In Gesprek voor God | Wilhelm Verwoerd

25 Augustus 2019

Lukas 19:1-10

Luister hier na ‘n opname van die eerste van ons In Gesprek voor God eredienste. Helgard gesels met Wilhelm oor sy boek, Bloedbande: ‘n Donker Tuiskoms.

Tydens die gesprek verwys Wilhelm ook na ‘n boek met die naam, These Are the Things that Sit with Us, ‘n pragtige versameling foto’s en stories in Afrikaans, Engels en isiXhosa uit Bonteheuwel, Langa en Worcester.

Albei boeke kan by die kerkkantoor teen ‘n afslag-prys van R200 bestel word. Stuur asseblief jou bestelling aan [email protected]

Dit is maar die begin van ‘n voortgaande gesprek wat ons as ‘n gemeente oor ras, versoening en restitusie gaan voer. Hoe het hierdie gesprek tot jou gespreek? Hoe praat ons verder? Deel asseblief jou gedagtes en vrae hieronder, of deur vir Helgard ‘n epos/WhatsApp te stuur.

Lukas 12:13-21

4 Augustus 2019

Agste Sondag na Pinkster | Nagmaal
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[As gevolg van ‘ n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week ‘n opname van die preek beskikbaar nie.]

Ek hou vanoggend se preek kort; want eintlik wil ek nie veel meer sê as wat ek reeds vroeër vir die kinders gesê het nie.

Ons het die afgelope paar weke in die erediens saam nagedink oor die gebed en oor die geestelike lewe. Deur die verhaal van Maria en Marta, het ons ontdek dat gebed die hart van die Christelike lewe is, dit is die een noodsaaklike ding, dit is om by Jesus se voete te sit en na hom te luister.

En verlede week het ons stilgestaan by die gebed wat Jesus vir ons leer: die Onse Vader. En ons het ontdek dat gebed minder iets is wat ek doen, as wat dit God se werk in my is. Gebed is ten diepste, om toe te laat dat Jesus se gebed, in my gebeur.

Vanoggend wil ek jou uitnooi om nog ’n tree op hierdie weg saam met my te neem en vir te vra na die verhouding tussen ons gebed en ons geldsake. In die verband maak ek enkele opmerkings oor ons teksgedeelte.

***

Ek wil begin by die man wat vanuit die skare vir Jesus sê: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Dit is een manier om te bid. Vanuit die skare waar ek incognito, anoniem kan bly. Veral wanneer dit oor geldsake of besittings kom, bly ek eerder op ’n afstand van Jesus want ons almal weet hoe radikaal hy kan wees as dit by sulke sake kom.

Dit laat my ook dink aan die 5999 mense wat in die skare gesit het en toe almal begin honger raak het, nie soos die seuntjie gemaak het wat sy 5 brode en 2 vissies vir die Here gegee het nie. In die skare, op ’n afstand is ek veilig. Ek kan na Jesus se mooi boodskap luister, terwyl ek ook veilig kan vashou aan my kosblik, aan my besittings.

Vir die man in die skare – terloops, ek sien myself in die man raak – is gebed om, wanneer jy nie kry wat jy wil hê nie, of nie kry waarop jy voel jy geregtig is nie, skielik ’n beroep te maak op Jesus: “Meester, sê vir my broer om die erfenis met my te deel.”

Hy sit in die teenwoordigheid van God, maar al wat hy sien is wat hy nie het nie, wat hy dink hy kortkom. En die probleem lê natuurlik nie by homself nie, maar by sy broer. So wil hy dan van die Seun van God ’n boedelberedderaar maak.

Jesus wil niks daarvan weet nie: ‘mens, wie het My as regter of bemiddelaar oor julle aangestel?’ vra Jesus vir hom. Eers lyk dit na ’n retoriese vraag – met ander woorde, ‘Ek is mos nie hier om uitspraak te lewer oor julle geskille nie’.

Maar ek wonder of Jesus dit nie as ’n regte vraag bedoel het nie; en die antwoord is dan natuurlik: die Vader – die Vader het vir Jesus as ons regter en bemiddelaar aangestel; die Vader wat sorg vir die voëls en die veldblomme en ook weet wat julle nodig het; die Vader wat weet om goeie geskenke vir sy kinders te gee; die Vader wat dit goedgevind het om die koninkryk en die Heilige Gees aan julle te gee.

Met ander woorde, Jesus is ons regter en bemiddelaar. Maar hy is nie deur my of deur jou aangestel nie – en Hy sal Hom ook nie deur ons laat aanstel nie! God stel vir Jesus aan en die logika waarvolgens Jesus dan oordeel nie ons angs oor die toekoms, dat daar nie genoeg gaan wees nie, maar die oorvloed van die Vader, dat daar reeds meer as genoeg is vir almal.

Hiermee dan die eerste les oor geld en gebed. Ek moet nie aanneem dat Jesus my perspektief op die wêreld gaan deel, of dat ek vir Jesus kan volg sonder dat my sienings oor geld uitgedaag en verander gaan word nie. Gebed is nie om vir Jesus van ’n afstand nader te trek en hom in te span by ons projekte nie.

Nee, as ons dit enigsins waag om met Jesus in gesprek te gaan oor ons besittings, kan ons maar verwag dat hy ons veronderstellings oor die wêreld – soos ons onkritiese geloof in skaarsheid, of dat ’n mens se lewe bepaal word deur die oorvloed van hulle besittings – op sy kop gaan draai.

