geval van: Elkeen het ’n gawe om te gee. Elke persoon het elke ander persoon se gawes nodig. Elkeen se probleem of pyn is elke ander persoon se uitdaging en seer. Elkeen verdien eer, elkeen verdien beskerming en sorg. Dit is wat dit beteken om deur een Gees deurdrenk te wees.

Mag ons al hoe meer ontdek dat dit is wie en wat ons ten diepste is. En mag ons al hoe meer word wat ons ten diepste is.

Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

1 Korintiërs 12-14 – 2017

4 Junie 2017 Pinkesterfees Pinelands
Prediker: Dr Tiana Bosman

Wat beteken lidmaatskap? Om lid te wees van ‘n gemeente? Lid van die NGK? Van die algemene Katolieke Kerk?

Wat is die saak van die kerk? Die identiteit? Die sending? Wat is ons getuienistaak? Waarvoor vuur die Gees ons aan?

In die gemeente van Korinte as daar erge verdeeldheid onder die gelowiges. Die sake:

  • Verdeelde lojaliteite aan verskillende evangeliste
  • Die waarde van geestelike wysheid (en invloed van gnostiese sienswyses)
  • Laë moraliteit
  • Wetlike onderduimsheid in heidense howe
  • Die eet van kosse wat aan afgode geoffer is
  • Gemeentelike praktyke soos die doop en die Nagmaal
  • Die praat in tale
  • Die leer van die opstanding

Voeg hierby toe die diverse samestelling van die gemeente met ‘n verskeidenheid van subkulture:

  • Jode en Grieke
  • Slawe en vrymense, sowel as ‘n paar van aristokratiese afkoms
  • Magtiges en swakkes
  • Wyses en eenvoudiges (1: 26-27, 12:13)
  • Mans en vroue, maar daar wil Paulus nie eens met hierdie gemeente gaan nie omdat hulle verhoudinge hier so problematies is (hfst 7)

Onderlinge sosiologiese, politieke en godsdientige verskille. Persoonlike (fisiologiese en psigologiese behoeftes) en teologiese verskille.

’n Kompeterende houding tov die gawes van die Gees, waar diegene wat in tale kan praat dink dat hulle meerderwaardig is en neersien of diegene met die minder indrukwekkende gawes.

Met hierdie gemeente praat Paulus en skryf hy soos volg:

LEES 1 Kor 12: 1-13

Vs 3 – die kenmerk van die Christelike identiteit lê nie in die gawe van die Gees wat iemand ontvang het nie, maar in sy of haar publieke getuienis dat Jesus die Here is. Dít is die tell-tale sign, dít is die give-away.

Vs 7 – aan elkeen word gegee met die oog op wat bevorderlik is – bevorderlik vir wie? Vir almal! Beter vertaling: sodat almal daaruit kan voordeel trek, sodat ander daaruit voordeel kan trek, for the benefit of all, the common good

Na vs 11 – Die gawes van die Gees aan individue word verenig, bymekaargebring deur ‘n gemeenskaplike/gedeelde bron, die een Gees, en ook deur ‘n gedeelde doel: tot almal se voordeel.

Na vs 13 – Ons is almal verskillend van mekaar en ons het ‘n verskeidenheid van gawes ontvang. Die verskeidenheid is daar om die eenheid te dien. Maar gebeur dit wel? Of is dit onder gelowiges vandag so dat ons verskille (ook ons verskillende genadegawes) ons eerder verdeel as verenig? Roem ons in ons eie gawes terwyl ons die andersoortige gawes van ander minag? Kan ander, wanneer hulle na ons kyk, die liggaam van Christus raaksien of sien hulle eerder die krake in die gesig/voorkoms van die kerk?

1 Kor 12: 14-31

Na vs 14 – Paulus gebruik die baie bekende metafoor van die menslike liggaam om sy argument rondom die gawes van die Gees tuis te bring. Hierdie was in die eerste plek ‘n sosiale metafoor (nie geloofs- nie) waarmee mense hulself of ander in die samelewing vlgs rangorde geposisioneer het: Die kop is die heel belangrikste (natuurlik die slimste en die magtigste). Die kop werk nie self nie, maar sê vir die ander liggaamdele om hul werk te doen. Die kop gee vir die hande werk. Maar die werk van die hande is darem weer baie beter as die werk van die voete wat die hele liggaam moet dra.

