Lukas 19:1-10; Handelinge 9:1-31

1 September 2019

Twaalfde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Boodskap: Drie fasette van versoening (met erkenning aan Prof. Klippies Kritzinger)

1.   Inleiding

As ’n mens dink aan wonderwerke in die Nuwe Testament, dan dink jy gewoonlik aan die genesing van blindes en dowes, of die opwekking van Lasarus. Maar in die twee gedeeltes wat ons gelees het, is daar vier gebeurtenisse wat van die grootste wonderwerke in die Nuwe Testament uitmaak. En elkeen van hierdie wonderwerke verteenwoordig vier fasette van versoening:

1. Saggeüs wat restitusie doen teenoor die mense wat hy uitgebuit het; 2. Saulus, die Fariseër en vervolger, wat oorweldig word deur Christus en ingetrek word in God se sending op aarde; 3. Ananias, die vervolgde persoon, wat gaan bid vir Saulus, sy voormalige vervolger; 4. Barnabas, die bemiddelaar, wat brûe bou en vrede maak tussen Saulus en die kerk in Jerusalem.

Vier fasette van versoening. Dit is die soort wonderwerke wat ons vandag in ons Suid-Afrikaanse gemeenskappe nodig het. Ons kyk vanoggend na slegs drie van hierdie fasette, drie versoeningsrolle wat ons in ons gemeenskappe kan (en moet) speel:
Dis die Saggeüs-rol (restitusie teenoor dié wat ek benadeel het),
die Ananias-rol (vergifnis vir dié wat my benadeel het),
en die Barnabas-rol (bemiddeling tussen dié wat nie bymekaar kan uitkom nie).

Afhangende van wie ek is en wat ek al in die lewe deurgemaak het, word ek vandag geroep en uitgedaag om een of meer van hierdie rolle te speel.

2.     Die Saggeüs-rol (Lukas 19 – restitusie)

‘n Mens bly nooit dieselfde as jy saam met Jesus eet nie. Saggeus het dit agtergekom toe Jesus hom uit die boom gehaal het en saam met hom huis toe gestap het. Terwyl die hele dorp staan en skinder oor die slegte geselskap waarin Jesus verkeer, verander Jesus Saggeus se hele lewe.

Saggeus was so verbaas dat iemand hom as mens raaksien en ernstig neem, dat hy sy lewe oopgestel het vir die boodskap van God se Ryk. In Jesus se oë is Saggeüs nie in die eerste plek “die hooftollenaar nie” maar ‘n kind van Abraham, ’n geliefde kind van God. En dit is hierdie erkenning van sy menslikheid wat maak dat Saggeüs, terwyl hulle aan tafel sit, oorval word deur die werklikheid van sy lewe en wat hy besef watter onreg hy sy naaste aangedoen het.

Maar wat Saggeus so ’n goeie voorbeeld van versoening maak is dat hy nie net jammer voel oor wat hy ander mense aangedoen het nie; hy besluit om iets daaraan te doen; om sy lewe om te keer. Toe hy homself uit die sentrum van sy lewe uithaal en besluit om dit te bou rondom Jesus se goeie nuus, het hy besef dat hy sal moet regmaak wat hy verbrou het, dat hy die verhoudings wat hy deur sy onreg afgebreek het moet probeer herstel.

Dit sou hom lank geneem het om by almal uit te kom, maar die belangrike punt om te verstaan is dat dit nie net gaan oor die geld wat hy moes teruggee nie. Deur geld terug te gee probeer Saggeus die verhouding herstel met die mense wat hy benadeel het. Versoening gaan ten diepste oor die herstel van ‘n versteurde of verbreekte verhouding en die saam-werk aan ’n nuwe gedeelde toekoms.

Ek dink dit is veelseggend dat Jesus kies om van Saggeüs te sê dat hy ’n kind van Abraham is. Kinders van Abraham weet dat God ons altyd seën om ander tot seën te wees – en op ’n besondere manier vir die vreemdeling, die weduwee en die weeskind. Ons menswaardigheid is gewortel in ons gedeelde menswees. Ek kan nie vry wees as jy nie vry is nie. Ek kan nie mens wees as jy nie mens is nie.

Die ander eienskap van kinders van Abraham is dat hulle reisigers is. Nes hulle oervader, is hulle op soek na hulle naaste, op soek na versoening, op soek na die herstel van gebreekte verhoudings.

Die versoeningspad wat Saggeus vir ons wys is een van die langste reise in die wêreld – die pad van die seun na die bure se voordeur nadat sy krieketbal hulle venster gebreek het; of die pad van ‘n man na sy vrou om vergifnis te vra vir al die maniere waarop hy haar verwaarloos en verneder het; of die pad van ‘n polisie-generaal uit die ou Suid-Afrika na die WVK om te bely wat hy ander mense aangedoen het.