Jesus gaan ons nie los soos wat ons is nie. Dit is die les wat die man uit die skare tot sy groot skok en teleurstelling geleer het. Hy dog nog hy vra iets redelik, hy wou immers net gehad het wat volgens die wet aan hom behoort, maar Jesus sien dieper as die oppervlakte: Jesus sien sy hart en stel die gierigheid wat hy in die skare probeer wegsteek bloot vir wat dit is.

Jesus sien hoe die man se obsessie oor sy deel van die erfenis, besig is om sy hart bitter te maak. In die warm gloed van sy stryd met sy broer, het hy blind geraak vir die feit dat sy siel besig is om skade te lei. Sy eie broer sien hy as niks meer as ’n probleem en ’n mededinger nie. Hy is so oorweldig deur sy vrees dat hy nie genoeg sal hê nie, dat hy die oorvloed van God se koninkryk wat voor hom besig is om aan te breek helemaal miskyk.

Dit is een manier om te bid, om van ’n afstand, vanuit die skare mense wat elkeen probeer om sy eie kosblik weg te steek, te pleit dat God vir my met ’n skaars hulpbron sal voorsien voordat iemand anders dit kry.

Maar gebed kan ook wees, om soos die seuntjie uit die veiligheid van die skare uit te tree met alles wat jy het – al is dit twee broodjies en vyf vissies – en te sê: hier is ek Here, hier is ek in my naakte kwesbaarheid, deurgrond my hart, vernuwe my denke, maak oop my oë vir u koninkryk, en gee vir ons elke dag ons brood vir daardie dag.

***

Kom ons kyk ook kortliks na die gelykenis wat Jesus vertel, van die ryk man wat geseën is met ’n besondere groot oes.

Hier is iemand wat dit reggekry het om uit die skare honger en behoeftige mense uit te styg. Maar anders as die seuntjie, wat sy rykdom na die Here toe neem om met Jesus in gesprek te gaan oor hoe hy dit sal belê, is die ryk man totaal en al ingekeer op homself.

Hy voer nie ’n dialoog met die Here nie, maar ’n monoloog met homself. Hy het homself toe afgevra, ‘Wat moet ek doen? . . . ‘Dit is wat ek sal doen. Ek sal my skure afbreek en groter skure bou. Daarin sal ek al my graan en my goedere opgaar. Dan sal ek vir myself sê: myself, jy het baie goed opgegaar vir baie jare. Ontspan, eet, drink en wees vrolik.’

Dit is nog ’n manier om te bid. Om myself van God en van ander mense te isoleer, sodat ek die hoofrol begin speel in my eie fliek, waarvan ek ook die draaiboek geskryf het en selfs in die regisseur se stoel gesit het. Dalk gee ek vir God ’n ondersteunende rol wat hy kan speel, maar in die proses, raak ek helemaal verwyderd van die realiteite van die lewe: soos dat ’n mens se lewe nie bepaal word deur die oorvloed van sy besittings nie,” dat ek afhanklik is van ander en ander ook afhanklik is van my, soos dat ek ’n sterweling is.

Ons almal weet dat ons meer eenvoudig kan en moet lewe. Soos Koos Du Plessis sing: Eenvoud is die vreugde van die lewe, dit is gee en neem net wat daar is, dis die dankbare eet van elke skewe snytjie brood wat liefde is.

En tog vind ons dit moeilik. Met al die versoekings van ’n verbruikerskultuur, voel dit soms of ons nooit tevrede wees met ’n lewe van eenvoud nie. Daarom is gebed so noodsaaklik.

Gebed as die verlange om ryk te word in God. Om die rykdom van God te ontdek in ’n lewe saam met ander, ’n lewe van barmhartigheid en vrygewigheid, om te besef dat liefde en aandag en geduld en meelewing in groot oorvloed beskikbaar is vir elkeen wat daarvoor vra.

Dit is om saam met Jesus waaksaam te wees vir elke vorm van gierigheid – want dit kom in baie verskillende vorme en dikwels is dit goed vermom. Gebed is om uit die skare uit te tree, nie om myself van my medemens te isoleer nie, maar om naak en kwesbaar met Jesus in gesprek te tree en bereid te wees dat hy moeilike vrae gaan vra oor die geld waarvoor ek so hard gewerk het, of waaraan ek so mooi gespaar het.

Gebed is om my eie sterflikheid na aan my hart te hou. Want die waarheid is dat God elke nag ons lewe van ons opeis. Die wekroep van God om ons kruis op te tel en aan onsself te sterf is ’n daaglikse uitnodiging om vanuit God se evangelie van oorvloed te lewe, eerder as ons vrees vir skaarsheid.

As ons vertrekpunt is dat daar te min is, gaan mense wat werklik daagliks in ’n stryd is om kos op die tafel te sit, vir ons ’n bedreiging wees. Maar as ons vanuit God se oorvloed beweeg, kan ons sonder vrees, werklik in solidariteit te leef met mense vir wie skaarsheid ’n daaglikse werklikheid is.

Gebed is om toe te laat dat Jesus se gebed in my gebeur. Dit is om toe te laat dat Jesus se visie van ’n wêreld waarin daar oor genoeg is vir almal, begin om my diepgewortelde veronderstellings oor die wêreld te bevraagteken en stelselmatig te skuif.