Na vs 17 – Enige poging om jouself van die liggaam te skei, sal uitloop op mislukking.  Om in ‘n persoonike verhouding met Christus te wees, is om deel te wees van sy liggaam. Like it or not, everyone has to learn to live with the smell. ONS HET MEKAAR NODIG.

Vss 22-25!!!

Die swakker dele, die dele waarvoor ons skaam is

“Our unpresentable members are clothed with dignity, but our presentable members do not need this. Instead, God has blended together the body, giving greater honor to the lesser member.”

In plaas van die “gewone” rangorde waar die magtiges oor die swakkes heers, werk dit in die liggaam van Christus so dat die sterkes die swakkes dien, help, klee, ophef, eer, en almal ly en saam en almal is saam bly.

Na vs 27 – Paulus praat nie oor Christus self nie, maar oor hoe Hy sigbaar word in die wêreld. Die enigste liggaam wat Christus in die wêreld het, is die kerk.

Voor vs 28 – Let op die duidelike volgorde wat Paulus hier aan die gawes gee: apostels, profete, leraars, kragtige vermoëns, genesing, om te help, te lei, en heel laaste tale…

Lê julle egter toe op die nbe gawes: nie om dit te “besit” nie, want God deel uit soos Hy wil, maar om binne die liggaam waarvan julle almal deel is deur daardie gawes bedien te word en te groei in julle publieke getuienis dat Jesus die Here is.

Na vs 30 – “Ek het ‘n beter gawe as jy ontvang?” “My gawe is so klein niemand sien dit eens raak nie, dit maak geen verskil in die groter prentjie nie.” Aan die van julle met minderwaardigheidskomplekse oor jou unieke gawe: God het daai gawe aan jou gegee. God het die gawes rangskik net soos Hy dit wou gehad het. En Hy gee groter eer aan die minder eerbares. Wanneer jy veg oor gawes, veg jy oor die genade van God! Stop dit en gebruik jou gawes vir die beswil van almal!

Nadat Paulus die rangorde so uitspel (aan ‘n gemeente wat hopeloos te veel gefokus het op die gawe van tale), relativeer hy dit alles deur ‘n weg aan hulle uit te wys wat so bo alles uitstyg dat dit nie met enigiets anders vergelyk kan word nie…

1 Kor 13 (Agape)

Ek, ek ek… Wanneer individue of gemeentes die gawes hulle eie spesiale besitting maak wat kenmerkend is aan húlle – dan word hierdie gawes nie vir die common good aangewend nie. Want gawes kan verkeerd gebruik word. Sonder liefde het hierdie gawes nie grense nie, word hulle “losgelaat” en funksioneer hulle in vyandigheid, word almal nie meer bevoordeel nie, maar die ligaam ly skade. Maar wanneer die goddelike liefde teenwoordig is, dan word ander mense opgebou, voel mense veilig selfs midde verskeidenheid, voel hulle nie blootgestel nie, maar gekoester.

Liefde is nie ‘n gawe nie, dis ‘n vrug van die Gees (Gal 5:22). Nie almal ontvang dieselfde gawes nie, maar die is die wil van God dat almal die vrugte sal dra. En die vrugte is baie belangriker as die gawes. Selfs meer belangrik as die Korintiërs se hogere gawe van die spreek in tale. Sélfs meet belangrik as Paulus se hogere gawe van profesie. Maak nie saak wat die gawe is wat jy ontvant het nie, as jy dit nie in liefde uitleef nie, is dit níks. Hou dus op om te stry en te baklei oor die gawes, en hê mekaar lief – love one another as I have loved you…

Die liefde van 1 Kor 13 is nie ‘n romantiese teks wat geskryf is met die oog op mooi huwelikseremonies nie. Dit is in ‘n uiters uitdagende teks gerig aan ‘n verdeelde gemeente wat onderling stry en baklei en waar die een die ander geen goeie woord of gawe gun nie.

Vs 4 Die liefde bly geduldig. Nie in die sin van dit wag geduldig op uitkomste nie, maar geduldig met diegene wat jou seergemaak het (Grieks: stadig om iemand kwaad toe te wens).