Om die Saggeüs-rol te speel is om onderweg te wees. Dit is ’n pad na buite, na my mede-mens, maar dit is ook ’n reis na binne, na die dieptes van my eie hart. As ek nie by die eerste opdraande al gaan moed opgee nie, sal ek moet erken dat die heling wat moet plaasvind nie net daar buite lê nie, maar ook hier binne. Saggeüs het nie restitusie gedoen omdat dit polities korrek was of om sy skuldgevoelens te stil nie, maar omdat hy in Jesus sy eie diepste menswees ontdek het en toegelaat het dat die vrede van Christus deur hom vloei.

3.   Die Ananias-rol (Handelinge 9 – vergifnis)

Toe die Here aan Ananias in ’n visioen verskyn was hy aanvanklik onwillig om vir Saulus te gaan bid. Hy het goeie rede gehad om te weier: “Saulus is die vyand, hy is hier om ons gevange te neem en voor die hof te sleep; ons kan hom nie vertrou nie.” Dit het heelwat mooipraat en oortuiging van die Here gekos voordat Ananias bereid was om die Reguitstraat af te stap na die huis van Judas om by Saulus uit te kom.

Dit is seker dié langste reis in die wêreld – die pad van die slagoffer na die huis van die vervolger, die pad van die benadeelde en vernederde na die een wat haar of hom uitgebuit het. Om wat te doen? Om jou hande op hom of haar te lê en te sê: “Broer Saulus, broer Helgard, my broer, my suster….”

En die heel moeilikste deel van daardie lang reis is die laaste 50 sentimeter: om naby genoeg aan jou voormalige vyand te kom sodat jy aan hom of haar kan raak. Om deur jou aanraking die vyandskap, die vrees, die weersin of die haat te erken, maar dit dan ook af te lê – in die naam van Jesus.

Het jy opgelet hoedat Ananias teengestribbel het, hoe hy teruggepraat het toe die Here hom aangesê het om vir Saulus te gaan bid? Versoening is nie ‘n oppervlakkige “kiss and make up” ter wille van die vrede nie. As versoening eg en eerlik is, dan gaan dit altyd gepaard met pyn, soms selfs met konfrontasie, omdat dit in versoening gaan oor die genesing van wonde, die heelmaak van gebroke verhoudings; ook die stryd teen my eie onversoenlikheid waarin ek wegkruip van God en my naaste.

Ek dink dit is belangrik om raak te sien dat Ananias nie na Saulus toe gegaan het as die Here nie vir hom kon sê dat Saulus reeds verander het nie. Dit maak dit veel makliker as ons weet dat die een wat ons benadeel het of onderdruk het al klaar op die pad van bekering en vernuwing is. Vir my wat hoofsaaklik ’n Saggeüs-rol moet speel, is dit belangrik om te hoor. As ek as iemand wat deur apartheid bevoorreg is nie my eie werk begin doen het nie, hoe kan ek verwag dat die slagoffers van daardie sisteem hulle werk sal doen. Maar as dit duidelik is dat ek op reis is, en my mede-mens kan sien waar my hart is, kan my medemens met groter vertroue die rol opneem wat van hom of haar gevra word.

Weereens, moet ons nie die illusie het dat versoening ‘n eenmalige gebeurtenis is nie. Dis in werklikheid ‘n lang reis waarin elke dag nie ewe maklik is nie, en waarin ek geduld met myself moet hê. Bo alles is dit belangrik om eerlik te wees met myself oor my gevoelens en gedagtes; en ook eerlik in my ontmoeting met iemand wat my benadeel het. As ons saam ’n pad gaan stap is daar dalk dinge wat hy of sy moet hoor of beter moet verstaan. Oppervlakkige versoening bring ons nêrens nie.

Maar, aan die ander hand, as ek botweg weier om te vergewe en my pyn as ‘n stok gebruik om my kwaaddoener vir ewig mee te slaan, dan verstaan ek ook nie God se genade-evangelie nie. Êrens vandaan sal ons die genade en geloofskrag moet kry om saam met Ananias in Reguitstraat af te stap om seënende hande te gaan lê op die Saulusse wat ons benadeel en seergemaak het. En dan sal ons saam moet gaan werk aan die strukture en samelewingspatrone wat nog steeds soveel mense benadeel en verarm.

4.   Die Barnabas-rol (Handelinge 9 – bemiddelaar en vredemaker)

As dit vir Ananias en die ander volgelinge van Jesus in Damaskus moeilik was om Saulus te aanvaar en te vergewe, stel jou voor hoe moeilik dit vir die Christengemeenskap in Jerusalem moes wees om hom in hulle midde op te neem. Dis immers waar hy vele volgelinge van die Weg laat arresteer het en voor die Joodse Raad laat bring het om in die tronk gegooi te word (Handelinge 8:8). Dit is waar hy goedkeurend by Stéfanus se steniging gestaan en kyk het sodat die gemeente van Christus uit Jerusalem verstrooi is. Hoe sou die gemeente wat in Jerusalem oorgebly het hom kon vergewe en aanvaar?