Jesus het ’n ongelooflike vermoë gehad om situasies waar daar skynbare skaarste is te omskep in geleenthede van vreugde en feesviering en gemeenskap.  ’n Lewe van gebed is om toe te laat dat Jesus hierdie wonderwerk met ons doen, met ons werklike situasies van skaarsheid, waarin ons werklik iets kort kom, maar ook met ons illusies van skaarsheid, wanneer ons ten spyte van oorvloed, nie genoeg kan kry nie.

Lukas 11:1-13

28 Julie 2019

Sewende Sondag na Pinkster | Doop van Fritz Brand Schabort
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

Ons doop vanoggend vir Fritz Schabort. As doopouers en familielede, as ’n gemeente, as Kinderkerk aanbieders en as die dominee gaan dit ons taak wees om vir klein Fritz te leer bid. Soos ons verlede week deur Henri Nouwen herinner is: Prayer is the centre of the Christian life. It is the only necessary thing (Luke 10:42). It is living with God here and now.

Daarom is dit heel gepas dat ons vanoggend stilstaan by hierdie gedeelte in Lukas se evangelie waar die dissipels vir Jesus vra: “Here, leer vir ons om te bid.”

Ek weet nie van julle nie, maar ek voel nogal die gewig van daardie verantwoordelikheid. Weet ek hoe om te bid? Is ek in staat om iemand anders te leer bid?

***

Wel, daar is hoop vir ons wat dalk voel asof ons nog nie die gebed ding helemaal bemeester het nie. Want wanneer die dissipels vir Jesus vra, ‘leer ons om te bid’ veronderstel dit dat gebed iets is waarin ’n mens kan groei.

Dit is vir my nogal ’n troos, want as dit by gebed kom, beskou ek myself nie as ’n natural nie. Ek is daarvan bewus dat ek nog daarin kan en moet groei; dit plaas my darem op die vlak van Jesus se dissipels.

In Jesus se tyd, wanneer ’n mens vir ’n Rabbi gevra het om vir jou sy gebed te leer, was dit soos om te vra: Leermeester, som vir ons jou lering op; Wat is jou filosofie? Wie is jou God? Hoe sien jy die lewe?

Vandag nog geld dit, dink ek. As jy wil weet wat iemand werklik glo, vra vir hulle na hulle gebed. Hoe bid jy? Wat is jou gebed? Show me how and what you pray, and I’ll tell you what you believe.

Jesus se antwoord op die dissipels se vraag is dus ’n opsomming van wat Jesus geglo het. Dit sê vir ons waaroor Jesus passievol was. Dit wys vir ons die God in wie Jesus vertrou het.

Laat ons dan, soos ons vanoggend om die doopvont staan, terugkeer na Jesus se antwoord op die dissipels se vraag, om daar te ontdek hoe ons in gebed kan groei en moontlik so ook vir Fritz ’n voorbeeld van ’n volwasse gebedslewe kan wees.

***

Jesus se antwoord bestaan uit twee dele: In die eerste deel, gee Jesus vir hulle die Onse Vader gebed. Daarop volg dan ’n stukkie kommentaar.

Kom ons begin agter, by die kommentaar, en kom dan terug na die gebed toe.

Gestel ’n vriend van jou daag onverwags een aand by jou huis op. Jou yskas is leeg, die winkels is toe. Jy stap oor na ’n vriend van jou toe, klop aan die deur en vra vir ’n paar brode sodat jy vir jou gas iets kan aanbied. Jou vriend roep uit die slaapkamer uit: jammer ou pel, ek gaan nie nou opstaan nie; ons is klaar in die bed, die deure is gesluit, die alarm is gestel.

Dalk was hy toe nie so ’n goeie pel nie. Maar aanhouers wen. Omdat jy so onbeskaamd aanhou klop, sal die man uiteindelik tog opstaan om vir jou te gee wat jy nodig het, al is dit nie omdat hy ’n goeie vriend is nie.

Of verbeel jou ’n kind vra vir haar ma vir ’n vis, watter ma sal vir haar kind ’n slang gee? Watter pa sal vir sy dogter ’n skerpioen gee, as sy vir ’n eier gevra het?

“As júlle wat sleg is, dan weet om goeie geskenke aan julle kinders te gee, hoeveel te meer sal die Hemelse Ouer die Heilige Gees gee vir hulle wat Hom vra.”

So som Jesus die kommentaar op sy gebed op. Deur hierdie gelykenisse van ’n kamstige vriend en ’n liefdevolle ouer, wil Jesus vir ons iets sê oor die God tot wie ons bid. God is soos ’n liefdevolle ouer wie se grootste plesier dit is om vir mense te gee wat hulle nodig het. Ons hoef nie te smeek nie, ons hoef nie te manipuleer nie. Ons hoef nie met ’n kragtoer van gebed God se arm te draai nie:

As julle wat sleg is weet om vir julle kinders goeie geskenke te gee, hoeveel te meer sal die Hemelse Ouer die Heilige Gees gee vir hulle wat hom vra.

Niks sal vir God gelukkiger maak as dat die Gees van Jesus in en deur ons lewe nie. Ons het nie eers geweet dit is wat ons nodig het nie; maar, sê Jesus, God weet om goeie geskenke te gee en wil graag vir ons die Heilige Gees gee.