Vs 4 Vriendelik, verdra nie net mense wat jou seermaak nie, maar is vriendelik met hulle!

Vs 5 Raak nie maklik kwaad nie (Daar is ‘n tyd vir kwaadword wanneer sonde God se skepping seermaak, veral die kroon van sy skepping, mense.)

Die metaal spieëls wat in daardie tyd in Korinte algemeen in gebruik was.

Die grootste geskenk wat jy aan die kerk en aan die wêreld kan gee, is om jouself te wees. Niemand anders kan dit doen nie. En om dit ook vir ander te gun, hierdie genade om hulself te wees: “Aanvaar mekaar, soos Christus julle ook aanvaar het, tot eer van God.” (Rom 15:7)

Uit die ou Chassidiese verhale leer die maggid van Zloczow: “Met die geboorte van elke mens kom daar iets nuuts in die wêreld wat nog nooit was nie. Dit is elkeen se plig om dit te weet en te bedink dat hy/sy in hul hoedanigheid uniek is in die wêreld en sy gelyke nie ken nie. Indien dit so sou wees dat jy ‘n gelyke het, is daar geen sin dat jy ook bestaan nie. Elke individu is ‘n nuwe verskyning op die aarde en sy taak is om hier sy plek en rol en bydrae te vervolmaak. Waar dit nie geskied nie word die koms van die Messias vertraag… Dit is elkeen se opdrag om dit te ontwikkel wie jy is en om jou nie te vergelyk met ander, al doen hulle ook wat – hoe groot ookal.”

Op ‘n hoë ouderdom sê rabbi Bunam, toe hy al blind was: “Wat sou dit God werd wees indien aartsvader Abraham soos die blinde rabbi Bunam is en die blinde rabbi Bunam, soos Abraham?” Met nog groter krag reageer rabbi Susja toe hy kort voor sy dood sê: “In die toekomstige ryk sal nie eendag gevra word: ‘Waarom was jy nie Moses gewees nie?’ Vir my sal gevra word: ‘Waarom was jy nie Susja gewees nie?’”

Creative Commons Licence Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.

1 Korintiërs 10: 1-13

3 Maart 2013 – Derde Sondag in Lydenstyd
Prediker: Dr Tiana Bosman

Agtergrond
Paulus het sy eerste brief aan die gelowiges in Korinte geskryf ongeveer 55 nC. Die Griekse invloede was sterk gewees en aangesien Korinte ‘n hawestad was, was die inwoners wêreldwys. Die mense daar, gelowiges sowel as heidene, het die nuus gereeld gehaal weens hulle onsedelike gedrag. Die gelowiges in Korinte het geglo dat hulle wye kulturele blootstelling ‘n aanwins is en dat dit hulle ‘n trappie bo ander gelowiges geplaas het. Hulle was immers in die geselskap van die Griekse filosowe en akademici. Daarom het hulle geroem op hulle meerdere kennis en hulle wysheid. Boonop het hulle nogals heel geestelik ook geraak. En beterweterig so. ‘n Groot groep gelowiges hier was vinnig om hulself as die “sterkes” te klassifiseer en die ander gelowiges as die “swakkes”. Die “swakkes” sou dan nou diegene wees wat nie tydens besigheidstransaksies met heidene hul monde aan offervleis wou sit nie, omdat die gevaar bestaan het dat hulle deelname hieraan ‘n struikelblok vir hul geloof kon word. Die “sterkes” het egter geredeneer dat “alles tog geoorloof is”, alles is toelaatbaar, ook die eet van offervleis aan afgode, want as jy ‘n gelowige is weet jy tog dat daar nie so iets is soos afgode nie, en dat hierdie vleis jou dus nie kan skade aandoen nie. En as dit dan nog tot voordeel is vir die transaksies – hoekom nie?! Alhoewel hierdie “sterkes” se denke korrek was, het hulle hul hoogmoedige kennis bo naasteliefde gestel, en was hulle nie bereid om twv hul medemense van sekere praktyke af te sien nie. En mettertyd het baie van hierdie praktyke, bv die eet van offervleis wat hulle so maklik met ‘n skouerophaal afgemaak het en dan heerlik saamgesmul het, het díe “skadelose” praktyke met die verkeerde gesindheid plaasgevind en verkeerde, sondige gedrag tot gevolg gehad.