Daar is baie sulke vasgevalde verhoudings in die wêreld. En sulke verhoudings kom dikwels nooit reg tensy iemand van buite as ‘n bemiddelaar bykom nie. Barnabas was so ‘n bemiddelaar, ’n vredemaker wat op eie inisiatief, sonder dat iemand hom gevra het, die twee partye bymekaargebring het. Barnabas het Saulus se potensiaal as ‘n getuie vir Christus besef; hy het ook besef dat Saulus nêrens sou kom as hy nie op een of ander manier deur die leiers in Jerusalem aanvaar word nie.

Die eenheid van die kerk van Christus was, soos dikwels in die geskiedenis, op ‘n heel besondere manier op die spel. So het Barnabas vir Saulus na die apostels toe gevat en vir hulle vertel dat hy op die pad na Damaskus die Here gesien het, dat die opgestane Heer met hom gepraat het, en dat Saulus na sy bekering in Damaskus openlik in die Naam van Jesus gepreek het.

Deur sy getuienis oor Saulus, het Barnabas die deur oopgemaak vir Saulus om opgeneem te word in die hart van die Jesus-beweging van daardie tyd. Dit was ‘n ongelooflik belangrike gebeure vir die geskiedenis van die kerk. Hoe sou die Nuwe Testament gelyk het sonder die 13 briewe van Paulus? Hoe sou die Jesus-beweging ontwikkel het sonder Paulus se reuse-bydrae om die een versoende, veelkleurige liggaam van Christus uit Jode en nie-Jode te versamel?

Barnabas sien die probleem, hy vat Saulus se hand en stap saam met hom na die kerkmense in Jerusalem. En hy help hulle om bymekaar uit te kom. Vandag het ons duisende Barnabasse in ons land en in die NGKerk-familie nodig wat vasgevalde en onversoende verhoudings sal raaksien en iets daaraan sal doen. Mense met genoeg geloofwaardigheid aan beide kante van die konflik, mense van integriteit wat nie magspeletjies speel nie maar dienaars en bedienaars, van God se versoening wil wees.

Dit is waar ek dink ons In Gesprek voor God ­eredienste ’n belangrike bydrae lewer – in ons eie geloofsvorming – maar ook as ons gemeente se publieke getuienis in ons stad en in ons land. Wilhelm Verwoerd is vir ons almal ’n voorbeeld van iemand wat met groot egtheid en vanuit sy geloof as ’n Christen die rol van n brugbouer en ’n vredemaker speel. By ons volgende gesprek-eredienste gaan ons nog sulke voorbeelde van vredemakers nooi by wie ons kan leer.

4. Ten slotte

Nie een van ons is eenvoudig ‘n Saggeus of ‘n Ananias of ‘n Barnabas nie. Op ‘n manier is elkeen van ons tegelyk ‘n kwaaddoener, ‘n verontregte en ‘n (potensiële) vredemaker.

Eerstens, is dit belangrik om duidelikheid te kry oor die spesifieke rolle wat ek in verskillende kontekste behoort te speel. As ’n individu, op ’n interpersoonlike vlak, is my rol dalk anders as die rol wat as deel van ’n groep moet speel. As ’n algemene riglyn, kan ons die storie van die Fariseër en die Tollenaar onthou: om nederig te fokus op my eie rol en my te beywer vir die werk wat ek moet doen – eerder as om vanuit ’n plek van hoogmoed of arrogansie kommentaar te lewer oor wat die ander behoort te doen of nie goed genoeg doen nie. Kom ons wees sensitief daaroor dat ons verskillende rolle het om te speel; dat my reis anders gaan lyk as joune, maar dat ons mekaar nodig het en by mekaar kan leer.

Elkeen van hierdie rolle het sy unieke uitdagings. En as ek eers duidelikheid gekry het oor wat ek op moet fokus, is dit my verantwoordelikheid om myself vir daardie rol te bemagtig.

is hier waar ons mekaar as ’n gemeente kan ondersteun. ’n Mens kan nie hierdie werk op jou eie doen nie. Daarom rig ek vanoggend ’n uitnodiging om deel te raak van ’n versoenings-fokusgroep waarby ons mekaar gaan help om in ons unieke versoeningsrolle te groei.

Deur jou naam vanoggend by die ingangsportaal op die lys te plaas, verbind jy jou nog nie tot enige iets spesifiek nie, maar wel dat jy inligting wil ontvang oor verdere gespreksgeleenthede, werkswinkels en hulpbronne waardeer ons mekaar verder kan bemagtig en ondersteun.