Die vraag is egter of ons weet om vir goeie geskenke te vra. . . Soos iemand in ons Bybelstudie-groep die week gesê het, ‘ons is meer geneig om vir slange en skerpioene te vra, as vir visse en eiers.’ Hoe gereeld word hierdie teksgedeelte nie misbruik nie om ’n sekere beskouing van welvaart te regverdig nie. Vra en vir jou sal gegee word; asof dit oor ’n Ferrari of ’n huisie by die see gaan.

***

Vir Jesus was gebed gekoppel aan die werk van die Heilige Gees. Maar, wat het Jesus bedoel toe hy praat van die Heilige Gees? As ons kyk na waar Lukas in sy evangelie van die Heilige Gees praat, dan is een moment wat uitstaan natuurlik Jesus se doop in die Jordaanrivier. Soos Jesus uit die water opgekom het, het die Heilige Gees op hom kom rus en onmiddellik het Jesus die stem van die Vader gehoor wat sê: “jy is my geliefde kind, in jou vind ek groot vreugde.”

Jesus vind sy diepste identiteit in daardie plek van liefdevolle aanvaarding. Dit is die bron waaruit Jesus se hele bediening gespruit het. Paulus verbind ook op die manier die Heilige Gees met gebed wanneer hy in Rom. 8 sê: “God het die Gees van sy Seun in ons harte gestort deur wie ons roep: “Abba, Vader!”

Dieselfde Gees wat in Jesus woon om hom te herinner dat hy ’n geliefde kind van God is, is beskikbaar vir elkeen wat daarvoor vra. Dit is Jesus se boodskap. En om te bid is eenvoudig om stil genoeg te raak dat ons die Gees van die Vader kan hoor wat vir ons sê: “Jy is my geliefde kind, in jou vind ek groot vreugde.” En dan weer die Gees van die Seun wat daarop antwoord: “Vader.”

Daarom, sê Jesus, wanneer julle bid, moet julle sê: Vader. Gevul met die Gees van Jesus kan ons met vrymoedigheid op Jesus se plek staan, om soos Hy vir God te sê: “Abba, Vader.”

Om vir God op die manier aan te spreek, bepaal natuurlik ook ons verhouding met ons mede-skepsels en ons medemens. Want as God my Vader is, is al God se skepsels my familie. Daar is nie meer vyande of vreemdelinge nie, net familie wat ek nog nie die voorreg gehad het om te ontmoet nie. En dit sluit moederaarde in. Daarom het St. Francis graag gepraat van broer arend, en suster see en neef maan en so aan.

En wat kom volgende? Laat u naam geheilig word. Wat bedoel Jesus daarmee? Wel, in Jesus se tyd was ’n Vader se naam – met ander woorde, sy eer – altyd gekoppel aan hoe dit met sy huishouding gaan. Jou naam word vereer as mense op jou werf kom en dit lyk goed versorg; die tuine en lande word goed bedien, die diere is vet gevoer en gelukkig, al die kinders is gevoed en gesond en geklee.

Laat u naam geheilig word. Laat u aardse huishouding – hierdie wonderlike, delikate ekosisteem wat ’n tuiste is vir visse in die see en voëls in die lug, hierdie beeldskone aarde waarin mense kan leef en floreer – laat u huishouding so bestuur word dat u naam lof en eer sal ontvang.

Dit hou natuurlik verband met wat volg: Laat u ryk kom. Die koninkryk van God is hoe dit op aarde sal wees as God regeer en nie die konings en regerings wat tans mag uitoefen nie. Soos dit tans staan, is die huishouding van God nie op ’n goeie plek nie. Ons is besig om God se naam met ’n plank te slaan; die werf is besoedel, die plante en diere kry swaar, die kinders baklei. En g’n wonder nie, want party van hulle word pragtig versorg terwyl ander verwaarloos word.

Watter ouers is dit, wat hulle kinders so onregverdig behandel?

Laat u ryk kom, sê Jesus. Dis tyd vir ’n nuwe bestuur, vir ’n nuwe bestuurder. Vader, vestig hier op aarde die ryk van ’n liefdevolle, regverdige, ouer. Jesus beroep hom hier op die ou profetiese visie van ’n wêreld van vrede en geregtigheid, waar die nasies hulle swaarde omslaan in ploeë, waar elke familie hulle eie wingerd en vyeboom het, en waar niemand in vrees hoef te lewe nie.

So, sê Jesus, moet ons gebed begin: met ’n visie van ’n wêreld wat deursigtig is vir God se lig van vrede en regverdigheid. Soos ons vroeër gesing het, ‘heerlik is waar u regeer!” Gebed begin met hierdie verlange na God se droom vir die wêreld. En eers nadat ons ons verbeelding op hierdie visie ingeskerp het, en onsself daartoe verbind het, dan eers, vra ons vir wat ons nodig het.

En wat het ons nodig? Brood en genade. Manna and Mercy.

Gee ons elke dag ons daaglikse brood. Gee vir ons. Nie vir my nie, maar vir ons, vir al my broers en susters. Gee vir ons brood. Gee vir ons wat ons nodig het. Gee dit vir ons daagliks, genoeg vir vandag.