Dit is teen hierdie agtergrond van “anything goes” solank jy slim genoeg is om daaroor te kan redeneer, dat Paulus dan die eerste brief aan die gelowiges in Korinte skryf – as waarskuwing dat hulle nie hulle kennis en hul wysheid te hoog moet opgee nie. Alles staan of val nie by kennis of by die wysheid van die wêreld nie.

In hfst 10 trek Paulus dan, by wyse van spreke, die foto-album van hulle voorvaders nader, sodat hierdie voorgangers se lewens as voorbeeld en as waarskuwing kan dien vir die gemeente in Korinte.

Lees 1 Kor 10: 1-13
1-4: Mooi fotos van die goeie ou dae toe die volk uit Egipte bevry is en álmal in die woestyn deur God self beskerm en versorg is. Maar in vs 5 pak die donker wolke saam…
5: Die verlossing en die voorregte wat die volk in die woestyn geniet het, het nie verhinder dat meeste van hulle deur God neergeslaan is nie.
Waarom sê Paulus dit vir die gemeente: vs 6-11 – want die gebeurtenisse in die woestyn is opgeteken as waarskuwende voorbeelde vir hulle. (tupoi/voorbeelde vs 6 en vs 11).
En hoekom het die gemeente in Korinte hierdie waarskuwings nodig? Want, en dan vind ons die klimaks in vs 12: “wie meen dat hy staan moet oppas dat hy nie val nie.” Die wat so seker is van hulleself in die gemeente, moet pasop. Hulle staan dalk net op die randjie van die afgrond, maar hulle is so op hulself gefokus dat hulle nie die gat voor hulle raaksien nie.
Die gedeelte eindig dan met ‘n stuk troos en belofte in vs 13…

Boodskap
Paulus trek amper ‘n direkte lyn tussen die volk se tog deur die woestyn in die OT en die situasie van die NT gemeente in Korinte. Hiermee wys hy vir hulle dat die tye wel verander, dat eeue kan verloop, maar dat mense dikwels nie verander nie. En dat dit tragies is, want die wat in die latere tye leef het die vroeëres as voorbeelde, maar steeds leer mense nie die lesse wat die geskiedenis vir ons gee nie. Daarom het Paulus die brief aan die Korinte geskryf. En daarom is hierdie brief opgeneem in die kanon van die Bybel, sodat ons dit ook weer, eeue later, kan lees – en hopelik daaruit kan leer.

Paulus begin deur vir die gemeente te herinner hoe God vir die volk in die woestyn gesorg het. En hy doen dit deur God se sorg daar in verband te bring met die doop en die nagmaal hier in die gemeente. Die volk is almal in die wolk en in die see gedoop. Daar het God hulle geroep, hulle sy eie volk gemaak, Homself tot hulle verbind en beloof om saam met hulle te trek. Hulle het almal dieselfde geestelike voedsel geëet, en dieselfde geestelike drank gedrink. Hulle het immers gedrink uit ‘n geestelike rots wat met hulle saamgegaan het. Met terugskoue interpreteer Paulus dan die manna- en kwarteltafel en die rots met water as die “nagmaal van die OT”, die tasbare tekens van God se verlossing en sy sorg.

Paulus wil hê dat die”sterk”, hoogmoedige en oorgeruste gelowiges van Korinte hulself moet herken in die prentjie van die bevoorregte voorvaders wat hy in vss 1-4 vir hulle voorhou. Maar dan kom die skok in vs 5 dat God desondanks alles met die meeste van hulle nie tevrede was nie, en dat hulle daarom neergeslaan is in die woestyn. Die uitverkore volk, gedoop in die see en die wolk van God se teenwoordigheid, deur God self bedien met manna en kwartels uit die hemel en water uit ‘n rots – hierdie bevoorregte groep met die tekens op hul voorkop en die kos in hul mond, is nie die toorn van God gespaar nie.