Agter elke deel van Jesus se gebed skuil daar talle verwysings na Israel se geskiedenis en na Jesus se lewe. Hier dink ’n mens onmiddellik aan Israel wat in die woestyn moes leer om – daagliks – manna te ontvang vir daardie dag. Elke familie volgens hulle behoefte. Elke dag . . . genoeg . . . vir daardie dag. As jy opgegaar het om dalk die surplus te verkoop, het die manna gevrot. Daar is meer as genoeg vir almal, mits ons leer om tevrede te wees met genoeg vir die dag.

Buiten manna, is daar nog iets wat ons broodnodig het; en dit is genade. Ons kan nie leef sonder barmhartigheid, vergifnis, versoening en heling nie. Daarom bid ons: En vergeef ons ons sondes, want ook ons vergeef elkeen wat teenoor ons skuldig staan.

As jy op pad tempel toe is, op pad kerk toe, as jy stil raak om te bid, en dit val jou op dat jou broer iets teen jou het, los jou offergawe net daar by die altar en versoen jou eers met jou broer.

Jesus moedig ons aan, wanneer ons vir God vra om vergifnis, dat ons ’’n voorwaarde daaraan stel, al is God se liefde onvoorwaardelik. Vergewe ons, want ook ons vergeef elkeen wat teenoor ons skuldig staan. Wees ons genadig, want ook ons is barmhartig teenoor elkeen wat ons iets skuld.

Let op dat Jesus nie net praat van sonde nie, maar ook van skuld. Buiten die vergifnis van sondes op ’n persoonlike vlak, gaan dit ook oor die bevryding van mense wat deur ekonomiese en politiese sisteme vasgedraai geraak het. Hulle gaan meer as daaglikse brood nodig hê.

In ons konteks, in die land waarin klein Fritz ’n geroep word om God se versoeningswerk voort te sit, is hierdie breë visie van versoening van uiterste belang. Versoening sluit in die gesamentlike regstelling van ongelykhede en die regverdige verdeling van hulpbronne, ter wille van ons toekoms en die toekoms van ons kinders.

Maar, daar is nog iets wat ons nodig het, en daarmee sluit Jesus sy gebed af: En bring ons nie in versoeking nie. Verhoed dat ons vertroue verloor in die visie van u koninkryk. Bewaar ons van die versoeking om onsself en ander as minder as u geliefde kinders te sien.

Jesus het geweet: as jy jou beywer vir God se koninkryk, gaan jy weerstand kry, gaan jy wind van voor kry, gaan jou geloof getoets word. Daarom bid ons dat die toetse wat ons kant toe kom, die weerstand en die teenstand, dat dit nooit sterker sal wees as wat ons kan verduur nie. Dat ons op die oomblik van groot versoeking getrou sal bly aan ons doop; aan wat hier van ons gesê word.

***

Ek sluit af. As ons dink dat ons vir Fritz en die ander jongmense in ons gemeente gaan kan leer om te bid sonder dat ons self lewens van gebed lewe, of ten minste lewens wat groei in gebed, dan maak ons ’n groot fout.

Fritz gaan bid as ons bid. En Fritz gaan bid soos wat ons bid.

As gebed vir ons die slegte gewoonte is om, wanneer ons in die knyp is, vir God te soebat en te manipuleer, wat is dan die godsbeeld wat Fritz gaan ontwikkel? Hoe klein gaan Fritz se God wees?
Of as ons getroue kerkgangers is en gereeld ons gebede opsê, maar ons versoen nie met ons broers en susters nie, of ons beywer ons nie vir God se droom van ’n regverdige en vreedsame samelewing nie, hoe sal gebed ooit vir Fritz geloofwaardig lyk?

Drie dinge staan vir my uit in vanoggend se teks, as riglyne vir ons wat as gedooptes in gebed wil groei:

In die eerste plek, is gebed minder iets wat ons doen as wat dit iets is wat God in en deur ons doen. Gebed God se werk in ons. Dit is nie hoe ons probeer om God se aandag te kry nie, of hoe ons vir God probeer oortuig om mooi te wees met ons nie. Gebed is veel eerder om toe te laat dat Jesus se gebed in ons gebeur. Dit is om my hart en my verstand oop te stel en vir die Vader te sê: “Kyk, hier is jou seun Jesus Christus, besig om in my te bid, deur die Heilige Gees. Luister asseblief na hom, want ek wil hê dat hy in en deur my moet werk om die aangesig van die aarde te vernuwe.”

En soos ek in my gebedslewe groei, soos ek beter verstaan wat Jesus se passie is en dit al hoe meer my passie word, kom ek agter dat wat ek vir God wil sê al hoe meer belyn met wat Jesus in my vir God sê.

Tweedens, is Gebed is ten nouste verbind aan ’n lewe van barmhartigheid, versoening en geregtigheid. Hoe weet jy of jou gebed werk? Moenie ’n ekstatiese gevoel verwag terwyl jy bid nie. Inteendeel, as gebed die proses is waardeer God die landskap van jou hart omskep, is die kans groot dat dit dikwels ongemaklik gaan wees. Jy gaan wil ophou. Volhard daarin, met die wete dat die vrugte van ’n lewe in die Gees sien ’n mens nie in die tydjie wat jy stil word nie. Die mense om jou gaan dit eerste beleef; in jou soeke na vrede en verdraagsaamheid, in jou vreugde en vriendelikheid, in jou getrouheid en betroubaarheid, in jou liefde en geduld en selfbeheersing. Dit, sê Paulus vir ons, is die vrugte van die Gees.

Deredens, gaan Gebed oor ’n verbintenis en ’n belofte: dit is om daar te wees vir die God wat daar is vir ons. In Engels praat mens van The Lord’s prayer. Dit is die Here se gebed, dit is God se gebed. Kan ons God se gebed verhoor? Kan ons, deur ons lewens, amen sê vir wat God op die hart het?

Daarom het ons geloofdissiplines en praktyke nodig, nie om daardeur vir God teenwoordig te maak nie – God is teenwoordig, die vraag is of ons teenwoordig is. Geloofdissiplines soos eredienste, oggend en aandgebed, meditasie ensovoorts is belangrik omdat ons daardeur kan aanmeld by wat God besig is om in en deur ons te doen. Sulke dissiplines help ons om teenwoordig te wees, en ‘n vaste verbintenis te maak te midde van die vele afleidings en aansprake op ons tyd en aandag.

Lukas 10:38-42

21 Julie 2019

Sesde Sondag na Pinkster
Prediker: Ds. Helgard Pretorius

[Weens ‘n tegniese fout kan die klankopname van die preek nie hierdie week opgelaai word nie]

In vanoggend se teksgedeelte kom Jesus by ’n sekere dorpie aan en hy gaan tuis by ’n vrou met die naam Martha. Vandat Jesus daar aangekom het, sit Martha se suster, Maria, by Jesus se voete en luister na sy woorde. Intussen hou Martha haarself besig met al die praktiese take van gasvryheid: sy maak skoon, sy tref reëlings, sy maak kos, sy maak skoon.

Wie weet hoe lank dit vir Martha geneem het voordat haar geduld opgeraak het. Wie weet hoeveel potte sy baie hard moes toemaak, of hoeveel skottels sy hard in die wasbak moes ingooi, voordat sy uiteindelik uitkom na die voorkamer toe om vir Jesus te sê:

“Here, pla dit U nie dat my suster my alleen los om te bedien nie? Sê tog vir haar om my te help!”

Maar die Here antwoord haar: “Martha, Martha, jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge, maar net een ding is noodsaaklik, en Maria het die regte keuse gemaak; dit sal nie van haar af weggeneem word nie.”

***

Ons almal ken die toneel. Almal het lekker klaar geëet, gesels nog lekker om die tafel, totdat iemand, nee, een van die vrouens aan tafel, opspring om die borde kombuis toe te neem – en skielik spring al die vrouens om die tafel ook op om te help. En die mans bly sit. En dalk is daar dan selfs een man wat sê: “ag my liefie, hoekom kwel en ontstel jy jou nou oor die skottelgoed? Ons sit en gesels mos nou lekker?”

Die moontlikheid dat hy dalk self kan help met die skottelgoed sodat sy vrou ’n bietjie langer kan deelneem aan die gesprek het nooit by hom opgekom nie. . .  ook nie die gedagte dat sy vrou die gesprek voor ete ook misgeloop het omdat sy besig was om die kos voor te berei nie.

’n Mens sou Jesus se sussende woorde aan Martha, in daardie lig kon sien. Vanuit ’n sekere hoek gelees, kan hierdie teksgedeelte, op ’n subtiele manier, bepaalde stereotipes in stand hou, oor vrouens wat nie net verwag word om sekere huishoudelike take as gasvrou te vervul, maar ook kwalik gehou word wanneer hulle hul ‘kwel en ontstel oor so baie dinge.’

***

Die eintlike betekenis van die teks sê egter net mooi die teenoorgestelde. Dit vertel vir ons die verhaal van ’n vrou wie geweier het om in ’n patriargale samelewing toe te laat dat ander mense – mans of vrouens – vir haar vertel wie sy is, waarvoor sy hier is en hoe sy moet optree.

Dit was nie ’n vrou se plek om by die Rabbi se voete te sit en soos sy dissipels deel te neem aan die geselskap van mans nie. Dit was ’n man se voorreg. Maar Maria het geweier om te aanvaar dat die kulturele norme van die dag haar diepste identiteit bepaal. Maria het daarop aangedring dat die Here vir haar die groot vrae beantwoord: wie is ek, Here? Waarom is ek hier? Vertel vir my van jou koninkryk? Sê vir my hoe U die goeie lewe sien?

Maar Martha het na die verkeerde persoon toe gegaan met haar klag. Indien sy vir haar vriende in die dorp gaan vertel het hoe Maria haar alleen gelaat het om al die bediening te doen, terwyl sy aan die mans se geselskap deelgeneem het, sou hulle stomgeslaan gewees het.

Maar Martha het nie na haar vriende toe gegaan met haar klag nie; sy het na die Here toe gegaan. En dalk was dit haar fout, dat sy gedink het dat sy die Here in haar lewe kon innooi en verwag dat dinge dieselfde sal bly. Sy wou vir Jesus in haar huis ontvang, sonder om beheer oor te gee, sonder om haar prioriteite anders te rangskik, sonder om haar geliefde agenda en skedule prys te gee.

Uh-Uh, sê Jesus, dit is nie hoe dissipelskap werk nie. Maria het die regte keuse gemaak. Dit kon nie vir haar ’n maklike keuse gewees het nie. Dit is ’n opstandige, ongewilde ding om te doen, maar sy het die risiko geneem. Moenie dit van haar af wegneem nie.