Waar het dit alles skeefgeloop? Daar waar die volk nie van hulle sondige begeertes kon afsien nie. En is Korintiërs dan nie nou die gemeente wat heeltyd ook die koerantberigte haal agv hulle sondige praktyke nie? Paulus gaan voort om die volk (en die gemeente) se sondige begeertes in 4 konkrete voorbeelde te illustreer:

1. Julle moenie afgodsdienaars word nie. Die gevaar is dat die Korintiërs se manier van eet en drink, selfs in die nagmaal!, ongemerk kan oorgaan na ‘n afgodiese manier van eet en drink; ‘n eet en drink wat vir hulle plesier verskaf, maar waar Christus nie meer die middelpunt daarvan is nie. Paulus hou die foto van Eks 32 as voorbeeld vir hulle op – daar waar die volk, kort nadat hulle uit God se hand geët en gedrink het, vir Hom in ‘n handgemaakte goue kalf wou vasvang en daarrondom gesing en gedans het. In hoe ‘n mate is dit nie ook waar van ons nie – dat ons so graag vir God wil síén dat ons ons eie sigbare beelde van Hom maak, beelde waarmee ons vir God kan manipuleer, beelde wat vir God van sy misterieuse karakter beroof.
2. Paulus hou die foto omhoog van die keer toe die volk hulle skuldig gemaak het aan seksuele losbandigheid in Numeri 25. As gevolg van hulle onsedelike gedrag het daar op hierdie een dag 23 000 Israeliete gesterf. Oor onsedelikheid in vandag se samelewing, ook onder die gedooptes en die nagmaalgebruikers, hoef ek nie veel te sê nie. Dit spreek vanself.
3. Hierna wys Paulus vir die gemeente die foto van Numeri 21 – daar waar die volk in hulle ontevredenheid met God en hulle ongeduld vir Hom uitgetart het en toe deur giftige slange doodgepik is. Hulle het nie vir God vertrou nie, ten spyte van wat Hy al alles tot dusver vir hulle gedoen het en ook beloof het om in die toekoms te doen. Hulle wou dit nie glo nie. En hulle is deur slange doodgepik.
4. Die laaste foto wat Paulus voorhou: Numeri 16. Die volk word opstandig, rebels. Letterlik staan daar hulle “murmereer” onder mekaar. Iets broei. Partyskappe ontstaan en daar is diesulkes wat hulle teen die leiers verset. En die engel van die dood het vir hulle kom kuier. Hoe lyk dit vandag in ons gemeentes? Elke gemeente met hul eie interne politiek en partye en murmereringe…

Paulus hou hierdie fotos vir die Korinte op as voorbeelde. Waarom? Sodat die een wat meen dat hy staan, moet oppas dat hy nie val nie (12). Die “sterk” christene in Korinte is besig om hulle vryheid te misbruik. Hulle speel met hulle magdom van kennis, wêreldse wysheid en ervaring en hulle beredeneer dinge so dat alles later werklik, in hulle oë, geoorloof raak. Anything goes, jy moet net weet hoe om daarrondom te praat. En so, in hulle selfversekerdheid en hoogmoedigheid, stel hulle hul eie strikke en trap self daarin. Omdat hulle op grond van hulle deelname aan die doop en die nagmaal glo dat hulle heil, hulle verlossing in Christus, vas en onaantasbaar is. Hulle dink dat hulle blote opname in die doop en deelname aan die nagmaal outomaties, amper op ‘n magiese wyse, vir hulle ‘n verlossingskaartjie verseker en hulle vrywaar van die oordeel van God. Die volk van ouds het ook so gedink. Hulle is gedoop in die see en die wolk van God se teenwoordigheid, en hulle is bedien met goddelike spyse in die woestyn. En tóg het die mééste van hulle omgekom.

Ons moet die sakramente baie mooi verstaan. Dit ís tekens van die heil, en die stérkste tekens daarby toe, maar die waarborg van die heil lê nie in die tekens op sigself nie. Wanneer christene die sakramente van verlossing ontvang, maar nie vanuit hierdie verlossing leef nie, dan loop jy op gevaarlike terrein. Natuurlik mag ons as sondaars gedoop word en die nagmaal gebruik. Dit is juis daar vir mense wat weet dat hulle sondaars is, en daarom nie die tekens waardig is nie. Net wanneer jy dit weet, ontvang jy dit in die regte gees. ‘n Gees van ootmoed en nederigheid. Maar wanneer jy die nagmaal so ontvang, dan staan jy anders op by die tafel as wat jy kom sit het. Wanneer jy die tekens so ontvang, dan kan jy nie anders as om uit te gaan en vanuit hierdie tekens, en die betekenis daaragter, te gaan leef nie. Die lewe van ‘n gelowige wat nie verander word deur die doop of die deelname aan die nagmaal nie, is ‘n lewe wat nog nie besef waarom dit gaan nie, en wat dit vra nie – nie net van Christus nie, maar ook van die ontvanger, die gebruiker daarvan.