Maria het ingesien dat Jesus se teenwoordigheid ’n radikale ommekeer van haar gaan vra. Dit gaan vra dat sy haar rol in die samelewing opnuut moet oorweeg. Elke handeling, elke besluit, elke prioriteit, gaan in verhouding met hierdie nuwe verhouding, hierdie nuwe liefde heroorweeg moet word.

Want, Jesus is nie sommer enige gas nie. Hy is die gas wat eintlik die gasheer is. Hy skenk die brood wat ewige lewe gee, die lewende water, die wyn wat sy bloedsomloop van liefde in die wêreld is. Hy skenk dit vrylik vir enige iemand wat hulself beskikbaar stel om by sy voete te sit en na sy woorde te luister.

***

“Net een ding is noodsaaklik, en dit het Maria gekies toe sy by Jesus se voete gaan sit het en aandagtig na sy woorde geluister het.”

Henri Nouwen, die bekende Katolieke teoloog, is baie bekend vir sy talle boeke oor gebed en spiritualiteit. Hy het dikwels na hierdie woorde van Jesus verwys om te sê dat gebed die hart van die Christelike lewe is. Dit is die een noodsaaklike ding. Prayer is the only necessary thing. It is living with God here and now.

Sou ons daarmee die afleiding kon maak dat gebed en aanbidding belangriker is as die praktiese uitvoering van gasvryheid? Is die boodskap dat die kontemplatiewe lewe meer gewig dra as die aktiewe lewe?

Ek dink nie so nie. Of altans, ek dink dit is ’n fout om die vraag op so ’n dualistiese manier te vra. Dit is egter wat ons so graag doen. Ons breek graag die lewe op in kategorieë: Ons veronderstel maklik dat ’n mens se geloofslewe, of gebedslewe iets afgesonder is van die ‘gewone’ lewe. Ons sê maklik dat geloof iets privaat is, godsdiens het sy eie domein en moet liefs apart gehou moet word van die publieke lewe: die ‘regte’ wêreld van familie en finansies, van werk en politiek.

Niks kan egter vêrder van die waarheid wees nie.

Die storie van Martha en Maria is ’n goeie voorbeeld daarvan. Ons sien immers hier hoe Maria se keuse vir gebed, eintlik ’n politiese handeling was wat die kulturele norme en verwagtings van haar dag uitgedaag het. Dit hou direk verband met die groot vrae van die lewe: wat beteken dit om ’n mens te wees? wat beteken dit om ’n vrou te wees? wat is ’n vrou se rol in die samelewing, in die koninkryk van God? Om te bid mag soms die mees rewolusionêre ding wees om te doen.

***

Dit is ook interessant – en sekerlik nie toevallig nie – dat hierdie verhaal oor Martha en Maria net na die gelykenis van die Barmhartige Samaritaan en net voor die Onse Vader gebed voorkom. Dis amper asof Lukas deur sy plasing van hierdie verhaal, vir ons wil sê dat die aktiewe lewe (van etiek en politiek) en die kontemplatiewe lewe (van gebed en aanbidding) alles met mekaar te doen het.

Dit ook die boodskap wat ons in ander dele van die Bybel kry. Wanneer Paulus byvoorbeeld praat van die ‘geestelike lewe’ dan praat hy nie van ’n reeks ‘geestelike’ aktiwiteite wat ’n mens parallel met jou ander aktiwiteite beoefen nie. Nee, hy gee eerder vir ons ’n paar baie eenvoudige eienskappe van hoe ’n mens lyk wat in die Gees van Jesus leef:

“Liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedheid, betroubaarheid, getrouheid, sagmoedigheid, selfbeheersing.”

En tog het ek al dikwels gehoor hoe daar na iemand verwys word as “baie gelowig” of  as “’n groot Christen”; en ek het agtergekom dat mense dan iets anders bedoel as wat Paulus daarmee sou verstaan het nie. Hulle bedoel dat die persoon hulle (private) geloofsoortuigings baie openlik met ander deel en probeer om hulle te oorreed dat hulle reg is. Of as daar gesê word iemand is “baie geestelik” bedoel hulle dalk dat die persoon met kristalle in hulle broeksak rondloop of yoga doen of ’n sekere baie streng dieet volg.

Nee, sê Paulus, spiritualiteit gaan oor: vreugde, vrede, geduld, betroubaarheid, selfbeheersing, vriendelikheid – kindness. Eenvoudige menslike goedheid.

***

Dit laat my dink aan ’n onderhoud wat ek onlangs gehoor het, met die bekende Amerikaanse digter, Mary Oliver. Sy is onlangs oorlede, en die onderhoud is aan die einde van haar lewe gevoer.

In ’n stadium, vra die onderhoudvoerder vir haar: “you’ve said somewhere that you’ve become more spiritual as you’ve grown older. What do you mean when you say that? What’s the content of that?”

Waarop Oliver reageer: “I’ve become kinder, more people-oriented, more willing to grow old.”

Dis dit nie waaroor dit uiteindelik gaan nie: “Becoming kinder, môre people-oriented, more willing to grow old.” Die geestelike lewe is ’n reis waardeur ons mens word, meer menslik word.

En dit laat my weer dink aan iets wat Johan Degenaar, die ou bekende filosoof van Stellenbosch, eenkeer vir sy eerste-jaar studente gesê het: “ons roeping was altyd gewees om van mense Christene te maak. Vandag is dit dalk eerder om van Christene mense te maak.”

Spiritualiteit gaan oor vermensliking, van ons as individue, maar ook van ons samelewing.

***

As die storie van Martha en Maria dan nie die gebedslewe teenoor die aktiewe, publieke lewe wil stel nie, waaroor gaan dit dan?

Ek wonder of dit nie dalk gaan oor heelheid nie. Dat Jesus ons gebroke, opgebreekte, verdeelde lewens wil heelmaak nie. Dat ’n lewe van gebed een is, waarin ons die skeidings en afskortings van ons lewens afbreuk, sodat ons vir Jesus sonder voorwaarde kan innooi – of eerder dat Jesus ons gasheer word en ons in sy wêreld tuiskom, onsself en ander vanuit sy perspektief sien en die lewe volgens sy reëls leer speel.

Let op dat Jesus nie vir Martha kwalik geneem het vir haar gasvryheid nie. Nee, hy sê vir haar, “jy kwel en ontstel jou oor so baie dinge.” Die Engelse vertaling sê: “you are worried and distracted by many things.” Die Griekse wortel van die eerste woord, wat in Afrikaans met kwel en in Engels met worried vertaal word, beteken letterlik verwurg of strangle. En die Griekse wortel van die tweede woord, wat in Afrikaans met ontstel en in Engels met distracted vertaal word, beteken letterlik om iets wat een moet wees in twee te skeur.

Jesus vind vir Martha in ’n toestand van verskeurdheid, besig om te verwurg te word deur die baie dinge wat haar aandag verdeel. In so ’n toestand kan sy nie die Here se teenwoordigheid geniet, of die gawes wat God vir haar wil gee ontvang nie. Anders as Maria wie se gebed eenvoudig is om na Jesus te luister, is Martha se gebed om Jesus se liefde te betwyfel (“Here, gee jy nie om nie?”); Sy is op haarself ingekeer (“My suster los my om alleen te bedien”); en dan maak sy haar probleem Jesus s’n (“sê vir haar om my te help!”)

Wanneer Jesus haar dan twee keer op haar naam roep is dit amper asof hy haar uitnooi om ook te kom sit, sodat sy ook in God se teenwoordigheid kan heel word. Jesus nooi haar om ook haar diepste wese in God te vind, eerder as in haar gespartel om almal en alles tevrede te stel, maar ten koste van haar menswees.

In ’n vinnige en gejaagde wêreld waarin ’n mens daagliks met honderde klein aansprake op jou aandag en tyd en geld moet onderhandel is die gevaar dat ons kan verlore kan raak in die doen sonder dat ons dit anker in die diep plek waaruit ons diepste wese gevoed word.

Die versoeking is dan groot om bloot te probeer om op alle terreine net nie ander mense teleur te stel nie: as ek net al die eposse in my inbox kan beantwoord, as ek net al die takies op my to-do list kan af-tick, as ek net die volgende mylpaal by die werk kan bereik, sal ek ten minste voel of ek nog ’n mate van beheer het, sal ek ten minste nie die teleurstelling en verwerping van my kollegas of familie hoef te beleef nie.

Maar as ons Maria se voorbeeld wil volg, is gebed nie om vir God ’n klomp goed te sê nie, maar dood eenvoudig om te luister. Gebed is nie nog ’n ding wat met al die ander dinge in my lewe moet kompeteer nie. Dit is die een noodsaaklike ding wat my lewe saamsnoer in ’n eenheid. Dit is ’n basiese ontvanklikheid, ’n openheid, ’n beskikbaarheid om stil te word, ’n bereidwilligheid om te wag en te luister na die Een waar uit alle dinge hulle lewenskrag ontvang

Dit is egter belangrik om in te sien dat Maria se gebed iets gekos het. Sy moes ’’n ’n. En dit was ’’n baie ongewilde keuse wat onmiddellik groot weerstand gekry het.

Wat is die keuses wat jy moet maak, sodat jy ook op ’’n gereelde basis, Jesus se uitnodiging kan aanvaar om by sy voete te sit en na hom te luister?

Hoe kan jy jou skedule en agenda en prioriteite op so ’’n manier inrig dat jy die ruimte skep waarin jy stil kan raak en vir God kan vra: “sê U vir my, wie is ek regtig? waarom is ek hier? hoe wil U my vermenslik? hoe wil u my aanwend vir die vermensliking van die samelewing?

***

The invitation to a life of prayer is the invitation to live in the midst of the world without being caught in the net of wounds and needs. The word ‘prayer’ stands for a radical interruption of the vicious chain of interlocking dependencies leading to violence and war and for an entering into a totally new dwelling place. It points to a new way of speaking, a new way of breathing, a new way of knowing, yes, a whole new way of living.

It is not easy to express the radical change that prayer represents, since for many the word ‘prayer’ is associated with piety, talking to God, thinking about God, morning and evening exercises, Sunday services, grace before meals, sentences from the Bible, and many other things. All of these have something to do with prayer, but when I speak about prayer . . . I speak first of all about moving away from the dwelling place of those who hate peace into the house of God. . . Prayer is the centre of the Christian life. It is the only necessary thing (Luke 10:42). It is living with God here and now.

Henri Nouwen, Prayer and Peacemaking