Die “sterk” christene in Korinte het nie deelgeneem aan die doop en die nagmaal in ‘n gees van ootmoed en nederigheid nie, maar in ‘n gees van oormoed en selfversekerdheid. Hulle het hulself gereeld op die skouer geklop en op ander mense neergesien. Hulle het onverskillig opgetree. In die proses het hulle hul skuldig gemaak aan afgodery en hoereerdery, hulle het Christus uitgetart en teen God in verset gekom. Die skaduwee van hul eie ego het so groot geword dat hulle nie meer die afgrond reg voor hulle kon raaksien nie. Hulle het hulself en hul kinders laat doop en die nagmaal gebruik met hulle neuse in die lug, omdat hulle geglo het dit kom hulle toe, en nie omdat hulle besef het dat hulle dit juis nie werd is nie.

Die waarborg van ons verlossing lê nie in die blote gebruik van die tekens van doop en nagmaal nie. Die blote gebruik daarvan sonder om daaruit te gaan leef plaas ons juis op gevaarlike terrein voor God. Die waarborg lê ook nie in die een wat die tekens ontvang of gebruik nie. Dit lê nie in ons nie. Goddank. Want uit onsself sal ons dit nooit regkry om so te leef dat ons aan die tekens reg kan laat geskied nie. Maar die waarborg van ons verlossing lê wel in die Een wat die tekens uitdeel. Daarom kan Paulus in vers 13 afsluit met: “Geen versoeking wat meer is as wat ‘n mens kan weerstaan, het julle oorval nie.” Nie omdat julle so sterk en so slim en so waardig en tot soveel in staat is nie, maar omdat “God getrou is. Hý sal nie toelaat dat julle bo julle kragte versoek word nie; as die versoeking kom, sal Hy ook die uitkoms gee, sodat julle dit kan weerstaan.” Vandag gee God vir ons die uitkoms in die fotos wat Hy voor ons ophou. Hy gee vir ons herinneringe aan die geskiedenis, en aan bevoorregte gelowiges wat hul posisie voor Hom nie ernstig genoeg geneem het nie. Hy waarsku ons wat kan gebeur as ons leef vanuit oormoed en selfversekerdheid en nie vanuit ootmoed en nederigheid nie. Laat ons mooi na hierdie fotos kyk. Dalk herken ons in hulle wat ons ook al geword het? Dalk herken ons in hulle wat ons nog kan word? Mag dit wees dat hierdie fotos ons sal laat terugdeins, sodat ons nooit sover sal gaan om te word wat die meerderheid van ons voorgangers in die woestyn geword het nie. Mag ons afsien van ons eie selfversekerdheid, en alleen maar berus op die sekerheid van God se trou in ons lewens, sy beloftes wat ons staande sal hou, sy sakramente wat dien as herinneringstekens aan die Gewer van die verlossing self, tekens wat vir elkeen van ons wat daaraan deelneem, lewensveranderend behoort te wees.

Ek weet nie wie van julle vertroud is met die Deense filosoof en teoloog Sören Kierkegaard se bekende verhaal oor die ganse nie? Hierdie storietjie kom uit sy dagboek:

Stel julleself vir ‘n oomblik voor dat ganse kon praat – dat hulle dinge so gereël het dat ook hulle kerkgangers was en deelgeneem het aanbiddingsgeleenthede tot God.
Elke Sondag sou hulle mekaar ontmoet en ‘n mannetjiegans sou preek. Sondag na Sondag het die diens in wese dieselfde verloop gehad – daar is vertel van die glorieryke bestemming van ganse, die waardige einde waarvoor hulle maker hulle geskep het – en elke keer as sy naam genoem was, het al die wyfieganse ‘n kniebuiging gemaak en al die mannetjieganse het hul koppe gebuig. Hulle is opgeroep om hulle vlerke te gebruik om na verafgeleë weivelde te vlieg, daar waar hulle eintlik hoort; want hulle was slegs pelgrims op hierdie aarde.
Dieselfde ding het elke Sondag gebeur. Na die boodskap het die vergadering tot ‘n einde gekom en al die ganse het huistoe gewaggel, net om weer die volgende Sondag te ontmoet vir ‘n aanbiddingsdiens en dan weer huistoe te waggel – maar dit was so ver soos wat hulle ooit gekom het. Hulle het floreer en spekvet geword, dik en smaaklik – en tydens die fees van St Michiel is hulle geëet – en dit was so ver soos wat hulle ooit gekom het. Niks meer het ooit daarvan gekom nie. Want, alhoewel hul gesprekke op Sondae oor hogere dinge gegaan het, sou hulle op Maandae aan mekaar vertel wat gebeur het met die gans wat die doel wat voor hulle gestel is te ernstig geneem het, en wat ten spyte van baie beproewinge probeer het om die vlerke wat sy skepper vir hom geskenk het, te gebruik. Dit was alles algemene kennis onder die ganse, maar natuurlik sou niemand melding maak van die onderwerp op Sondae nie, want, het hulle besef, dit sou dan duidelik wees dat, om die diens by te woon eintlik beteken dat hulle vir hulself en vir God om die bos lei.
Onder die ganse was daar ‘n klompie wat siek en bleek gelyk het, en al die ander ganse het gekekkel – ‘Kyk nou net, dit is wat kom daarvan as jy vlieg ernstig opneem. Dit is net omdat hulle heeltyd mediteer rondom die kuns om te vlieg dat hulle maer word, en bleek, en dat hulle nie geseën word deur die genade van God soos ons nie; want dit is waarom ons vet word, dik, en smaaklik.’
En die volgende Sondag het hulle weereens soos altyd na die diens gegaan en die ou mannetjiegans het gepreek oor die glorieryke einde waarvoor hulle Maker (en hier het die wyfies ‘n kniebuiging gemaak en die mannetjies hulle koppe gebuig) hulle geskep het, en oor waarom hulle vlerke gekry het.
En dieselfde is waar van die aanbiddingsdienste binne die Christelike geloof.

Laat ons onsself nie flous wanneer ons kerk toe gaan en aan die sakramente deelneem nie. Laat ons nie met ons hogere kennis dink dat dit moontlik is om God te flous deur van sy sakramente gewoontehandelinge te maak, goedkoop genade wat ons vanselfsprekend loskoop uit die sonde nie en wat die verlossing vanselfsprekend aan ons skenk bloot deur ons deelname en ongeag hoe ons lewens lyk nie. God speel nie wanneer Hy sy verbintenis aan mense toesê in die doop nie. God het ook nie gespeel toe Christus gekruisig is en sy bloed vergiet is vir almal nie. Die nagmaal, as herinnering aan hierdie ernstige daad, die grootste moontlike daad in die geskiedenis van God met die mensdom, is nie ‘n speletjie nie. En deelname aan hierdie sakramente waarborg nie ‘n toegangskaartjie tot die verlossing nie. As ons deur die sakramente gevoed word om ons vlerke te gebruik vir waarvoor hulle gemaak is – naamlik om te vlieg – en ons gebruik dit nie, dan flous ons eintlik nie eens iemand nie. Ons lieg eenvoudig net. En ons word vet. En ons val al meer vas op ‘n plek waarvoor ons nie bestem is nie. En ons maak onsself later wys dat ons inder waarheid gemaak is om leë rituele uit te voer en vet te word en geslag te word. En ons begin neersien op ander wat hulle vlerke inoefen.

God is getrou. Hy sal ons nie laat vlieg na plekke waar ons nie bo kan bly nie. Hy sal nie toelaat dat ons bo ons kragte versoek word nie. En as die versoeking kom, sal Hy self die uitkoms gee. Intussen lyf Hy ons in in die doop as kinders van Hom, en Hy voed ons op ons reis met brood en wyn – as herinnering daaraan dat Hy ons versorg, en dat Hy saam gaan op ons reis. Op die ou-end leef ons nie van die brood en die wyn alleen nie, maar van die Een wat met ons saamgaan. Ons word nie verlos deur die brood en die wyn nie, maar deur die Een wat dit aan ons bedien.

 Creative Commons Licence

Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.